• -@ó (facetai da TORRE DO TOMBO # VII (GAV. XVII, Maços 3-9) CENTRO DE ESTUDOS HISTÓRICOS ULTRAMARINOS LISBOA —1968
  • ————— \ IOT
  • •O5 (favetai Jtí TORRE DO TOMBO
  • ■. I ■> /» f - n ? J - -@5 (fCLvetaô da TORRE DO TOMBO VII (GAV. XVII, Maços 3-9) CENTRO DE ESTUDOS HISTÓRICOS ULTRAMARINOS LISBOA —1968
  • Of fcK t ^ 336460 ÇuHtQnk lana XII
  • Introdução Apresentasse agora em público o VII volume de As Gave- tas da Torre do Tombo que constitui o XII da nossa colecção Gulbenkiana. Demorou mais alguns meses, do que se supunha a princípio, muito embora estivesse já pronto para entrar na máquina há bastante tempo. Bastaram estes meses para provocar, por parte dos habituais leitores desta colecção, certo movimento de curiosidade e de ansiedade. Pois, aqui está o volume e, dentro de 10 ou 12 meses, esperamos lançar o seguinte. Este volume é constituído apenas pelos restantes maços da Gaveta 17. O volume anterior publicou a documentação dos três primeiros maços; o presente continua o maço ter- ceiro e termina no último maço da Gaveta, o nono. £ variada a documentação neste volume contida, pois atinge, corno os outros aliás, a metrópole, a Europa e o Ultramar: casamentos, alianças, relações internacionais, des- cobrimentos, etc., etc. As Molucas ocupam lugar de particular interesse. Renovamos os agradecimentos ao grupo de trabalho encar- regado da cópia da documentação: Ex.ma' Senhoras Dr.a> Donas Alice Estorninho (A.E.), Belarmina Ribeiro (B.R.), Maria Luísa Meireles Pinto (L.P.), Maria Luísa de Oliveira Esteves (M.L.E.) e Rosalina da Silva Cunha (R.C.). Renovamos de idêntica forma os nossos profundos agra- decimentos à Fundação Calouste Gulbenkian o generoso sub- VII
  • sídio cam que vem distinguindo o nosso Centro de Estudos Históricos Ultramarinos. Vários amigos nos têm 'perguntado se faltam ainda bas- tantes volumes para terminar a colecção de «As Gavetas...». Infelizmente, ainda não nos encontramos em posição de darmos resposta categórica. Supõe-se, porém, que serão necessários mais três volumes, pelo menos, além do volume final, desti- nado a vários índices. Lisboa, 10 de Agosto de 1968. A. da Silva Rego VIII
  • GAVETA XVII (Continuação) 4132. XVII, 3-14 — Carta de contrato do casamento de el-rei D. Hen- rique de Castela e a Infanta D. Joana, filha de el-reí D. Duarte. Segóvia, 1454, Agosto, 22. — Pergaminho. 6 folhas. Bom estado. Trauto de casamento fecto amtre el rey Dom Amrrique de Castela e el rey Dom Alfomso rey de Portugall com a iffamte Dona Joana sua irmâa filha dei rey Dom Duarte rey que foy destos regnnos padre dos sobredictos senhores. En el nonbre de Dios Padre e Fljo e Espritto Santo que son tres personas e una esencia divinal que bive e regna por sienpre jamas syn fin amem e de la aventurada Virgen gloriosa Nuestra Sefiora Santa Maria Su madre a quien yo tengo por sefiora e por abogada en todos mis fechos e a honor e reverencia dei bien aventurado apostol Sanctiago lus e patron de Íeis Espafias guiador e governador de los reyes delias. Porque el matrimonio es uno de los siete sacramentos e de los mas nobles e mas honrrados de la Santa Madre Yglesia commo aquel que es el primero e fue fecho e hordenado en el estado de la ynocencia humanai por Dios mismo en el parayso el qusd es fundamento del linage humanai e conservaclon e mantenemiento e sostenimlento al mundo e faze bevir a los ombres vida hordenada e syn pecado sin el qual los otros siete sacramentos non pueden ser mantenidos nin guardados dei qual nascen muchos e seflalados bienes especialmente fe e sacramento dei qual linaje engendrado e concebido e nacido de la santa horden matrimoniai Nuestro Seflor Dios es loado e servido e el mundo poblado. Por ende nos don Enrrique por la gracia de Dios e rey de Castilla de Leon de Toledo de Galllsia de Sevilla de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira e sefior de Viscaya e de Molina queremos que sepan todos los que agora son c seran de aqui adelante que vimos un contracto publico que por nos e en nuestro nonbre fue tractado con-
  • certado otorgado e firmado e clertos capítulos en el contenidos con el muy illustre rey don Alfonso de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo hermano e amigo por don Ferrant Lopes de Lorden nuestro capellan mayor e del nuestro Consejo por virtud de nuestro poder que para ello le dimos sobre nuestro casamiento con la muy illustre reyna dona Johana mi muy cara e muy amada muger fija del rey don Duarte de Portogal e de la reyna dofia Leonor mis tios cuya anima Dios aya hermana del dicho rey don Alfonso de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo hermano e amigo por sy e en nonbre de la cucha reyna nuestra muy cara e muy amada muger commo su curador que es el thenor del qual dicho contracto e capítulos en el contenidos es este que se sigue. En el nonbre de la Santa Trenidat Padre e Fijo e Spritu Santo un solo Dios e de la Sefiora Virgen Maria Su madre manifiesto e conos- cido sea a quantos esta carta e publico instrumento vieren commo entre el muy alto e muy excelente e muy poderoso sefior don Alfonso por la gracia de Dios rey de Portogal e del Algarbe e sefior de Cepta e don Ferrant Lopes de Lorden bachiller en decretos thesorero en la yglesia mayor de la clbdat de Segovia e capellan mayor del muy alto e muy excelente e muy poderoso sefior don Enrrique por la gracia de Dios rey de Castilla e de Leon etc* e de su Consejo en su nonbre e commo su enbaxador e procurador fueron concordados e afirmados ciertos capitulos e apuntamientos sobre el casamiento que se agora por la gracia de Dios espera faser entre el dicho sefior rey de Castilla e la muy illustre e esclarescida sefiora la ynfante dofia Johana hermana del dicho sefior rey de Portogal en presencia de mi Martin Alvares escudero de casa del dicho sefior rey de Portogal e escrivano de su camara e notário publico por su actoridad real en todos sus regnos e sefiorios. El qual dicho enbaxador e procurador mostro luego en presencia de mi el dicho notário una carta de procuraclon fecha en nonbre del dicho sefior rey de Castilla la qual era por el signada e sellada del verdadero sello de sus armas puesto en cera colorada dentro en una caxa redonda de paio e pendiente en seda colorada de la qual procuracíon e capitulos e profacion dellos su thenor es este que se adelante sigue. Conoscida cosa sea a todos los que la presente vleren commo nos don Enrrique por la gracia de Dios rey de Castilla de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilla de Cordova etc.* porquanto mediante Nuestro Sefior Dios es fablado e tractado casamiento entre nos e la muy illustre infante dofia Johana nuestra muy cara e muy amada prima fija dei muy esclarescido don Duarte rey de Portogal e de la muy esclarescida reyna dofia Leonor nuestros muy caros e amados tios que Dios aya hermana dei muy esclarescido don Alfonso rey de Portogal mi muy caro e amado primo e hermano e porque sobre las fablas e apuntamientos en ella ávidos por parte nuestra nos enbiamos al dicho rey de Portogal a don Ferrant Lopes de Lorden bachiller en decretos tesorero en la yglesia de Segovia 2
  • nuestro capellan mayor e de nuestro Consejo con clertas cartas de creencla. Confiando de la diligencia e Industria e fldelldad de! dlcho don Ferrand Lopes nuestro capellan mayor e de nuestro Consejo por la pre- sente revocando qualesquler poderes en esta causa ayamos dado e otorgado a qualesquler personas puesto que por virtud de los tales poderes por nos e en nuestro nonbre ayan contractado fablado e apuntado qualesquler cosas tocantes al dlcho casamiento damos poder e facultad al dicho don Ferrand Lopes nuestro capellan mayor e de nuestro Consejo para que con el dlcho rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo e hermano e con la dicha illustre infante dofia Juana nuestra muy cara e muy amada prima o con qualquler dellos o con qualesquler personas en su nonbre pueda contratar apuntar e fablar e concertar qualesquier cosas acerca del dicho casamiento dote e arras e lo a ello anexo mantenimlentos gracias e donaciones que por rason del dlcho casamiento devamos de faser e con- plir con la dicha infante o con el dlcho rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo e hermano e la dicha infante deva faser e conplir con nos por rason del dicho casamiento e para que acerca dello en nuestro nonbre pueda afrentar firmar e concertar qualesquier capí- tulos e concertamientos con qualesquler vynculos fuerças e firmesas e renunciaciones que al dlcho nuestro capellan mayor bien visto fuere e a la calidat del fecho requiere o requirlere lo qual todo lo quel dicho nuestro capellan mayor tractare concertare firmare e asignare acerca de lo sobredicho en nuestro nonbre. Nos por la presente desde agora e por entonces al tienpo que ello fuere dlcho e fecho e tractado o firmado lo avemos e seguramos de lo aver por rato e grato estable firme e valedero commo sy nos mismo en persona lo fablasemos e tractasemos e concertasemos flrmasemos e ase- gurasemos. E prometemos e seguramos por nuestra fe real commo rey e seflor que asy lo tememos e guardaremos e conpliremos e faremos tener guardar e conpllr commo por el dlcho nuestro capellan mayor fuere tractado concertado firmado e segurado e que non yremos nln passaremos contra ello nin contra cosa alguna nln parte dello por nlngund tienpo nln en alguna manera de lo qual mandamos dar esta nuestra carta firmada de nuestro nonbre e sellada con nuestro sello. E mandamos al notário apostolico nuestro secretario de yuso contenido que la signase de su signo que fue fecha en la dicha noble cibdat de Sego- via a veynte e dos dias dei mes de agosto afio del nascimlento dei Nuestro SeSor Jhesu Christo de mill e quatrocientos e cinquenta e quatro afios. Presentes los muy venerables e circunspectos don Alfonso Vasques abad de Parrases nuestro confesor e el licenciado Andres de la Cadena e Alvar Mufios de Villa Real nuestro registrador para todo lo sobredicho. Testigos llamados e especialmente rogados. Yo el rey. E yo Martin Ferrandes de Vilches canonigo en las yglesias de Toledo e de Jahen notário publico por las actoridades apostólica e s
  • enperial secretario e chanceller del muy alto e muy esclarescido seflor rey don Enrrlque en uno con los sobredichos testigos al otorgamiento del dlcho poder e a los dichoa prometimientos e fe real e a todaa las otras cosas de suso contenldas presente fuy e de mandamiento del dlcho muy illustre sefior rey este presente Instrumento firmado de su nonbre fis escrevlr e en nota lo reduslr torne e de mi sefial e nonbre acostunbrado6 lo aigne e firme en testlmonio de verdat rogado e requerido. Martinus Fernand! apostolicus et inperialis notarius. E mas estava en la dicha procuracion una serial grande que parescia de notário publico e dentro en ella desia Martinus e al pie delia desia Fer- nandi. Siguese el traslado de los capítulos e de la prefacion dellos. En el nonbre de Dios amen. Capítulos e apuntamientos sobre el casamiento que se agora por la gracia de Dios espera faser entre el muy alto e muy excelente e muy poderoso selior d on Enrrlque por la gracia de Dios rey de Castilla e de Leon e etc e la muy illustre e esclarescida sefiora la infante dofia Johanna feja de los muy virtuosos e de loada memoria don Duarte rey que fue de Portogal e reynna dofia Leonor su muger cuyas animas Dios aya e her- mana del muy alto e muy excelente e muy poderoso sefior don Alfonso por la gracia de Dios rey de Portogal e etc e sobre las cosas al dicho casamiento anexas e dei dependientes tractados concordados e concluydos entre el dlcho sefior rey de Portogal e mi don Ferrand Lopes de Lorden bachiller en decretos thesorero en la yglesla mayor de la clbdat de Segovia capellan mayor del dicho sefior rey de Castilla e dei su Consejo los quales tracte concorde concluy commo enbaxador e procurador sufi- ciente para todo lo que de yuso es escripto dei dicho sefior rey de Castilla e en su nonbre. Primeramente fue concordado e concluydo entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castila que con la gracia de Dios se aya de faser e faga casamiento por palabras de presente entre el dicho sefior rey de Castilla e la dicha sefiora infante en la horden e forma que manda la Santa Yglesia de Roma. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en (1 v.) nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que fecho asy el dicho casamiento el dicho sefior rey de Castilla aya de rescebir e tener en sus regnos casa e camara a la dicha sefiora infante commo su muger puesto que con ella non le sea dado nin prometido algund dote por el dicho sefior rey de Portogal nin por ella nin por otro alguno por su parte. Porquanto por el amor e debdos que entre los dichos reyes e infante ha al dicho sefior rey de Castilla plase de casar con la dicha sefiura infante syn alguna dote e se contentar de la dicha sefiora solamente. 4
  • Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Castilla aya de dar e de en arras a la dicha sefiora infante por sy e sus herederos por honrra de su persona veynte mill florines de oro e en oro del cufio del rey de Aragon con este entcndimiento que puesto que por costunbre o ley de los regnos de Portogal o de Castilla los florines de Aragon tengan alguna cierta taxa o valla que por ellos se aya de pagar que tales leyes nin costunbres non ayan logar en este caso mas todavia el dicho sefior rey de Castilla o sus herederos sean thenudos a pagarlos en oro como en cima es declarado los quales veynte mill florines la dicha sefiora infante avera en todo caso ora sean nacidos dellos fijos lo que Dios otorgue o non sean fimldo acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier modo que sea. E sy por ordenança de Dios acontesciere que este matrimonio se parta por muerte de la dicha sefiora infante sus herederos delia ora sean fljos o qualesquier otros que segund dispusicion de derecho sus blenes ayan de heredar ayan las dichas arras asy que vemido el tlenpo de las tales arras se aver de pagar los dichos veynte mill florines sean pagados a la dicha sefiora infante o a sus herederos commo cosa de su verdadero património. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que por conservacion e segurança de las dichas arras fuese enpefiada e obligada commo luego enpefio e obligo a la dicha sefiora infante e a sus herederos clbdat real que agora es dei dicho sefior rey de Castilla e en sus regnos con todas sus tierras e términos e juredicion cevil e criminal alta e baxa e mero e mixto inperio rentas patronadgos de Iglesias e conplidamente con todos los derechos e pertenencias que agora el dicho sefior rey de Castilla en ella ha e deve aver de guisa que ella aya e posea la dicha clbdat con todas sus pertenencias e cosas sobredichas commo al libre e entero sefiorio delia pertenesce e deve pertenescer. Salvo aquellas rentas e cosas que son tan conjuntas a la corona real e estado de los rey es de Castilla que nunca las ouvleron las reynas de Castilla que antes delia fueron nin les fueron dadas nin por ellas poseydas en los logares e tierras que les dados fueron por segurança e conservacion de sus arras e que la dicha clbdat le sera entregada con este entendi- miento que las rentas al sefiorio delia pertenescientes que la dicha sefiora Infante o sus herederos ouvieren non se ayan de descontar en las dichas arras nin en parte delias porque el dicho sefior rey de Castilla por ml su procurador fase luego desde agora de todas las dichas rentas juredicion e cosas sobredichas libre donacion e mere et a la dicha sefiora infante e a sus herederos fasta le ser pagados los dichos veynte mill florines syn alguno dellos quedar por pagar los quales le seran pagados dei dia quel dicho matrimonio fuere finido por muerte de alguno dellos o por otro algund modo fasta un afio conplldo. 5
  • Loa quales veynte mill florlnes puesto que pagados sean si el matri- monio fuere departido por muerte dei dicho sefior rey de Castilla al dicho procurador e enbaxador plase e en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla otorga que la dicha sefiora infante tenga por ende la dlcha clbdat real en toda su vida con todas sus tierras e términos juredicion rentas e derechos asy e tan conplidamente commo sy los dlchos veynte mill florlnes non fuesen pagados e muriendo la dlcha sefiora infante despues de los dlchos veynte mill florlnes ser pagados entonces la dicha cibdat real finque libre e desenbargada al rey de Castilla que aquel tienpo fuere las quales rentas aya librem ente para sy syn en algund tienpo ser the- nuda por sy nin por sus herederos faser delias restitucion porquanto al dicho sefior rey de Castilla plase que las aya en el coso sobredicho en toda su vida delia para ayuda de su mantenimiento puesto que los dichos veynte mill florlnes sean pagados commo dicho es. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que la dicha sefiora infante aya e le sea dada commo de luego en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla dio por su camara e para ayuda de su manteniento la villa de Olmedo con sus tierras términos e juredicion cevil e criminal alta e baxa patronadgos de yglesias e todas las rentas delia e derechos asy e tan conplidamente como en cima es dicho e declarado de cibdat real salvando las cosas que son tan conjuntas a la corona e estado real de los reyes de Castilla que non acostunbraron ser dadas a las otras reynas que fasta aqui fueron en los logares e tierras que les por su camara fueron dados la quail villa de Olmedo la dicha sefiora infante avera solamente en su vida e despues de su muerte non la ayan sus herederos mas finque libremente al dicho sefior rey de Castilla e a sus subecessores e aver la ha en su vida commo dicho es puesto quel dicho sefior rey de Castilla primero que ella fallesça contanto que ella non case e blva honestamente. E porquanto esta villa de Olmedo fue dote de la sefiora dofia Blanca fija dei sefior rey de Navarra e porventura el dicho sefior rey o la dicha sefiora su fija prentenderan en ella aver derecho fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que sy tal cosa fuese e la dicha sefiora infante por la dlcha rason la non quisiere aver o tener que el dicho sefior rey de Castilla de a la dicha sefiora infante otra tal e tan buena e tan rentosa villa commo ella e en tan buena comarca. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que el dicho sefior rey de Castilla mande asentar e sean asen- tados en sus llbros a la dicha sefiora infante un cuento e qulnentas mill maravedis de la moneda agora eorríente en sus regnos los quales ella avera en cada un afio para ayuda dei mantenimiento de su persona e casa. E le seran librados en tales logares e rentas que le sera fecho dellos 6
  • buen pagamiento e especialmente le seran librados todos en las alcavalas e tercias de yglesias e qualesquier otras rentas que al dlcho seilor rey pertenescleren o pertenescer puedan en la dicha cibdat real e villa de Olmedo e otros qualesquier logares que ella en los dichos regnos en algund tlenpo oviere. E sy las dichas alcavalas tercias de Iglesias e otras rentas de los dichos logares las quales al dlcho sefior rey pertenesçan tanto non rindieren que les sea en ellos librado tanta quantia quanta rlndieren e lo mas que fallesciere le sea librado en otro logar o logares mas comarcanos a alguno de los otros sus logares de la dicha sefiora infante donde le sean bien pagados. El qual cuento e quinientas mill maravedis ella avera en toda su vida con las condiciones e manera que en cima es dicho en la villa de Olmedo puesto quel dlcho sefior rey de Castilla primero que ella faUesça e avera los dichos un cuento e quinentas mill maravedis desde este primero dia de enero en que agora estamos dei afio dei nascimiento de Nuestro Sefior jhesu Christo de mill e quatroclentos e cinquenta e cinco afios en ade- lante. E desde este mismo dia avera las rentas que despues dello rindieren la dicha cibdat real e la villa de Olmedo o de otra villa que en su logar fuere dada segund en cima es declarado en el quinto capitulo. E todo lo que le fuere devido deste afio de los dichos maravedis al tienpo de su entrada en los regnos de Castilla le sera pagado dende en cinquenta dias. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que ella pueda levar consigo destos regnos de Portogal fasta dose donsellas e una honrrada duefia e mas su ama pera la servir e aconpafiar e de otras mugeres mas baas pueda levar quantas Were que para ser- vido de su casa e camara le cunplieren las quales donsellas e dueõas e otras mugeres el dicho sefior rey de Castilla mandara bien tractar agasajar e galardonar de su servido cada una en su grado e esto a costa dei dicho sefior rey de Castilla. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e ml el dicho enbaxador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que la dicha sefiora infante pueda levar consigo destos regnos de Portogal aquellos omens e servidores quales e quantos vlere que para servido de su persona e casa cunplen e pueda poner en todas sus tlerras e casa todos los oficiales quales e commo le ploguiere portugueses o castelhanos afuera aquellos ofi- ciales que segund costunbre de los regnos de Castilla son Uamados mayores los quales despues que ella fuere con el dicho sefior rey de Castilla seran puestos a juysio de amos salvo chanceller mayor e contador mayor e thesorero mayor e despensero mayor los quales la dicha sefiora infante pueda poner agora e syempre libremente quales le ploguiere. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que tanto que la dicha sefiora infante entrare en los dichos 7
  • regnos de Castilla luego sea avida por natural dellos e aya todos los previ lie j os e honrras e Ubertades que las reynas natural es de los dlchos regnos han pero que sy algunos previllejos son otorgados a las reynas estranjeras los quales las reynas naturales de los dlchos regnos de Cas- tilla non han que (Z) ella use dellos e los aya commo reyna estranjera e eso mlsmo todos los ombres e mugeres de qualquier condlcion que sean que con la dlcha seflora Infante blvieren puesto que Castellanos non sean seran ávidos por naturales de Castilla commo sy Castellanos fuesen e averan los dichos previllejos e Ubertades commo los naturales de los dichos regnos de Castilla han. Iten fue concordado e firmado entre el dlcho sefior rey de Portogal e ml el dlcho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que por mayor abondamlento el dicho sefior rey de Castilla resciba por sy a la dlcha seflora infante en publico por su muger segund la hordenança de la Santa Madre Yglesla de Roma dei dia que ella entrare en sus regnos fasta treynta dias puesto que ya por mi su pro- curador la tenga rescebida en estos regnos de Portogal por palabras de presente. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e ml el dlcho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que sy Dios hordenare que el dicho sefior rey de Castilla fallesça de la vida deste mundo primero que la dlcha seflora infante ella se pueda partir de los regnos de Castilla e se venir para Portogal o para otra alguna parte qual le ploguiere syn le ser puesto enbargo a ella nin a los que con ella vivieren nin a cosa alguna que ella o ellos tengan o consigo quieran levar syn ser thenuda a pedir Ucencia al rey que en aquel tienpo fuere. E que puesto que se asy parta syn licencia del rey que por ende non sea desa- poderada de Cibdat Real nin de la villa de Olmedo o de otra que le en su lugar sea dada nin de otro qualquier logar o logares que aquel tienpo toviere nin de las rentas juredicion e derechos de cada uno de los sobre- dichos logares nin en alguna parte la obligation de sus arras asy personal commo real sea menguada o yrritada mas siempre finque firme para ella e sus herederos puesto que antes de su partida o despues aya entre los dichos sefiores reyes guerra lo que Dios defienda. E tanbien aya sienpre el dicho cuento e quinentas mill maravedis en cada un afio en su vida solamente e non mas en el caso sobredlcho que en cima es declarado. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dlcho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que sy el matrimonio entre el dicho sefior rey de Castilla por sy o por su procurador e la dicha seflora infante fuere celebrado por palabras de presente e por algund caso non fuere consumado seyendo ella ya entregada al dicho sefior rey de Castilla o a lo menos entrada en sus regnos para le ser entregada o estando por el dicho sefior rey de Castilla o por sus naturales que ella non vaya a su poder o a sus regnos que ella aya por ende todas sus arras e la dicha Cibdat Real en la forma que 8
  • en cima es declarado. E tanbien aya la dicha villa de Olmedo o otro logar que le por ella fuere dado. E el dicho un cuento e qulnentas mill mara- vedis en cada un afio para su mantenlmiento segund en cima es declarado las quales arras Clbdat Real e villa de Olmedo o logar que por ella le fuere dado segund en cima es dicho e un cuento e quinlentas mill mara- vedis aya asy e tan conplidamente en este caso commo sy el dicho matri- monio perfectamente fuese consumado e ella a los dichos regnos de Cas- tilla fuese e en ellos morase. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e ml el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que del dia que la dicha sefiora infante fuere rescebida por pala- bras de presente por ml en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla fasta cinquenta dias primeros siguientes quel dicho sefior rey de Castilla por mayor firmesa enbie al dicho sefior rey de Portogal dos cartas firmadas de su mano e selladas con su sello de piorno e aprovadas por los perlados e grandes de sus regnos segund se acostunbra en ellos de aprovar los semejantes previllejos e cartas que los reyes de Castilla en semejantes casos e grandes fechos acostunbran de faser e dar asy que realmente e con efecto seran entregadas al dicho sefior rey de Portogal por las quales el dicho sefior rey de Castilla aprueva e confirma el casamiento por mi en su nonbre fecho con la dicha sefiora infante por palabras de presente e aprovara e confirmara el e los dichos perlados e grandes de sus regnos esta concordança e capítulos en cima e ayuso escriptos segund el dicho costunbre. E prometera por sy e por sus subcesores por juramento de los Santos Evangelios por sus manos corporalmente tanjldos e por su fe real que los conpllra e guardara e fara conpllr e guardar en todo e cada una cosa bien fiel e verdaderamente a todo su conplido poder toda la sobredicha concordança e capítulos e non enbiando asy al dicho sefior rey de Portogal las dichas dos cartas dentro en los dichos cinquenta dias luego por ese mlsmo fecho yncurrira en pena de cient mill doblas de la banda de oro de la moneda agora corriente para el dicho sefior rey de Portogal e para pagamiento de la dicha pena prometo e otorgo en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Portogal avra por ella e en prescio delia la cibdat de Toro que es dentro en los dichos regnos de Castilla con todas sus rentas derechos patronadgos jurediciones crimi- nal e cevll alta e baxa mero e mlxto inperio e con todas sus tlerras e términos e logares a ella pertenescientes e con su castlllo e fortalesa. Las quales cient mill doblas pagadas al dicho sefior rey de Portogal el dexara la dicha clbdat desenbargada con toda su tlerra fortalesa e per- tenenclas al dicho sefior rey de Castilla la qual pena pagada o non pagada este contracto e cada una parte dei finque syenpre firme e en su fuerça. E puesto quel dicho sefior rey de Portogal aya la dicha cibdat de Toro sea syempre dei seflorio de Castilla e aunque fuese guerra entre los dichos regnos lo que Dios defienda la dicha cibdat con su fortalesa jure- dicion rentas e pertenencias non sea tyrada al dicho sefior rey de Portogal
  • nin por otra alguna cosa non seyendo de Ia dlcha clbdat e fortalesa fecha guerra notariamente al dlcho seflor rey de Castilla o a sus naturales nin pueda ser puesta conpensaclon al dlcho sefior rey de Portogal de los frutos e rentas que delia oviere porquanto la ha en precio de las dichas cient mill doblas de pena. Iten fue concordado e firmado por el dicho sefior rey de Portogal e ml el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Portogal aya de fornescer e aderesçar e aderesce e fornesça a la dicha sefiora infante de vestidos baxillas e pafios de armar e todos los aderesçamlentos de su persona camara e casa segund su arbítrio e segund al estado de los dichos sefiores reyes e sefiora Infante pertenesce. Las quales cosas todas quel dlcho sefior rey de Portogal a la dicha sefiora infanta diere e ella consigo levare el dlcho seflor rey de Castilla non sea thenudo a restituyr en algund tienpo mas todo lo que la dicha sefiora levare sera suyo delia e en su poder e disporna dello commo le peresciere e ploguiere e el derecho otorga e bien asy todo lo que la dicha sefiora infante adqulriere mueble o rays por donacion dei dicho sefior rey de Castilla o de otra alguna persona o por otro qualquier modo que sea sera syempre suyo e en su poder e fara dello libremente todo lo que quisiere. Iten fue concordado e firmado entre el dlcho seflor rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla quel dlcho seflor rey de Portogal aya de enbiar e enbie a la dicha sefiora infante a su costa aconpaflada e guardada de tales e tantas personas commo requieren los estados de los dichos sefiores reyes e sefiora infante e que ella parta destos regnos de Portogal para yr su camino derecho a los regnos de Castilla dei dia que el desposorio fuere fecho por palabras de presente fasta ochenta e un dias la qual fara aconpaflar de las dichas personas fasta Clbdat Rodrigo o fasta otro logar alguno dei dicho sefior rey de Castilla qual a el ploguiere contanto que non sea mas aluenne dei estremo de Portogal de lo que es Clbdat Rodrigo al qual logar el dicho sefior rey de Castilla enbiara aquellas personas tantas commo viere que a su real estado cunple para alli les ser entregada la dicha sefiora infante por aquellos que por mandado dei dicho sefior rey de Portogal con ella fueren las quales personas estaran alli prestas en el dicho logar quando la dicha sefiora infante a el llegare de guisa que ella e los que con ella fueren non esten alli por ellas aguardando algund dia. E tanto que la dicha sefiora infante fuere entregada a los quel dicho sefior e rey de Castilla por ella alli enbiare el dlcho sefior rey de Portogal non sera mas thenudo a faser despensa alguna a la dicha sefiora infante nin aaquellos e aquellas que con la dicha sefiora infante en los dichos regnos de Castilla con ella ovieren de quedar. Iten fue concordado e firmado entre el dicho seflor rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho seflor rey de Castilla que por este contracto e capítulos el dicho seflor rey de Portogal 10
  • se parta commo luego dlxo que se partia dei contracto e capítulos e cada una parte dellos que entre el e el dlcho sefior rey de Castilla por Rabi Yuce su procurador e enbaxador seyendo principe sobre el dlcho casamlento e cosas a el tocantes fueron concordados e concluydos e por el dicho sefior rey de Castilla aaquel tienpo principe firmados e jurados (tv.) e que los revocava e avia por ningunos e que non usaria mas dellos nin de cosa alguna nin parte dellos el nln la dicha sefiora infante su hermana nin ora e por el nin por ella en juysio nin fuera de juysio. Los quales capí- tulos e apuntamlentos el dlcho sefior rey de Portogal dlxo presente nin el sobredicho notário e testigos yuso nonbrados quel por su parte los aprovava e confirmava e le plasia estar por ellos e prometlo por su fe real de los conplir e mantener en todo e cada una parte dellos en aquello que a el tocava e pertenescia faser eso mismo los aprovava e confirmava en nonbre de la dicha sefiora Infante commo su curador que es. E en su nonbre prometia de los ella mantener e conplir en lo que a su parte delia tocava faser e que le plasia e prometia que non los conpliendo el pagar de pena al dicho sefior rey de Castilla cinquenta mill doblas de oro de la vanda seyendo por el dicho rey de Castilla conplidos e mantenidos los dichos capítulos en aquello que segund ellos a el tocava e conplia faser e suplio qualquier defallescimento de fecho e de derecho que en estos capítulos sea. Porquanto dixo que queria que valiesen non enbargando qualesquier derechos opiniones de doctores ordenaciones e estilos que contra ello sean los quales ávidos aqui por espresos los revocava que non oviesen logar en este caso. E el dicho don Ferrand Lopes enbaxador dei dicho sefior rey de Castilla en su nonbre fe commo su procurador otorgo e confirmo los sobredichos capitulos e prometio quel dicho sefior rey de Castilla estara por ellos e los conplira e manterna en todo e en cada ima parte dellos por sy e por sus herederos e non yra contra ellos nln parte dellos por sy nin por otrie de fecho nin de derecho mas enteramente los guardara e manterna en lo que a el segund la forma de los dichos capitulos toca e pertenesce faser so pena de cinquenta mill doblas de oro de la banda pagadoras al dicho sefior rey de Portogal sy el por su parte los dichos capitulos cunpliere e suplira en las cartas de retificacion que enbiara al dicho sefior rey de Portogal qualquier defecto que de derecho o de fecho en este contracto e capitulos sea segund que en cima el dicho sefior rey de Portogal suplio al qual dicho sefior rey de Portogal plase e a ml el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que pagada la dicha pena por qualquier de las partes que en ella cayere o non pagada que los dichos contracto e capitulos fynquen syempre firmes e valiosos e prometio mas el dicho enbaxador e pro- curador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla a mi el sobredicho notário publico rescibiente la dicha promisyon en nonbre de la dicha sefiora infante que el dicho sefior rey de Castilla le conplira e guardara todos estos capitulos e cada una parte dellos segund. en ellos es con- 11
  • tenido en lo que a el toca e pertenesce conplir e segund por el dicho enbaxador es prometido en nonbre del dlcho sefior rey de Castilla al dlcho sefior rey de Portogal e so la dicha pena la qual pagada o non pagada el dlcho contracto e capítulos fyncaran firmes e vaiederos. Teatigos que para esto llamados e rogados fueron presentes don Fernando fljo del conde de Arroyolos e don Martin conde de Atugula e don Alvaro de Castro camarero mayor del dlcho sefior rey de Portogal e de su Consejo e Diego Suares de Albergueria e Pero Vasques de Merlo regidor de su justlcta en la su casa de lo cevil de la clbdat de Llxbona e Ferrand Gonçales de Miranda e el Doctor John Ferrandes de Sylveyra todos del Consejo del dlcho sefior rey e Ruy Galvan su secretario e Alvar Garcia de Cibdat Real secretario del dlcho sefior rey de Castilla. Fecho fue este Instrumento por mi el dlcho notário publico en la noble clbdat de Lixboa en los palaclos del dlcho sefior rey de Portogal veynte e dos dias del mes de enero afio del nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill e quatrocientos e cinquenta e cinco. El Rey. Fernandus thesaurarius capelanus maior. E porquanto asy mismo por vlrtud de ciertas letras apostólicas de nuestro muy Santo Padre e procesos sobre ellas fulminados e de nuestra carta de poder especial el dicho don Ferrand Lopes nuestro capellan mayor e del nuestro Consejo rescibio por ml esposa e legitima muger por palabras de presente que fasen matrimonio a la dicha illustre reyna dofta Johana ml muy cara e muy amada muger e asy mlsmo porque los dlchos contrato e capítulos e cada una cosa e parte del los fueron e son blen vistos e esamlnados por nos e fuemos e somos contento e plasentero de todo lo en ellos contenido fecho tractado concertado firmado e otorgado por nos e en nuestro nonbre por el dlcho nuestro capellan mayor. Por en.de nos aquello queriendo guardar conplir e mantener por esta nuestra carta de conflrmacion com mo rey e sefior loamos aprovamos confirmamos retiflcamos e avemos por firme es table e valedero para syempre jamas el dicho desposorlo e casamiento por palabras de presente quel dicho nuestro capellan mayor flso por nos e en nuestro nonbre e por el dicho nuestro poder con la dicha Illustre reyna dofia Juana mi muy cara e muy amada muger e asy mlsmo loamos aprovamos confirmamos e retiflcamos e avemos por firmes estables e valederos para siempre jamas por nos e por nuestros herederos e subcesores que despues de nos vinieren todo el dicho contracto suso encorporado e capítulos en el contenldos e cada una cosa e parte dello que sobre ello flso otorgo concerto tracto e firm o el dicho nuestro capellan mayor por nos e mi nuestro nonbre e por vlrtud del dicho nuestro poder segund de suso 12
  • se contiene e juramos a Dios e a Santa Maria e a esta Seôal de Crus e a los Santos Evangelios con nuestras manos corporalmente tanjidos e por nuestra palabra e fe real prometemos por solepne estipuiacion fecha por interrogacion dei notário yuso escripto aceptante commo persona publica en nonbre dei dicho rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo e de la die ha reyna nuestra muy cara e muy amada muger por nos e por nuestros herederos e subcesores que despues de nos vinieren en persona de vos el Doctor Johan Ferrandes de Sylveyra del Consejo dei dicho rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo hermano e amigo a nos especialmente enbiado para rescebir esta promisíon e juramento que guardaremos e conpli remos e man tememos e faremos guardar e conplir e mantener todolo de suso contenido en el dicho contracto suso encorporado e capitulos del e cada una cosa e parte e articulo dello enquanto a nos pertenesce de guardar e conplir e mantener a todo nuestro conplido poder segund e en la manera que de suso se contiene e segund que por el dicho nuestro capellan mayor fue tractado concertado firmado e segurado bien e fiel e verdaderamente syn arte nin collision aiguna e que non yrem os nin vernemos nin pasa- remos nin consentiremos nin permitiremos yr nin venir nin pasar nos nin los dichos nuestros herederos e subcesores que despues de nos vinieren contra ello nin contra cosa alguna nin parte dello agora nin en algund tienpo nin por alguna manera en publico nin en ascondido por qualquier cosa o rason pasada presente o fotura de qualquier calidad que sea o ser pueda so las penas clausulas vinculos fuerças e firmesas de suso en el dicho contrato e capitulos contenldas. E sup limos quales- quier defectos e fallimentos fuerças e firmesas quier sean de substancia o de solepnidat o otras qualesquier de qualquier natura o calidat que sean que en el dicho contracto e capitulos suso contenidos e en esta dicha nuestra carta de confirmacion fallesan de se poner e lo nos avemos aqui todo por yncluso e ynserto bien asy e a tan conplidamente commo sy de verbo ad verbo aqui fuese todo declarado espacificado e encorporado. E queremos e es nuestra mercet que esta dicha nuestra carta de confirmacion e aprovacion e todo lo en ella contenido declarado e encor- porado este siempre en su fuerça e vigor non enbargantes qualesquier derechos ordenamientos leyes estilos costunbres o fasafias o otras quales- quier cosas de qualquier natura calidat o mistério que sean que la pudiesen o puedan contrariar molestar perjudicar enbargar o inpedlr o contra ella o contra parte delia fuesen o pudiesen ser ca nos por la presente dispensamos con todo ello e con cada ima cosa e parte dello e lo anullamos yrritamos abrogamos e derogamos e damos todo por ninguno e de ningund valor e efecto enquanto a esto atafien. E queremos e es nuestra mercet e voluntad que aquello non enbar- gante esta dicha nuestra carta e confirmacion e contracto e capitulos suso encorporados e cada cosa delo en ella e en ellos contenido vala e sea firme estable e valedero commo dicho es e mandamos a los infantes nuestros muy caros e muy amados hermanos e otrosy a los perlados IS
  • duques condes marqueses ricos ombres maestres de las Hordenes e a los del nuestro Consejo e oydores de la nuestra abdlençaa e alcaldes e notários de la nuestra corte e chancellerla e a los priores comendadores sub comendadores alcaydes de los castlllos e casas fuertes e lianas e a los nuestros adelantados e merinos e a los concejos justlclas regidores cavalleros escuderos oficial es e ombres buenos de todas las cibdades é villas e lugares de los nuestros regnos e seflorios e a otras qualesquier personas nuestros v as alios súbditos e naturales de qualquier ley estado (S) o condicion perheminencia o dignldat que sean que guarden e cun- plan e fagan guardar e conplir esta dicha nuestra carta de confirmacion e todo lo en ella e en los dlchos contracto e capitulos suso encorporados contenido e cada una cosa e parte dello en lo que a ellos pertenesça de conplir e que non vayan nin passen nin consientan yr nin passar contra ello nin contra cosa alguna nin parte dello en tienpo alguno nin por alguna manera que sea e que defiendan e anparen en ello a la dicha reyna mi muy cara e muy amada muger o a quien su bos toviere. Ca qualquier que lo contrario flsiere avera la mi yra e de mas pechar me ha en pena dies mill doblas de la vanda por cada vegada que contra ello fuere o pasare. E a la dicha reyna mi muy cara e muy amada muger la pena en los dlchos capitulos contenida con todas las costas e dapnos e menoscabos que sobre ello se le recresciesen. E los unos nin los otros non fagan ende al por alguna manera so pena de la nuestra merced e de privacion de los ofícios e de confiscacion de los bienes e de las otras penas suso contenidas e de mas por quien flncare de lo asy faser e conplir mandamos al que esta nuestra carta o su traslado signado de escrivano publico mostrare que los enplase que paresçan ante nos personalmente do quier que seamos dei dia que los enplasare a quinse dias primeros seguientes so la dicha pena a cada uno so la qual mandamos a qualquier escrivano publico que para esto fuer llamado que de ende al que la mostrare testlmonlo signado con su signo porque nos sepamos en commo se cunple nuestro mandado. E desto mandamos dar esta nuestra carta e otra en esta misma forma escriptas en pergamino de cuero firmadas de nuestro nonbre e rodadas e confirmadas e aprovadas en forma de previllejos e selladas de nuestro sello de piorno pendiente en filos de seda de colores. E por mayor firmesa otorgamoslas ant'el nuestro secretario e notário publico e testigos yuso escriptos llamados e rogados para ello. Dada e fecha e otorgada fue esta carta en la muy noble e muy leal cibdat de Segovia veynte e cinco dias de febrero anno del nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill e quatrocientos e cinquenta e cinco aflos. Testigos llamados e rogados que fueron presentes e vieron al dicho sefior rey otorgar e jurar lo en esta carta contenido e cada parte dello don Johan Pacheco marques de Villena mayordomo mayor del dicho sefior rey e dei su Consejo e el licenciado Andres Gonçales de la Cadena u
  • contador mayor de cuentas del dlcho seflor rey e del su Consejo e Johan de Valencuela donsel dei dlcho seflor rey e Alvar Garcia de Cibdat Real e Alvar Gomes de Clbdat Real secretario dei dlcho seflor rey. Yo El Rey Yo Diego Arias de Avila contador mayor de nuestro senor al rey e su secretario e estrivano mayor de los sus previllejos fuy presente a esto que dlcho es con los dlchos testigos e por mandado dei dicho seflor rey que en mi presençaa e de los dichos testigos Su Altesa estrevio al dlcho su nonbre en esta su carta de previllejo lo flso estrever en estas tres fojas e fise aqui este mio signo. (Lugar do Sinai público) Diego Arias E yo el sobredicho rey don Enrrique reynante en uno con los infantes don Alfonso e dofia Ysabel mis muy caros e muy amados hermanos en Castilla en Leon en Toledo en Galileia en Sevilla en Cordova en Murcia en Jahen en el Algarbe en Algesira en Badajos en Viscaya en Molina otorgo este previllejo e confirmolo (S v.) Don Cag rey de Granada vasallo dei rey Don Fradique tio dei rey almirante mayor de la mar Don Johan de Gusman tio dei rey duque de Medina Sidónia conde de Niebla vasallo dei rey Don Alfonso Pimentel conde de Benavente Don Inigo Lopes de Mendoça marques de Santillafia conde del Real de Maçanares seflor de las casas de Mendonça e la Vega Don Johan de Luna conde de Sanstevan El Maestradgo de Sanctiago Vaca Don Pero Giron maestre de la Orden de Cavalleria de Cala- trava El Maestrasgo de Alcantara Vaca Don Loys de Lacerda conde de Medina Celi vasallo dei rey Don Frey Gonçalo de Quiroga prior de Sant Johan Don Diego Manrrique conde de Trevino Don Rodrigo Manrrique conde de Paredes Don Pedro Manuel seflor de Monte Alegre Don Alfonso Carrillo arçobispo de Toledo primado de las Espafias chanciller mayor de Castilla Don Rodrigo de Luna arçobispo de Sanctiago Don Alfonso de Cartajena obispo de Burgos Don Pedro obispo de Palencia confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma 15
  • Rodrigo Puertocarrero repostero mayor del rey confirma Don Loys de Acufia obispo de Segovl confirma Don Fray Lope de Barrientos obispo de Cuenca confirma Don Ferrando de Luxa obispo de Siguença confirma Don Alfonso obispo de Avila confirma Don Diego obispo de Cartajena confirma Don Gonçalo obispo de Jahen confirma Don Pedro obispo de Calahorra confirma Don Johan de Carvajal cardenal de Sant'Agelo administrador perpetuo de la Yglesia de Plazencia confirma Don Gonçalo Banegas obispo de Cádis confirma Johan de Silva alfares mayor del rey e notário mayor de Toledo confirma Johan Ramires de Arellafio sefior de los Cam eros vasallo dei rey confirma Don Pero Veles de Guenara sefior de Ovate vasallo dei rey confirma Pedro de Ayala mariscai de Castilla merino mayor de Guipuscoa confirma Pero Lopes de Ayala aposentador mayor del rey e su allcaide mayor de Toledo confirma Don Alvaro de Estuniga conde de Plasencia justicia mayor del rey confirma Don Johan conde de Arminaque e de Cangas e Tineo vasallo dei rey confirma Don Johan Manrrique conde de Castafleda chanciller mayor del rey confirma Don Johan Ponce de Leon conde do Arcos vasallo dei rey confirma Don Fernando Alvares de Toledo vasallo dei rey confirma Don Pero Alvares Osorio conde de Trastamara sefior de Villalobos vasallo dei rey confirma Don Diego Sarmiento conde de Santa Marta adelantado mayor de Gallisia vasallo dei rey confirma Don Pedro de Acuõa conde de Valencia confirma Don Graviel Manrrique conde de Osorno confirma Don Pedro de Villa Andrando conde de Ribadeo confirma El conde Don Gonçalo de Gusman vasallo dei rey confirma Don Alfonso de Fonseca arçobispo de Sevilla confirma Don Pero Vaca obispo de Leon confirma Don Inigo Manrrique obispo de Oviedo confirma Don Alvar Peres de Gusman sefior de Orgas alguasil mayor de Sevilla confirma Don Pedro obispo de Osina confirma Don Johan de Mella obispo de Çamora confirma Don Gonçalo obispo de Salanca confirma Don Alfonso Enrriques obispo de Coria confirma 16
  • Don Lorenço Suares de Figueroa obispo de Badajos confirma Don Fray Pedro de Silva obispo de Orenes confirma Don Alvaro Osorio obispo de Astorga confirma Don Alfonso obispo de Cibdat Rodrigo confirma Don Pedro sefior de Aguilar vasallo dei rey confirma Pedro de Quifiones merino mayor de Astúrias confirma Diego Fernandes sefior de Baena mariscai de Castilla confirma Pero Gracia de Herrera mariscai de Castilla confirma Pedro de Mendoça senor de Almaçan guarda mayor del rey confirma Johan de Tovar guarda mayor del rey confirma Don Garcia obispo de Lugo confirma La Yglesia de Mondonedo Baca confirma Don Luys Pimentel obispo de Tuy confirma El Doctor Fernando Dias de Toledo relator del rey e su notário mayor de los prevlllsjos confirma Don Pedro Fernandes de Velasco conde de Haro sefior de las casas de salas camarero mayor del rey confirma Diego Arias (') (R. C.) 4133. XVH, 3-15 — Escritura pela qual constava que tinham sido firmados e jurados certos capítulos feitos entre el-rei D. Fernando de Portugal e el-rei D. Pedro de Aragão. Lisboa, 1370, Março, 11. — Perga- minho. Bom estado. In nomine Domini Noverint universi quod cum inter illustrisslmum principem et domi- num domnum Petrum Dei gratia regem Aragonensem ex una parte et nobilem Johanem Alfonsi comitem de Barcellos procuratorem illustris regis Portugalie ex altera essent firmata et jurata certa capitula sub certis modis et condicionibus prout clare pateat ex tenore ipsorum capitulorum de qulbus sub certis diebus fuerunt facta duo instrumenta similla clausa per Bernardum de Bonastre secretarium dicti dormni regis Aragonensis et eciam claudenda per Johannem Gondissalvi scrip- torem dicti regis Portugalie et Inter cetera fuissent concordata hec que sequntur et Intencio comitis Portugalie est que sequitur. Primo. Quod pecunia quam hlc tenet persolvendis dictís mille quin- gentis lanceis in sex mensibus convertatur ln solucione trium milium lancearam in tribus mensibus cum condicionibus que sequntur. Placet domino regi et comlti. Primo quod si Enricus erit tempore quo guerra incipietur ln frontarils Aragonensibus quod dominus rex Aragonensis teneatur ire vel (') Tem um selo a cores. 17 2
  • mlttere cum dictls tribus mille lanceia et cum suo posse ad pugnandum cum dlcto Enrico casu tamen quo slbi vel capitaneo gentium armorum quas ipse mittet bene videatur quod Enricus sit in tail loco et in tali statu quod sit expediens pugnare cum eo nam facta armorum ad arbitrium lllorum qui sunt in dictis factis armorum et exponunt in eis personas dimitti debent sed domlnus rex faciei juramentum et promittet in bona fide sua regia et faciet fieri juramentum et homagium per dictum capitaneum casu quo ipse non iret personaliter de complendo vel compleri faciendo bona fide et sine omni dolo predicta. Placet domino regi et comiti hoc salvo quod ubi dominus rex vel dominus dux non irent personaliter ad premissa seu mitterent capitaneum novum cum dictis tribus mille lanceis et posse suo quod tunc ellgantur duo milites ex parte domini regis Aragonensis de illis qui erunt ituri ad bellum et alii duo ex parte regis Portugalie parimodo de ituris ad bellum in quorum arbítrio relinquantur premissa quod si discordarent possint eligere quan- tum cujus arbítrio habeat [ ] premissis. Item. Intencio dicti comitis est quod in casu quo Enricus invadat terram domini regis Aragonensis quod ipse dominus rex juvet se illis tribus mille lanceis et non mittat eas ad Carmonam vel Çamoram vel eclam si fuerit in confinibus vel circa terram suam alias quod mittat eas a Carmona vel a Çamora ubi comodius ire poterunt et si non mittat quod rehene slnt liberate et rex non remaneat obligatus. O Comde. Rex Petrus. Idcirco Ínclita infantissa domina Maria soror dicti regis Portu- galie et Badassallus dEspinola Januensis procurator et nomine procura- torio dicti regis Portugalie unacum Alfonso Ferdinandi de Burgis et Martino Garsie militibus et insolidum constitutus prout de ipsius pro- curaclone fldem fecit per publicum instrumentum cujus tenor inferius est descriptus. Attendentes ipsos requisivisse dictum dominum regem Aragonensem ut ex pecimia quam dictus comes dimisit Barchinonle dlmitteret eis recipere pecuniam ad stipendlum mille quingentarum lancearum cum esset plurimum necessarium et utile ut dixerunt dlcto regi Portugalie quod dicte mille quingente lancee intrarent Castellam. Quodque eundem dominum regem Aragonensem licet pro mellori habuis- set jungerentur cum suis tempore guerre incipiende per dictum dominum regem Aragonensem secundum quod fuerat dictum et conventum con- cessisse ipsis stipendium pro mille ducentis lanceis cum trescente lancee restantes ad complementum dlctarum mille quingentarum essent inde separate propter concessionem per ipsum comitem inde factam domino duel ipsius domini regis primogénito. Quamquidem guerram dictus dominus rex Aragonensi incipere ita presto non potest defectu securitatis quam dictus rex Portugalie facere tenetur de stipendio dando per novem mensibus lanceis supradlctls juxta capitula inter ipsum dominum regem Aragonensem et comitem finata. Attendentes eciam quod eo quia dicte mille ducente lancee non poterunt jungi cum aliis domini regis Arago- nensis pro eo quia ipsi volunt ut dixerunt quod de presentl fiat intrata 18
  • predicta et ob hoc non poterit servari forma contenta in capitulis supradictis tenore presentis gratis et spontanea voluntate videlicet dicta domina infantissa ut conjuncta persona dicti regis Portugalie fratris sui et dictus Badassallus quibus supra nominibus voluerunt et consenserunt quod dicta tria capitula et contenta in eis in quantum in ipsis tangitur quod dictus dominus rex Aragonensis teneatur ire vel mittere cum dictis tribus mille lanceis et suo posse a dictis aliis capitulis penitus sint sublata et pro sublatls et nullis ac non factis penitus habeantur sic quod dictus dominus rex Aragonensis solum reman eat obllgatus secundum formam capitulorum inter dictum dominum regem Aragonensem et dictum comitem initorum cum dictis mille quingentis lanceis facere guerram et cum suo posse et quod in capitulis ambaxate que mittitur ad regem Portugalie ponatur dictum capitulum seu ejus effectus et quod idem rex Portugalie conflrmet omnia supradicta voluerunt eciam et consenserunt dicti domina infantissa et Badassallus dictis nominibus quod pecunia dictarum mille ducentarum lancearam convertatur ad opus intrate fiende in Castellam et de hiis dictus Badas- salus fecit tutum et securam dominum regem per juramentum per ipsum prestitum super sancta Dei quatuor Evangella manibus suis corporaliter tacta et per homagium ore et manibus comendatum quod prestitit Fran- cisco de Sancto Clemente millti dominl duels majordomo nomine dicti domini regis Aragonensis recipient!. Et ulterius voluerunt quod dlcte mille ducente lancee non habeant recursum ad terram domini regis Aragonensis quousque guerra per ipsum dominum regem fierit incohata et quod naturales domini regis Aragonensis non reciplantur in stipendio dictarum mille ducentarum lancearam sine voluntate Ipsius domini regis et nlchilominus voluerunt quod dicte mille ducente lancee sl non slnt lngressae Castellam vel slnt ingresse et existant in frontaria Arago- nense si guerra incoharetur per dominum regem Aragonensem habeant se jungere ad requlsitlonem ejusdem domini regis Aragonensis cum mille quin- gentis lanceis suis. Et quod de hoc faciant sacramentum et homagium capl- tanei et quod in isto casu ubi dicte mille ducente lancee jungerentur cum illis domini regis. Idem dominus rex remaneat obligatus non obstante renun- ciacione predicta ad faciendum ea ad que est obligatus juxta capitula inter dominum regem Aragonensem et comitem firmata eciamque promise rant habere reenas capitaneoram qui facient dictam intratam quod comple- bunt illam que reene stent in posse domine Infantisse Portugalie. Et ad majorem validacionem omnium premissorum jurarunt tarn dicta domina infantissa quam dictus Badassallus quibus supra nominibus ultra pres- tacionem juramenti et homagii per ipsum Badassallum prestitoram ut est dictum per Dominum Deum et ejus Sancta Quatuor Evangella ab ipsis corporaliter tacta et firma validaque stlpulatione intervenlenti con- venerunt et promlserunt in posse mei notarii infrascripti tanquam publico persone nomine omnium quorum interest vel intererit legitime stipulantis et reclpientis predicta omnia et singula bona fide et sine 19
  • dolo attendere et complere et confirmari facere cum efectu per dictum regem Portugalie et contra ea non venire jure aliquo sive causa. Que fuerunt acta firmata et jurata videlicet primo per dictum Badassallum quibus supra nominibus in palacio domini regis Barchionie ipso domino rege presente die Mercurii xxiiij" Julii anno a nativitate Domini millesimo CCC*1 septuagesimo. Presentibus testibus reverendo in Chrlsto Patre domno Romeo epis- copo Herdense nobili viro domno Hugone vicecomite Cardone venerabilibus Petro de Marginibus scriptore porcionis et Petro de Vallo regente thesau- rariam pro domino rege et consequenter fuerunt firmata per dictam dominam infantissam in eodem palacio die et ano prefixis ac presentibus testibus Martino Garsia priore de Arganell et Danyano Ussusmoris Januense et Francisco Ferrarii scriptore domini regis Aragonensis. Tenor vero dicti instrumenti procuracionis de quo supra habetur meneio sequitur in hunc modum. In nomine Domini. Amen. Pateat universis presentis procuracionis seriem inspecturis. Quod nos Ferdinandus Dei gratia Portugalie et Algarbii rex confidentes quam plurimum de industria probitate ac legalitate nobilium virorum domini Badassalli de Spínola Alfonsi Ferdinand! de Burgis et Martini Garsie militum dilectorum nostrorum conslliariorumque fidelium tenore presentis instrumenti publici sponte et ex certa sciencia facimus constituimus et ordinamus eosdem dominum Badassallem Alfonsum Ferdinandi et Mar- tinum Garsie nostros veros indubitatos legítimos et sufficlentes procura- tores actores negociorum gestores ambaxiatores ac nuncios speciales omnes in simul et quemlibet eorum in solidum. Ita tamen quod occupantis melior vel pocior condido non existat sed quod unus eorum inceperit alter prosequi valeat et finire et unlus absencia alterius presencia supleatur ad tractandum cum illustribus serenlssimis et potentibus regi- bus principibus ac nobilibus ducibus comitibus seu vicecomitibus baronibus capitaneis militibus valvassoribus magistris vel quibuscunque aliis milicie prepositis seu quecunaue officia gerentibus vel non gerentibus et omnibus aliis personis cujuscunque gradus preheminencie vel condicionis existen- tibus de et super pacis amlcicic confederationls et ligancie convencione inter nos et eos vel eorum quemlibet contrahenda et speclaliter super auxilio subsidio seu juvamine nobis prestandis dandis et inpartiendis contra et adversus quoscunque reges seu príncipes duces comités viceco- mites barones milites et alios cujuscunque generis seu condicionis per- sonas ac eciam contra regna principatus dominia terras seu loca eorum vel cujuslibet eorumdem expressis vel non expressis ipsorum nominibus contra et adversus quos seu que nos bellum gerere seu indicere vel alias manu militar! contendere seu contencionem movere volulmus vel ipsi similiter contra nos regna et loca nostra Ingesserint vel facere indicere vel gerere voluerint necnon eciam super tívitatibus villis locis castris districtibus territoriis et ipsorum personis nobis nostroque domínio con- cedendis subjugandis subjiclendis tradendis restituendis et perpetuo sub- mittendis ac pro eis nostro domínio restitutis tradltis et submissis extunc 20
  • a nobis tu'endis defendendis protegendis honorandis et prlvilegiis immunl- tatibus seu libertatibus decorandis ac super pecuniarum quantltatibus quibuscunqi.i; a nobis stipendiarum nomine vel alio quocunque titulo tribuendis dandis et eciam persolvendis et super ipsis tractatibus conve- niendum paciscendum concordandum et certa capitula faciendum sta- tuendum et firmandum cum illis securitatibus penis modis condlcionibus et cautelis quibus expedlri viderint et cum predictis personis vel earum qualibet potuerint et voluerint convenire et pro eis tenendis conplendis perficiendis et observandis juramentum in animam nostram prestandum fidelitates homagiá promissiones stipulaciones et obllgaciones ab aliis partibus exhlgendum petendum requirendum et recipiendum et omnia alia et singula faciendum exercendum gerendum promittendum et firman- dum que in premissis et circa ca necessária vel expedlencia fuerint seu quomodollbet opportuna et que forma ipsorum tractatum exegerit et que nos ipse facere exercere promittere et flrmare possemus si personallter adessemus eciam si sint talia que mandatum speciale requirant et si sint graviora majora paria vel minora superius expressatis nos enim predictis nostris procuratoribus ambaxiatoribus et nunciis specialibus et eorum cuilibet insolldum super predictis omnibus et singulis et aliis qulbuscunque per ipsos vel ipsorum quemlibet ad sul arbitrium gerendis faciendis promittendls et firmandis damus concedimus et committimus plenarie vices nostras atque liberam et generalem adminlstracionem cum ple- nissima facultate insuper eciam in premissis omnibus et quolibet premis- sorum quociens expedire viderint allum vel alios procura tores nostro nomine et loco sui substituendum et eum vel eos prout voluerint revocan- dum et offlcium procurationls In se reasumendum et exercendum promit- tentes eisdem et cuilibet eorumdem in fide nostra regia ac tabellioni seu notário infrascripto pro eis et omnibus aliis quorum interesit vel interesse possit legittime stipulantl paciscenti et recipientl nos ratum et validum habere et inviolablllter observare attendere et complere quidquld per ipsos vel ipsorum quemlibet et per substitutum vel substitutos ab els super premissis et quolibet premissorum procuratum actum fuerlt sive gestum sub omnium nostrorum obligacione bonorum. In cujus rei testimonium presens publicum instrumentum per Valas- cum Johannls publicum auctoritate nostra in Curia et regnis nostris tabelllonem generalem fieri scribi et signo suo signorum jussimus nos- trique mandavimus sigilli quo in talibus utimur appensione muniri. Actum in civltate Ulixbonense die undécima mensis Martii anno Domini mlllesimo CCO septuagesimo. Testes qui presentes fuerunt vene- rabiles providl et dlscreti vlrl magister Johanes legum. Alfonsus Dominici. Laurenclus Gunsalvl milites de Consilio dlcti dominl regis magister Vin- centius [ ] Petrus Daniel scriptor secretarlus ejusdem dominl regis [ ] Ego vero Valascus Joannis tabellio generalls memoratus qui pre- dictis omnibus et singulis unacum dlctis testibus presens fui. Et de mandato predict! dominl regis hoc instrumentum procurationls menu 21
  • mea scrips! et in eo signum meum apposul consuetum quod tale est in testimonium veritatis. SigCZocus signi publicijnum mei Bernardi Michaelis predict! illus- trissimi domini regis Aragonensis secretarii ejusque auctoritate notarii public! per totam terrain et dominacionem suam. Qui predictis interfui eaque scribi feci. In nomine Domini. Amen. Noverint universi quod nos Femandus Dei gratia Portugallie et Algarbii rex viso hujusmodi instrumento nobili viro Omberto de Fonollario milite consiliaiio et ambaxatore et procuratore domini regis Aragonensis ad nos specialiter destinado acta con- vents et firmata per inclitam domnam Marl am infantissam sororem nostram ac conjunctam personam necnon per Bada- sallum de Spinolla vassallum et procuratorem nostrum in de et super contentis in dicto instrumento et quatenus concernunt capitula et convenciones per nobilem virum Johanem Alfonsum comltem de Barcellis cum prefato domino Aragonense rege occasione guerre et prebendo juvamine de qulbus In eodem instrumento meneio habetur habita inita alias firmata laudamus approbamus et eclam presentium tenore confirmamus promicten- tes nostra bona fide regia ea tenere inviolabiiiter adimplere domino rege Aragonense ea que promisit occasione antedicta plenarie adimplente et inviolabiiiter ea simili modo observante. In cujus rel testimonium presens publicum instrumentum per Valascum Joannis per totam terram et dominatlonem nostram tabellionem generalem fieri et scribi mandavimus et in eo manu propria subscripsimus et sigillum nostrum in eo apponi fecimus quod est actum in Palacio de Vallata circa villam Santarenensem die vigésima prima mensis Octobris. Anno a natlvitate Domini millesimo trecentesimo septuagesimo. Testes qui presentes fuerunt religiosus vir domnus frater Alvarus Gunsalvi prior Hospitalis Sancti Joannis Jerosolimitani ■Arias Gomecll et Joannes Stephani milites magister Joannes legum magister Vincentius prior Sancte Marie de Vimaranis Gilabertus de Xaeli Franciscus Castellear et alii plures. Ego vero Valascus Joannis tabellio memoratus qui instru- mentum istud manu mea scrips! et signum meum in eo apposui quod tale est in testimonio veritatis. , (Locus signi publici) El rey (A. EJ 22
  • 4134. XVH, 3-16 — Licença dada pelo Santo Padre aos prelados de Portugal para composição e fazer trato de concórdia com os procura- dores de el-rei D. Dinis, a respeito de alguns artigos. Roma. 1289, feve- reiro, 12. — Pergaminho. Bom estado. Selo pendente. In nomine Domini. Amen. In regno Portugalie et Algarbii grandis inter prelatos ipsius regni et reges qui fuerunt pro tempore super eo ab olim sicut habet asserto infrascriptarum partium dissentio est exorta [ ] et personas eccle- siasticas regni ejusdem non solum in [...) sed etiam in subversionem ecclesiastice liberta tis in multis gravatos fuisse ac gravari dicebant super quibus sub dlversis romanis pontificibus et per eos multiplica tis processibus et tractatibus habitis inter partes contigit controversiam super infrascriptis [...] quorum allqui primo coram [...] nonnulli alii coram recolende [...] Gregorio Papa decimo ex parte dictorum prelato- rum oblati fuisse dicuntur ut inferius exprimitur in eisdem usque ad têmpora magnifici principis domni Dionisii illustris regis Portugailie et Algarbii prorogari et tandem inter venerabiles patres dominos F. archie- plscopum Bracharensem A. Colimbriensem B. Silvcnsem et I. Lamecensem episcopos in Curia Romana presentes tarn pro se quam pro allis prelatis ecclesiis et personls ecclesiasticis regni ejusdem pro quibus sanctlssimus pater et dominus domnus Nicolaus divina providentia Papa quartus ad componendum et pacificandum super prefactis articulis eis concessit per suas litteras subscripti tenoris liberam potestatem et discretos viros Martinum Petri cantorem Elborensis et Joannem Martini canonicum Colimbriensis procuratores regis ejusdem ab ipso in forma infrascripta mandatum habentes dicti regis nomine mediantibus reverendis patribus domlnis L. Ostiensis et Velletrensis episcopo P. Tituli Sancti Marci pres- bítero et B. Sancti Nicolai in cárcere Tulliano diácono cardinallbus ab eodem Summo Pontífice ad discutiendum et dirigendum hujusmodi negotlum deputatis talis super eisdem articulis in presentla eorumdem cardinalium mel notarii et testium subscriptorum pax et compositio lntervenit. Predictls slquidem archiepiscopo et episcopls pro se ac illorum nomine pro quibus ad pacificandum et componendum receperant ab eodem Summo Pontífice ut premittitur potestatem et prefatis procura- toribus dicti regis pro ipso rege in dictorum cardinalium et testium ac mei notarii presentla constitutis lectisque singulis subscriptis articulis per me dictum notarium et subter annexis responsionibus per eosdem procuratores ad singulos eorumdem singulariter subsecutis vice ac nomine dicti regis animo et expressa intentione ipsum regem ad contenta in ipsis responsionibus obligandi quibus quldem responsionibus iidem prelati se dixerunt expresse et vocaverunt plene contentos. Demum iidem cantor et Joannes archiepiscopo et episcopis memoratls et mihi subscrlpto notário pro ipsis et omnibus singulis ecclesiis et ecclesiasticis personis regni predict! stipulantibus solemniter promise runt nomine prefacti regis et pro ipso eumdem regem expresse ratlficarunt approbarunt et accepta- 23
  • runt omnia et singula contenta In responsionibus supradictis et tarn se quam suos quoslibet successores In regno prefacto eadem omnia et sin- gula que in dictis responsionibus continentur prout eorum singulorum qualitas exigit plene adimpleturos et perpetuo inviolabiltter servaturos et eumdem regem Dionlsium daturum litteras suo plúmbeo régio sdgillo munitas tam sedi apostolice quam [...] archiepiscopo et singulis epis- copis dicti regni seu vicariis eorum ipsis absentibus et cathedralium ecclesiarum capitulis necnon vicariis in spiritualibus ecclesiarum vocan- tium sique tunc temporis erunt in regno predicto de omnibus et singulis in responsionibus contentis eisdcm ut predicitur adimplendis et perpetuo per se ac successores suos inviolabiliter observandis in forma quam sedes eadem super hoc ei duxerit destlnandam. Tenor vero artlculorum predictorum et responsionum ut predicitur subsecutarum ad ipsos de verbo ad verbum talis est. Hi sunt articuli qui pro parte prelatorum regni Portugallie et Algarbil coram felicis recordationis predicto domino Clemente Papa quarto fuerunt ostensl. Prhnus articulus est. In primis idem rex pro sua voluntate compelit priores et abbatissas ac ecclesiarum rectores ut prioratibus et abbatlis et ecclesiis suis renun- tient maxime in illis monasterils et ecclesiis in quibus contedit juspatro- natus habere. Respondent Martinus Petri cantor Elborensis et Joannes Martini canonicus Colimbriensis procuratores predictl domlni Dionlsii regis Portugallie et Algarbii quod ipse rex non fecit hec hactenus et promittunt ejus nomine quod non faciet in futurum. Secundus articulus est. Item. Si episcopi vel ecclesiarum rectores in parochianos suos pro eo quod decimas et alia jura sibi debita non solvunt eisdem excommuni- cationis ferunt sententias vel loca supponunt ecclesiastico interdicto justitla exigente dominus rex et sui occasione hujusmodi excommunica- tores banniri faciunt et alia bona eorum occupari. Respondent dicti procuratores quod idem rex contenta in articulo non fecit hactenus et promittunt quod ipse non faciet in futurum. Et quod si contra per suos súbditos factum fuerit justitie complementam conquerentibus exhibebit occupata restitui et de injuriis satisfteri faciendo. Tertius articulus est. Item. Si episcopi vel alii conveniunt seu convenlre velint abbates abbatissas priores aut alias personas ecclesiasticas auctoritate literarum apostolice sedis prefactus rex id fieri non permlttlt. Respondent procura- tcres predict! quod idem rex non fecit hec hactenus et promittunt quod ipse non faciet in futurum et quod permlttet ipsos libere uti litteris apostolicls. Quartus articulus est. Item. Si forte feratur dinlnitlva sententla pro actore non permittit executloni mandari et actori judicata percipit occupari sibi retlnens occupata. Respondent procuratores predict! quod idem rex non fecit hec 21,
  • hactenus et promittunt quod ipse non faclet in futurum. Bit quod per- mittet quod sententie executioni legitime demandentur. Quintus articulus est. Item. Si archiepiscopus episcopi vel eorum vicaril locum aliquem vel eccleslam supponunt ecclesiastico interdicto vel in homines ipsius regis excommunicationis prout Justitia exlglt ferunt sententias dominus rex et sui episcopos vel eorum vicários ad relaxandum hujusmodi sen- tentias per minas et terrores et occupationcm bonorum suorum compel- lunt judicans eos si sententias relaxare noluerint judicio judeorum subtraendo ipsis communicationem fidelium ac fideles ipsos si eis in aliquo communicaverint vel receperint ipsos in castris villis aut domibus suis capiendo incarcerando et bonis proprils spoliando. Respondent procura- tores predict! quod idem rex contenta in articulo non fecit hactenus et promittunt quod non faciei in futurum. EM quod si contra per suos súbditos factum fuerit justitie complementum conquerentibus exhibebit de damnis et injuriis satisfied faciendo et puniendo contrarium facientes prout fuerint punlendi. Sextus articulus est. Item. Si aliqui judices a sede apostólica vel ab ordinariis delegati aut etiam ipsi ordinarii pro aliquibus clericis contra communltatem allquam ad regem pertinentem eundem vel aliquos de ipsa comunltate interdlcti vel excommunicationis sententiam ferant exigentibus culpis suis interdicitur quandoque per regem ipsum quandoque per officiales suos quandoque per ipsam communltatem clericis ipsis commune comer- dum et ne ipsos aliquos in suis domibus recipiat prohibetur aqua et lgne ipsis pena super hoc gravi apposita hiis qui contra fecerint inter- dicts et hoc officiales ipsius regis et communitates per muros et strictum suum ac alia loca voce faciunt preconia proclamar! nichilo- minus iidem cleric! dlffldantur et bonis spoliantur suis ecclesiasticis et paternls. Idem etiam fit ordinariis aut eorum delegatls et vicarils si sententias ex aliquibus aliis causis ferant. Respondent procuratores pre- dictl quod idem rex nihil horum fecit hactenus et promittunt quod ipse in futurum non fadet sed et fieri prohibeblt et quod si per suos súbditos communitates vel alios contrafactum fuerit justitie comple- mentum conquerentibus exhibebit de damnis et injuriis satisfied faciendo. Septimus articulus est. Item. Si contingit quod locus aliquls vel ecclesia supponatur eccle- siastico interdicto vel judex aut alius offlcialls regis vel aliquis aut aliqui de ipso loco excommunicentur statuunt inter se communiter quod nullus solvat decimas vel in testamento allquld relinquat ecclesie seu oblationem allquam ad ecclesiam ipsam ferat. Respondent procuratores predict! et promittunt quod idem rex hoc fieri prohibeblt et prohlbitionem suam faclet observar! de damnis et injuriis satisfied faciendo et puniendo contrarium facientes prout fuerint puniendl. Octavus articulus est. 25
  • Preterea prefactus rex et communitates ejus nan permittunt epis- copo ecclesiarum suarum civltatum et diocesum paro chi as limitare. Res- pondent procuratores predicti quod placet regi ut hujusmodi lixnitatio flat per prelatos justa et equa vocatis eis quorum interest per edictum publicum proponendo in ecclesiis de qua rum parochlis limitandis agetur tribus dominicis diebus continuis infra missarum solemnia coram populo tunc presente. Ita quod dies ad faciendum limitationem perfixa in quolibet exprimatur edicto ipsamque diem edictum in tertia dominica proponen- dum uni us saltern men sis spatio antecedat. Quod si rex ipse in aliqua ecclesiarum hujusmodi juspatronatus habuerit erit tempore congruo ante faciende limitationis diem specialiter evocandus. Et consentiunt prelati quod si limitatio eis quorum interest non vocatis ut dictum est decetero fuerit facta non teneat. Ita tarn en quod patroni qui sunt barones aut milites vel filii militum non veniant persona- liter sed mittant procuratores si velint. Et promittunt predicti procura- tores quod dictus rex prelatos in hoc nullatenus impediet sed observabit que predicts sunt quantum pertinebit ad ipsum et faciet a suis subditis observari. Nanus artlculus est. Item. Usurpat sibi ipse rex et communitates ejus in quibusdam epis- copatibus regni tertias decimarum ecclesiarum fabricls deputatas et in quibusdam pontificales et faciunt de ipsis tertiis construi et refici muros suos et quandoque illas pro stipendiiis rex assignat militibus memoratis. Respondent procuratores predicti quod rex consentit quod tertia decimarum perclpiatur ad muros construendos vel reflciendos in illis dumtaxat ecclesiis in qulbus a fundatione ipsarum ecclesiarum hoc expresse actum est de consensu prelatorum. In aliis vero jus commune servetur. Et promittunt dicti procuratores regem ita imposterum ser- vaturum et hanc responsionem prelati pro bono pacts patienter acceptant. Decimus artlculus est. Item. Quod hospitalia seu albergarias pauperum usibus deputata que in episcoporum dispositione de jure conststunt cum possession!bus et pertinentiis suis usurpat. Respondent procuratores predicti quod placet regi ut circa hoc servetur jus commune et bone consuetudines. Et promittunt ipsum regem ita perpetuo servaturum. Vndecimus artlculus est. Item. Quod compellit tam per se quam per communitates suas clericos et person as ecclesiasticas ad contribuendum in constructions seu refec- tions murorum civltatum et locorum suorum cum laicis contra ltbertatem ecclesiasticam necnon contra legem paternam. Respondent procuratores prefacti quod ipse rex predictas personas non compullt ad contributionem hujusmodi et promittunt quod non compeilet in futurum. Et quod contra injur!antes in hoc ecclesiis vel personis predictis exhibebit Justltie com- plementum. Duodecimos articulus est. 26
  • Item. Cogit colonos ecclesiarum et monasteriorum ad hoc nullo jure obnoxlos ad constructionem seu refection em murorum hujusmodl per quod contigit colonos suas deserere colonias et possesslones devas- tar! predlctas. Respondent predicti procuratores quod rex in hoc faciei observari quidquid de jure communi fuerit observandum salvis gratiis seu privtlegiis vel compositionibus si apparuerint que de jure debeant observari. Decimus tertius articulus est. Item. Quod personas ad ecclesias fugientes in illis casibus in quibus debent per ecclesias defensari videnter facit ipse ac sui per sarracenos et judeos vel per christianos extrahi ab eisdem vel facit eos ibi custodiri vel compediri quandoque per suos satellites et ab eis cibaria denegari ut exlre de ecclesia compellantur. Respondent procuratores predicti quod rex non extrahet nec extrahi faclet de ecclesiis fugi entes ad ipsas nec compediri nec eis cibaria denegari nisi in casibus a jure premissis. Decimus quartus articulus est. Item. Quod ipse ac meirini Sui et judices capiunt presbíteros et clericos irrequisitis eorum episcopis nec volunt eos restituere licet petan- tur ab eis. Item. Hujusmodi capti quandoque per ipsum et suos dene- gatls alimentis vel per suspendium aut modis aliis occiduntur quorum interdum aliqui parochianis ecclesiarum suarum ad eorum parochia- norum instantia importunam restituuntur cum cautione ut missarum eis solemnia celebrent quibus utique celebratis juxta formam cautionls pres- titam reducuntur in pristlnam capti on em. Respondent procuratores me- morati quod idem rex talia nunquam fecit nec tempore suo facta fuerunt et promittunt quod non faciet in futurum et quod si aliquando persona ecclesiastica etiam ex causa capta fuerit restituetur prelato suo ad requisionem ipsius et si injuriose capiatur hujusmodi persona vel capta fuerit hactenus justitie complementum conquerentibus exhlbebit faciendo satisfieri de dapnis et injuriis et puniendo capientes prout fuerint puniendi. Decimus quintus articulus est. Item. Quod sepe minatur archiepiscopo et episcopis mortem et quandoque procurat et facit eos inclusos in ecclesiis monasterils et alibi detinerl sarracenis judeis et aliis suis appari tori bus pretorlbus et meirinis ad interficiendum eos adhibitis circumquaque facit et. amputari auriculas servi en tium episcoporum et quandoque alios capi et alios inter- fici coram eds. Respondent procuratores sepedlctl quod idem rex talia nunquam fecit et promittunt quod ipse non faciet in futurum. Decimus sextus articulus est. Item. Quod facit ipsos episcopos in aliquibus obsideri locis per vassallos suos eosdem sepe ac publico dehonestans et contumeliosa verba proferens contra eos et hoc idem temeritate propria barones sui faciunt et vassalli. Respondent procuratores predicti quod idem rex non fecit aliquid de contentis in articulo et promittunt quod ipse non faciet in futurum et quod contrarium faclentes puniet prout fuerint puniendi. 27
  • Decimas Septimus articulus est. Item. Quod idem rex ac sul tam barones quam alii viliter verbis et íactis pro sui motus libito dehonestant religiosos clericos et conversos et quandoque alios ex eisdem faciunt coram se denudar! totaliter propriis indumentis in grave vituperium eorundem et totius ordinis clericalis. Respondent procuratores predicti quod idem rex non fecit aliquod de contentis in articulo et promittunt quod ipse non faciei in futurum et quod si per barones vel alios in regno suo factum fuit hactenus vel fuerit in futurum justitie complementum conquerentibus exhibeblt de dapnis et ínjurlis sàtisfleri faciendo et puniendo contrarium facientes sicut fuerint puniendi. Decimas octavus articulus est. Item. Quod facit inquisitiones per totum regnum per homines próprias in ecclesiarum tam cathedrallum quam aliarum de regno ipso prejuditium super possessionlbus et ecclesiarum patronatibus fieri pa- tronis ecclesiarum vel possessionum dictis ecclesiasticis non vocatis et si per talent inquisitionem illicitam et iniquam invenit quod justa- patronatus alicujus ecclesie vel possessio aliqua spectet ad ipsum illico facit omnia occupari licet possessa fuerint ab eorum dominis a tem- pore cujus memoria non existit amotis nihilominus ab hujusmodi ecclesiis rectorlbus violenter cum in tali casu non per inquisitionem foret procedendum sed in foro competent) judicium potius ordinandum. Respondent supradictl procuratores quod idem rex non fecit allquid de contentis in articulo et promittunt quod non faciet in futurum. Decimas nonus articulus est. Item. Quod occupat episcoporum et allorum ecclesias quas a longis temporibus paclfice possederunt et quod est absurdlus presentatos a se ad hujusmodi ecclesias ipsos compelllt admittere ac instituere in eisdem. Quod si forte aliqui ex ipsis flnaliter nolunt admittere hujusmodi pre- sentatos idem rex per homines suos facit detineri easdem ac fructus et proventus ipsa rum per eos percipit ex eisdem. Respondent procuratores prefati quod idem rex talla nunquam fecit hactenus et promittunt ipsum regem ea non facturum in futurum. Vigésimas articulus est. Item. Si ad vacantem eccleslam in discórdia diversas patroni dio- cesano episcopo presentant personas et ipso discussis cause mentis de altero presentatorum vel alio forsitan ecclesia ordinat juxta canónicas sanctiones dum ille de quo ecclesie providetur per aliquorum ex patronls violentiam corporal em nascisci possessionem non potest si tunc dioce- sanus ad hoc dlcti regis invocet brachium ipse non solum non defendit eundem immo favet injuriam inferenti hoc ipsum servans in omnibus que sunt contra ecclesias ti cam libertatem. Respondent prefati procura- tores quod idem rex nihil eorum de quibus premissus articulus querelam contlnet fecit hactenus et promittunt quod ipse non faciet in futurum 28
  • et quod brachíum suum contra faclentes injuriam in premissis quando fuerit invocatum exhibebit sicut jura volunt. Vigesimus primus articulus est. Item. Quod pretextu exercende justítie ponít ncn modestos et timo- ratos meirinos et submeirinos qui exactiones in ecclesiis faclunt sicut volunt et cum de stipendiis que ab ipso rege precipiunt sustentari deberent cum intolerabili evecUonum et personarum mulUtudine in eclesiis monas- teriis et cameris seu capellis et possessionibus episcoporum. In Templa- riorum quoque ac Hospitalariorum domibus et aliis plis locis et eorum possessionibus hospitantur per loca hujusmodi passim et assidue discur- rentes de bonis eorum sibi faciunt necessária ministrari id ipsum etiam a baronibus judiclbus et aUis officlalibus dlcU regis et quibuslibet aliis perpetratur. Respondent supradicti procuratores quod idem rex talia non fecit hactenus et promittunt quod Ipse non faclet in futurum et qucd si talia tempore patris sul vel suo per alios facta dicantur exhibe- bit conquerentibus justltle complementum de dapnis et injuriis satisfierl faciendo et delinquentes puniendo prout fuerint puniendi. Vigesimus secundus articulus est. Item. Quod ab illis ecclesiis in quibus jus obtinet patronatus procura- tlones immoderatas seu servitla onerosa de novo exigit et ad dandum sibi equltaturas si habeant et ad emendum pro ipso quales sibi placet si non habeant earumdem compellit rectores. Respondent procuratores prefatl quod Idem rex de his omnibus nihil fecit et promittunt quod non faciet In futurum et specialiter quod procuratlones non recipiet nisi sibi debitas et illas recipiet moderatas. Vigesimus tertius articulis est. Item. Quod si aliquls bailivus vicarius officialis seu majordomus terre regis barcnis seu cujuscunque alterius ab eo terram tenentis in bene- ficium vassallo seu cuillbet alii hujusmodi alicujus episcopi clerici vel religiosi ... impinglt allquod trahens super hoc eum in causam coram terre judlce ut ea possit occasione ... extorquere non permlttltur el a supradlctis potentibus in ilia terra quod contra eos habeat advocatum nec judex est ausus de advocato sibi ut de jure tenetur et consuetudine providere nec ausus foret advocatus aliquis aliunde adductus advocationis iniW pro eo uti officio contra eos. Respondent predictl procuratores quod Idem rex in domo sua habet advocatus quibus dat portionem et vestltum quod advocant pro populo atque clero et etiam contra eum si necesse fuerit unde credunt quod dictum est superius regem non audivisse nec scivisse quod factum fuisset quia si scivisset fecisset emmendari et promittunt quod rex precipiet quod de cetero hujusmodi non commlttantur et quod placet eidem regi quod qullibet In terra sua libere habeat advocatus et quiUbet advocatus libere prestet patrocinium sicut el competit et quod judices non habentibus advocatos libere de Ipsis provideant et quod si contra factum fuerit querelantibus emmendabit. Vigesimus quartus articulus est. 29
  • Item. Quod quando barones aut alii milites recipiunt castra a rege tenenda et servanda pro stlpendlis proprils faclunt el homagium quod slbl Irato et pacato In omnem eventum restituent castra sua alioquin remanebunt exlnde prodltores. Hujusmodl autem castellanl ingruente guerra vel ut avaritle sue satlsfaclant flngentes guerram esse vlclno futuram ipsi et sul blandum vinum vacas porcos et alia vlctul necessária ab ecclesils episcoporum et aliis clericls ac hominlbus eorundem ad castra hujusmodl munienda ut dicunt accipiunt Indlfferenter et slve guerra superveniat slve non nullo modo restituunt slbl ablata nex rex eos ad restitutionem compelllt nec barones aut quosllbet milites terram ab eodem rege seu baronlbus ipsis tenentes et alios quoscunque noblles et potentes qui singull In locls suis episcoporum et cathedrallum aut allarum eccleslarum monasteriorum quoque et ceterorum religioso rum seu et clerlcorum homines et clericos Ipsos In qulbus nullum omnlno Jus habent ad faciendum els servitia pro sue voluntatis liblto compellunt Invltos cohlbet rex predlctus sed permlttlt potius hujusmodl servitutes In possess!ones et homines eccleslarum indue! nec defensat eosdem. Respondent procuratores prefatl quod Idem rex nihil horum suo tem- pore factum audlvit et promittunt quod si ad eum super hlis querela perveniet queralantibus justitiam exhlbebit et exprlmunt quod si blan- dum et alia victualla propter lmminentem guerram caplantur In locls llmitografis slve que sunt in conflnio In quibus hoc est consuetum ipse rex faciet exlnde satlsfierl etlam si guerra In veritate lmmlneat. SI vero capta fuerint aliqua propter guerram non lmminentem sed malitlosam conflctam non solum satlsfierl faciet sed et puniet faclentes quodque ab hominlbus eccleslarum quarumllbet regnl sul slve monasteriorum vel rell- glosorum aut ettam clerlcorum non permittet exlgl servitia non debita et quod si per barones vel milites seu quosllbet alios contrarlum factum fuerit querelantibus exlbeblt justitle complementum. Vigesimtis quintus artlculus est. Item. Quod Ipse rex inducit servitutes eoiscopis abbatibus priori bus et aliis compellendo eos ut portarios suos teneant et pro els tenendis majori suo portarlo certam sumam pecunle trlbuant et eisdem portariis alias provldeant in salarlo et expensis. Respondent procuratores predlctl quod licet a tempore avl et proavi dlctl regis et etlam patris sul portarli poslti fuerint in predlctis locls per ipsos ipse tamen rex ad instantlam prelatorum concessit els ut decetero co
  • Item. Si aliqua ecclesla racionabilem de allquibus possessionibus per- mutationem diocesari sui factam auctoritate cum alia vel ipse diocesanus cum alio dictus rex ut ecclesiarum solummodo prefactum impediat fre- quenter obstaculum interponit. Respondent procuratores prefati quod idem rex contenta in articulo nunquam fecit et promittunt quod non faciet in futurum. Vigesimus septimus articulus est. Item. Quod preficit judeos indifferenter contra generalis statuta concilii legemque paternam in officiis publicis christianis quos ad defe- rendum signum quo a christianis qualitate habitus distinguatur com- pellere deberet prout in General! Concilio est statutum propter quod dapnate comixtionis excessus sub erroris potest velamento presumi nec ipsos judeos ad debitas decimas persolvendas compelli permittit. Res- pondent supradicti procuratores quod idem rex quantum est ad judeos quod non preferantur christianis in officiis publicis servablt quod super hoc statutum est in Concilio Generali. Quantum est de signis quod distinguet judeos a christianis per aliquod signum. Quantum est de decimis. Judeorum respondent quod ipse permittet eos compelli et promit- tunt ipsum regem ita perpetuo servaturum. Vigesimus octavus articulus est. Item. Slque ecclesie cathedrales vacent idem rex majorem sibi auctoritatem vendicare intendens in eis pro clericis familiaribus suis vel aliis minus dignis de quibus sperat quod in ecclesiarum negotils seu dispositlonibus earundem ejus sequentes arbitrium ipsas ecclesias contra eum in suis juribus et libertatibus non defendent. Capltulis ecclesiarum hujusmodi universaliter et singulariter singulis lltteras suas mittit pre- cibus exigens et minis gravibus et terroribus interjectis ut nullum omnlno in episcopum eligant nisi quern ipse in hujusmodi litteris nominat vel per suos facit nuntios nominarl. Hoc idem in aliis ecclesiis minoribus facit quibus est per electionem de prelatis vel rectoribus providendum. Respondent procuratores prefati quod idem rex si preces aliquando porrexit pro allquibus eligendis in ecclesiis cathedralibus aut in aliis pro dignis interposuit preces suas nullis super hoc minis vel terroribus interjectis et quod super hoc non gravavit nec intendit gravare ecclesias vel canonicos et promittunt regem ita perpetuo servaturum nec in suis precibus adjecturum quod nullus alius eligatur nisi is pro quo direxerit preces suas. Vigesimus nonus articulus est. Item. Quod nitltur ad forum suum testamentárias et alias ecclesias- ticas evocare causas defunctorum clericorum occupando legata ac recto- rum ecclesiarum decedentium bona ipsarum ecclesiarum intuitu acqui- sita. Respondent procuratores sepedlctl et promittunt quod rex in isto articulo jus ecclesie servabit. Deinceps sequuntur articuli sicut forrnati fuerunt in litteris domini Gregori! Pape decimi super hiis de quibus dlcti prelatl unacum premissis articulis predicto domino Clementi oblatis eidem domino Pape Gregorio conquest! dicuntur. 31
  • Trigesimus articulus est. Inter alia quidem que nostris sunt aurlbus intimata mirantes audi- vimus quod cum ad bona ecclesiastica occulos cupiditatis initiens Bracha- rensis Colimbriensis Visensis et Lamecensis ecclesiarum redditus et pro- ventus occupasti et detines occupatos civitati Bracharensis cujus pro- prietas et dominium ad predictam Bracharensem ecclesiam pertinere dicltur pleno jure pretorem auctoritate propria prefecisti. Respondent procuratores supradicti quod idem rex nihil horum occupavit sed que fuerunt occupata per patrem suum ipse restitult et siqua juste resti- tuenda supersimt promittunt quod ipse rex restituet integre et idem dicunt de ecclesia Silvensi. Dicunt etiam ipsi procuratores quod dictus rex civitati Bracharensi pretorem hactenus non prefecit et promittunt quod non preficiet in futuram. Trigesimus primus articulus est. Accepimus sane quod tu in regno tuo predictam satagens subvertere Iibertatem venerabiles fratres nostros episcopos et alios ecclesiarum pre- latos clericos et personas ecclesiasticas necnon concilia et communitates ac homines civitatum castrorum et villarum ipsorum in predicto regno consistentium in eorum prejuditium gravibus injurils afficis et dapnis importabilibus aggravas et molestas immemor vel transgressor potius juramenti quod de conservanda libertate predicta et provisionibus aposto- licis quas firmiter observare teneris in regno prefacto Respondent procuratores predicti quod idem rex nihil horum fecit sed cum pater suus ea que fecerat corrigi mandaverit ipse incepit corrigere et que correcta non stmt promittunt quod ipse corrlget et quod omnes de regno tarn personas ecclesiasticas quam seculares manutenebit in sua justitla et servabit eis foros suos et bonas consuetudines et specialiter servabit ac manutenebit ecclesiasticam Iibertatem. Trigesimus secundus articulus est. Nonnullas vero ecclesias parochiales jura patronatus ipsarum necnon domos aldeas possessiones jura et redditus venerabilis fratris nostri episcopi et ecclesie Egitaniensis occupans aliquas ecclesiarum aldearam et possessicmum ipsarum diversis personis clericls et laleis contulisti. Alioram vero possessionem in laicos et seculares personas transtulisti pro tue libito voluntatis auctoritatis ecclesiastíce terminis illicite occupatls. Respondent procuratores prefati quod rex nihil horum occupavit sed que fuerunt occupata per patrem ipse restituit et siqua juste restituenda supersunt promittunt quod ipse rex restituet integre. Trigesimus tertius articulus est. Audivimus insuper quod cum tu nobilem viram Alfons um natum tuum de Portu Alacri et de Marvam castrorum Egitaniensis diocesis noviter constitueris domlnum et heredem idem Alfonsus non sine tua convinientia ut creditur vel consensu episcopum et ecclesiam Egita- niensis predictos eorundem castrorum et terminoram suorum ecqlesiis decimis redditibus et aliis suis juribus spoliayit et detinet spoliatos aç 82
  • nihilominus quod intolerabilius est In predictis castrls voce preconls fecit publice sub certa pena tam clericis quam laicis inhiberi ne predictum Egitaniensem episcopum ad ecclesias dictorum castrorum ut ibidem tanquam diocesanus locorum illorum suum exerceret officium accedentem in ecclesiis ipsis vel in domibus suis reciperent nec sibi vel familie sue aliqua victualia venderent vel exhiberent et cum ex parte dicti Egita- niensis episcopi fueris cum instantia requlsitus ut hec faceres revocari tu tanquam horum conscius ab his avertens auditum id efficere non curasti aliarum etiam cathedralium ecclesiarum decimas redditus et proventus occupans alíquas alienare aliquas vero militibus et laicis con- cedere donationis título attemptasti. Respondent procuratores predict! quad idem rex in premissis in nulla culpa fuit nec est et si de ipsis non fuit satisfactum ad plenum promittunt quod ipse conquerentibus exhibebit justitie complementum. De alienatis occupatis et concessis militibus prout in articulo continetur siqua inveniantur satisfactionem debitam impendendo. Trigesimus quartus articulus est. Preterea cum a prelatis capitulis et conventibus predicti regni jus aliquid per calumniam extorquere in ecclesiis aldeis et possessionibus monasteriorum ipso rum quas lidem prelati capitula et conventus a longissimis temporibus possiderunt pacifice et quiete jus aliquod te habere contendens compellis eos ut in árbitros de regno tuo duntaxat tecum super eisdem ecclesiis aldeis et possessionibus compromlttant et si prefati prelati capitula et conventus talium recusant subire judicium vel parere sententie arbitrorum tu per quendam qui super judex tue Curie appellator in possessionum ipsarum ecclesiarum possessionem et aldearum causa rei servande facis sententlaliter te induci. Respondent procuratores pre- fati quod idem rex non compullt hactenus et promittunt quod ipse rex in futurum aliquem non compellet compromittere in aliquem vel in ali- quos árbitros et quod siqua pater suus oceasione hujusmodl occupavit ipse de illís debitam satisfactionem impendet. Trigesimus quintus articulus est. Hoc ipsum dicerls facere quando prelaU capitula et conventus ac alie ecclesiastice persone super ecclesiis juribus et rebus ecclesiasticis nolunt in tua Curia coram te vel eodem super judice respondere. Dictus etiam super judex in clericos et personas ecclesiasticas dicti regni inde- bitam sibi jurlsdictionem usurpans de causis ad ecclesiasticum forum spectantlbus cognoscere et de rebus ecclesiasticis judicare presumit et si dicti clerici propter hoc ad a/postolicam sedem appellant dictus super judex ipsorum appellationibus vilipensis eos reputat comtumaces et con- querentes in possessionem dictorum bonorum inducere non veretur. Tu quoque predictos clericos et personas ecclesiasticas passim in omnl causa in tua et allorum laicorum judicum curiis respondere compellis. Respon- dent procuratores predicti quod dictus rex non intendit vocare seu citare nec etiam judicare aliquem episcopum neque clericum super ecclesiis juribus et rebus ecclesiasticis nec super possessionibus earundem sed S3 3
  • placet ei quod in omnibus istis respondeant coram judice ecclesi&stico. Super causis vero quas clerici qui fiscales notorias feudatarias et rega- lengas possessiones excolunt occasione ipsarum habuerint facta est inter prelatos et procuratores predictos compositio specialis. Trigesimus sextus articulus est. Preterea siquando judei vel sarraceni liberi divina inspiratione veniunt ad baptismum tu bona ipsorum facis prctinus confiscari et eos in novam redigi servitutem et si sarraceni servi judeorum per baptismum Christi fidem acceperint eos reduci facis in servitutem pristinam judeorum. Respondent procuratores prefati quod idem rex de his omnibus hactenus nihil fecit et promittunt quod non faciet in futurum et siqua talia facta inveniantur promittunt quod ipse emmendabit in servitutem redactos restituendo libertati de confiscatis etiam satisfactionem debitam impen- dendo. Trigesimus Septimus articulus est. Si judei vel sarraceni emptionis vel pignoris titulo christianorum possessiones obtinent vel acceperant non permittls Eklicto General! super hoc edito ut de hujusmodi possessionum fructibus quas dicti judei vel sarraceni propriis manibus vel sumptibus excolunt ecclesiis in quarum parochlis possessiones ipse consistunt decime ac primicie persolvantur. Respondent procuratores predict! quod idem rex nihil horum fecit et promittunt quod ipse permittet et non impediet solvi decimas de quibus in articulo continentur et quod Edictum siquod in contrarium fuit editum tempore patris sui quod non credit revocabit et statuet pro revocato haberi. Trigesimus octavus articulus est. A violatione libertatis ecclesiastice quam profecto qui violat pro- prium robur quo fides viget catholica et regia dirigitur celsitudo confringit necnon ab usurpatione jurium divinorum ad quorum tutelam distributor omnium regnorum temporali gladio te accinxit ac a molestiis personarum quas ad cultum divinum nominis pro populo constitutos sacre sortis misterium destinavit abstineas et alios tibi súbditos cessare compelias. Respondent procuratores supradicti quod idem rex non intendit libertates ecclesiarum infringere nec infregit quod ipse intelligere potuisset nec infrlnget in posterum nec jura ecclesiarum usurpat nec imposterum usur- pabit et quod si aliqua usurpavit paratus est corrigere et a personarum ecclesiasticarum molestiis abstinere et quod si super hils contra súbditos ejus ad ipsum querimonia deferatur querelantibus justitiam exhibebit. Trigesimus ncnus articulus est. Universa vero et singula bona prelatorum ecclesiarum et monaste- riorum et aliarum quarumcumque ecclesiasticarum personarum que qua- cumque occasione ablata vel quocumque modo illiclte occupata consumpta seu data vel alienata per te vel de mandato tuo aut per barones milites et officiales tuos hactenus extiterunt sine difficultatis obstáculo restltuens et restitui faciens cum fructibus inde perceptis de dapnis et injurils illatis eisdem satisfactionem exhibeas ipsis et exhiberi facias compe- Sk
  • tentem. Respondent procuratores predict! quod idem rex nihil horum fecit et promittunt quod ipse non faciet in futurum et quod siqua per eum vel per predecessores suos tali a facta fuerunt emmendabit quodque de hiis que per barones et alios facta dicuntur querelantibus exhibebit justitie complementum. Quadragesimus articulus est. Statuta et consuetudines in eodem regno contra libertatem canonicam et statum predicti regni pacificum introducta non serves nec permitas ab aliis observari sed predictas ecclesias et personas in plena libertate conserves. Respondent procuratores sepedicti quod placet regi quod male consuetudines tollantur et bone serventur et quod ita mandabit ac faciet observari et si aliquid fuit ordinatum de consensu prelatorum pro bono et pacifico statu regni et consuetudine roboratum dummodo sit canonicum et rationabile nec contra ecclesiasticam libertatem consentiunt prelati quod servetur. Tenor autem litterarum apostolicarum per quas prefactis archiepis- copo et episcopis in Curia Romana presentibus pacificandi et componendi est ut supra exprimitur data potestas similiter de verbo ad verbum talis est. Nicolaus episcopus servus servorum Dei. Venerabilibvs fratribus T. archieplscopo Bracarensi B. Silvensi A. Colimbriensi et J. Lamecensi episcopis salutem et apostolicam bene- dictionem. Cupientes ut controvertie graves que inter reges Portugallie et Algarbii ex parte una et vos et predecessores vestros aliosque prelatos regni ejusdem super diversis gravaminibus et injuriis que per eosdem reges ecclesiis et personis ecclesiasticis dicti regni hactenus irrogata fuisse dicuntur longo jam tempore duraverunt per compositionem pacificam ecclesiis personis ac regno predictis actore domino utllem terminentur vos apud sedem apostolicam nunc presentes et prosequentes in hoc negotio vest rum et ecclesiarum vestrarum prout ad vos pertinet interesse ad prosecutionem ipsius negotli etiam aliorum prelatorum et omnium ecclesiarum ecclesias- ticarumque personarum dicti regni nomine de potestatis plenitudine deputamus — Vobis pacificandi et componendi super premissis cum dilectis fillis Martino Petri cantore Elborensi et Joanne Martini canonico Colimbriensi procuratoribus Dionisll Portugalie et Algarbii regis illustris ab ipso mandatum habentibus ad pacem et compositionem hujusmodi faciendam vice ac nomine regis ipsius plenam et liberam concedentes auctcritate presentium facultatem. Datum, Rome apud Sanctam Mariam Majorem Kalendas Februarii. Pontificatus nostri anno primo. Tenor quoque mandati regii de quo supra facta est mentio similiter de verbo ad verbum talis est. Noverint unlversi presentis procurationis seriem inspecturi quod nos Dionisius Dei gratia rex Portugallie et Algarbii constituimus facimus S5
  • et ordinamus procuratores nostros discretos viras Martinum Petri canto- rem Elborensem et Joan nem- Martini canonicum Colimbriensem latores presentium quemlibet eorum insolidum ad tractandum faciendum aucto- rltate apostólica pacem compositionem et concordiam cum prelatis regno- rum nostrorum super negotio quod geretur inter nos et ipsos et ad con- firmandum ipsam compositionem modis et penis quos et quas viderint expedire utilitati nostre et regnorum nostrorum et ad faciendum omnia alia et singula que circa premissa facienda occurrerint et quolibet pre- missorum ratum et firmum habituri quidquid per ipsos vel eorum alterum actum fuerit in premissis. In cujus rei testimonium presentem litteram nostri sigilli munimine fecimus communiri. Datum Colimbrie quinta die Junii rege mandante Petrus Johannis notavit. Era millesima trecentesima vigésima sexta. Predicte autem littere apostolice bullate erant vera bulla predicti domini Nicolai Pape quart! et prefatum man datum regium sive procuratorium sigillatum erat sigillo cereo pendent! predicti domini Dionisii Portugalie et Algarbii regis prout prima facie apparebat. Actum Rome in Ecclesia Sancte Marie Majoris anno Domini millesimo ducentesimo octoagesimo nono indictione secunda. Pontificatus predicti domini Nicolai Pape quart! anno primo die decima secunda mensis Februarli. Presentibus venerabilibus patribus dominis G. Mlmatenensis et... Gaietanensls episcopis ac venerabilibus viris maglstro Berardo de Nea- poli domini Pape notário domno fratre Roderico Compostellano et magistro Garsia Seguntinensis electis ac discretis viris domino Fernando Roderici decano Ecclesie Abulensis magistris Lauren tio scholastico Bratislaviensis Guillelmo de Godorio de Rupeforti cantore et Guillelmo de Cregollo canonlco Colimbrlensts necnon Petro de Aguiar de Campou et Dídaco Didaci de clvitate Ispalensis canonicis Bracharensis testibus rogatis et pluribus alils. Et ego Nlcolaus Bartholomei de Guartino clericus auctoritate Sancte Romane Ecclesie notarlus publicus qui predicte composition! coram memoratis dominis cardinalibus facte unacum dictis testibus in ecclesia prefacta presens interfui de mandato ipsorum cardlnalium et ad preces partium predictarum omnia et singula supradicta scrips! et in publicam formam redegi meique nomlnis signum feci. Et nos miseratione divina frater L. Ostiensis et Velletrensis episcopus P. tltull Sancti Marci presbiter et B. Sancti Nicolai in cárcere Tulliano diaconus Cardinales predicti ad majorem premissorum omnium firmitaten et certitudinem pleniorem pre- sens publicum instrumentum sigillorum nostrorum fecimus appesnsdone munlri. (Locus signi publici) Nicolaus (A. E.) 86
  • 4135. XVII, 3-17 — Alvará de el-rei D. João III pelo qual fez mercê a D. Duarte de todos os bens de seu pai, o Infante D. Duarte, excepto do priorado de Santa Cruz de Coimbra que devia possuir em sua vida a infanta D. Isabel, sua mãe. Lisboa, 1540, Outubro, 28. — Papel. 2 folhas. Bom estado. 4136. XVII, 4-1 — Concórdia feita por el-rei D. Afonso sobre o casa- mento do infante D. Fernando com D. Beatriz, filha do infante D. João. S. d. — Papel. 5 folhas. Bom estado. 4137. XVII, 4-2 — Confirmação do contrato do casamento do príncipe D. Filipe de Castela com a infanta D. Maria de Portugal. Bruxelas, 1544, Novembro, 22. — Pergaminho. 8 folhas. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência emperador de romanos siempre augusto dofia Juanna su madre y el mismo don Carlos por la gracia de Dios reyes de Castilla de Aragon de Leon de las dos Sicilias de Hierusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefla de Cordova de Murcia de Jahen de los Algarbes de Algezira de Gibraltar de las islãs de Canaria de las índias islãs y ti erra firme dei mar oceano archiduques de Austria duques de Borgofia y de Bravante condes de Barcelona de Flandes y de Tirol etc. sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Ruis- sellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano. Porquanto por parte dei sereníssimo muy alto y muy poderoso rey de Portugal nuestro muy caro y muy amado hermano fue presentada ante nos una scriptura de arras obligation y hypotheca que el sereníssimo prín- cipe nuestro muy caro y muy amado nieto c hijo hizo e ottorgo para segurldad del dote que por el dicho sereníssimo rey le fue promettido con la sereníssima princesa y infante dofia Maria nuestra hija y de las dichas arras conforme al contracto que cerca de lo sobredicho fue hecho y ottorgado el tenor dei qual de verbo ad verbum es el segulente. Don Phelippe por la gracia de Dios príncipe de los reynos de Castilla de Leon de Aragon de las dos Sicilias de Hierusalem etc. duque de Mom- blanc sefior de la ciudad de Valaguer. Porquanto al tiempo que por la gracia de Dios Nuestro Sefior se con- certo y assento casamiento entre my el dicho príncipe y la illustrissima seflora dofia Maria infante de Portugal princesa que agora es de Castilla my muy cara y muy amada muger en los capítulos matrimoniales que se concluyeron y assentaron con el sereníssimo muy alto y muy poderoso rey don Juan de Portugal se pusieron y ottorgaron ciertos capítulos dei tenor segulente. Outrosi he concordado e assentado que o ditto sefior rey de Portugal aja de dotar e dar a ditta seflora infante Dona Maria sua filha em dote e casamento com o ditto sefior príncipe de Castella quinhentos et clncoenta atee quinhentos et sassenta mill cruzados d'ouro de valor cada huum em Castella de trezentos e setenta et cinco maravedis moeda de Castella 37
  • paguos em Castela nas moedas que nela correrem na maneira et em os tempos que abaixo se declarara. E que o dito sefior emperador sera obrigado de dotar e dar a ditta sefiora infante Dona Juanna sua filha assy mismo em dote e casamento com o ditto sefior príncipe de Portugal trezentos e cincoenta atee trezentos et sessenta mill cruzados de valor de quatrocentos reaes moeda de Por- tugal por cruzado paguos em Portugal nas moedas que nele correrem na maneira que abaixo se declarara. Nas quaes dittas sommas han de entrar os cento et cincoenta ou cento et sessenta mill cruzados que podem per- tenescer a ditta sefiora (1 v.) infante Dona Juanna filha del ditto sefior emperador da legitima da emperatriz sua may que Deos them en Su gloria com as condiçones et declaraçones seguintes conven a saber. Que o ditto sefior rey de Portugal de sua fazenda nam aja de pagar pelo dito dote da ditta sefiora infante Dona Maria sua filha aguora nem en nenhuum tempo nem caso mais de quatrocentos mill cruzados do ditto preço et valor ora se effectue o casamento do dito sefior príncipe de Portugal seu filho com a ditta sefiora infante Dona Juanna ora não nos quaes dittos quatrocentos mill cruzados que o dito sefior rey de Portugal ha de pagar entrara o que a ditta sefiora infante Dona Maria sua filha houvere de haver e lhe pertenescer pela legitima da sefiora rainha de Portugal sua may por su fallescimiento pera que ni ella nen sus here- deros et sobcessores possam pedir mais cousa alguna da ditta legitima. E que assy mismo o ditto sefior emperador nam aja de pagar de sua fazenda aguora nem en nenhuum tempo nem caso polo dito dote de dita sefiora infante Dona Juanna sua filha mais de duzentos mill cruzados do preço et valor acima ditto et outros cento et cincoenta ou cento et sassenta mill cruzados que mais lhe daa e nomeia em dote lhe ficaran por desconto dos cento et sassenta mill cruzados que o ditto sefior rey de Portugal mais nomeia no dote da ditta sefiora infante Dona Maria sua filha con tal declaração que a ditta sefiora infante Dona Maria sua filha nem seus herederos et sobcessores nem outrem por elha o possa demandar a el he nem a seus herederos et sobcessores os dittos cento e cincoenta ou cento et sassenta mill cruzados ora seja pretendiendo que he legitima da sefiora infante Dona Juanna ou como quier que seja nem por dezir que o ditto sefior rey de Portugal recebeo a ditta somma dando a por desconto no dote da ditta sefiora infante Dona Maria sua filha nem por nenhfia outra via nem rezam que se possa allegar mas que esta obligaçam toda finque ao ditto sefior emperador pera com a ditta sefiora infante Dona Juanna sua filha et o ditto sefior rey de Portugal fique fora dela como se não fose o qual se obriga que o ditto sefior príncipe de Portugal seu filho por sua parte nunca o demandara os quaes dittos quatrocentos mill cruzados que o ditto sefior rey de Portugal ha de pagar do dito dote da ditta sefiora infante sua filha como ditto he seram paguos em dous anos que començaran a correr do dia da comsumaçam do matri- monio dos dittos seflores príncipe de Castella e infante Dona Maria em diante pela maneira seguinte convém a saber. 58
  • Ducentos mill cruzados do preço et valor acima ditto em cada huum afio pagos nos reynos de Castella los ducentos mill cruzados que o ditto sefior emperador ha de dar com a ditta sefiora infante Dona Juanna (2) sua filha seran pagues en quatro afios que se começaram do dia da con- sumança de seu matrimonio com o ditto sefior príncipe de Portugal en diante convém a saber: Cincoenta mill cruzados em cada huum afio paguos en estos reynos de Portugal e nas dittas duas pagas que o ditto sefior rey ha de fazer dos dittos quatrocentos mill cruzados como ditto he se pagara menos outro tanto quanto valerem as joyas pedras perlas ouro et prata que a ditta sefiora infante Dona Maria levar que sera de todas estas cosas o que o ditto sefior rey de Portugal lhe quizer dar contanto que nam excedam valia de quarenta mill cruzados a metade dos quaes se descontara na primera pagua et a outra metade na segunda. Et assy mismo o ditto sefior emperador nas paguas que fizer dos dittos dos mill cruzados da dote da ditta sefiora infante Dona Juanna paguara menos e se descontara outro tanto como valerem as joyas perlas pedras ouro e prata que consigo truxere a ditta sefiora infante Dona Juanna sua filha que sera de todas as dittas cousas o que o ditto sefior emperador lhe quiser dar contanto que nam exceda a valia de veinte mill ducados et a extimação e o preço da valia das dittas joyas pedras perlas ouro et prata assy de una parte como da outra se fara per officiaes que o bem entendão jura- mentados aos Sanctos Evangelhos que bem verdadera et justamente faram a estimação et declaração os preços das dittas cousas et de cada húua delas et seram tomados por cada húua das partes ygualmente e a contentamento delas e cada huum dos dittos seftores seus constituintes res- pectivamente seram obrigados de dar suas cartas de quitações et pagua- mentos dos dittos dotes et sommas asignadas de sus nomes et asseladas com seus selos ao tempo que receberem as ditas pagas declarando nelas como recebem as ditas cousas em conta do paguamento dos ditos dotes. Outrosi he concordado e assentado que acontescendo dissolução sepa- ração per qualquier maneira que seja do matrimonio do ditto sefior príncipe de Castella e a sefiora infante Dona Maria o que Deos nam queira que o ditto sefior emperador e seus herederos e sobcessores sejam obri- gados a restituyr e paguar. E pelos presentes capítulos o dito Luys Sarmento seu embaxador e procurador em seu nome segura e promette et se obrigua que o ditto sefior emperador e o ditto sefior príncipe e seus herdeiros e sobcessores restituirão e pagaram realmente et com effecto a dita sefiora infante Dona Maria e a seus herdeiros e sobcessores os ditos quatrocentos mill cruzados em dous afios loguo seguintes depois que for soluto ou separado o matrimonio o que Deos nam queira conforme ao tempo em que se ham de fazer os paguamentos delas como ditto he. E sendo caso que a ditta sefiora infante Dona Maria faleça o que Deos nam queira sem filhos nem descendentes do ditto sefior príncipe de Cas- tella que lhe devâo por direitto herdar promette et segura o ditto Luys Sarmento embaixador e procurador do ditto sefior emperador em seu S9
  • nome que a ditta dote tornara e sera restetuyda pelo ditto sefior empe- rador e príncipe e per seus herdeiros et subcessores ao ditto sefior rey de Portugal ou a seus herdeiros et sobcessores sem contenda difficultade nem embargo algúuo tirando cento e (2 v.) trinta e tres mill cruzados e huum terço que he a terça parte do ditto dote dos quaaes a dita seflora infante Dona Maria poderá despoer et testar et fazer como de cousa sua propia et sendo caso que o ditto sefior príncipe de Castella falleça primeiro que a ditta seflora infante não ficando herdeiros nem decendentes deles o que Nosso Senhor nam queira em tal caso todo o ditto dote interamente sera tornado e restetuydo aa ditta seflora infante Dona Maria et per fallecimento dela ficara ao ditto sefior rey de Portugal e a seus herdeiros e sobcessores tirando os dittos cento e trinta e tres mill cruzados e huum terço de que poderá dispoer e fazer como acima ditto he. Porem em caso que a ditta seflora infante em sua vida ou per seu fallecimento não dispoer delhes na maneira sobreditta em tal caso seram os dittos cento e trinta e tres mill cruzados restetuidos ao ditto senor rey de Portugal e a seus herdeiros e sobcessores como acima ditto he que se ha de fazer das outras duas partes do ditto dote e ysto se emtendera em todos os sobredittos casos em que o ditto dote se aya de restetuir ao ditto sefior rey de Portugal. Outrosi he concordado e assentado que se ajam de daar e dem em arras aa ditta seflora Dona Maria filha do ditto seflor rey de Portugal por honrra de sua persona cento e trinta e tres mill cruzados e huum terço que he a terça parte de seu dote. E assy mismo se ayão de dar e dem em arras aa ditta seflora infante Dona Juanna filha do ditto seflor emperador por honrra de sua pessoa sassenta e seis mill e seiscentos e sassenta e seis cruzados e duzentos e cincoenta reaes que he também a terça parte do ditto seu dote. As quaes sommas haverão cada una delhas respectivamente e gozarão delhas em todo o casso ora sejan nacidos delhas filhos dos dittos matrimónios ora nãao findos acabados e separados os dittos matrimónios por qualquier maneira salvo se cada húua das dittas sefloras infantes fal'ecese primeiro que seu marido no qual casso nam haveram as dittas arras e em caso que as sefloras infantes ajam de haver as dittas arras seram paguas a ditta seflora infante Dona Maria em dous annos et a seflora infante Dona Juanna em quatro afios contando do dia que o matrimonio for soluto e separado conforme ao paguamento dos dittos dotes e sea o tempo que os dittos matrimónios ou alguum delhes forem separados não forem paguos os dittos seus dotes inteiramente haverão as dittas sefloras infantes e cada hflua delhas et ser lhes ha paguo por arras em caso que as ajam de haver outro tanto delhas solamente como montar ao respeito do que for et se achar ser lhe ia paguo dos dittos dotes e a este respeito soldo por livra do que tuverem recebido e os dittos procuradores em nome dos dittos sefiores seus constetuintes por esta presente (3) scrip- ture. promettem e se obriguãao en seus nomes por si e por seus herdeiros 40
  • et sobcessores cada huum delhes fara e comprira assi por sua parte realmente e con effecto segond neste capitulo se conthem. Outrosi he concordado e assentado que pera segurança de dote et arras da ditta seflora infante Dona Maria sejam obriguados et hypothe- cados como luguo obrigua et hypotheca o ditto Luys Sarmento embaixador e procurador do ditto seflor emperador em seu nome et desde aguora para entãao a ditta siflora infanta Dona Maria todos os bens moveis et de raiz patrimoniaes fiscaes reaes do ditto seflor emperador et de todos seus herdeiros et sobcessores et prometteo et se obrigou em seu nome que o ditto seflor emperador dara segurança do ditto dote et arras dentro dous meses que se començara a contar desde o dia que a ditta sennora infante Dona Maria entrar nos reynos de Castella e o ditto seflor emperador hypothecara no ditto tempo principalmente tantas cidades ou villas dos dittos reyno3 que expressamente no ditto tempo nomeara com todas suas rendas termos e juridições eiveis e crimes mero e mixto império e com todos os dereitos e pertenças que o ditto seflor emperador aguora ha et deve haver nas dittas cidades e villas de maneira que a ditta seflora infanta este segura polas dittas cidades ou villas e rendas do ditto dote et arras. E vindo caso que o ditto dote et arras se ajam de restetuyr lhe apraz que a ditta seflora infante Dofia Maria e seus herdeiros ajam dez mill cruzados d'ouro de renda em cada huum anno emquanto o ditto dote et arras não lhe forem paguas et tenha et pessula as dittas cidades e villas com todas as suas jurdições sefiorio e rendas delhas inteiramente como a livre e inteiro sefiorio delhas pertenesce et deve pertenescer. E se nas dittas cidades e villas que assi forem nomeadas et hypothe- cadas per a segurança do ditto dote e arras não aver tantas rendas que valhão os dittos dez mill cruzados de renda em cada huum anno por serem dadas pelo ditto seflor emperador ou poios reys antepassados ou algúas pessoas com tal caso o que menos dos dittos dez mill cruzados de renda em cada huum anno valerem as rendas das dittas cidades e villas que assi forem hypothecadas sera comprido e assentado a ditta seflora infante en outras rendas boas et seguras para que inteiramente per si ou per seus officiaes et pessoas que pera isso ordenar aja os dittos dez mill cruzados de renda em cada huum anno emquanto o ditto dote et arras lhe não forem paguas et restetuydas como ditto he com tal condição que aeontescendo que vaguem as rendas que ao presente se acharem dadas nas dittas cidades e villas que assy forem hypothecadas loguo venhãao et sejão entregoues a dita seflora infanta assy como cada hflua delhas vaguarem e lhe sejam dadas em comta dos dittos dez mill cruzados e ser lhe aa entonces tirado outro tanto das rendas que fora das dittas cidades e villas tiver assentado de maneira que sempre tenha inteiramente com- primento dos dittos dez mill cruzados (S v.) de renta em cada huum anno como ditto he. Et que os dittos dez mill cruzados de renda que a ditta seflora infante assi ha de haver em cada huum anno das dittas rendas das dittas cidades e villas e nas outras onde lhe forem assentadas como ditto he não hl
  • M áu * ^3 nA tf-, . V lo ^t«.Ui t C-^AU /W Mí -yur se ajam de descontar do ditto dotte e arras nem parte delhas porque o ditto sefior emperador polo ditto seu procurador faaz desde aguora livre doação a ditta sefiora infante Dona Maria et a seus herdeiros de todas as dittas rendas jurdiçãao e cousas sobredittas atee que lhe sejam paguas enteiramente o ditto dote e arras o qual ditto dote e arras lhe seram paguas desde o dia que o ditto matrimonio for soluto per morte ou per alguum outro modo em que se ajam de paguar et restetuir ate dous annos primeiros seguintes como acima ditto he. Et isto da ditta hypotheca havera luguar e se entendera também em caso que o ditto dote aja de vir e res- tetuir se ao ditto seftor rey de Portugal como ditto he. A qual hypotheca special no modo et maneira que ditto he sera feita dentro nos dittos dous meses com a pessoa ou pessoas que o dito sefior rey de Portugal pera el ho enviar com as quaes se fara verdadeira e justa liquidação et assento do valor das ditas cidades e villas para seguramça do ditto dote et arras de tal maneira que a ditta pessoa ou pessoas que o ditto sefior rey de Portugal pera isso mandar devão ser satisfeitos et contentos et lhe seram dadas a ditta pessoa ou pessoas as cartas et privilégios de todo o sobreditto assignadas pelo ditto sefior emperador et asselladas com seu sello dentro dos dittos dous meses de maneira que o ditto sefior rey de Portugal et a ditta seftora infante sua filha seram seguros da ditta hypotheca et de todo o que sobre isso he assentado et concordado segund se contiene en los capitulos dei contracto del dicho casamiento que fue hecho y ottorgado en la ciudad de Lisboa primero dia dei mes de deziembre dei afio de mill quinientos y quarenta y dos porante de Pero d'AJcaçova Carneiro secretario dei dicho sereníssimo rey de Portugal notário publico. E yo el dicho príncipe antes que me desposasse con la dicha infante y princesa en la villa de Alcala de Henares a primero dia dei mes de enero de mill y quinientos y quarenta y dos afios en presencia dei secretario Alonso de Idiaquez notário publico y de los dei Consejo de Estado dei emperador mi sefior approbe consenti y huve por buena la dicha capitulaclon y todo lo en ella contenido y jure en forma de la guardar y cumplir en todo y por todo segund que en el se contiene y agora de nuevo si necessário es dezi- mos que lo consentimos y approbamos en todo y por todo y queriendo cumplir y effectuar lo en ella contenido enquanto toca y attafle a lo que de suso va declarado dezimos y nos plaze e yo el dicho príncipe soy contento de tomar y recibir en dote con la dicha infante dofla Maria princesa que agora es de Castilla los dichos quatrocientos mill cruzados dei valor y precio arriba dicho porque los otros cient y cincuenta o ciento y sesenta mill cruzados han de quedar en ()f) descuento al dicho sereníssimo rey de Portugal como en el capitulo arriba inserto se contiene con las condiciones y obligaciones y vínculos y modos y restituciones y segund y de la forma y manera que de suso va declarado y specificado y segund se contiene en el assiento y capitulacion dei dicho casamiento. De los quales dichos quatrocientos mill cruzados havemos ya recebido dozientos y noventa y siete mill cruzados los ciento y quarenta y siete mill en estos reynos y los cient y cincuenta mill en la ciudad de Anveres y 42
  • dellos se han dado cartas de pago y assy mismo en las joyas que truxo la dicha illustrlssima princesa havemos recebido la suma de veinte y tres mill y dozientos y treinta y tres ducados ciento y veinte y nueve mara- vedis en que fueron appreciadas conforme a la dicha capitulacion y dellos havemos dado cartas de pago y de la parte que mas recibieremos y de lo ya recebido daremos y entregaremos a la parte dei dicho seftor rey de Portugal nuestras cartas de pago fin y quito scriptas en pergamino y fir- madas de nuestro nombre y selladas con nuestro sello en forma las mas firmes y bastantes que convengan. Y por la presente por virtud dei poder y facultad general que dei emperador y rey my senor tengo obligo todos sus bienes muebles y rayzes patrimoniales y fiscales y assy mismo los mios proprios que agora tengo y havre de aqui adelante que veniendo caso porque conforme a lo susodicho y contenido se ayan de tornar y restituyr los bienes de la dicha dote o lo que dellos fuere recebido o parte dellos a la dicha princesa my muger que agora es o al dicho seflor rey de Portugal o a sus herederos y successores o a qualquier dellos que lo tornare y pagare y restituyre y el dicho sefior emperador y rey y sus herederos y successores lo tornaran pagaran y restituyran en el tiempo y segund y como y por la forma y manera que en el dicho assiento y capitulacion es contenido llanamente sin pleyto ny contienda alguna. Y otrosy cumpliendo y effectuando lo contenido en el dicho assiento y capitulacion por la presente acatando la grand virtud dei Sancto Sacra- mento dei matrimonio y los provechos que dei nascen mayormente entre los reyes y nrincipes de cuya descendência y generacion los reynos han de ser regidos y governados y tenidos en paz y justicia y como las infantes y personas de alta genalogia y sangre quando hazen matrimonio han de ser mucho honrradas y dotadas para que tengan con que se sostentar sus personas casas y estado y gualardonar y hazer gracias y mercedes a los que bien y lealmente le sirven consyderando las cosas susodichas y queriendo hazer cerca desto aquello que siempre usaran y acostumbraran hazer los emperadores reyes y sefiores donde yo vengo en sus casamientos y matrimónios. Por esta presente carta de my propria y libre voluntad sin induzi- miento alguno ottorgo y conozco que doy en arras a vos la dicha illus- trlssima infante dofia Maria princesa que agora sois por razon de vuestra persona y merescimiento y dei dicho nuestro casamiento clent y treinta y tres mill ducados y un tercio que es la tercia parte dei dicho dote a razon de trezientos y setenta y cinco maravedis el ducado de la moneda que agora corre en Castilla que hazen dos blancas un maravedi. Los quales dichos cient y treinta y tres mill ducados y un tercio de ducado vos tengays y ayays en arras y por arras haviendo y teniendo (h v.) hijos de bendicion de mv el dicho príncipe o no los haviendo siendo acabado o separado el dicho matrimonio entre nosotros por qualquier manera salvo sy vos la dicha infante princesa que agora soys fallesciessedes primero que yo el dicho príncipe vuestro marido que en tal caso vos no ayays 43
  • ny podays haver las dichas arras ny cosa alguna delias y que en caso que las ayays de haver como dicho es vos sean pagadas a vos e a vuestros herederos y successores como cosa de vuestro proprio património dentro de dos afios contados desde el dia que el dicho matrimonio fuere soluto y separado contanto que sy al dicho tiempo 110 fueren acabados de pagar todos los dichos quatrocientos mill cruzados que con vos me fueron mandados en dote y casamiento que vos ayays y vos sea restituydo por los dichos cient y treinta y tres mill ducados y un terclo de ducado en caso que los ayays de haver otro tanto dellos solamente como montare el respecto de lo que fuere pagado de la dicha dote y a este respecto sueldo por libra de lo que por nos estuviere recebido y para tener y guardar y cumplir y pagar todo lo contenldo en esta scriptura assy en lo que toca a los dichos quatrocientos mill cruzados dei dicho dito dote como a los dichos ciento y treinta y tres mill ducados y un tercio que vos doy en arras a los plazos y segund que de suso se contiene desde agora. Yo el dicho príncipe en my nombre proprio y como procurador dei emperador my sefior y con la facultad amplíssima que para ello tengo obligo e hypotheco todos los bienes de Su Magestad y mios proprios muebles y rayzes patrímoniales y fiscales havidos y por haver y special- mente obligo e hypotheco para la seguridad y paga de todo ello las ciudades de Cordova y Ecija con todas las rentas términos y jurisdiction civil y criminal alta y baxa mero y mixto império y con todos los derechos y pertinencias que el dicho emperador my sefior las tiene y deve tener en ellas en qualquier manera y queremos y es nuestra voluntad que en caso que la dicha dote y arras o cosa alguna delias se aya de restituyr conforme a lo que dicho es que vos la dicha princesa o vuestros herederos ayays y tengais diez mill ducados de oro de renta entretanto que la dicha dote y arras no os fueren pagadas y restituydas en cada un afio y posseays las dichas ciudades de Cordova y Ecija con todas sus jurisdictlones v sefiorios y rentas delias como a libre y entero seflorio delias pertenesce y deve pertenescer contanto que delo mon- taren las dichas rentas se ayan de pagar y paguen ante todas cosas los maravedis que al dicho tiempo huviere situados y salvado en ellas a las personas que los huvieren de haver conforme a sus privilégios y mer- cedes que no sean delos revocados y que de lo restante vos la dicha princesa o quien por vos los huviere de haver ayays lleveys y tengays de renta en cada un afio los dichos diez mill ducados de oro como dicho es y que sy lo que montaren las dichas rentas pagados los situados y otras cosas que dello al dicho tiempo se devieren pagar no montaren los dichos diez mill ducados que en tal caso lo que faltare sea cumplido y assentado en otras rentas buenas y seguras para que (S) vos la dicha princesa por vos y por vuestros offlciales o quien vuestro mandado huviere ayays y lleveys y gozeys los dichos diez mill ducados de renta en cada un afio enteramente entretanto que la dicha dote y arras no vos fueren pagadas y restituydas como dicho es. u
  • y que sy despues que vos fueren dadas y entregadas las dichas ciudades de Cordova y Ecija que assy os sefialamos y hypothecamos para lo susodicho vacaren y se consumieren y desempeflaren en qual- quier manera qualesqulera rentas delias que lo gozeis y lleveys vos la dicha princesa en cuenta de los dichos dlez mill ducados y se os quite y abaxe otro tanto de las dichas rentas que fuera de las dichas ciudades de Cordova y Ecija vos fueren dadas y sefialadas para cumplimiento de lo susodicho de manera que siempre tengays enteramente cumplimiento de los dichos diez mill ducados da renta en cada un afio como dicho es. Y que los dichos diez mill ducados o parte dellos no se ayan de descontar ny descuenten de la deuda principal del dicho dote y arras ny de cosa alguna dello. Y para mas seguridad desto desde agora para entonces y desde entonces para agora yo por la presente de my propria libre y aggradable voluntad en nombre proprio y como procurador de Su Magestad y por virtud del poder que tengo hago donacion a vos la dicha princesa y a vuestros herederos y successores pura perfects y no revocable que es dicha entre vivos de todas las dichas rentas y jurisdiction y cosas sobre- dichas hasta que vos sea pagada enteramente la dicha dote y arras la qual dicha dote y arras vos sean pagadas desde el dia que el dicho matrimonio fuere soluto por muerte o por algun otro modo en que se ayan de restituyr y pagar hasta dos afios primeros seguientes todo ello segund y como y por la forma y manera que se contiene en el assiento y capitulo del dicho casamiento. La qual dicha hypotheca y obligacion quiero que aya lugar y se entienda tambien en caso que la dicha dote y arras aya de venir a restituyr se ai dicho sereníssimo rey de Portugal como dicho es y dende agora en nombre proprio y por virtud del poder del dicho emperador y rey my seftor nos constituymos por tenedor y posseedor de las dichas ciudades de Cordova y Ecija y sus términos y jurisdictlones por nos y en nombre de vos la dicha infante y princesa o del que huviere de haver los maravedis de la dicha dote y arras o qualquier parte delias en tal manera que la obligacion special no derogue ny prive a la general ny la general a la special y vos damos licencia y facultad para que en caso que conforme a lo que dicho es en esta scriptura contenido ayays de haver los maravedis de la dicha dote y arras o alguna cosa dello que vos o quien vuestro poder huviere por vuestra propria auctoridad sin nuestra licencia y mandado de Su Magestad ny nuestra ny de los reyes sus successores ny de otro juez podays entrar y tomar la possession de las dichas <5 v.) ciudades de Cordova y Ecija con todas sus juridictiones y rentas delias y tenello y gozallo como a libre y entero sefiorio delias pertenesce y deve pertenescer para en cuenta de los dlez mill ducados pagando los situados y otras cosas que de las dichas rentas se deviere pagar como dicho es que dende agora para entonces y desde estonces para agora en el dicho nombre y poder vos entregamos y apoderamos en las dichas ciudades de Cordova y Ecija con todas sus jurisdictlones y rentas delias enteramente como a tf
  • libre y entero sefiorio delias pertenesce y deve pertenescer para que lo podays tomar y tener y llevar y gozar hasta que sea pagado el dicho dote y arras como dicho es y vos damos la possession y seSorio de todo ello y mandamos en nombre de Sus Magestades y por virtud dei dicho poder al príncipe heredero y infantes que por tiempo fueren destos reynos y a las illustrissimas infantes nuestras hermanas y a los infantes perlados duques marqueses maestres de Ias Ordenes ricoshombres y a ios del nuestro Consejo y oydorcs de las nuestras audiências alcaides alguaziles de la nuestra casa y corte y ehancillerias y a los priores commendadores y subcommendadores alcaydes de los castillos y casas fuertes y lianas y a todos los concejos justicias regidores cavalleros escuderos y officiates y homes buenos de todas las ciudades villas y lugares destos nuestros reynos y seflorios assy a los que agora son como a los que seran de aqui adelante y a cada uno y qualquier de vos que vos guarden y cumplan todo lo susodicho y contenido en esta scrip- tura segund y como y de la manera que en ella se contlene sin que en ello ny en parte dello vos sea puesto embargo ny impedimento alguno lo qual todo queremos y mandamos que assy se haga y cumpla no embargante las leyes que quieren y disponen que no se pueda enagenar ninguna ciudad ny villa ny lugar de la corona real si no fuere ottorgado en cortes en la forma y con la solennidad en las dichas leyes contenidas y otras qualesquier leyes y ordenamientos y prematicas sanctiones que contra esto que dicho es o contra cosa alguna dello sean y ser puedan con las quales y con cada una delias nos de nuestro proprio motu y cierta sciencia y poderio real que para ello tenemos de que en esta parte queremos usar y usamos como reyes y sefiores no reconoscientes superior en lo temporal haviendo las aqui por insertas y incorporadas abrogamos y derogamos enquanto a esto toca y attane quedando en su fuerça y vigor para las otras cosas y mandamos a los nuestros contadores mayores que assienten el traslado desta nuestra carta en los nuestros libros que ellos tienen. Y porque sy las dichas ciudades de Cordova y Ecija hovieren de venir y ser entregadas a vos la dicha princesa o a quien por vos lo huviere de haver para en prendas de la dfcha dote y arras o de alguna cosa dello en las rentas esten descargadas y situadas les mandamos que sy de aqui adelante hovieren de situar y situaren algunos mara- vedis de juro o de porvida en las rentas de las dichas ciudades de Cordova y Ecila o de alguna delias que sea de forma y manera que en las rentas de las dichas ciudades y sus tierras queden y flnquen los dlchos diez mill ducados enteramente y no en otra manera no embar- gante qualesquier alvalaes y mandamiento que aya en contrario y que assentado el traslado desta dicha nuestra carta (6) en los dichos libros como dicho es sobrescrivan el original y le tornen a la parte de vos la dicha princesa para que lo en ella contenido aya effecto ln qual les mandamos que assy hagan y cumplan solamente por virtud desta nuestra dicha carta sin pedir y demandar el assiento y capitulacion original dei tf
  • dicho casamiento ny su traslado sign a do y las otras cosas que acerca de lo susodicho han passado ny otro recaudo alguno que nos les rele- vamos de qualquier cargo o culpa que por ellos vos pueda ser imputado. Y los unos ny los otros no fagades ny fagan ende al por alguna manera so pena de la nuestra merced y de diez mill maravedis para la nuestra camara a cada uno por quien fincare de lo assy hazer y cumplir y demas mandamos al home que vos esta dicha nuestra carta o cl dicho su traslado como dicho es mostrare que los emplaze que parezça ante nos en la nuestra corte do quier que nos seamos dei dia que los empla- zare hasta quinze dias primeros seguientes so la dicha pena so la qual mandamos a qualquier scrivano publico que para esto fuere llamado que dee al que se la mostrare testimonio signado con su signo porque nos sepamos como se cumple nuestro mandado. Y para mayor firmeza de todo lo que dicho es yo el dicho príncipe juro a los Sanctos quatro Evangelios en que corporalmente pongo my mano derecha de todo lo assy cumplir y guardar enteramente como es contenido y que en este caso no usare de ningund beneficio de menor edad ny restitucion ny de otra alguna excepcion y renuncio para ello todas las leyes y derechos privilegies y libertades de que en este caso usar pudiesse y las leyes y derechos que dizen que la general renunciacion non valga y prometto y me obligo que el emperador my sefior ratificara y confirmara y approbara esta my carta y todo lo en ella contenido assy en su nombre como en el mio assy y tan cumplidamente como en ella se contiene. Estando presentes por testigos todo lo susodicho que assy lo vieron passar ottorgar y jurar don Diego de Leyva príncipe de Ascholy don Hernando de Bovadilla conde de Chinchon don Diego de la Cueva y don Diego de Acuõa. Y desto mandamos dar y dimos esta nuestra carta scrípta en perga- mino de cuero y firmada de my el príncipe y sellada con nuestro sello de cera pendiente. Fecha en la villa de Valladolid a veynte y seys dias dei mes de mayo del afio dei nascimiento de Nuestro Senor Jesu Christo de mill y quinientos y quarenta y quatro. Yo El Príncipe. Y porque yo Gonçalo Perez secretario de Sus Magestades y su notário publico en todos sus revnos y seflorios presente fui con los dichos testigos al ottorgamiento de la dicha liypotheca y juramento y lo stipule y accepte en nombre de aquellos a quien toca y intervine en todo lo arriba contenido hize aqui este my signo en testimonio de verdad. Y vista por nos el emperador y rey la dicha scriptura suso incor- porada y todo lo contenido en ella havemos por bien de la ratificar approbar y confirmar y la ratificamos approbamos y confirmamos en
  • todo y por todo assy en nuestro nombre proprio como dei dicho príncipe don (6 v.) Phelippe nuestro hijo segund y de la manera que en ella se contlene y declara y de nuestro proprio motu y poderio real absoluto havemos por supplido todo defecto de menoridad dei dlcho príncipe y qualesquier otros defectos y solennidades que contra ella de hecho o de derecho se pudiessen poner y allegar puesto que cada uno delles fuesse tal de que fuesse necessário haver se de hazer aqui expressa mencion y havemos y tenemos por blen que la dicha scriptura suso incorporada se cumpla enteramente en todo y por todo como en ella se contiene. Y por solenne stipulacion promettemos y nos obligamos de guardar y cumplir todo lo contenido en ella y de nunca yr ny venir contra ello de hecho ny de derecho en parte ny en todo por nos ny por otra persona. Y para cumplimiento de todo lo sobredlcho obligamos todos nuestros bienes muebles y rayzes patrimoniales reales fiscal es presentes y futuros que assy lo tememos guardaremos y cumpliremos sin falta ny contra- diction alguna. En firmeza de lo qual mandamos dar dimos y ottorgamos esta presente carta de approbacion ratificacion y confirmacion firmada de nuestra propria mano y sellada con nuestro sello pendiente siendo pre- sentes por testigos ante quien la ottorgamos Monsieur de Rye nuestro someller de corps y Monsieur de Erbes gentilhombre de nuestra Camara y Adrian de Unes. Dada en la villa de Brusselas a veynte y dos dias dei mes de noviembre afio dei nascimiento de Nuestro Sefior Jesu Christo de mill y quinientos y quarenta y quatro. Yo El Rey Yo Juan Vasques de Molina secretario de sus cesarea[s] y cathollcas magestades y su notário publico en todos sus reynos y sefiorios que con los sobredichos testigos fuy presente a todo lo que dlcho es y como persona publica lo estipule y acete mi nonbre dei dlcho sefior (7) de Portogal y de la dicha sefiora princesa e infante su hlja ausentes y de qualesquier otras personas a que en el caso pueda tocar y perte- necer. Y en testemonyo de lo qual lo signe aqui de my publico slggno que es tal (Lugar do sinal público) En testimonyo de verdad Juan Vasques Registrada Por chanciller Francisco de Crasso Francisco de Lorduy (7 v.) Vuestra Magestad ratifica y aprueva asi en su nonbre como dei príncipe la escritura de arras obligacion e ypoteca que Su Alteza otorgo para segurídad del docte que por el rey de Portogal fue prometido al 48
  • dicho príncipe con la princesa e Infante dona Maria y suple qualquier defetto de menoridad del dicho principe. (R. C.) 4138. XVII, 4-3 — Contrato de casamento que o duque de Bragança, D. Teodósio, fez com o infante D. Duarte para casar com D. Isabel, irmã do mesmo duque. Évora, 1536, Agosto, 21. — Pergaminho. 4 folhas. Bom estado. 4139. XVII, 4-4 — Padrão de vinte mil réis de juro de Francisco Vaz. Lisboa, 1542, Março, 2. — Pergaminho. 4 folhas. Bom estado. 4140. XVII, 4-5 — Quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei Q , «• D. João III de certa quantia pertencente ao dote da infanta D. Isabel. » wv Sevilha, 1526, Abril, 14. — Pergaminho. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência etc. emperador de los romanos semper agusto rey de Alemafia de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jheruzalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefía de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria y de las Yndias yslas y tierra firme dei mar Oceano condes de Barcelona sefiores de Viscaya e de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Rosellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano archiduques de Austria duques de Borgoiia y de Barbante condes de Flandes y de Tirol e etc. Por la presente dezimos que somos contento y pagado dei sere- níssimo y muy poderoso y muy excelente principe don Juan rey de Porto- gal nuestro muy caro e muy amado hermano y primo e de vos Fer- nand'Alvares su thesorero en su nonbre de cinquenta y un mill y trezientas y setenta doblas de oro castellanas a razon de tresientos e sesenta e cinco maravedis la dobla y mas cinquenta maravedis que monta todo diez ocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis los quales son para en quenta de las nuevecientas mill doblas de oro castellanas dei dicho precio de a trezientos y sesenta e cinco maravedis la dobla quel dicho seríor rey de Portogal esta Obligado a nos dar en docte y casamiento con la enperatris dofia Ysabel reyna d'Espafla mi muy cara y muy amada muger de los quales diez e ocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis a buena cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas nos damos por contento v pagado a toda nuestra voluntad por- quanto se dieron y entregaron por nuestro mandado en dineros contados en Flandes a Fernando de Bernuy vezino de la villa de Emvers en nonbre de Juhan de Adurça nuestro argentier. Los quales dichos diez e oocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis nos fueron pagados en cinquenta mill ducados de a ochenta gruesos el ducado moneda de Flandes porque asy fue asentado y concertado con el dicho Fer- nand'Alvarez que se nos pagasen los dichos cinquenta mill ducados dei DoH> 49 4
  • dicho precio por las dichas cinquenta y un mill y tresientas y setenta doblas de oro y cincuenta maravedis siguiendo la forma del asiento del dicho casamiento. En firmesa de lo qual vos dimos la presente firmada de nuestro nonbre y sellada con nuestro sello conforme a la capitulacion y asiento del dicho casamiento. Fecha en la ciudad de Sevilla a catorse dias del mes de abril afio del nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill e quinientos y veynte y seys afios Yo El Rey Yo Francisco de los Covos secretario de Su Cesarea y Catholica Magestad la fize screvir por su mandado. (R. C.) 4141. XVII, 4-6 — Quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei D. João III do dote da imperatriz D. Isabel. Sevilha, 1526, Maio, 8. — Pergaminho. 2 folhas. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência etc emperador semper agusto rey de Alemafla por la gracia de Dios rey de Castilla de Leon de Aragon de las dos Cecilias de Jhesusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria e de las Yndias yslas e tierra firme dei mar Oceano conde [de] Barcelona sefior de Viscaya e de Molina duque de Athenas e de Neopatria condes de Ruysellon y de Cerdania marques de Oristan e de Gociano archiduque de Austria duque de Borgofla e de Bravante conde de Flandes e de Tirol e etc. Porquanto al tiempo que por la gracia de Dios Nuestro Sefior se conserto y asento casamiento entre mi e la emperatriz dofia Ysabel reyna de Espafta que agora es mi muy cara e muy amada muger se asento e concerto que el muy excelente y muy podoroso rey don Juhan de Portogal mi muy caro e muy amado hermano primo con quien se contrato y asento el dicho casamiento me diese e pagase en dotte y casamiento nuevecientas mill doblas de oro castellanas a precio de a tresientos e sesenta y cinco maravedis la dobla pagadas en moneda de oro y plata e que en cuenta e parte de pago delias resclbiese ciento e sesenta y cinco mill e setecientas e treynta e dos doblas que yo devia al dicho sefior rey de Portogal para cumplimiento de pago de dosientas mill doblas dei dicho precio que al dicho sefior rey por mi le fueron mandadas en dotte y casamiento con la muy excelente princesa dofia Catalina reyna que agora es de Portogal su muger mi muy cara y muy amada hermana e ansi mismo cincuenta e un mill e tresientas e sesenta e nueve doblas dei dicho precio e tresientos e sesenta y cinco maravedis 50
  • que valen cincuenta mill ducados que yo devia al Acho seflor rey de Portogul por otras tantas quel seôor rey don Manuel su padre que sancta gloria aya presto durante el tiempo de las comunidades e que las otras seyscientas e ochenta e dos mill e ochocientas e noventa e ocho doblas que faltan para cumplimiento de las dichas nuevecientas mill doblas me las diese e pagase el dicho seflor rey don Juhan de Portogal a ciertos planos e en cierta forma y man era descontando delias otro tanto quanto valiese la plata e oro e joyas e piedras e perlas que la dicha emperatriz reyna que agora es truxese fecho el precio dei valor delias por oficiales que dello supiesen tomados por las partes y con juramento que hisiesen en forma para que harian la dicha tasacion bien e justamente e que yo el dicho emperador fuese Obligado de dar mis cartas de quitança e pagamientos firmadas de mi nonbre e selladas con mi sello en forma de lo que aun recibiese para en pago dei dicho dotte segund mas largamente en el dicho asiento y capitulacifln se conti ene. En cumplimiento de lo qual la dicha enperatriz e reyna mi muger vino a estos reynos de Castilla e traxo consigo ciertas piedras e perlas e collares e oro e plata e otras joyas e yo me case y vele con ella por palabras de pressente en haz de la Sancta Madre Yglesia e por mi parte e por parte dei dicho seflor rey de Portogal fueron puestos e nonbrados plateros e personas que sabian e tenian noticia dei valor de las piedras e perlas e oro e plata e joyas que asi la dicha enperatriz consigo traxo los quales hisieron juramiento en forma para que bien y fielmente harian la tasacion e averiguacion de todo ello e so cargo dei. Declararem el valor de cada una de las dichas joyas e cosas parti- cularmente que monto en todo ello sesenta y quatro mill e quinientas e sesenta e una doblas e quarenta y seys maravedis las quales y todo lo otro oro conthenido en el dicho asiento y capitulacion yo he de tomar e rescebir en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas dei dicho dotte e mas (1 v.) otros ciertos maravedis que para en cuenta dello yo el dicho enperador e otras personas por mi mandado avemos rescebido en dineros contados dei dicho seflor rey de Portogal e de Fernand'Alvarez su thesorero por el y en su nombre que es todo ello las contias de mara- vedis siguientes en esta manera Que tengo yo el dicho emperador de rescebir e rescibo en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas dei dicho dotte los dichos cincuenta mill duca- dos que redusidos a doblas montan las dichas cin- cuenta e un mill e tresientas e sesenta e nueve doblas e quinze maravedis que don Ynigo Fernan- dez de Velasco nuestro condestable de Castilla slendo governador de estos nuestros reynos rescibio pres- tados en dineros contados dei dicho seôor don 51
  • Manuel rey de Portogal que sancta gloria aya para los gastos e nescesidades de las comunidades de que LjcccLx dlo su conoscimiento e pleyto omenaje de como los jxxb rescibio para los pagar. Que es fecha en Burgos a ocho de noviembre de quinientos e veynte afios. El qual dicho thesorero Fernand'Alvarez dio y en- trego originalmente a Francisco de los Cobos nuestro secretario con carta de pago dei dlcho seiior rey de Portogal de como se da por contento e pagado deli os. Que devo yo el dicho emperador al dicho seiior rey don Juhan de Portogal mi hermano y he de rescebir e rescebo en cuenta de las dichas nueve- cientas mill doblas las dichas ciento e sesenta y cinco mill e setecientas y treynta e dos doblas que debo para complimiento de dosientas mill doblas que yo concerte y asente con el de le dar en dotte y casamiento con la dicha senora ynfanta dofia Cata- lyna reyna de Portogal su muger el qual dicho theso- rero Hernad'Alvarez entrego al dicho Francisco de clxb los Covos secretario carta de pago dei dicho seiior Dccxxx rey de Portogal de como se da por contento e pagado ij dellos. E las otras treynta y quatro mill y dosientas y sesenta e siete doblas restantes rescebio e fue pagado delias en ciertas piedras e perlas e joyas e oro y plata e otras joyas que la dicha senora reyna llevo consigo al tiempo que se caso con el dicho seiior rey. Que montaron las piedras e perlas e joyas e oro y plata que truxo la dicha enperatriz reyna mi muger consigo las dichas sesenta e quatro mill e quinientas y sesenta e una doblas e quarenta e seys maravedis conforme a la tasacion e averiguacion que de todo ello se vlzo como de suso se contiene las LxiiijD quales yo he de tomar e rescebir e tomo e rescibo lxjxlvj en cuenta de las dichas nueveclentas mill doblas. E las dichas joyas e cosas yo las mande dar y entre- gar e se dieron y entregaron por mi mandado a la camarera de la dicha emperatriz reyna mi muger e quedaron en su poder. Que rescebio Juhan de Adurça mi argentier por mi mandado dei dicho seiior rey don Juhan y dei dicho Hernand'Alvarez su thesorero en su nom- bre e por el e para en cuenta dei dicho dotte noventa xciiij
  • y quatro mill e quinientas e veynte doblas las quales Dxxj reseibio en diez e seys dias del mes de março deste (sic) piessente afio de quinientos e veynte e seys afios. Que rescibio Alonso de Baeça ml criado por ml mandado del dicho seflor rey e dei dicho Hernand' Alvarez su thesorero por el en su nombre para en cuenta del dicho dotte otras dosientas e cinco mill ccvcccc e quatrocientas y sesenta y nueve doblas en Villalon Lxjx y en Valladolid. (B) Asi que monta todo lo susodicho quinientas e ochenta e un mill e seyscientas y sesenta e dos doblas y tresientos y sesenta e un maravedis las quales son de mas e alien de otros clent mill ducados de que el dicho Fernand'Alvarez thesorero dio dos cédulas de c»nhin cada Enveres que es en el condado de Flandes a Fernando de Bernuy en nombre dei dicho Juhan de Adurça mi argentier en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas dei dicho dotte de los quales yo di dos mis cédulas de pago e quitança a parte desto escriptas en parga- mino e firmadas de my nombre e selladas con mi sello. De las quales dichas quinientas e ochenta y un mill e seyscientas e sesenta e dos doblas de oro e tresientos e sesenta e un maravedis de suso contenido me doy por contento e pagado a toda mi voluntad para en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas que asi el dicho seflor rey de Portogal me ovo de dar e pagar dei dicho dotte y casamiento porquanto lo rescebi segund y de la forma e manera de suso conthenida por bienes dotales de la dicha emperatriz e reyna ml muger con las condiciones e segund e por la forma e manera que se contiene en la escriptura de capitulacion y asiento que se hizo e otorgo dei dicho casamiento que de suso se haze mincion. E por la pressente doy por libre e quito al dicho seflor rey de Por- togal e a sus herederos e subcesores de las dichas quinientas e ochenta y un mill y seyscientas e sesenta e dos doblas e tresientos e sesenta e un maravedis para agora e para siempre jamas para que yo ni otro por mi no las podamos pedir ni demandar todas ni parte delias agora ni en algund tiempo disiendo que no las rescebimos ni fuymos pagado ni entregado delias o que no deviamos ni heramos Obligado a pagar tanta contia como de suso va declarado o que en el aprecio o tasacion de las dichas joyas ovo fraude y engaflo ni en otra manera alguna e cerca de lo que dicho es renuncio las leyes de la prueba y de la paga e de 1'aver no visto ni contado ni recebido e las leyes que dizem que hasta dos afios es home tenudo a provar la paga que haze si aquel que la rescibe no renuncia la dicha ley e otras qualesquier leyes e derechos que en contrario de esto que dicho es sean o ser puedan las quales yo de mi propio motu e cierta sciencla e poderio real las abrogo e derogo enquanto a esto toca e atafie quedando en su fuerça e vigor para ad elan te una de contia de cincuenta mill ducados para que fuesen 53
  • de lo qual dl esta mi carta de pago e quit&nça escrita em pargamino e firmada de mi nombre e sellada con mi sello que fue fecha e otorgada en la muy noble ciudat de Sevilla a ocho dias dei mes de mayo afio dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos e veynte y seys anos. Yo El Rey Yo Francisco de los Covos secretario de Sus Cesarea y Catholica Magestad la fize screvir por su mandado. Carta de quitança de DLxxxj" de Lxij doblas que estan rescebidas dei dote (S v.) Chanciller Registada Alonso Nunes Francisco de los Covos Seguese o seguinte documento: Folha das quitações do emperador das ix® dobras do casamento da emperatriz. Item hQua quitaçam feyta a biíj de Mayo de bTcxbj de quinhemtas oytemta e húua mill bjcLxbj dobras b^Lxxxj iijclxj maravedis by Lxij (sic) dobras iij<= Lxj maravi- dis (i) A saber LjiijcLxix dobras xb maravidis que momtão nos L cruzados que el rey que Deus aja mamdou emprestar ao emperador no tempo das comunidades. (») E cLxb bij"xxxij dobras que o emperador devia a el rey noso senhor pera comprimento do dote da rainha nosa senhora. (a) E Lxiiij bclxj dobras Rbj maravedis que momtou nas joyas e prata que se deu a emperatriz que emtreguey em Castella per avaliações. (') A margem: Estes estam receptados. (») A margem: Estes se ham de carregar em recepta. Ja estão em receyta. (>) A margem: Estes estam carregados per peso e am se de carregar por dinheiro. Ja estam em recepta 54
  • E as fij^ dobras emtreguey em dinheiro que estão na dita quytaçam per duas adyções a saber hilua de )Riiij"bcxxj dobras e a outra de iTb iiijcLxxix. Item outra quytaçam feyta a xix de Junho de lyxxbj de novemta e sete mill ij'Lx dobras que lhe dey em dinheiro em Castella na feira de Mayo (1 v.J Item outra quitaçam feyta a xiiij" d'Abril de b°xxbj de cimquemta e huúa mil iijcLxx dobras as quaaes sam por Tj cruzados que lhe mamdey dar em Framdes no feitor de Joam Francisco (1 )• Item outra quytaçam feita no dito mes dia e era doutras cinquenta huQa mil iijcLxx dobras que lhe mamdey dar em Framdes em Ruy Fernandez feitor dei rey noso senhor. Item outra quytaçam feita a nove de Maio de tyxxbij de vimte seys mil oitocemtas oytemta e oito dobras Lix maravidis. Item outra quytaçam feita a bj dias de Fevereiro de b°xxix de novemta e húua mil quatrocentas coremta e nove dobras que lhe dey em dinheiro pera com- primento das ditas novecentas mil dobras. LRbij ijc Lx dobras Ljiij"Lxx dobras Lj iijcLxx dobras xxbj biijc L.xxx biij dobras Lix ma- ravidis Ijy iiijc Rix dobras Soma ao todo ixc dobras Lb maravidis As quaaes ix® dobras Lb maravidis sam de iij'Lxb maravidis dobra em que momtam trezemtos e vim- t'oito comtos br maravidis da moeda de Castela. (2) Nos quaaes iiyxxbiij contos bc maravidis mom- tam da moeda destes reynos oitocentos e satemta e seis mil crusados que vallem a rezam de iiijc reis o crusado tresemtos e cimquoenta comtos e quatro- cemtos mil reais. iijcxx biij contos T>ê mara- vidis iijcL contos ffij reais E destes se ha de fazer mamdado pera me serem levados em comta (R. C.) (i) A margem: Sam em recepta 55
  • 4142. XVII, 4-7 — Contrato de casamento de el-rei D. Manuel com a infanta D. Leonor, irmã do imperador Carlos V. Saragoça, 1518, Julho, 10. — Pergaminho. 5 folhas. Bom estado. Don Carlos por la gracia de Dios rey de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Sevilla de Cordova de Corcega de Murcia de Jaen de los Algarves de Algezira de Gibraltar e das yslas de Canaria e de las Yndias yslas e tierra firme dei mar Oceano conde de Barcelona se nor de Vizcaya e de Molina duque de Atenas e de Neopatria conde de Ruy- sellon e de Cerdania marques de Oristan e de Goceano archeduque de Austria duque de Borgofia e de Bravante conde de Flandes e de Tirol etc. Fazemos saber a quantos esta nuestra carta vieren que tratandose entre nos y el sereníssimo e muy escelente don Manuel rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado hermano e tyo casamiento entre el de la una parte e la muy yllustre ynfanta dofia Lionor nuestra muy cara e muy amada hermana de la otra para dar entera conclusion y assiento a todas las cosas necessárias para complimiento dei dicho casamiento por el muy reverendo en Cristo padre cardenal de Tortosa enquisidor general destos nuestros reynos nuestro muy caro e muy amado amigo e Guillelmo de Croy sefior de Chierve duque de Soza almirante de Nápoles e nuestro camarero mayor y contador mayor de Castilla y maestre Juan le Sauvalge estonces sefior d'Escaubeque y nuestro grand chanciller en nuestro nonbre y por virtud de nuestro poder bastante que para ello les mandamos dar fue concordada y assentada cierta capitulacion con Alvaro da Costa camarero y armador mayor y enbaxador dei dicho sereníssimo e muy escelente rey de Portogal nuestro hermano e tyo en su nonbre y como su procurador por virtud dei poder que para ello mostro cuyo original queda en nuestro poder el tenor de la qual capitulacion es este que se segue. Porquanto por la gracia de Nuestro Sefior entre el muy alto e muy poderoso catholico rey don Carlos rey de Castilla de Leon de Aragon de Nápoles de Granada de Navarra etc. de la una parte y el muy alto y poderoso sefior don Manuel rey de Portogal e de los Algarves etc.* de la otra veyendo ser ansy complidero al servicio de Dios y al bien y socyego de sus reynos y desseando el deudo y amor que entre ellos ha ser acre- centado es tratado y concordado que el dicho sefior rey de Portogal se haya de desposar y casar con la illustrissima e muy escelente sefiora dofia Lionor ynfanta de Castilla de Leon de Aragon etc. y hermana dei dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc.' el qual mando al reverendíssimo en Christo padre cardenal de Tortosa enquisidor general d'Espafla y a Guillelmo de Croy sefior de Chierve duque de Soza almi- rante de Nápoles y su camarero mayor y contador mayor de Castilla y a maestre Juan de Sauvaige sefior d'Escaubeque y su grand chanciller que en su nonbre por virtud dei poder que para ello tienen de Su Alteza 56
  • Juntamente con Alvaro da Costa camarero y armador mayor y enbaxador dei dlcho seflor rey de Portogal y su procurador que dei es para esto especialmente deputado que fiziessen y concordassen assentassen y capi- tulasen el dlcho desposorio y casamlento y todalas cosas para ello neces- sárias y complideras que ellos entendiesen que se devlan assentar y capi- tular para que el dicho desposorio y casamlento huviesse entero effecto y lo que acerca dello es concordado assentado y capitulado por los dichos reverendíssimo cardenal y Guyllelmo de Croy y maestre Juan le Sauvalge e Alvaro da Costa en nonbre de los dichos seôores sus constltuyentes por virtud de los dichos poderes que dellos tlenen los quales mostraron y cuyos originales quedaron entregues conviene a saber el dei dlcho seôor rey de Castilla de Leon etc.' en poder de Alvaro da Costa y el dei dicho seôor rey de Portogal a los dichos cardenal Guillelmo de Croy e maestre Juan le Sauvaige es lo seguyente. Primeramente es concordado y assentado que el dicho Alvaro da Costa por virtud dei poder que dei dlcho seôor rey de Portogal tiene jurara que el dicho seôor rey de Portogal se desposara y casara con la dicha seôora ynfanta doôa Honor luego que sea venida la dispensaclon que nuestro muy Sancto Padre ha de otorgar para el dlcho matrimonio la qual el dicho seôor rey de Portogal sea Obligado de ganar y aver a costa de su fazienda. Otroay es (1 v.) concordado y assentado que el dlcho seôor rey de Castilla de Leon etc.* en presencia del dlcho Alvaro da Costa jurara que fara que la dicha seôora ynfanta doôa Lionor su hermana se casara con el dicho seôor rey de Portogal luego que sea venida la dicha dlspensacion e lo mesmo jurara la dicha seôora ynfanta que se casara con el dicho seôor rey de Portogal como dlcho es. Otrosy es concordado y assentado que luego que sea venida la dicha dispensaclon el dlcho seôor rey de Portogal por su procurador y la dicha seôora ynfanta en persona se hayan de desposar y desposen por palabras de presente que fagan matrimonio segund orden de la Santa Madre Ygle- sia de Roma e que el dlcho matrimonio y casamlento dei dlcho seôor rey Portogal y de la dicha seôora ynfanta doôa Lionor se haya de celebrar y celebre en haz faziendo sus velaciones segund orden de la dicha Santa Madre Yglesya dientro de dos meses despues de avlda la dicha dispensation. Otroay es concordado y assentado que el dicho seôor rey de Castilla de Leon etc. enbiara la dicha seôora ynfanta fasta la raya dentre anbos los dichos reynos de Castilla y de Portogal dientro de los dichos dos meses como comple a su estado donde el dlcho seôor rey de Portogal o las personas que el para ello enbiare en su nonbre la hayam de reciblr e reclban como comple a su estado. Otrosy es concordado y assentado que el dlcho seôor rey de Castilla de Leon etc.* de y pague al dicho seôor rey de Portogal o a quien su poder huviere con la dicha seôora ynfanta doôa Lionor su hermana en dote y casamlento dozlentas mill doblas de oro castelhanas al precio 57
  • que valieren al tiempo de la paga y que el dicho sefior rey de Portogal haya de tomar en cuenta de las dichas dozientas mill doblas el oro y plata e joyas que la dicha sefiora ynfanta consigo Uevare contanto que las dichas joyas no pasen de valor de diez mill doblas las quales dozientas mill doblas sea Obligado de pagar el dicho seftor rey de Castilla de Leon de Aragon etc. en tres afios primeros seguyentes que començaran a correr desde el dia que sera consumado el dicho matrimonio en un afio conviena a saber acabado el dicho alio despues de la consumacion del dicho matri- monio la primera paga de aquel ano que es la tercia parte de las dichas dozientas mill doblas en el qual tercio se descontara el tercio de lo que valiere el oro y plata e joyas sobredichas e los otros dos tercios de las dichas dozientas mill doblas se pagaran en los dos afios luego seguyentes conviene a saber en cada un ano un tercio como dicho es y no havra en esto logar ny prejudique qualquier tassa o estimacion fecha por los dichos reyes en sus reynos e que el dicho sefior rey de Portogal sea Obli- gado de dar su carta de pago al tiempo que recibyere las dichas pagas en publica forma de como las recibe para en pago de la dicha dote e el dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc. y los dichos cardenal y Guillelmo de Croy e maestre Juan le Sauvaige en su nonbre prometen y seguran por esta presente escritura que dara y pagara realmente y con effecto al dicho sefior rey de Portogal o a quien su poder huviere las dichas dozientas mill doblas castellanas de buen oro e justo peso en el tiempo que dicho es. Otrosy es concordado y assentado que sy acaescyere dissolucion dei dicho matrimonio lo que a Dios no plega que el dicho sefior rey de Por- togal y sus herederos y sucessores sean obligados a restituyr y pagar y por esta presente escritura el dicho Alvaro da Costa como su procurador en su nonbre segura y promete y se obliga que el dicho sefior rey de Portogal e sus herederos y sucessores restituyran y pagaran realmente y con effecto a la dicha sefiora ynfanta oofia Lionor y a sus herederos y sucessores dientro de quatro afios luego seguyentes despues que fuere dissoluto el matrimonio lo que Dios no quiera todo lo que huviere recibido de la dicha dote. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal haya de dar y de en arras a la dicha sefiora ynfanta por honra de su per- sona sesenta e seis mill e seiscientas e sesenta e seis doblas e dos tercios de dobla de la vanda castellanas en buen oro y justo peso que es el tercio de la dicha dote (2) en oro y plata al precio que valieren al tiempo de la paga como dicho es en la paga de la dote las quales dichas doblas o su justo valor como dicho es la dicha sefiora ynfanta dofia Lionor havra por arras en todo caso agora sean nacidos delia fijos que Dios otorgue o non fimdo y acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier mcinera que sea salvo sy la dicha sefiora ynfanta faleciere primero que el dicho sefior rey de Portogal en el qual caso no havra arras y biviendo caso que la dicha sefiora ynfanta haya de aver las dichas arras ser le an pagadas a ella o a sus herederos como cosas de su proprio matrimonio 58
  • dieiitro de los susosdlchos quatro aios contados desde el dia que el matrimonio fuere dissoluto. E sy al ti empo que el matrimonio fuere soluto no fuere pagada toda la dicha dote havra la dicha sefiora ynfanta y ser le a restituydo por arras en el caso que las haya de aver otro tanto delias como montare al respecto de lo que fuere pagado de la dote en manera que seyendo pagada la primera paga de la dote le sea pagada la tercia parte de las arras y asy de las otras pagas y el dicho Alvaro da Costa en nombre dei dicho sefior rey de Portogal por esta presente escritura promete v se obliga que el dicho sefior rey su cons- tituyente lo fara y complira asy realmente y con effecto seguna en este capitulo se contiene. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Cas- tilla de Leon de Aragon etc. haya de fornecer y aderesar a la dicha sefiora ynfanta dofla Lionor su hermana de vestidos y atavios de su persona y camara e casa segund cuya hermana es y con quien casa y todolo que ansy le fuere dado y ella consigo llevar a los dichos reynos de Portogal no sea el dicho sefior rey de Portogal Obligado a lo restituyr en algun tiempo mas todo aquello sea suyo delia y este en su poder y disporna dello como le pluguyere y el derecho lo otorga y bien asy todo lo que la dicha sefiora ynfanta adqueriere niuebie o de rayz por donacion dei dicho sefior rey de Portogal o de otra persona alguna o por otro qualquier modo que sea siempre suyo y lo terna en su poder y fara dello libremente todo lo que quisiere contanto que en las cosas que asy le fueren dadas se guarde la forma de la donacion y las leyes dei reyno en las cosas de la corona. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc. dara a la dicha sefiora ynfanta dofia Lionor su hermana para la governaclon y sustentacion de su casa dos quentos de maravidis en cada un afio situados en lugares que le sean ciertos y seguros. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal dara a la dicha sefiora ynfanta dofia Lionor las tierras que agora tiene la sefiora reyna dofla Lionor su hermana sy vacaren luego en vacando de la forma y manera que agora ella las tiene y possee e entretanto que las dichas tierras no vacarem sea Obligado el dicho senor rey de Portogal y sus herederos y sucessores de dar a la dicha sefiora yfanta dofia Lionor para la governaclon y sustentacion de su persona y casa en cada un afio otro tanto quanto es justo precio y valor de lo que rentan las dichas tierras en cada un afio fasta que vaquen y vengan a su poder. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal se obligara y segurara y el dicho Alvaro da Costa en su nonbre por esta presente escritura se obliga y segura que el dicho sefior rey su comstituyente por su falecimiento dexara y dara para el fijo mayor varon que dentre el y la dicha sefiora yfanta dofia Lionor naciere ochocientas mill doblas de oro castellanas o su justo precio y valor en rem tas (Sv.J 59
  • o tlerras lugares y vassallos qual el dicho seiior rey de Portogal mas qulslere y esto allende de las dichas dozientas mill doblas de la dote de la dlcha seflora ynfanta dofia Honor las quales ochocientas mill doblas o su justo precio y valor como dicho es se pagaran al dlcho fijo mayor en quatro afios primeros seguyentes contados desde el dia dei falecimiento dei dicho seiior rey de Portogal seyendo el dicho fijo mayor al tiempo dei dicho falecimiento de edad de diez y seis afios y no lo seyendo començar se an de contar los dichos quatro afios de la paga desde el dia que compliere los dichos diez e seis afios en adelante y por fale- cimiento dei dicho fijo mayor quedaran las dichas ochocientas mill doblas o su justo precio y valor como dicho es a los herederos que dei decendieren. Otrosy es concordado y assentado que luego que a dicha sefiora ynfanta fuere desposada por palabras de presente con el dicho seflor rey de Portogal sea avida por natural de los dichos reynos de Portogal y haya todolos privilégios honras y libertades que han las reynas de Portogal pero sy algunos previlegios son otorgados a las reynas estrangeras de los quales no gozan las naturales de los dichos reynos que ella los aya y goze delles como estrangera e asy mesmo todolos hombres y mugeres de qualquier condicion que sean que con la dicha sefiora ynfanta fueren puesto que sean estrangeros sean ávidos por naturales de los dichos reynos de Portogal como sy fuesen verdadera- mente naturales dellos y havran los dichos previlegios y libertades como los naturales y estrangeros. Otrosy es concordado y assentado que sy Dios ordenare que el dicho sefior rey de Portogal falezça desta vida presente primero que la dicha sefiora ynfanta que ella y sus fijos e criados se puedan partir de los dichos reynos e seflorios de Portogal queriendolo fazer y se puedan venir a Castilla e a otra parte para donde les pluguyere sin le ser puesto enbargo en ello ny a los que con ella vtniren ny en cosa alguna que ella o ellos tengan y consigo querran traher sin ser obligada de aver licencia dei rey de Portogal que en aquel tiempo fuere pero sea tenida de gelo fazer saber primero y puesto que se parta sin licencia del rey que no sea por se ansy partir desapoderada de ninguna cosa de las que en el dicho reyno de Portogal toviere agora sean cibdades o villas y lugares o de atra qualquier qualidad que sean ny de las rentas jurisdicion y derechos delias ny de parte alguna dello ny por ello sea menguada o anulada en todo ny en parte alguna la obligacion de su dote y arras asy ny personal como real general y especial mas finque todavia firme para ella y sus herederos puesto que antes de su partida y despues haya entre los dichos sefiores reyes guerra lo que a Dios no plega. Otrosy es concordado y assentado que las pazes antiguas que entre los reyes de Castilla y de Portogal fueron assentadas y confir- madas con todos los pactos vínculos firmezas y condiciones en ellas content das se confirmaran por los dichos sefiores sus constituyentes y 60
  • desde agora los dichos cardenal y Guyllelmo de Croy e maestre Juan le Sauvaige y Alvaro da Costa en su nombre las assientan y confirman e allende desto por el gran devdo y amor que entre los dichos sefiores hay y por otras muchas razones y respectos agora de nuevo concordan y assentan de se ayudar cada y quando fuere menester para la defension de sus proprios estados y se ayudaran segund el caso lo requeriere seyendo primeramente para ello requeridos lo qual faran y compliran entera fiel y verdaderamente sin arte ny engano y sin cautela alguna segund que mas largamente en otra capitulacion que sobre este capitulo se fara sera contenido. E nos los dichos cardenal y Guillelmo de Croy e maestre Juan le Sauvaige y Alvaro da Costa en nombre de los dichos sefiores nuestros constituyentes assentamos y otorgamos todos (8) los capitulos de suso escritos y todas las cosas en ellos y en cade, uno dellos contenidas y prome- temos y seguramos y nos obligamos en el dlcho nombre que los dichos senores nuestros constituyentes faran compliran guardaran y pagaran realmente y con effecto cessante todo fraude dolo y cautela todo lo contenido en esta capitulacion conviene a saber cada imo dellos lo que le pertenece e incumbe de fazer complir y guardar segund y en la forma y manera que en ella se contiene e que no yran ny vernan contra ello ny contra parte alguna dello en tiempo alguno ny por alguna manera para lo qual obligamos los bienes de los dichos sefiores nuestros cons- tituyentes muebles y rayezes ávidos y por aver patrimoniales y fiscales de la corona de sus reynos. E por mayor firmeza de todo lo susodicho juramos a Dios y a Su Santa Cruz e a los Santos quatro Evangelios por nuestras manos corporalmente tocados en nombre y en las animas de los dichos sefiores nuestros constituyentes por virtud de sus poderes que para ello espe- cialmente tenemos que ellos y cada uno dellos ternan y guardaran invlolablemente esta dicha capitulacion a buena fe y sin mal engafio y sin arte y sin cautela alguna. E otrosy yo el dicho Alvaro da Costa enbaxador y procurador dei dicho seftor rey de Portogal prometo y me obligo en su nombre que el aprovara ratificara firmara y ortorgara de nuevo esta capitulacion y todo lo en ella contenido y cada cosa y parte delia y prometera y se obligara y jurara de la guardar e complir per lo que a el atafle e Incumbe de fazer e que dara e entregara y fara dar y entregar esta capitulacion aprovada ratificada jurada e firmada de su nombre e sellada con su sello al dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc. desde el dia desta capitulacion en quarenta dias despues primeros seguyentes e que lo mlsmo la aprovara e ratificara y confirmara el sefior principe de Portogal su fijo y se obligara y jurara de la complir e guardar por lo que a ele toca. E otrosy nos obligamos en I03 dichos nuestros nombres que cada y quando cada uno de los dichos sefiorios nuestros constituyentes quisie- ren que de todo lo susodicho se fagan ynstrumentos y escrituras 61
  • publicas que cada una de las dlchas partes los otorgara y aprovara ratificara y jurara delante notários y testigos en publica forma segund que en tales casos se acostumbra fazer. Y por seguridad de todo lo susodicho fezimos e firmamos dos tras- lados desta dicha capitulacion de un tenor para cada una de las partes el suyo firmados de nuestros nombres fechos y otorgados en la cibdade de Saragoça a veimte dos dias dei mes de mayo afio dei nascimiento de Nuestro Seflor Jhesu Christo de mill e quinientos e diez e ocho afloa. A. cardinalis d'Ertusensis G. de Croy y Joanes le Sauvaige. Alvaro da Costa. Yo Cristoval de Barroso secretario dei rey de Castilla de Leon de Aragon etc. my seflor hago fe que fuy presente a esta capitulacion e vy concordar assentar otorgar segura prometer y jurar los capitulos suso escritos y todas las cosas y cada una delias en ellos contenidos por los sobredichos procuradores en nombre de los sefiores sus constituyentes de suso nombrados todo ansy y de la manera que en los dichos capitulos se contiene. Y en testimonio de verdad firme aqui de my nombre requerido por los sobredichos. Cristoval de Barroso. y despues desto por dar entero compllmento al dicho casamiento por los dichos reverendíssimo cardenal (S v.) y Guillelmo de Croy nuestros procuradores porquanto el dicho maestre Juan le Sauvaige era falecido y passado desta vida presente con el dicho Alvaro da Costa enbaxador y procurador dei dicho serenissimo y muy escelente rey de Portogal nuestro hermano e tyo fue fecha una adicion y declaracion de la sobre- dicha capitulacion el tenor de la qual es este que se segue. Lo que se ha de declarar y emendar en la capitulacion que esta fecha sobre el casamiento dei seflor rey de Portogal y de la saftora ynfanta dona Lionor es lo seguyente. El capitulo decimo que dize que el seflor rey de Portogal dara a la seflora infanta dofla Lionor las tierras que agora tiene la seflora reyna dofla Lionor su hermana luego en vacando se entienda y declare en esta manera conviene a saber que se las dara con todo aquello que la dicha seflora reyna de las dichas tierras agora possee y entretanto que las dichas tierras no vacaren sea Obligado el dicho seflor rey de Portogal y sus herederos y sucessores de dar a la dicha seflora ynfanta dofla Lionor para la governacion y sustentation de su persona y casa quinze mill doblas castellanas en cada un afio fasta que vaquen y vengan a su poder y sy porventura las dichas tierras al presente o despues de venidas a su poder no valieren las dichas quinze mill doblas en tal caso el dicho seflor rey de Portogal y sus herederos y sucessores sean obligados de las complir en manera que la dicha seflora ynfanta haya e reclba por toda su vida en cada un afio las dichas quinze mill doblas contando en ellas lo que las dichas tierras valieren y rentaren. El capitulo undécimo luego seguyente que dize que el dicho seflor rey de Portogal dexara por su falecimiento para el 62
  • fijo mayor que del y de la dicha seftora ynfante nacyere ochocientas mill doblas castellanas etc. se declare y entienda en esta manera conviene a saber que fasta la edad de los diez y seis aftos en que las dichas doblas se han de ser pagadas seran obligados los herederos y sucessores del dicho seflor rey de Portogal de le criar y alimentar honradamente a su costa y despesa sin demdnucion alguna de la dicha suma de las ochocientas mill doblas y faleciendo el dicho fijo mayor sin herederos que del decendieren vernan y quedaran las dichas ochocientas mill doblas al hermano mayor despues del que estonces sera del mismo matrimonio primogénita y se le paga ran en los quatro anos y en la manera con- tenida en el dicho capitulo. E sy del dicho matrimonio no quedare otro fijo varon y huviere fijas verna y dar se a a la fija mayor la metad de la dicha soma que seran quatrocientas mill doblas que se pagaran en la mesma manera. E en caso que del dicho matrimonio no sea nacldo fijo varon y huviere fija o fijas quedaran y dar se an a la fija mayor dozientas mill doblas que seran pagadas como dicho es. A. cardenalis d'Ertusensis. G. de Croy. Alvaro da Costa. Las quales capitulacion y adicion y declaracion aqui ynsertas y asentadas de palabra a palabra vistas y entendidas por nos aprobamos loamos ratificamos otorgamos y confirmamos y prometemos y juramos a Nuestro Seflor Dios y a Su Santa Cruz y a los Santos quatro Evan- gelios por nuestras manos corporalmente tocados. Presente los dichos muy reverendo cardenal y Guillelmo de Croy (i) nuestras procuradores y el dicho Alvaro da Costa que fazemos que la dicha ynfanta dofla Lionor nuestra hermana case con el dicho sere- níssimo rey de Portogal nuestro hermano e tyo e que compliremos manternemos y guardaremos esta dicha escritura de capitulacion y todas las cosas en ella contenidas y cada una delias conviene a saber aquellas que nos por virtud de la dicha capitulacion somos tenidos y obligados de complir y guardar a buena fe y sin mal engafio sin arte y sin cautella alguna por nos y nuestros herederos y sucessores so las clasulas pactos obligaciones vínculos e renunciaciones en esta dicha capitulacion contenidas. E asy mismo juro la dicha ynfanta dofla Lionor nuestra hermana presente los sobredichos de se casar con el dicho sereníssimo rey de Portogal nuestro hermano e tyo y por certenidad corroboracion y con- validacion de todo lo susodicho mandamos fazer esta nuestra carta y daria al dicho Alvaro da Costa para la enviar al dicho sereníssimo e muy eccelente rey de Portogal nuestro hermano e tyo firmada por nos y sellada con el sello de nuestras armas. Dada en la cibdad de Saragoça a diez dias dei mes de julio dei afio dei nacimiento de Nuestro Seflor Jhesu Christo de mill quinlentos e diez e ocho anos Yo El Rey 63
  • Yo Cristoval de Barroso secretario del rey de Castilla de Leon de Aragon etc. my sobrano sefior la fiz escribir por su mandado. (Lugar do selo de lacre) (R. C.) 4143. XVII, 4-8 — Minuta do contrato de casamento e dote que o conde de Marialva deu ao infante D. Fernando pelo casamento com D. Guiomar Coutinho, sua filha. Coruche, 1519, Maio, 12. — Papel. 4 fo- lhas. Bom estado. 4144. XVII, 4-9 — Carta de el-rei D. Manuel pela qual confirmou à rainha D. Leonor, sua irmã, as vilas de Aldeia Galega e Aldeia Ga- vinha. Setúbal, 1496, Março, 24 — Pergaminho. Bom estado. 4145. XVII, 4-10 — Contrato de casamento do príncipe D. João, filho de el-rei D. Afonso V, com a infanta D. Leonor. Lisboa, 1474, Setembro, 16. — Pergaminho. Bom estado. 4146. XVII, 4-11 — Processo por causa de uma bula do Papa Pio II, pela qual mandara a todos os clérigos de Ordens Menores de Portugal que trouxessem hábito e tonsura. Abrantes, 1461, Outubro, 13. — Perga- minho. Bom estado. Selo pendente. 4147. XVII, 4-12 — Carta (traslado da) de segurança de arrás à rainha D. Isabel, filha de el-rei D. Sancho de Castela, e mulher de D. Jaime, rei de Aragão. Logronho, 1293, Agosto, 21. — Pergaminho. Mau estado. Este es traslado fielment sacado de una carta scripta en pargamino de cuero seellada con un seello colgado de piorno el qual era redondo e estava en medio de la una parte ymagen de rey Coronado en su siella assentado e tenie a la mano derecha una verga e en cima delia una cruzeta e commo flor de cada parte e en la otra mano tenie commo figura de maçana e una cruzeta sobr'ella e en derredor dei estavan letras scriptas en esta guisa Sancti Jacobi Dei gracia regis Aragonum Sicilie et de la otra parte deste seello estava una senal de escudo que avya una cruz por medio e en el seiiale de quatro cabeças de ombres. Las dos sobre los braços de la cruz e las otras dos so ellos. E sobr'el escudo estava una cruzeta con dos puntos de cada parte com letras que se siguien scriptas en derredor que dizien assi Majoricarum e Valencie ac comitis Barchinone. El tenor de la dicha carta dizie assi. Sepan quantos esta carta vieren commo nos don Jaymes por la gracia de Dios rey de Aragon de Sicilia de Mayorcas de Valencia e conde de Barcilona otorgamos e prometemos a vos el muy noble e mucho onrrado e muy poderoso nuestro suegro don Sancho por la gracia de Dios rey de Castiella de Toledo de Leon de Gallizya de Sevilla de Cordova de 64
  • Murcia de Jahen del Algarbe e sefior de Molina e nuestra suegra e nuestra muger muy noble e mucho onrrada dofia Maria reyna de los sobredichos vuestrcs regnos e sefiora de Molina que en todos los dias de nuestra muger e vuestra fija dofia Ysabel reyna de Aragon e de Secilia que non podamos con otra casar nin casemos e que el fijo e baron que delia ovyeremos herede todos los nuestros regnos e que fagamos jurar a nuestros hermanos el inffant don Fedric (?) e ai inffant don Pedro e a los ricos ombres e cavalleros e concejos de nuestra tierra tambien dei nuestro sefiorio de Aragon commo de Catalofia o a la mayor partida dellos que si ovyeremos en la dicha vuestra fija dona Ysabel fijo varon que lo ayan despues de nuestros dias por rey e por sefior segunt es costumbre de nuestra tierra que lo juren por rey e non a otro ninguno e quel entreguen los castiellos e las otras fortalezas que por nos tovyeren ai tiempo que finaremos. E si pera ventura sin fijo varon que delia ovyessemos finássemos e ovyeremos delia fija que fagamos a los dichos nuestros hermanos e ricos ombres e cavalleros e concejos o a la mayor partida dellos jurar que despues de nuestros dias la ayan por su reyna e por su sefiora los de Aragon e de Catalofia e non a otra perssona ninguna et quel entreguen todos los castielos e fortalezas que por nos tovyeren al tiempo de nuestra fin salvo si de otra muger legitima que tomássemos despues de los dias de la sobredicha reyna dofia Ysabel ovyessemos fijo varon. Et si tal fijo ovyeremos e de la dicha reyna dofia Ysabel fija ovyessemos que despues de los dias de la reyna su madre otorgamos que ella aya e tenga todas las villas e lugares e términos e rentas que avemos dado fasta aqui e dieremos daqui adelante en arras o en donacion o en otra manera qualquier a nuestra muger la sobredicha reyfia dofia Ysabel e que tenga ende todo el sefiorio e las rentas segunt que lo nos ovyeremos dado a la reyna sobredicha fasta que la dicha fija nuestra ovyessemos encimada. Et otorgamos que por los lugares e derechos que por sus arras prometiemos a vos e a ella de le dar e los tiene nuestra madre la reyna dofia Costança quel diemos por ende en el regno de Aragon Calataud con sus aldeas e términos e pertinencias e derechos et en el regno de Valencia Algezyra e Moriella e Muruyedro e Valdayora con todos sus castiellos e términos c rentas e derechos e pertenencias et en la tabla de la cibdat sobredicha de Valencia treynta mil sueldos de reales et en el nuestro sefiorio de Catalofia Cervera con todos sus términos e rentas e derechos porque fasta aqui non le diemos las rentas e los derechos e el sefiorio de los lugares que a la reyna nuestra madre la sobredicha fueron dados por sus arrais que damos a vos los sobredichos rey don Sancho e reyfia dofia Maria en nombre de nuestra fija reyna dofia Ysabel nuestra muger e a ella seyendo presente las dichas villas e lugares e rentas e derechos con sus términos e sefiorios por sus arras e por sus dotes. Et demas damos en arras e en donacion a vos por la dicha vuestra fija ella seyendo presente las albuheras de Valencia con sus salinas e 65 5
  • con todos sus derechos que an e aver devan et todas las cosas sobre- dichas et el sefiorio que y avemos e cada una delias et las rentas e derechos de las cosas sobredlchas damos a vos sobredicho rey don Sancho e reyna dória Maria en nombre de la dlcha vuestra flja e nuestra muger reyna dofia Ysabel e a ella seyendo presente todas las dichas villas e lugares e el sefiorio que en ellas avemos e aver devemos e las rentas e derechos que delias devyemos aver et damos vos lo todo por arras e por donacion pera la dlcha reyna dofia Ysabel muger nuestra e a ella mlsma seyendo presente et por otra manera qualquier porque mejor e mas complidament lo pueda todo aver pera su camara e pera mante- nencla de su casa assi commo a muger nuestra. Et otorgamos e prometemos vos de non tomar nin de fazer tomar en las villas e lugares sobredichos pera nos fonssadera nin pedido nln pecho nlnguno e queremos e mandamos e otorgamos que lo ayades vos dofia Ysabel nuestra muger reyna sobredicha o quien vos mandardes. Et otrossi otorgamos e queremos que si nos sobredicho rey don Jaymes finaremos ante que vos nuestra muger reyna dofia Ysabel con fijos que de nos ayades o sin ellos que flnquen pera vos las villas e los lugares sobredichos e el sefiorio e las rentas dellos en toda la vuestra vida. Et otorgamos e prometemos a vos rey don Sancho e reyna dofia Maria los sobredichos que dei dia de Natividat primero que vlene en la era desta carta fasta dos afios complidos que atendemos a la sobredicha reyna nuestra muger assl que non passemos a ella carnal- ment mas que finque virgen fasta los dos afios sobredichos. Et pera aguardar e complir todas las cosas sobredlchas e cada una delias e non venlr por nos nin por otro contra ellas en ninguna manera juramos sobre la Cruz e los Santos Evangelios de nuestras manos tanjidos corporalment e fazemos a vos sobredicho rey don Sancho omenage de manos e de boca de guardar todas las cosas sobredlchas e de non venlr contra ellas en ninguna manera daqui adelante e que fagamos jurar todos los ricos ombres e cavalleros e concejos de nuestra tierra o a la mayor partida dellos tanbien de Aragon commo de Cata- lona e fazer omenage que si pera ventura non lo guardasemos e non conpliessemos todas las cosas sobredichas o qualquier delias o passás- semos o minguássemos alguna delias que todos elles e cada uno por si sean contra nos e nos fagan guerra de los castielos que tovieren de nos e de los lugares de nuestra tierra e de las sus heredades que ayuden a vos sobredicho rey don Sancho en nombre de la dicha dofia Ysabel flja vuestra e muger nuestra acalonnarnos lo. Et que en este caso se desnaturen de nos e si lo non fizieren lo que dicho es que sean por ello traydores a fuero de Aragon e Bayres a costumbre de Catalofia assi commo quien mata a su sefior o trae castiello e que non se puedan salvar por sus manos nen por agenas. Et si nos passaremos contra lo que dicho es en ninguna manera o non lo complieremos que cayamos en esta misma pena e que nos sobredicho rey don Sancho non seades 66
  • tenudo de complir nin de guardar nin de tener ninguna de las posturas que connosco avedes nln los ricos ombres de vuestro sesftorio nin los que tienen los castiellos de las fieldades non sean tenudes al omenagen que nos fizieren e que sean del quitos. Et sobre todas las cosas sobredichas e cada una delias renunciamos a todas las leyes e derechos ecclesiasticos e seglares e fueros e costum- bres de que contra esto nos pudiessemos ajudar en ninguna manera e partimos nos de todo as si que maguer lo queramos razonar que non seamos oydo sobr'ello nin nos vala daqui adelante. Et porque todas las cosas sobredichas e cada ima delias sean firmes e non vengan en dubda mandamos fazer esta carta e seellar con nuestro seello de piorno veynte e un dia de agosto era de mil ccc e treynta e un alios. Et por mayor firmedunbre nos el rey don Jaymes sobredicho otor- gamos quanto en esta carta dize e escrive en ella nuestro nombre con nuestra mano. Fecha carta dentro en la villa de Logrofio en el dia e era sobre- dichas en el afio de Nuestro Seflor mil e dozientos e novaenta e tres aflos. Nos el rey don Jaime E yo Domingos Ximenez notário publico en la corte e en los otros lugares del seflorio del muy noble sobredicho sefior rey don Sancho vi e ley la sobredicha carta e trasladela palabra por palabra aqui en esta en que fiz este mio acostumbrado signo (Lugar do sinal público) en testemonyo. (R. C.) 4148. XVn, 4-13 — Carta pela qual constava que D. Filipe, duque de Borgonha, recebera certa quantia que el-rei de Portugal lhe era obri- gado a pagar pelo casamento com D. IsabeL Hisdmo, 1431, Maio, 14. — Pergaminho. Bom estado. Philippus Dei gracia Burgundie Lotharingie Brabancie et Limburgie dux Flandrie Arthesii Burgundie palatinus et Namurci comes Sacrique Imperii marchio dominus de Salmi3 et de Machlinia. Univer8is presentes literas inspecturis notum faclmus et confitemur nos recepisse ab excellentissimo et potentíssimo príncipe Portugalle Algarbiique rege et domino Cepte domino et patre nostro precarisslmo per Pet rum Johannis factorem seu negoclatorem Brugis pro ipso domino rege sommam viginti unius milium coronarum pro residuo perfectione ac complemento solutionis centum quinquaginta quatuor milium corona- rum quas idem dominus rex per tractatum matrimonii de nobis et Elizabeth ejus infantissa cônjuge nostra dilectissima nobis certis terminis et forma in hujusmodi tractatu declaratis solvere vel solvi facere tene- batur de quaquidem viginti unius milium coronarum somma et de ipsis centum quinquaginta quatuor mllibus coronis quas prius in centum 67
  • milibus sub alils duabus Uteris nostris postmodum vero in triginta tribus milibus sub aliis eciam nostris Uteris nunc autem in predictis viginti uno mille coronis integraUter recepimus videUcet pro quaUbet corona quatuor soUdos unum denarium grossorum qui ad presens fabri- cantur fiunt et cursum habent in moneta et patria nostra Flandrie contentamur et pro satisfactis ac debite solutis nos tenemus prefatum- que dominum regem et ceteros quibus ex hoc quictantia spectat et debetur quictamus plenarie de eisdem promictentes bona fide ipsos ac eorum singulos de premissa centum quinquaginta quatuor milium somma coro- narum quietos et expeditos habere et tenere haberique ac teneri facere ab omnibus quorum interest aut intererit in futurum. Ceterum cum ali- quibus obstantibus impedimentis antedicta centum quinquaginta quatuor milium coronarum somma minime soluta fuerit ut per memoratum trac- tatum solvi debebat. Placet tamen nobis et promictimus bona fide penas ob hoc exortas acquisitas nobisque debitas quod per tractatum sepe- dictum sunt de centum milibus coronis auri non petere nec exigere ymo penas easdem graciose remictimus ac pro remissis et omnimode quictatis habemus. Itaquod per nos aut per aUos quoscunque non possint aliquo tempore peti postulari seu exigi quomodolibet. Datum in testimonium hujus rei sub nostro secreti sigillo in majoris absencia in villa nostra de Hisdmo xiiij die mensis Maii. Anno Domini millesimo quadringentesimo tricesimo primo. Per dominum ducem. Chapius (A. E.) 4149. XVII, 4-14 — Carta (traslado da) pela qual el-rei D. Pedro de Aragão obrigou, entre outros, o Castelo de Monte Esquivo e o Castelo Novo com seus termos à rainha D. Leonor, sua mulher. 1347, Janeiro, 7. — Pergaminho. Bom estado. Noverint universi quod anno Domini millesimo trecentesimo quadra- gésimo septimo die intitulata tertio idus Januarii. Cum illustrissimus ac magniflcus princeps et dominus domnus Petrus Del gratia rex Aragonum Valentie Mayorice Sardiniae et Corsicae comes- que Barchinone Rossilionis et Ceritaniae specialiter obligasset inter alia Villam Francham [ ] cum suis terminis terratoriis et pertinenciis unl- versis illustri et excellentessime domine domne Alienore regine Aragonum conjugi sue carissime et illustribus dominis regi et regine Portugalie suis parentibus ac aliis quorum interessei pro restituenda dote jamdicte domine regine Aragonum in casu restitutionis prout hec constat per publicum instrumentum receptum per me notarium infrascriptum et inferius denotatum et ad mandatum expressum ipsius domini regis universitas dicti loci Ville Framche [ ] constituisset suos sindicos et 68
  • procuratores ad prestandum memorate domin© regine Aragonum ac nunciis seu procuratoribus illustrium dominorum regis et regine Portu- galie parentum memorate domine regine Aragonum sacramentum fideli- tatis et homaglum et alia faciendum que per eandem universitatem requirebantur fieri et expediri in obligacione predicta videlicet Romeum Stoffeti et Nicholaum de Salleforis vicinos ejusdem loci cumque idem Romeus Scoffeti et Nicholaus de Salleforis sindici et procuratores predicti nomine jamdicte universitatis constituti personaliter in palacio regio Barchinone memorate domine Aragonum necnon reverendo in Christo patri Alfonsso episcopo Elborensi et venerabilibus Roderico Johanis ma- gistro ordinis milicie Jhesu Christi in Portugalium et Alfonsso Novares militi nunciis et procuratoribus predictorum dominoriun regis et regine Portugalie et nomine eorumdem sacramentum et homagium prestitissent juxta formam largius esxpressam in quodam instrumento per me dictum notarium recepto cujus instrumenti tenor noscitur esse talis. In nomine Domini Amen. Patent universis quod anno Domini millesimo trecentesimo quadra- gésimo septimo die intitulata septlmo idus Januarii cum illustrissimus et serenissimus princeps et dominus domnus Petrus Dei gracia rex Aragonum Valencie Majorsiice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanie serenessime et illustri domine domne Alienore regine Aragonum conjugi sue et suis parentibus seu aliis quorum interest pro dote restituenda in casu restltucionis specialiter inter alia obligasset Villam FYacaham [ ] cum suis terminis et territoriis universis cum publico instrumento facto et recepto per me notarium infrascriptum man- dassetque idem dominus rex per suas literas juratis et probis hominlbus universitatis ejusdem Ville Franche ut certos constituerent síndicos et procuratores qui dicte domine et aliis infrascriptis homagium facerent juxta formam obligationis dictl instrumenti et absolvissent ab homaglo naturalitate et fldelitate quibus sibi tenerentur predictam universitatem et singulares ejusdem in casu restitutionis predicte. Die et anno predictis comparuerunt in palacio regio civitatis Barchinone coram preffata do- mina regina Aragonum ibidem presentibus reverendo in Christo patre Alfonsso episcopo Elborensi et religioso viro Roderico Johanis magistro ordinis militie Jhesu Christi in Portugália et Alfonsso Novaes milite nunciis et procuratoribus illustrium dominorum regis et regine Portu- galie parentum memorate domine regine Aragonum in presentia mei notarii et testium infrascriptorum Romeus Scoffeti et Nicholaus Salle- foris vicini ville predicte sindici et procuratores universitatis ejusdem ville ut de eorum sindicatu fidem fecerunt per quoddam publicum instru- mentum cujus tenor noscitur esse talis. Noverint universi quod cum illustrissimus princeps et dominus dom- nus Petrus Del gracia rex Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanie fidelibus suis juratis et probis hominlbus universitatis Ville Franche [......] suam literam 69
  • papiream clausam et sigillatam in dorsso sigillo comuni dicti domini regis cere rubei coloris duxerit dirigendam sub hac forma. Petru8 Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanie fidelibus suis juratis et probis hominibus universitatis Ville Franche [ ]. Salutem et gra- tiam. Cum in tratu felicis matrimonii inter nos et illustrem Alienorem reglnam Aragonum consortem nostram carissimam celebrati inter alia fuerit convertum et in pactum deductum quod pro securitate dotis ipsius regine in casu videlicet restituende dotis obligemus regine jam- dicte villam predictam itaquod eidem vel suo procuratori fiat juramentum et homagium deparendo et obediendo eidem usquequo sibi satisfactam esset in dote premissa adveniente casu restitutionis dotis predicte. Propte- rea volumus et vobis dicimus et mandamus expresse quatinus visis pre- sentibus ordinetis et constituatis síndicos et procuratores vestros cum pleno posse juxta formam quam vobis mitimus presentibus interclusam qui in dicta villa cum sindicatu predicto inffalibiliter die veneris futura proxime sint nobiscum et hoc cum periculum sit in mora nobisque valde necessa- rium existat nullatenus immutetis seu eciam retardetis. Datum Barchionie sexto decimo Kalendas Januarii anno Domini millesimo trecentesimo quadragésimo septimo. Et cum dicti jurati et probi homines et universitas dicte ville super hiis que in predicta litera regia continentur minime procesissent. Et propterea dictus dominus rex dictis juratis et probis hominibus univer- sitati Ville Franche duas literas transmisisset quarum series dinoscitur esse talis. Noverint Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanie fidelibus nostris juratis et probis hominibus universitatis Ville Franche [ ]. Salutem et gratiam. Licet pridem vobis mandavimus ut pro facienda securitate dotis lllustris Elienorls regine Aragonum consortis nostre carissime constitue- ritis síndicos et procuratores nostros qui in dicta villa adessent cum pleno posse juxta formam sindicatus quern nobis misimus ordinatum ut in alia litera nostra datam Barchinone xvj° kalendas Januarii anno Domini millesimo trecentesimo quadragésimo septimo continetur attamen volu- mus et vobis mandamus quatinus dictos síndicos apud civitatem Bar- chinonem ubi remanere intendimus pro curils celebrandis incontinent! visis presentibus transmltatis cum sindicatu predicto quern vobis misimus ut preffertur. Datum Barchinone. Quinto decimo kalendas Januarii anno Domini millesimo ccc° xl vij° [ ] Petrus Dei gTatia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchlnonis Rossillionis et Ceri- tanie fidelibus suis juratis et probis hominibus universitatis Ville Franche [......]. Salutem et gratiam. Jam iterato vobis scripsimus ut pro- 70
  • securitate dotis illustris Elionoris regine Aragonum consortia nostre caris- sime quam firmare habemus inter alia supra dicta villa ad nostram presentiam miteretis síndicos vestros cum pleno posse firmandi ea que essent necessária juxta formam sindicatus quern vobis misimus ordina- tum super quo plurimum admiramur quia dictos vestros síndicos ad nos minime transmisistis. Quare cum predicta multa expediantur per nos fieri et compleri ideo vobis expresse dicimus et mandamus quatinus incon- tinent! visis presentibus constitutis per nos dictis sindicis et procurato- ribus vestris eosdem ad nos mitatis cum sufficienti posse faciendi et firmandi ea que in sindicatu quern in aliis nostris Uteris interclusum vobis misimus continentur. Et in hoc tarditatem aiiquam minime ponatis cum mora sit nobis dampnum et periculum allatura. Datum Barchinone decimo kalendas Januarii anno Domini M" CCC" xl vij° [ ]. Idcirco ipsa universitas Ville Franche more solito congregata ad vocem Jacobi de Ortis preconis et sagionis bajuli ville prefacte et ad sonum tube sive de anaffille in ecclesia parrochiali Beate Marie dlcte ville ubi consilia dicte ville multociens explicantur presente ibidem et consentlente venerabili Valantino de Petra bajulo dicte ville pro domino rege constituit creavit et ordinavit procuratores et sindicos dicte univer- sitatis venerabiles Romeum Scoffeti et Nicholaum de Salleforis habita- tores ville ejusdem absentes tanquam presentes ad comparendum coram dicto illustrissimo et magnifico princepe et domino domno Petro Dei gratia rege memorato pretextu dictarum literarum per ipsum dominum regem dictis fideUbus suis juratls et probis hominibus et unlversitati viUe preffate missarum in quibus ut ex forma earum continetur quod ordinarentur et constituerentur per dictos juratos et probos homines et universitatem dicte ville sindici et procuratores ejusdem cum pleno posse qui essent cum dicto domino rege pro prestando et faciendo juramento et homagio illustrissime domine Elienori Dei gratia regine Aragonum consorti sue pro securitate dotis ipsius regine in casu videlicet quo resti- tutio dotis locum haberet prout in ipsis Utteris largius expressantur. Dans speciaUter et expresse concedens ipsa universitas dictis sindicis seu pro- curatoribus dicte universitatis super premissis totum locum dicte universi- tatis itaquod loco universitatis ejusdem ville possint juramentum et homa- gium suppradictum prestare et facere recepta prius ab eodem domino rege absolutione a juramento et homagio quibus sibi tenetur in casu quo dicte dotis restitutio locum haberet et bona dicte universitatis pro pre- missis et adverssus premissa obligare et omnia alia in predictis et circa predicta facere quecunque procuratores et sindici legitime constituti facere possent et debent et que dicta universitas et singulares de eadem facere possent si personaliter interessent et que ad expeditionem negocii antedicti juxta voluntatem et mandatum dicti domini regis fuerint facienda tradens et concedens dicta universitas dictis sindicis in hiis plena rie vices dicte universitatis ac liberam et generalem administracionem in predictis concedendo promitens ipsa universitas ratum gratum et fir- 71
  • mum habere perpetuo qulcquid per ip«os síndicos super predictis actum fuerit sive gestum ac etlam obligatu et nullo tempore dicta unlversitas revocare sub bonorum dicte universltatis omnium ypotheca. Ad hec nos Valantinus de Petra bajulus Ville Franche pro domino rege attendentes dictum sindicatum ut pote ex causis justis videlicet pro dictis mandatis regiis adimplendis in nostri presencia fuisse factum ipsi sindicatui robur et auctoritatem nostram pariter impendimus et decretum quod fuit actum in dicta ecclesia Beate Marie die lune que est pridie kalendas Januarii anno Domini millesimo ccc" xl vij presentibus testibus Benegario Urgelli Marcho Vich Francisco Cartres presbiteris Bartholomeo lavrador et Guillelmo Busquen. Signum Valantini de Petra bajuli memorati qui predictis consentimus et hec laudamus et firmamus. Signum Valantini de Petra bajuli Ville Franche pro domino rege qui huic sindicatui et pro- curation! per dictam universitatem ex causis veriis et legitimis in nostri presentia ut predicitur factis ex parte dicti domini regis et auctoritate officii quo fungimur in hac parte auctoritatem nostram impendimus pariter et decretum hie appositum seu appositam per manum mei Fran- cisci de Ulmo regia auctoritate notarii ac regentis scribaniae Curie dicti venerabilis bajuli pro venerabili Nicholao de Salleforis notário dicte scribanie in cujus manu et posse dictus venerabilis bajulus hanc firmam fecit die Mercurii intitulata quarto nonas Januarii anno Domini M" CCC" xl vij presentibus testibus discretis Bertholomeo Plana et Peritono Goleti jurisperitis et Benegario Ferran notário habitatoribus dicte Ville et ideo ego dictus Francischus notarius et regens scribaniae predictae hoc scripsi et hoc sig (lugar do sinal) num meum hie apposui cum suppra posito in tertia linea hujus auctoritatis ubi dicitur dictus sig(lugar do sinal) um Benegarii Ferrand! scriptoris jurati scribanie Ville Franchie qui predictis rogatus una cum testibus prelibatis interffuit et hoc scripsit. Signum (lugar do sinal) Mathei Moratonis notarii publici Ville Franche auctoritate venerabilis Benegarii de Papiolo archidiaconi [ ] qui hec scribi fecit et clausit cum raso et emendato in undécima linea ubi corrl- gitur ideo nobis expresse dicimus et alibi in eadem linea ubi scribitur tis et cum supraposito in xii' linea ubi continetur posse et de mandato prefate domine regine fuit jam dictis sindicis explicatum et lectum spe- ciose instrumentum obligationis predicte cujus instrumentl tenor noscitur esse talis. Nos Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinonis Rossilionis et Cerltanie attendentes tempore contratus felicis matrimonii inter nos et vos illustrem Alienoram reginam Aragonum conjugem nostram carissimam fuisse nobis pro- missas in dotem vestram quinquaginta mil libras Barchinones et sic justum quod pro ipsa dote in casu restitutionis vobis et illis quorum interest seu interesse poterit fiat obligatio specialis. Idcirco pro secura- tione saniori dicte dotis dictarum quinquaginta millia librarum Barchinonis gratis sponte et ex certa sciencia cum hoc present! publico instrumento 72
  • Impenpetuum valituro obligamus vobls dicte regine presenti et reciplenti et vestris speciallter castrum de Monte Squivo castrum de Corsedino et cast rum Novum cum eorum terminis in comitatu predicto Rossillionis necnon Villam Francham [ ] et Vlllam Cervarie de Urgello in Catha- lonia cum earum terminis et eciam civitatem Turolii cum suis aldeis et terminis in regno Aragonie et castrum sive fortalicium dumtaxat loci de Morella in regno Valencie sub hac videlicet forma quod si contingerit nos premori quod absit sine liberis ex nobis et vobis pariter procreatis seu prole eciam remanente quicquid de dicta dote per nos receptum fuerit seu alios loco nostri vobis dicte regine et cui vel quibus volueritis resti- tuatur integre et complete infra tres annos contínuos et próximos subse- quentes postquam locum habuerit restitucio antedicta in quibusquidem tribus annis includatur et comprehendatur tempus quodcunque a jure introductum et concessum super dotibus restituendis. Verum si vos memo- ratam reginam mori contigerit prole quod absit ex ambobus genita non extante ac testamento per vos minime ordinato quicquid receptum et habitum fuerit de dicta dote promitimus nomine nostro et successo- rum nostrorum reddere parentibus vestris si extent aut successoribus eorumdem seu illis qui de jure debebunt succedere in eadem inffra tempus superius expressatum. Ceterum si vos dictam reginam mori contigerit ante vel post nos abintestate prole ex ambobus genita remanente promi- timus dictam dotem reddere dicte proli in qua masculis si extet preferatur legitima prole feminea salva semper remanente. Sane si vos dictam reginam mori contingerit prole ex ambobus genita remanente aut non remanente condito testamento promittimus per nos et successores nostros vobis jamdicte regine et notário inffrascripto nomine illorum quorum interest aut interesse potest vel poterit legitime stipulanti et recipient! quod nos complebimus aut compleri faciemus de dote que recepta fuerit ordinationem seu testamentum per vos faciendum salva tamen remanente et reservata legitima pertinenti proli superstiti antedicte in quibus casibus volumus ac vobis dicte regine presenti et notário inffrascripto quo supe- rius nomine stipulanti et recipient! promitimus dotem receptam restituere inffradictos tres annos aut illis quorum Interest ut superius continetur. Quod nisi faceremus vos dicta regina si nos premori contigerit aut vestri successores si ad mortem nos precesseritis prole legitima non extante et nullo condito testamento vel ill! qui in dote recepta succedere debebunt si cum testamento vel sine decesseritis habeatis ut teneatis predicts castra civitatem aldeas et villas superius nominatas quequidem castra civitatem aldeas et villas vobis incontinenti elapsis dictis tribus annis mandamus et volumus ac solemniter promitimus vobis vel aliis quorum intererit ut superius est dictum et expressum tradi per vos et illos possi- dendas tantum et tamdiu donee dos recepta cum dampnis et interesse fuerit integTiter restituía et possitis inde plene et libere facere quod sit juris et ad majorem et uberiorem cautelam et firmitatem promissorum volumus et promitimus vobis dicte regine et notário infrascripto nomine 75
  • quo supra stlpulanti et recipienti ac specialiter convenimus quod alcaydi custodes seu castellani dlctorum castrorum et homines dictarum civitatls aldearum et villarum et singularum earumdem facient vobis dicte regine et predictis parentibus vestns seu eorum procuratori homagium et fide- litatem prestent aut cui vel quibus volueritis seu voluerint loco vestri et se faciant homines et vassallos vestros et suos pro dictis castris civitate aldeis et villis vobis et vestris pro dicta dote recepta specialiter obligatis in casu quo ut premititur restituenda existat. Nosque ipsos absolvemos et quittos faciemus ab omni naturalite obligacione homagio et fidelitate quibus nobis teneantur comuniter vel divisim in casu superius expressato. Volumus insuper quod dicti castellani sive alcaydi dictorum castrorum et homines dictarum civitatis aldearum et villarum promitant et jurent ad Sancta Dei Evangelia tenere servare et complere omnes et singulas con- ditiones superius expressatas et tradere et deliberare ac esxpedire vobis dicte regine seu parentibus vestris aut illis quibus tradenda essent dicta castra civitates aldeae et villae in casibus supradictis si dicta dos recepta inffra dictum tempus non fuerit restituía quequidem castra civitatem aldeas et villas ipsas vos dicta regina seu illi qui in dicta dote recepta debebunt succedere in casibus antedictis teneatis et possidetis tantum et tamdiu donee dos recepta cum dampnis et interesse fuerit integriter restituía et faclatis inde quod de jure fuerit faciendum. Verum si dicti alcaydi die to rum castrorum se aliqui ex elsdem in casu predicto non restituerent vel traderent dicta castra vobis dicte regine aut ill! vel illis qui in dicta dote deberent succedere casibus antedictis quod ipsi alcaydi vel 1111 eorum qui dicta castra contradicerent tradere deliberare et expedire vobis et aliis predictis remaneant proditores manifest!ssimi ipso facto. Verumtamen si forssan aliquis vel aliqui de dictis alcaydis morerentur aut talla crimina comiterent quibus punirentur ad mortis supplicium vel exilium aut ad aliam penam per quam opporteret eos dlmitere ipsa castra vel alias per nos mutarentur In lllo casu ponantur in dictis castris alii alcaydi bonl et sufficientes per nos loco illorum quiquidem alcaydi faciant homagium et sacramentum fidelitatis vobis dicte regine et aliis predictis vel cui volueritis et voluerint de dictis castris restituendis in dictis casibus prout per eorum predecessores factum fuerit et ut superius continetur. Volumus insuper quod nunquam alcaydi prefati dimitant castra predicts quin prius a successoribus suis alcaydis fuerint prestita similia homagia et sacramenta dicti vero alcaydi habeant et recipiant sufficiencia salaria pro custodia seu retinentia dictorum castrorum que salaria nos de nostro proprio solvere habemus. Promitimus in super vobis dicte regine present! et vobis venerabili in Christo patri Alffonso Dei gratia Elborensi episcopo ac religioso viro Roderico Johanis maglstro ordinis militie Jhesu Christi in Portugalie Alfonso Novaes et Laurentio Martini de Avalaal multibus procuratoribus ilustrium regis et regine Portugalie parentum vestrorum dicte regine et notário inffrascripto nomine quo suppra stipulant et recipient quod si vos dictam reginam aut vestros succedere debentes in n
  • dicta dote recepta casibus antedictis contingeret In recuperatlone dicto- rum castrorum civitatis aldearum et villarum seu alicujus ex eis sumptus aut missiones aliquas facere seu dampna vel interesse eciam sustinere transacto tempore quo vobis seu illis essent restituenda ipsa castra civitas aldeae et vllle omnes predictos sumptus missiones dampna et interesse emendabimus et restituemus ac integriter persolvemus vobis aut illis vel illi quibus vel cui ipsa satisfactio emenda seu solutio pertineat casibus supradictis. Et promittimus vobis dicte regine et notário inffrascripto nomine quo supra stlpulanti et recipient! de certa scientia solemniter et expresse quod si forsan aUquid dubium appareret quo predicta castra civitas aldee et ville seu aliqua ex eis non possent dicta ratione obligari nos loco et in compenssationem illorum alia castra et loca nostra obliga- bimus tot et tanta que sufficiant pingue ad obligatlonem eandem. Vobis nichilominus concedentes per validam et firmam stipulacionem quod si aliqua castra nostra que quavis ratione obligata tenentur per cessum vel decessum reginarum vel aliorum ilia tenentium aut alias liberarentur ab obllgacione eademque quod dicta obligatio dicte restitutionis dotis mutaretur in illis fieret sub modis et formis superius expressatis ad solam et simplicem requisitionem vestram seu illorum quorum intererit si eandem obligationem in illis volueritis transportar!. Necnon promiti- mus per firmam et validam stipulationem vobis dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipulantl et recipienti quod si predicta castra civitas aldeae et ville vobis pro restitutione dotis recepte ut pre- mitltur obligate aut aliqua earumdem amiterentur sine culpa vestri vel vestrorum quod nos loco illorum alia castra et loca nostra obligabimus specialiter pro predictis juxta formam predictam bene valência et sufficiencia ad predictam. Intendimus tamen et nobis retinemus expresse quod illi alcaydl quibus pro dicta dote recepta restituenda tradentur dicta castra pro vobis dicta regina seu illis qui succedere debebunt in ipsa dote casibus superius expressatis faciant nobis homagium et sacramentum fidelitatis aut heredi nostri in dicto regno et se faciant homines nostros et vassallos proprios pro dlctis castris restituendis et reddendis nobis aut dicto heredi et successori nostro mox cum dicta dos recepta fuerit inte- griter persoluta in quo casu [ ] ab omni naturalitate homagio sacra- mento et fidelitate quibus vobis dicte regine seu cuivis alii conjunction vel divisim modo allquo tenerentur. Quiquidem alcaydl jurent ad Sancta Dei Evangelia pacta et conditiones presentes servare invlolabiliter et dicta castra reddere et restltuere nobis aut heredi nostro predicto dote recepta prius ut premittitur restituta quod si non facerent ipsi alcaydi proditores remaneant manifesti. Sane si aliqui dictorum alcaydorum morerentur aut talia crimina comitterent quibus ad mortem aut exilium essent comdepnandi in ipso casu alii alcaydi reponantur in dictis castris loco Illorum per vos dictam reginam seu alios qui in dicta dote recepta succederent qui alcaydi faciant homagium et fidelitatis sacramentum quod ipsa castra nobis aut nostro heredi restituent mox turn dicta dos 75
  • recepta fuerit restituía prout per suos predecessores in custodia seu retinencia dictorum castrorum factum fuerit ut superius continetur alias quod remanerent proditionis manifeste macula diffamati. Dicti vero alcaydi habeant et recipiant similia salaria seu retinencias quas recipient alcaydi qui ad dictorum castrorum custodiam antea fuerint ordinati. Verum si nos aut heredem nostrum contigeret in recuperatione dictorum castrorum seu alicujus ex eis dicto casu superius vel missiones facere dampna aut interesse aliqua sustinere dieta dote recepta ut premictitur restituta vos dieta regina et vestri successores in dieta dote ipsas missio- nes sumptus dampna et interesse nobis aut dicto nostro heredl solvere resarcire et emendare teneamini integriter et complete. Et ad majorem firmitatem omnium premissorum tactis nostris manibus Sanctis quatuor Dei Evangeliis juramus per Deum et ipsa et promitimus nomine nostro et successorum nostrorum predicts omnia attendere servare et complere in posse notarii inffrascripti nomine omnium illorum quorum interest vel interesse poterit legitime stipulanti et recipient! ut superius continentur. De quibus omnibus nos Petrus rex Aragonum predictus tria mandavimus fieri publica consimilia instrumenta bulla nostra plúmbea comunita unum videlicet penes nostram curiam aliud penes vos dictam reginam et aliud penes nuntios et procuratores illustrlum regis et regine Portugalie ad nos missos remanenda ad memoriam retinendam. Que fuerunt fecta in palacio régio Barchinone undécimo kalendas Januarii anno Domini millesimo trecentesimo quadragésimo septimo. Signum (lugar do sinal) Petri Dei gratia regis Aragonum Valencie Marjorcice Sardinie et Corsice comitisque Barchinonis Rossilionis et Ceritanie qui predicta omnia laudamus juramus et firmamus. Testes sunt qui presentes fuerunt venerabilis in Christo Pater Hugo Vicencii episcopus Luppus de Gorrea Petrus Guillelmi de Stagno Boso milites Rodericus Didaci miles et Johanes Ferdinand! munionis legum doctores consiliarii memorati domini regis Aragonum. Signum (lugar do sinal) mel Raymundi Maranges scriptoris memorati domini regis Aragonum et notarii publici per totam terram et domlnationem suam qui ipsius mandato et auctorltate predictis omnibus interffui et habet scribi feci et clausi cum rasis etc. Quo quidem instrumento obligationis lecto et explicato jamdicto Romeus Scoffeti et Nicholaus de Sattesforls sindici et procuratores dicte universitatis Ville Franche cupientes mandatum memo- rati domini regis Aragonum pro viribus adimplere sponte gratis et ex certa sclentla nomine eorum proprio et nomine ejusdem universitatis cujus sunt sindici ut preffertur auctoritate et potestatem eis tradita in sindicatu predicto promiserunt antefatte domine regine necnon predictis episcopo magistro et militibus nunclis et procuratoribus dictorum doml- norum regis et regine Portugalie nomine ipsorum et michi notário inffrascripto nomine eorumdem et aliorum omnium quorum interest vel interesse poterit legitime stipulanti et recipient! predicta omnia et singula contenta in instrumento predicto ipsos et dictam universitatem tangencia 76
  • attendere servare et complere ut in ipso instrumento latius explicantur ad bonum sanum et sincerum intellectum sub obligatione omnium bono- rum dicte universitatis et singularium ejus habitatorum et habendorum ubique pro quibus omnibus et singulis attendendis servandis et complendis tarn nomine suo quam nomine universitatis predicte jamdicti Romeus Scoffeti et Nicholaus de Salleforis fecerunt homagium dicte domine regine et dictis nunciis et procuratoribus nominibus suppradictis de quorum procuratoriis michi notário inffrascripto fuit facta fides per duas cartas pergameneas sigillis dictorum dominorum regis et regine Portugalie cere rubei pendentibus sigillatis quarumquemlibet fuit data Colimbrie secunda feria vicesima nona die mensis Octobris de era millesima tre- centesima octuagesima quinta quodquidem homagium recepit in personam preffate domine regine Aragonum et ipsa volente presente et jubente et in persona dictorum aliorum conprocuratorum et connunciorum suorum hoc volencium et jubentium predictus Alfonssus Novaes ore et in manibus comendatum ut fieri est assuetum et tactis eorum manibus Sanctis qua- tuor Dei Evangelils jurarunt nomine suo et dicte universitatis predlcta omnia et singula attendere servare et complere ut superius continentur. Promiserunt eciam jamdicti Romeus Scoffeti et Nicholaus de Salleforis dicte domine regine et dictis nunciis et procuratoribus quod ipsi facient et procurabunt in quantum in eis fuerit quod dicta unlversitas ratifficabit approbabit et emologabit omnia predicta per ipsos nomine illius promissa aut pleniorem et ad hec sufficientem sindicatum faciant pro predictis omnibus approbandis. De quibus omnibus memorata domina regina Aragonum ac dicti nuncii et procuratores illustrium dominorum regis et regine Portugalie necnon dicti sindici et procuratores predicte universi- tatis Ville Franche mandarunt et requisiverunt de predictis tot fieri publica consimilia instrumenta tradenda partibus quot eis necessária fuerint seu etiam opportuna. Que acta fuerunt loco die et anno superius annotatis. Testes hujus rey sunt reverend! in Christo patres frater Sancius archiepiscopus Terrachone Hugo Vicencii episcopus et nobills Guillelmus [ ] de Canbrecio Sig (lugar do sinal J num mei Raymundi Maranges notarii publici per totam terram et dominacionem memorati domini regis Ara- gonum qui ejus auctoritate predictis interffui et hec scrlbi feci et clausi et supprascripsi. Et cum eciam sindicatus predictus dictorum Nicholai de Salleforis et Romei Scoffeti non esset latus completus ac sufficiens ut deceret et propterea memoratus dominus rex Aragonum fortiter et dis- crete mandasset juratis et probis hominibus universitatis predicti loci Ville Franche ut latiori sindicatui constituerent síndicos qui habentes ad hoc plenum posse ratifficarent et approbarent homagium et sacramentum prestita et alia facta per dictos Romeum Scoffeti et Nicholaum de Salle- foris ac noviter nomine universitatis ejusdem sacramentum et homagium prestarent dicte domine regine Aragonum et dicUs nunciis et procuratori- bus dictorum dominorum regis et regine Portugalie juxta formam obliga- 77
  • tionis instrumentl superlus jam insertl die et anno primo dlctis comparue- runt coram preffata domina regina Aragon um In dlcto loco Ville Franche [ ] personallter existente In hospício Castlllonls Sancti Petri hospltls diet! loci In quo eadem domina regina hospitabatur Petrus Pelicer Franciscus Çapera Benegarius Scoffetl Bernardus Pellterll et Petrus Goleti stndicl unlversltatls ejusdem loci Ville Franche assistentibus ibidem jamdictis eplscopo elborensi maglstro dlctl ordlnis et Alfonsso Novaes necnon venerablli Laurentlo Martini de Avalaal milite procuratore simi- liter dlctorum dominorum regis et reglne Portugalle prout per duas cartas pergamenels et slglllis pendentibus eorumdem dominorum regis et reglne Portugalle Jam superlus designatas In dlcto Instrumento Inserto michl dlcto notário extitit facta fides In quorum presentiae et testlum Inffrascriptorum ac plurlmum aliorum in multitudine copiosa fult sum- marle recltatum presens negocium et lectum Instrumentum per dictos Nlcholaum de Salleforls et Romeum Scoffetl factum et superius jam insertum. Qulbus sic peractls predlctl Petrus Peliterii Franciscus Çapera Benegarius Scoffetl Bernardus Peliterii et Petrus Goleti sindicl suppra- dictl de quorum sindicatu fult facta fides per quoddam publicum Instru- mentum cujus tenor infferius est insertus. Volentes et cupientes man- datum jamdicti domini regis Aragonum pro viribus adlmplere ac suls et memorate domine reglne ejus conjugls affectlbus et voluntatlbus ut convenlt devote et totis conatlbus complacere nomine suo proprio et dlcte unlversitatis et slngularium ejus In manu et posse mel notaril Inffrascriptl retento et sibi et dlcte universitatl et ejus slngularibus reservato expresse quod propter inffrascripta non lntendunt slbl aut dlcte universitatl et ejus singularibus prejudlcium allquod fieri aut generari In confirmatlone facta per dominam regi nam et dictos procura- tores et nuncios de suls privileglis In casu quo dicta villa ratione dlcte obllgatlonls venlret ad eos ut In carta publica indefacta laclus eadem confirmatlo continetur laudarunt approbarunt et emologarunt et ratlfflca- runt omnia et singula per dictos Nlcholaum de Salleforls et Romeum Scoffetl facta premissa et jurata pro ut contenta sunt In Instrumento superlus jam Inserto excepto quod non emologarunt nec ratificarunt obllgacionem bonorum slngularium dicte unlversltatls factam per eosdem Nlcholaum de Salleforls et Romeum Scoffetl ln Instrumento predlcto cum ad Ipsam obligationem faciendam non haberent ut dlxerunt ln dicto eorum procuratorio speciale man datum. Et nlcholomlnus lidem slndici de novo promlserunt memorate domine regine Aragonum et dlctis Alfonso eplscopo Elborensi Roderico Johanis maglstro dlctl ordinis Alfonsso Novaes et Laurencio Martini de Avalal militibus nunclis et procuratoribus predlctorum dominorum regis et reglne Portugalle nomine eorumdem et suorum heredum et mlchl notário inffrascripto nomine Ipso rum et omnium aliorum quorum Interest vel interesse poterit legitime stipulantl et reclpientl predlcta omnia et sin- gula per dictos Nlcholaum de Salleforls et Romeum Scoffetl nomine quo 78
  • suppra promlssa laudata Jurata et flrmata attendere servare et complere ad bonum sanum et slncerum intellectum et sine fraude prout in dicto instrumento lati us est expressum sub obligatione omnium bonorum dicte universitatis habitatorum et habendorum ubique et hec in animam suam et aliorum dicte universitatis jurarunt ad Sancta Dei Evangella per ipsos et utrumque eorum corporaliter tacta. Pro quibus omnibus et singulis attendendis servandis et complendis fecerunt homagium memorate domine regine et dictis nunciis et procuratoribus nominibus antedictis ore et manibus comendatum quod recepit in persona ejusdem domine regine presentis volentis et jubentis et dictorum aliorum connunciorum et procuratorum suorum presencium volencium et Jubencium jamdictus Alf- fonsus Novaes in presencia mei notarii inffrascripti et testium inffras- criptorum et plurium aliorum cuiquidem retention! et reservation! factis superius per sindicos supradictos tarn memorata domina regina quam dicti nuncli et procuratores predictorum dominorum regis et regine Por- tugalle consenserunt et dictam privilegiorum et usuum confirmacionem prout per eosdem in dicto publico instrumento facta est et voluerunt in suo robore permanere juxta formam contentam in instrumento predicto dum tamen predicts privilegia ussus et alia in eodem instrumento con- tenta directe vel indirecte prejudicium aliquod non afferant obligation! dicte dotis nec possint restitucionem dotls suis casibus impedlre sub hac retencione prout lacius exprimitur in dicto instrumento facto de dicta confirmatione dictorum privilegiorum et usuum dicta domina regina et dicti nuncii et procuratores hunc prestlterunt consessuum et voluerunt predictam confirmatlonem in suo robore permanere. Dicti vero sindici et procuratores jamdicte universitatis nomine suo et ipsius universitatis et ejus singularum consensserunt retentioni et reservacioni predlctis factis per dictam dominam reginam et dictos nuncios et procuratores dictorum dominorum regis et regine Portugalie et placet els quod dictorum privi- legiorum et usuum confirmatio non afferat prejudicium obligation! dicte dotis seu ejusdem dotis restitucionem impediat casibus opportunis. Tenor autem instrument! sindicatus dictorum sindicorum sequitur per hanc formam. Noverint universi quod cum illustrissimus princeps et dominus domnus Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanle fidelibus suis juratis et probls hominibus universitatis Ville Franche [...] suam literam direxisset in qua efectualiter dlctls juratis et probis hominibus universitatis Ville preffate mandabant quod ordlnarent et constltuerent sindicos et procura- tores cum pleno posse qui cum dicto domino rege adessent pro prestando et faciendo juramento et homagio illustrlssime domine Elionore Dei gratia regine Aragonum consortl sue pro securitate dotis ipsius domine regine cujus occasione dlctus dominus rex dictam villam inter alia castra loca et villas suas eidem domine regine specialiter obligaverat expresse in casu videlicet quo restitucio dotis locum haberet prout hec et alia in dicta 79
  • Utera jamdicti illustrissimi domini regis cujus data fuit Barchinone sexto decimo kalendas Januarii anno Domini M" CCC° xl vij° hec et alia seriosius continentur. Et subsequenter idem dominus rex volendo providere ut mandatum predictum per ipsum literatorie factum effectum debitum sortiretur super predictis cum alia litera dictis juratis et probis hominibus et universitati ville jamdicte scripsisset et eidem mandasset ut incontinenti visis iipsis Uteris dictos sindicos cum sindicatu predicto ad dictam civitatem Bar- chinonem transmiterent prout in litera dicti domini regis cujus data fuit Barchinone quinto decimo kalendas in anno predicto videbatur lacius contineri. Et post hec dictus dominus rex pro expeditione predictorum aUam ejus literam dictis juratis et probis hominibus transmisisset cujus data fuit Barchinone decimo kalendas Januarii anno predicto. Et pretextu mandatorum predictorum per dictum illustrissimum dominum regem dictis juratis et probis hominibus et universitati Ville Pranche literatorie factorum ipsa universitas more solito congregata in parrochiali ecclesia Beate Marie Ville Franche presente ibidem auctori- tante et consentiente venerabili Valantino de Petra bajullo Ville Franche pro domino rege volens mandata regia ut convenit effectuaUter exaudire pro adimplendis hiis que in jamdictis Uteris inseruntur venerabiles Romeum Sooffeti et Nicholaum de Salleforis habitatores Ville Franche sindicos et procurators ipslus universitatis constituit juxta formam per dictum illustrissimum dominum regem ipsis probis hominibus et univer- sitati missam et que in quadam de dictis Uteris regiis est inclusam prout hoc et alia per instrumentum pubUcum indefactum et decreto dicti vene- rabilis bajuli vallatum factumque in dicta ecclesia Beate Marie et clausum auctoritate inffrascripti notarii pridie kalendas Januarii anno predicto liquide et clarius explicantur. Et vigore dicti sindicatus et potestatis eisdem sindicis atribute ipsi Romeus Scoffeti et Nicholaus de Salleforis sindici nomine dicte universitatis pretextu dicte securitatis eorum firma- mentum prestitissent et sacramentum et homagium nomine dicte univer- sitatis ipsi domine regine seu suo procurator! fecissent. Et nicholominus de mandato expresse eis per dominum regem et ejus cancellarium facto ipsi sindici quamvis eorum mandatum ad hec se non extenderent fecerunt sacramentum et homagium venerabilibus procuratoribus illustrissimi domini regis Portugalie et ejus consortis domine regine pro securitate dicte dotis restituende predictis dominis regi et regine Portugalie vel eorum successoribus in casu seu casibus in instrumento de dicto homagio et obligatione facto die intitulata septimo idus Januarii anno predicto conffectoque per Raymundum Maranges scriptorem pubUcum domini regis et notarium pubUcum per totam terram et dominacionem ejusdem domini regis lacius explicatur. Et per dictum sacramentum et homagium dicte domine regine et predictis procuratoribus per dictos sindicos factum desideraretur quam plurimum ex parte domine regine per dictam univer- sitatem confirmar! dictus dominus rex Aragonum cupiens convenciones 80
  • et pacta de hiis inter ipsum et dictos procuratores inita effectualiter duci ad effectum direxit dictis juratis et probis homlnibus et universitati predicte quandam suam literam tenoris sequentis Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceratanie fldellbus suis juratis et probis homlnibus univer- sitatis Ville Franche [ J. Salutem et gratiam. Cum pro fienda ratificatione obligationis mandato nostro facte illus- tri Alienore regine Aragonum conjugi nostre et nunciis seu procurato- rlbus illustrium regis et regine Portugalie per Nicholaum de Salleforis et Romeum Scoffeti síndicos et procuratores nostros super restituclonem dotis mel conjugis antedicte expediat vos generale consilium ilico con- gregare non expectata forma contenta in quodam nostro privilegio per quod vobis concessum dicitur quod certi probi homines cujuslibet minis- terii sive officii dicte ville electi per alios suorum officiorum congre- gentur et per eos fiant negocia ipsius universitatis que habent per generale ejus consilium expediri que forma nunc expectar! non potest celeritate negocli circunspecta. Ideo vobis dicimus et mandamus quatenus incontinent! congregetis generale Concilium pro expeditione ratificationis predicte dlctamque ratificationem faciatis et alia que pro expeditione negotlis hujusmodi fuerint facienda per hoc autem mandatum non inten- dimus privilegio hujusmodi in aliquo derogare immo volentes et jubentes ilud servari sine diminutione quacumque mandamus bajulo dicte ville qui nunc est et pro tempore fuerit quod idem privilegium servet et servari faciat inconcusse in omnibus aliis negociis universitatis ejusdem juxta sui seriam et tenorem present! mandato imposterum non obstante. Datum Barchinone sexto idus Januarii axmo Domini M° COC° xl vlj. Ideo jamdicta universitas Ville Franche ad vocem Petri Ferrarii preconis et sagionis bajuli dicte ville ad sonum tube sive de anafill more solito congregata et de mandato expresso dicti domini cancellarii in dicta villa presentis et de mandato expresso dicti domini regis hoc mandantis in parrochiall ecclesia Beate Marie dicte ville ut morls est generalia consilia ejusdem ville congregari et talia vel similia negotia expediri sub forma consimili sive modo presente ibidem et consentiente auctorisante dicto venerabili Valantlno de Petra bajulo memorato cons- tituit creavit et ordlnavit procuratores et sindicos dicte universitatis venera- biles Petrum Peliceril Benegarium Scoffeti Petrum Goleti et Franclscum de Petra jurisperitos Ville Franche et Bernardum Peliterii [ ] dicte ville presentes et hujusmodi mandatum recipientes ad laudandum appro- bandum emologandum ratifficandum et transfformandum pro jamdicta universitate firmamentum et laudacionem per dictos venerabiles Romeum Scoffeti et Nicholaum de Salleforis sindicos memoratos nomine dicte universitatis cum juramento et homagio ex casis predictls factas et facta dicte domine regine et procuratoribus dictorum dominorum regis et regine Portugalie antedictls et quidquid actum gestum et procuratum extitit per eosdem et pro predictis laudatione approbatione ratificatione et con- 81 6
  • firmatione nomine dicto universitatis sacramenta et homagia faciendum et prestandum in manu illius vel illonim cujus vel quorum intersit juxta mandatum per dictum dominum regem dictis probis hominibus et unl- versitati Ville Franche super hiis facti seriam et tenorem prout in dicta litera regia ultimo dicte universitati Ville Franche dicta latius expli- catur dans et concedens ipsa universitas dictis sindicis et procuratoribus plenam et liberam ac generalem potestatem et vices dicte universitatis sic quod loco jamdicte universitatis possint predicta omnia et singula et alia in et super predictis facere quecunque procuratores et sindici legitimi constituti facere possunt [ ] Í1) personaliter constituti etiam si mandatum exigant speciale et essent majora superius expressatis tra- dens et concedens dicta universitas dictis sindicis plenarie vices suas pro- mitens ipsa universitas habere ratum gratum et firmum quicquid per dictos sindicos et procuratores actum gestum et procuratum fuerit in predictis. Et nullo tempore revocare sub bonorum omnium ypotheca dicte universitatis et singularium ejusdem. Ad hec nos Valantinus de Petra bajulus dicte ville pro domino rege attendens predictum sindicatum utpote ex casibus predictis et mandato regio in nostra presencia facto ipsi sindicatui ex parte dicti domini regi3 et auctoritate oficii quo fungi- mur auctoritatem nostram pariter impendimus et decretum ut robui obtineat perpetuo firmitatis. Quod fuit actum in parrochiali ecclesia dicte ville quinto idus Januarli anno Domini millesimo trecentesimo quadragentesimo septimo presen- tibus testibus Francisco de Trebenyo Ferrario Guilaberti scriptoribus Bernardo lavrador et Benegario Miterii draperiis et Jacobo Furtuny et Bonaco Thomas procuratoribus dicte ville slg(lugar do sinal) num Valan- tini de Petra bajuli Ville Franche pro domino rege qui huic sindicatui et procuracioni ex parte dicti domini regis et auctoritate officii quo fungimur in hac parte auctoritatem nostram impendimus pariter et decre- tum hie appositum seu appositam per manum mei Francisci de Ulmo regi auctoritate public! notarii ac regentis scribaniae curie dicti bajuli in cujus manu et posse dictus venerabllis bajulus hanc firmam fecit die sabbati intitulata pridie idus Januarii anno Domini M" OCC° xl vij presentibus testibus Bertholomeo Ruvira Guillelmo de Guerio et Bernardo Olini habitatoribus Ville Franche et ideo ego dictus Franciscus de Ulmo hie hoc meum apposui sigflugar do sinal)num. Signum (lugar do sinal) mei Bernardi Giberti scriptoris juratl Ville Franche pro venerabili Benegario de Papiolo archidiacono [ ] et Matheo Moratonis notário ejus qui predictis unacum testibus prelibatis interffui et hec scripsi. Signum (lugar do sinal) Malhei Moratonis notarii public) Ville Franche auctoritate venerabilis Benegarii de Papiolo archidiaconi [ ] qui hec scrlbi fecit et clausit cum supraposito in ix* linea ubi scribitur est et alibi in eadem linea ubi videtur predicto et in xxi« linea (•) Espaço em branco, no original. 82
  • ubi continentur dicti domini cancellarii In dicta villa presentis et de mandato expresse et in xxiiij* linea ubi exprimitur et procuratum de quibus omnibus tarn memorata domina regina quam quemlibet aliarum parcium predictarum mandarunt et requisiverunt eis fieri et tradi tot quot voluerint instrumenta ad memoriam rey geste. Que fuerunt facta loco die et anno superius annotatis in presencia et testimonio reverendi in Christo patris Hugonis Vicenti episcopi cancel- larii jamdicti domini regis venerabilium Ferrarii de Caneto Petri Guil- lelmi de Stagno Boso militum Bernardi de Ultzmellis legum doctoris consiliariorum dicti domini regis et Francisci de Prohomine scriptoris et tenentis sigilli jamdicti domini regis. Signum (lugar do sinal) mei Raimundi Maranges scriptoris memorati domini regis Aragonum et notarii public! per totam terram et dominacionem suam qui ejus auctoritate predictis omnibus interfui et hec scribi feci in duobus pergamenis sutis et adjunctis cum una caylatura pergamenea in quorum primo sunt lxxviij linee quarum secunda incipit Francham [ ] et finit per publicum et ultima incipit tactis et finit facient in alio vero pergameno sunt liiij* linee quarum prima incipit et procurabunt et finit in eadem domi et penúltima linea Incipit de quibus et finit in eadem cancella et clausi cum suprapositis in xxxiiij» linea ubi dieitur Franche et in xc* linea ubi continetur premissa et in Ci* linea ubi narratur direxisset et in Cxbi linea ubi scribitur hujusmodi et in Cxxbij* linea ubi asseritur public! et cum rasis in Cxbiij* linea ubi exprimitur cancellarii in et alibi in eadem ubi inseritur dicte. (A. E.) 4150. XVII. 4-15 — Instrumento pelo qual os moradores da vila de Cervaria, prometiam cumprir o contrato feito entre D. Pedro, rei de Ara- gão, e a rainha D. Leonor, sua mulher. 1347, Outubro, 29. — Pergaminho. Bom estado. In nomine Domini. Amen. Pateat universis quod anno Domini millesimo ccc° quadragésimo septimo die intitulata vij idus Januarii. Cum illustrissimus et serenissimus princeps et dominus domnus Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Cerltanie serenissime et illustri domine domne Alienore regine Aragonum conjugi sue et suis parentibus seu aliis quorum interessei pro dote restituenda in casu restitucionis specialiter inter alia obligasset villam Cervarie in Urgello cum puis terminis et territoriis uni- versis cum publico instrumento facto et recepto per me notarium infras- criptum mandassetque idem dominus rex per suas literas paciarlis et probis hominibus universitatis ejusdem ville Cervarie ut certos constitue- 83
  • rent síndicos et procurators qui dicte domine regine et aliis infrascriptis homagium facerent juxta formam obligacionis dicti instrumenti et absol- visset ab homagio naturalitate et fidelitate quibus sibi tenerentur pre- dictam unlversitatem et singulares ejusdem in casu restitucionis predicte die et anno predictis comparuerunt in palacio regio civitatis Barchione coram prefata domina regina Aragonum ibidem presentibus reverendo in Christo patre Alffonso episcopo Elborensl et religioso viro Roderico Joannis magistro Ordinis Milicie Jhesu Christi in Portugália et Alffonso Novaees milite nunciis et procuratoribus illustrium dominorum regis et regine Portugalie parentum memorate domine regine Aragonum in pre- sencia mei notarii et testium infrascriptorum. Amaldus de Mecina et Benegarius de Vergos vicini ville predicte sindici et procuratores univer- sitatis ejusdem ville ut de eorum sindicatu fidem fecerunt per quoddam publicum instrumentum cujus tenor noscitur esse talis. Noverint universi quod nos Benegarius de Mecina bajulus ville Cer- varie pro illustrisslmo domino rege et Raimundus GiU. Franciscus Fuster. Jacobus de Vergos et Jacobus Porta paciarii ville predicte anni presentis convocato et preconizato consilio general! in aula paciarie ville Cervarie prout moris est fieri in dicta villa in quo loco due partes populi et amplius fulmus presentes nos et universitas predicta constituimus creamus et ordinamus procuratores et sindicos nostros vos venerabiles Amaldum de Mecina et Benegarium de Vergos vicinos ville predicte licet absentes tanquam presentes ad comparendum coram illustrissimo et magnifico príncipe et domino domno Petro Dei gratia rege Aragonum Valencie Majo- rice Sardinie et Corsice comiteque Barchinone Rossilionis et Ceritanie pretextu cujusdam litere per ipsum dominum regem nobis misse in qua continebatur quod ordinaremus et constitueremus sindicos et procuratores nostros cum pleno posse qui essent in civitate Barchinone cum dicto domino rege proprestando et faciendo sacramento et homagio illustrissims domne Elienori Dei gratia regine Aragonum consorti sue pro securitate dotis ipsius regine in casu videlicet quo restitutio dotis locum haberet prout in ipsa litera largius expressatur dantes specialiter et expresse concedentes vobis dictis sindicis seu procuratoribus nostris licet absentibus tanquam presentibus notário infrascripto pro vobis legitime stipulante et recipiente et pro omnibus quorum interest et intererit super premissis totum locum nostrum et dicte universitatis ita quod loco nostri et univer- sitatis ejusdem possitis juramentum et homagium supradictam prestare et facere recepta prius ab eodem domino rege absolucionem a juramento et homagio quibus sibi tenemur in casu quo dicte dotis restitutio locum haberet et bona nostra et dicte universitatis pro premissis et adversus premissa obligare et omnia alia in predictis et circa predicta facere que- cumque procuratores et sindici legitime constituti facere possent et debent et que nos seu dicta universitas facere possemus si personaliter interes- semus et que ad expidicionem negocii antedicti juxta voluntatem et man- datum dicti domini regis fuerint facienda tradentes et concedentes vobis 84
  • licet absentlbus tanquam presentibus in hiis plenarie vices nostras et dicte universitatis ac liberam et generalem administracionem vobis in predictis concedendo promitentes ratum grratum ac firmum habere per- petuo quicquid per vos super predictis actum fuerit sive gestum ac etiam obligatum et nullo tempore nos aut dicta universitas revocare sibi bono- rum nostrorum et dicte universitatis omnium ypotheca. Quod est actum in dicta villa Cervarie in aula paciarie ejusdem ville xilj kalendas Januarii anno Domini M° ccc" xl vij. Signum Benegarii de Meclna bajuU. Signum Raymundi GiU. Signum Francisci Fuster. Signum Jacob! de Vergos. Signum Jacob! Porta paciariorum predlctorum qui predicta omnia et singula laudamos concedimus et firmamus. Testes hujus rey sunt Benegarius de Vergos et Raymundus de Clareto presbiteri ville Cervarie. Signum (locus signij Jacobi Ferrarii de Cervaria publici notarii et auctoritate regia per totam terram et dominationem illustrissimi domini regis Aragonum qui hoc scribl fecit et clausit. Et de mandato prefate domine regine fuit jamdictis sindicis explica- tum et lectum speciose instrumentum obligationis predicte cujus instru- ment! tenor noscitur esse talis. Nos Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice comssque Barchinone Rossilionis et Ceritanie. Attendentes tempore contract! felicis matrimonii Inter nos et vos illustrem Alienorem reginam Aragonum conjugem nostram carissimam fuisse nobis premissas in dotem vestram quinquaginta millia libre Bar- chinone et sit justum quod pro ipsa dote in casu restitucionis vobis et illis quorum Interest seu interesse poterlt fiat obligacio specialis ldcirco pro securatione saniori dicte dotis dictarum quinquaginta millia libre Barchinone gratis sponte et ex certa scientia cum hoc present! publico instrumento in perpetuum valituro obligamus vobis dicte regine presenti et recipient! et vestris specialiter castrum de Montesquino castrum de Cortsavino castrum Novum cum eorum termtnis in comi tatu predicto Rossillionls r.ecnon Vlllam Francham Penitensem et Villam Cervarie de Urgello In Cathalonia cum earum terminis et etiam civitatem Turolii cum suis aldeis terminis in regno Aragonum et castrum sive fortalicium dum- taxat loci de Morella in regno Valencie subhac videlicet forma quod si contingeret vos premori quod absit sine liberis ex nobis et vobis pariter procreatis seu prole etiam remanente quicquod de dicta dote per nos recep- tum fuerit seu alios loco nostri vobis dicte regine et cui vel quibus volue- ritis restltuatur integre et complete infra tres annos contínuos et promixe subsequentes postquam locum habuerlt restitucio antedicta In quibus qul- dem tribus annis includatur et comprehendatur tempus quodcunque a jure introductum et concessum super dotibus restituendis verum si vos memo- ratam reginam mori contigerit prole quod absit ex ambobus genita non extante ac testamento per vos minime ordinato quicquid receptum et habitum fuerit de dicta dote promitimus nomine nostro et successorum nostrorum reddere parentibus vestris si extent aut successoribus eorum- 85
  • dem seu illis qui de Jure debebunt succedere in eadem infra tempus supe- rius expressatum. Ceterum si vos dictam reginam mori contigerit ante vel post nos ablntestato prole ex ambobus genita remanente promitimus dictam dotem reddere dicte proli in qua masculus si extet preferatur legitima proli feminee salva semper remanente. Sane si vos dictam reginam mori con- tigerit prole ex ambobus genita remanente aut non remanente vestro con- dito testamento promitimus per nos et successores nostros vobis jamdicte regine et notário infrascrlpto nomine illorum quorum interest aut interesse potest vel poterit legitime stipulanti et recipient! quod nos complebimus aut compleri faciemus de dote que recepta fuerit ordinacionem seu testa- mentum per vos fiendum salva tamen remanente et reservata legitima pertinenti proli superstiti antedicte in quibus casibus volumus ac vobis dicte regine presenti et notário infrascripto quo supra nomine stipulanti et recipienti promitimus dotem receptam restituere infra dictos tres annos aut illis quorum interest ut superius continetur. Quod nisi faceremus vos dicta regina si vos premori contigerit aut vestri successores si ad mortem nos precesseritis prole legitima non extante et nullo condito testamento vel illi qui in dote recepta succedere debebunt si cum testamento vel sine decesseritis habeatis et teneatis predicta castra civitatem aldeas et villas superius nominatas. Quequidem castra civitatem aldeas et villas vobis incontinent! elapsis dictis tribus annis mandamus et volumus ac solenniter promitimus vobis vel aliis quorum intererit ut superius est dictum et expressum tradi per vos et illos possidendas tantum et tamdiu donee dos recepta cum dapnis et interesse fuerit integriter restituta et possitis inde plene et libere facerc quod sit juris. Et ad majorem et uberiorem cautelam et firmltatem pre- missorum volumus et promitimus vobis dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipulanti et recipienti ac specialiter convenimus pro alcaydi custodes seu castellan! dictorum castrorum et homines dictarum civitatis aldearum et villarum predictarum et singularium earumdem facient vobis dicte regine et predictis parentibus vestris seu eorum pro- curator! homagium et fidelitatem prestent aut cui vel quibus volueritis seu voluerint loco vestri et se faciant homines et vassallos vestros et suos predictis castris civitate aldeis et villis vobis et vestris pro dicta dote recepta specialiter obligatis in casu quo ut premititur restituenda existat Nosque ipsos absolvemos et quitlos faciemus ab omni naturalitate obliga- tione homagio fidelitate quibus nobis teneantur comuniter vel divisim in casu superius expressato. Volumus insuper quod dicti castellani sive alcaydi dictorum castrorum et homines dictarum civitatis aldearum et villarum promitant et jurent ad Sancta Dei Evangclia tenere servare et complere omnes et singulas condiciones superius expressatas et tradere dellberare ac expedire vobis dicte regine seu parentibus vestris aut illis quibus tradenda essent dicta castra civitatem aldeas et villas in casibus supra- dictis si dicta dos recepta infra dictum tempus non fuerit restituta quequi- 86
  • dem castra civitatem aldeas et villas Ipsas vos dicta regina seu 1111 qui in dicta dote recepta debebunt succedere in casibus antedictis teneatis et possideatis tantum et tamdiu donee dos recepta cum dampnis et inte- resse fuerit integriter restituta et faciatis inde quod de jure fuerit facien- dum. Verum si dicti alcaydi dictorum castrorum seu aliqui ex eisdem in casu predicto non restituerent vel traderent dicta castra vobis dicte regine aut illi vel illis qui in dicta dote deberent succedere casibus antedictis quod ipsi alcaydi vel ill! eorum qui dicta castra contradicerent tradere deliberare et expedire vobis et aliis predictis remaneant proditores mani- festissimi ipso facto. Verum si forsan aliquis vel aliqui de dictis alcaydis morerentur aut talia crimina comiterent quibus punirentur ad mortis su- plicium vel exilium aut ad aliam penam per quam oportet eos dimitere ipsa castra vel alia per nos mutarentur in illo casu ponantur in dictis castris alii alcaydi boni et sufficientes per nos loco illorum quiquidem alcaydi faciant homagium et sacramentum fidelitatis vobis dicte regine et aliis predictis vel cui volueritis et voluerint de dictis castris restituen- dis in dictis casibus prout per eorum predecessores factum fuerit et ut superius continetur. Volumus insuper quod nunquam alcaydi prefati dimitant castra pre- dicta quin prius a successoribus suis alcaydis fuerint prestita similia homagla et sacramenta predicti vero alcaydi habeant recipiant sufficientia salaria pro custodia seu retinencia dictorum castrorum que salaria nos de nostro proprio solvere habeamus promitimus insuper vobis dicte regine presenti et vobis venerabili in Christo patri Alffonso Dei gratia Elborensi eplscopo ac religioso viro Roderico Johanis magistro ordinis milicie Jhesu Christi in Portugália Alffonso Novaees et Laurentio Martini de Avalaal militibus et procuratoribus illustrium regis et regine Portugalie parentum vestrorum dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipu- lanti et recipient! quod si vos dictam reginam aut vestros succedere deben- tes in dicta dote recepta casibus antedictis contingeret in recuperacione dictorum castrorum civitatis aldearum et villarum seu alicujus ex eis sumptus aut missiones aliquas facere seu dampna vel interesse eorum sustinere transacto tempore quo vobis seu illis cssent restituenda ipsa castra civitas aldee et ville omnes predictos sumptus missiones dampna et interesse emendabimus et restituemus ac integriter persolvemus vobis aut illis vel illi quibus vel cui ipsa satisfacio emenda seu solutio pertineat casibus supradictis. Et etiam promitimus vobis dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipulanti et recipienti de certa scientia solenniter et expresse quodsi forsan aliquod dubium appareret quo pre- dicta castra civitas aldee et ville seu aliqua ex eis non possent dicta ratione obligari nos loco et in recompensacionem illorum ilia castra et loca nostra obligabimus tot et tanta que sufficlant pingue ad obligatio- nem eandem vobis nichilominus concedentes per validam et firmam stipulationem quodsi aliqua castra nostra quequavis ratione obligate tenentur per cessum vel decessum reginarum vel aliorum ilia tenendum 87
  • aut alias liberarentur ab obligatione eadem quod dicta obligacio dlcte restitutionis dotis mutaretur in illis et fieret sub modis et formis supe- rius expressatis ad solam et simplicem requisitionem vestram seu illorum quorum Intererit si eandem obligacionem in illis volueritis transportari. Necminus promitimus per firmam et validam stipulationem vobis dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipulantl et reci- pient! quodsi predicta castra civitas aldee et ville vobis pro restitucione dotis recepte ut premititur obligate aut alique earumdem amiterentur sine culpa vestri vel vostrorum quod nos loco illorum alia castra et loca nostra obligabimus specialiter pro predictis juxta formam predictam bene valência et sufficiencia ad predicta. Intendimus tamen et nobis retinemus expresse quod illi alcaydi quibus pro dicta dote recepta restituenda tra- dentur dicta castra pro vobis dicta regina seu illis qui succedere debebunt in ipsa dote casibus superius expressatis faciant nobis homagium et sacra- mentum fidelitatis aut heredi nostro in dicto regno et se faciant homines nostros et vassallos proprios pro dictis castris restituendis et reddendis nobis aut dicto heredi et successori nostro mox cum dicta dos recepta fuerit integrlter persoluta in quo casu sint quitii et absoluti ab omni naturalitate homagio sacramento et fidelitate quibus vobis dicte regine seu cuivis alii conjunctim vel divisim modo aliquo tenerentur quiquidem alcaydi jurent ad Sancta Dei Evangelia pacta et conditiones presentes servare inviolabiliter et dicta castra reddere et restituere nobis aut heredi nostro predicta dote recepta prius ut premititur restituta quod si non facerent ipsi alcaydi proditores remaneant manifest!. Sane si aliqul dictorum alcaydorum morerentur aut talia crimina comiterent quibus ad mortem aut exilium essent comdepnandi in ipso casu alii alcaydi reponantur in dictis castris loco illorum per vos dictam reginam seu alios qui in dicta dote recepta succederent qui alcaydi faciant homagium et fidelitatis sacramentum quod ipsa castra nobis aut nostro heredi restituent mox cum dicta dos recepta fuerit restituta prout per suos predecessores in custodia seu retinencia dictorum castrorum factum fuerit ut superius continetur alias quod remanerent prodicionis manifeste macula diffamati. Dictl vero alcaydi habeant et reclpiant similia salaria seu retinentias quas recipient alcaydi qui ad dictorum castrorum custo- diam antea fuerint ordinati. Verum si nos aut heredum nostrum contin- geret in recuperatione dictorum castrorum seu allcujus ex eis dicto casu sumptus vel missiones facere dampna aut interesse aliqua sustinere dicta dote recepta ut premititur restituta vos dicta regina et vestri successores in dicta dote ipsas missiones sumptus dampna et interesse nobis aut dicto nostro heredi solvere resarcire et emendare teneamini integrlter et complete. Et ad majorem ftrmitatem omnium premissorum tactis nostris mani- bus Sanctis liij" Dei Evangelils juramus per Deum et ipsa et promitimus nomine nostro et successorum nostrorum predicta omnia atendere servare et complere in posse notarii infrascripti nomine omnium illorum quorum 88
  • interest vel interesse poterit legitime stipulantis et recipientis ut superius continentur. De quibus omnibus nos Petrus rex Aragonum predictus tria mandamus fieri publica consimilia instrumenta bulla nostra plúmbea comunita unum videlicet penes nostram curiam et aliud penes vos dictam reginam et aliud penes nuntios et procuratores illustrium regis et regine Portugalie ad nos missos remanenda ad memoriam retinendam. Que fuerunt facta in palacio regio Barchinone xj kalendas Januariii anno Domini M* ccc° xl septimo. Signum (locus signi) Petri Dei gratia regis Aragonum Valencie Majorice Sardinie Corsice comitisque Barchi- none Rossilionis et Ceritanie qui predicta omnia laudamus juramus et firmamus. Testes sunt qui presentes fuerunt venerabilis in Christo pater Hugo Vicensis episcopus. Luppus de Gorrea. Petrus G. de Stagno Boso milites. Rodericus Didaci miles. Johanes Ferdianandi munionis legum doctores consiliarii memorati domini regis Aragonum. Signum (locus signi) mei. Raymundus Maranges scriptoris memorati domini regis Aragonum et notarii publici per totam terrain et dominacionem suam qui ipsius mandato et auctoritate predictis omnibus interful et hoc scribi feci et Clausi. Quoquidem instrumento obligacionis lecto et explicato jamdicti Arnaldus de Mecina et Benegarius de Vergos sindici et procuratores dicte universitatis ville Cervarie cupientes mandatum memorati domini regis Aragonum pro viribus adimplere sponte gratis et ex certa scientia nomine eorum proprio et nomine ejusdem universitatis cujus sunt sindici ut prefertur auctoritate et potestate eis tradita in sindicatu predicto promiserunt antefate domine regine necnon predictis episcopo magistro et militibus nunciis et procuratoribus dictoium dominorum regis et regine Portugalie nomine ipsorum et mihi notário infrascripto nomine eorumdem et aliorum omnium quorum interest vel interesse poterit legitime stipu- lanti et recipienti predicta omnia et singula contenta in instrumento pre- dicto ipsos et dictam universitatem tangencia atendere servare et com- plere ut in ipso instrumento latlus explicantur ad bonum sanum et sin- cerum intellectum sub obligacione omnium bonorum dicte universitatis et singularium ejus habitatorum et habendorum ubique pro quibus omni- bus et singulis atendendis servandis et complendis tarn nomine suo quam nomine universitatis predicte jamdicti Arnaldus de Mecina et Benegarius de Vergos fecerunt homagium dicte domine regine et dictis nunciis et procuratoribus nominibus supradictis de quorum procuratoriis mihi notá- rio infrascripto fuit facta fides per duas cartas pergameneas sigillis dic- torum dominorum regis et regine Portugalie cere rubee pendentibus sigil- latis quarum queUbet fuit data Columbrie ij* feria xxix' die mensis Octobris de era M' CCC'LXXX'V quod quidem homagium recepit in personam prefate domine regine Aragonum et ipsa volente presente et jubente et in personam dictorum aliorum comprocuratorum et connuncio- rum suorum hoc volentium et jubentium prefatus Alfonsus de Novaees ore et man!bus comendatum ut fieri est assuetum. Et tactis eorum manl- bus Sanctis iiij" Dei Evangeliis jurarunt nomine suo et dicte universitatis 89
  • predicta omnia et singula attendere servare et complere ut superius con- tinentur. Promiserunt etiam jamdicti Arnaldus de Mecina et Benegarius de Vergos dicte domine regine et dictis nunclis et procuratoribus quod ipsi facient ct procurabunt in quantum in eis fuerit quod dicta universitas ratifficabit approbabit et emologabit omnia predicta per ipsos nomine illius premissa aut pleniore et ad hoc sufficientem sindicatum faciet pro predictis omnibus approbandis. De quibus omnibus memorata domina regina Aragonum ac dicti nuncii et procuratores iilustrium dominorum regis et regine Portugalie necnon dicti sindici et procuratores predicte universitatis ville Cervarie mandarunt et requisierunt de predictis tot fieri publica consimilia instrumenta tradenda partibus quot eis neces- sária fuerint seu etiam opportuna. Que acta fuerunt loco die et anno superius annotatis. Testes hujus rey sunt reverendi in Christo patres frater Sancius archiepiscopus Terrachonensis Hugo Vicensis epíscopus et nobilis G. Gal- cerandi de Cabrencio. Signum (locus signi) mei Raymundi Maranges notarii publici per totam terram et dominacionem memorati domini regis Aragonum qui ejus auctoritate predictis interfui et hoc scribi feci et clausi. (A. E.J 4151. XVII, 4-16 — Carta pela qual el-rei D. Dinis fez composição com o bispo e o cabido da Sé da Guarda de modo a receber o campo da mesma cidade, toda a aldeia de Barreias e sua igreja e padroado e a dar ao mesmo bispo e cabido a Igreja de S. Vicente e outros bens. Porto, 1292, Agosto, 20. — Pergaminho. Bom estado. 4152. XVII, 4-17 — Concórdia feita entre os Reis Católicos, D. Fer- nando e D. Isabel, e el-rei D. João II de Portugal acerca do que tocaria a cada um dos países, da pesca no mar entre o Cabo Bojador e o Rio do Ouro e os limites do reino de Fez. Tordesilhas, 1494, Junho, 5.— Perga- minho. 8 folhas. Bom estado. Don Fernando y dona Ysabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada de Toledo de Valencia de Galisla de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira de Gibraltar de las yslas de Canaria conde y condesa de Barcelona y seflores de Vizcaya y de Molina duques de Atenas y de Neopatria condes de Rosellon y de Cerdania mar- queses de Oristan y de Goceano en un con el príncipe don Juan nuestro muy caro y muy amado hijo primogénito heredero de los dichos nuestros reynos y sefiorios. Porquanto por don Enrrique Errlques nuestro mayor- domo mayor y don Guterre de Cardenas comisario (?) mayor de Leon nuestro contador mayor y el Doctor Rodrigo Maldonado todos dei nuestro Consejo fue tratado asentado y capitulado por nos y en nuestro nonbre y 90
  • por vlrtud de nuestro poder con el serenisimo don Juan por la gracia de Dios rey de Portugal y de los Algarbes de allende y de aquende la mar en Africa sefior de Guinea nuestro muy caro y muy amado hermano y con Ruy de Sosa sefior de Usagres y Berengel y don Juan de Sosa su fljo almotacen mayor del dlcho serenisimo rey nuestro hermano y Arias de Almadava Cor- regidor de los fechos ceviles de su corte y dei su Desenbargo todos dei Consejo dei dicho serenisimo rey nuestro hermano en su nonbre y por virtud de su poder sus enbaxadores que a nos vinieron sobre la diferencia que es entre nos y el dicho serenisimo rey nuestro hermano sobre lo que toca a la pesqueria del mar que es dei Cabo de Bujador abaxo fasta el Rio dei Oro y sobre la diferencia que entre nos y el es sobre los limites dei reyno de Fez asi de donde comiença dei Cabo del Estrecho a la parte dei Levante como donde fenesce y acaba a la otra parte de la costa hasia meça en la qual dicha capitulacion los dichos nuestros procuradores entre otras cosas prometieron que dentro de cierto termino en ella contenido nos otorgariamos confirmaríamos juraríamos ratificaríamos y aprovaríamos la dicha capitulacion por nuestras personas y nos queriendo complir y compliendo todo lo que asi en nuestro nonbre fue asentado y capitulado y otorgado cerca de lo susodicho mandamos traer ante nos la dicha escrip- tura de la dicha capitulacion y asiento pera la ver y esaminar y el tenor delia de verbo ad verbum es este que se sigue En el nonbre de Dios todo poderoso Padre y Fijo y Espiritu Santo tres personas y un solo Dios verdadero magnifiesto y notorio sea a todos quantos este publico ynstrumento vieren como en la villa de Tordesillas a siete dias dei mes de junio afio dei nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa y quatro afios en presencia de nos los secretários y escrivanos y notários públicos de yuso escríptos estando presentes los honrrados don Enrrique Enrriques mayordomo mayor de los muy altos y muy poderosos príncipes don Fernando y dofia Isabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada y etc y don Guterre de Cardenas (1 v.) comlsario (t) mayor de Leon contador mayor de los dichos sefiores rey y reyna y el Doctor Rodrigo Maldonado todos dei Consejo de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia y de Granada y etc sus procuradores bastantes de la una parte y los honrrados Ruy de Sosa sefior de Usagres y Berengel y don Juan de Sosa su fijo almotacen mayor del muy alto y muy excelente sefior el sefior don Juan por la gracia de Dios rey de Portugal y de los Algarbes de aquende y allende el mar en Africa y sefior de Guinea y Arias de Almadava corregedor de los fechos ceviles en su corte y dei su Desenbargo todos dei Consejo dei dicho sefior rey de Portugal y sus enbaxadores y procuradores bastantes segund amas las dichas partes lo mostraron por las cartas de poderes y procuraciones de los dichos sefiores sus constituyentes de las quales su tenor de verbo ad verbum es este que se sigue Don Fernando y dofia Yabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada de Toledo de Valencia 91
  • de Gallsia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira de Gibraltar de las yslas de Canaria conde y condesa de Barcelona y sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Rosellon y de Cer- dania marqueses de Orlstan y de Goceano porquanto el serenisimo rey de Portugal nuestro muy caro y muy amado hermano enbio a nos por sus enbaxadores y procuradores a Ruy de Sosa cuyas son las villas de Usagres y Berengel y a don Juan de Sosa su almotacen mayor y Arias de Alma- dava su corregedor de los fechos ceviles en su corte y dei su Desenbargo todos del su Consejo y en la ynstrucion que con ellos enbio se contiene que ayan de entender y platicar con nos o con quien nuestro poder oviiere y tomar asiento y concórdia sobre algunas diferencias que entre nos y el dicho sereníssimo rey de Portugal nuestro hermano son cerca dei sefiala- miento y limitacion dei reyno de Fez y sobre la pesqueria del mar que es desde el Cabo de Bujador para abaxo contra Guinea. Por ende confiando de vos don Enrrique Enrriques nuestro mayordomo mayor y de don Guterre de Cardenas comisario (t) mayor de Leon nuestro contador mayor y dei Doctor Rodrigo Maldonado de Talavera todos dei nuestro Consejo que soys tales personas que guardareys nuestro servido y bien y fielmente fareys lo que por nos vos fuere mandado y encomendado por esta presente carta vos damos nuestro poder conplido en aquella mas abta forma que mejor podemos y en tal caso se requier especialmente pera que por nos y en nuestro nonbre y de nuestros herederos y subcesores y de nuestros reynos y seriorios súbditos y naturales dellos podays tratar concordar y asentar y faser trato y concórdia y asiento con los dichos embaxa- dores dei dicho serenisimo rey de Portugal nuestro hermano y con otros qualesquier personas que su poder dei para lo que dicho es han y tienen y trovieren y faser y fagades qualquier concierto y asiento limitacion y demarcacion y concórdia sobre la dicha pesqueria dei dicho Cabo de Bujador abaxo contra Guinea y sobre la dicha limitacion y seflalamiento dei dicho reyno de Fez. Lo qual todo aveys de limitar por aquellas partes dlvisiones y lugares que bien visto fuere y por el tienpo o tienpoe y per- petuamente (t) segund y con las limitaciones que a vosotros bien visto fuere y para que podays dexar al dicho rey de Portugal nuestro hermano y a sus reynos y subcesores lo que de lo susodicho a vos bien visto fuere y dexar pera nos y pera nuestros herederos y subcesores y nuestros reynos todo lo que a vos bien visto fuere y para que en nuestro nonbre y de nuestros herederos y subcesores y de nuestros reynos y sefiorios y súbdi- tos y naturales dellos podades concordar y asentar y recebir y acebtar dei dicho rey de Portugal y de los dichos sus enbaxadores y procuradores en su nonbre y de otros qualesquier procuradores suyos que para ello trovieren su poder todo lo que a nos y a nuestros subcesores pertenescler de lo susodicho por el dicho asiento y concórdia con aquellas limitaciones y excebciones y con todas las otras clausulas y declaraclones que a vos- otros bien visto fuere y para que sobre todo lo que dicho es y sobre lo a 92
  • eiio tocante en qualquier manera podays faser y otorgar concordar tratar y receblr y aceptar en nuestro nonbre qualesquier capitulaciones y con- tratos y escripturas con qualesquier vínculos y condiciones obligaciones y estipulaciones penas y sumisiones y renunciaciones que vosotros qui- sierdes y bien visto vos fuere y sobre ello podades faser y otorgar todas las cosas y cada una delias de qualquier naturaleza y calidad gravedad y ynportancia que sean o ser puedan aunque sean tales que por su condicion requieran otro mas sefialado y especial mandado nuestro y de que se deviese fazer de fecho y de derecho especial y singular mencion y que nos seyendo presentes podriamos faser y otorgar y receblr y otrosi vos damos poder conplido para que podades jurar en nuestras ani- mas que temeremos y guardaremos y compliremos lo que asi vosotros asentardes y capitulardes y otorgardes cesante toda cautela fraude engano ficclon y simulacion y asi podays en nuestro nombre capitular segurar y prometer que nos en persona seguraremos juraremos y prometeremos y otorgaremos y confirmaremos todo lo que vosotros en nuestro nonbre cerca de lo que dicho es segurardes y prometierdes y capitulardes dentro dei aquel termino y tienpo que vos bien parescier y que lo guardaremos y cunpliremos realmente y con efecto so las condiciones pefias y obliga- ciones contenidas en el contrato de las pases entre nos y el dicho sere- nisimo rey nuestro hermano fechas y concordadas y so todas las otras que vosotros prometierdes y asentardes las quales desde agora prome- temos de pagar si en ellas yncurrieremos para lo qual todo y pera cada una cosa y parte dello vos damos el dicho poder con libre y generale administracion y prometemos y seguramos por nuestra fe y palabra real de tener y guardar y cunplir nos y nuestros herederos y subcesores todo lo que por vosotros cerca de lo que dicho es fuere dicho capitulado y pro- metido y prometemos de lo aver por firme rato y grato estable y valedero agora y en todo tienpo y sienpre jamas y que no yremos ni verneremos contra ello ni contra parte alguna dello direte ni yndirecte en juysio ni fuera del so obligacion expresa que pera ello fazemos de nuestros bienes patrimoniales y fiscales de lo qual mandamos dar la presente cunfirmada de nuestros nonbres y sellada con nuestro sello. Dada en la villa de Tordesillas a cinco dias dei mes de junio afio dei nascimiento de Nuestro Seifior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa y quatro anos. Yo el rey. Yo la reyna. Yo Fernand Alvares de Toledo secretario del rey y de la reyna nuestros sefiores la (S v.J fise escrivir por su mandado. Registrada. Alonso Alvares chanciller. Don Juan por la gracia de Dios rey de Portugal y de los Algarbes de aquende y de allende el mar en Africa y seflor de Guinea a quantos esta carta de poder y procuracion vieren fazemos saber que porquanto por mandado de los muy altos y muy excelentes y poderosos príncipes el rey don Fernando y reyna dofia Ysabel rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia y de Granada y etc. nuestros muy amados y preciados hermanos fueron descubiertas y halladas nuevamente algunas 98
  • yslas y podrian adelante descubrir y hallar otras yslas y terras. Sobre las quales unas las otras halladas y por hallar por el derecho y rason que en ello tenemos podrlan sobrevenir entre nos todos y nuestros reynos y seflorios súbditos y naturales dellos debates y diferencias que Nuestro Sefior no consienta a nos plase por el grande amor y amistad que entre nos todos ay y por se buscar procurar y conservar mayor paz y mas firme concórdia y sosiego que el mar en que las dichas islãs estan y fueren halladas se parta y demarque entre nos todos en alguna buena cierta y limitada manera y porque nos al presente no podemos en ello entender en persona confiando de vos Ruy de Sosa seflor de Usagres y Berengel y don Juan de Sosa nuestro almotacen y mayor y Arias de Amadava Corregidor de los fechos ceviles en la nuestra corte y dei nues- tro Desenbargo todos dei nuestro Consejo por esta presente carta vos damos todo nuestro conplido poder abtoridad y especial mandado y vos fasemos y constituymos a todos juntamente y a dos de vos y a uno yn solidum si los otros en qualquier manera fueren ynpedidos nuestros enbaxadores y procuradores en aquella mas abta forma que podemos y en tal caso se requiere general y especialmente en tal manera que la generalidad no derogue a la especialidad ni la especialidad a la genera- lidad para que por nos y en nuestro nonbre y de nuestros herederos y subcesores y de todos nuestros reynos y seftorios súbditos y naturales dellos podays tratar concordar asentar y faser trateys concordeys y asenteys y fagays con los dichos rey y reyna de Castylla nuestros hermanos o con quien para ello su poder tenga qualquier concierto asiento y limitacion demarcacion y concórdia sobre al mar oceano yslas y terra firme que en el oviere por aquellos rumos de vientos y grados de Norte y de Sol y por aquellas partes divisiones y lugares dei cielo de la mar y de la terra que vos bien paresciere y asi vos damos el dicho poder para que vos podays dexar y dyeys a los dichos rey y reyna y a sus reynos y subcesores todos los mares yslas y terras que fueren y estovieren dentro de qualquier limitacion y demarcacion que con los dichos rey y reyna fincaren y asi vos damos el dicho poder para en nuestro nonbre y de nuestros herederos y subcesores y de todos nuestros reynos y seflorios y súbditos y naturales dellos podays con los dichos rey y reyna y con sus procuradores concordar asentar y recebir y acebtar que todos los mares yslas y terras que fueren y estovieren dentro de la dicha limitacion y demarcacion de costas mares islãs y terras que con nos y nuestros subcesores fincaren sean nuestros y de nuestro seflorio y conquista y asi de nuestros reynos y subcesores dellos con aquellas limitaciones exebciones de nuestras yslas (S) y con todas las otras clau- sulas y declaraciones que vos bien parescier el qual dicho poder damos a vos los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa y Arias de Almadava para que sobre todo lo que derecho es y sobre cada una cosa y parte dello y sobre lo a ello tocante o dello dependiente o a ello anexo y conexo en qualquier manera posades faser y otorgar concordar tratar y distratar H
  • recebir y acebtar en nuestro nombre y de los dichos nuestros herederos y subcesores y de todos nuestros reynos y sefiorios súbditos y naturales dellos qualesquier capitulos y contratos y escripturas con qualesquler vínculos pactos modos condiciones y obligaclones y estlpulaciones penas y sumisiones y renunciaciones que vos qulslerdes y a vos blen visto fuere y sobre ello podays faser y otorgar y hagays y otorgueys todas las cosas y cada una delias de qualquier naturaleza calidad y gravedad y ynpor- tancia que sea y ser pueda puesto que sean tales que por su condlcion requeran otro nuestro singular y especial mandado y que se devlese de fecho y de derecho faser singular y expresa mencion y que nos seyendo presente podriamos faser y otorgar y recebir y otrosl vos damos poder conplido para que podays jurar y jureys en nuestra anima que nos y nuestros herederos y subcesores y súbditos y naturales y vasallos adquiridos y por adquirir tememos guardaremos y conpliremos ternan guardaran y conpliran realmente y con efeto todo lo que vos asi asen- tardes capitulardes jurardes otorgardes y firmardes cesante toda cautela fraude y engafto y fingimiento y asi podays en nuestro nonbre capitular segurar y prometer que nos en persona seguraremos y juraremos prometeremos y firmaremos todo lo que vos en el sobredicho nonbre acerca de lo que dicho es segurardes prometierdes capitulardes dentro de aquel termino y tienpo que vos bien paresciere y que lo guar- daremos y cunpliremos realmente y con efeto so las condiciones penas y obligaciones contenidas en el contrato de las pases entre nos fechas y concordadas y todas las otras que vos prometierdes y asentardes en el dicho nonbre las quales desde agora prometemos de pagar y pagaremos realmente y con efeto si en ellas yncurrieremos para lo qual todo y cada una cosa y parte dello y vos damos el dicho poder con libre y general administracion y prometemos y seguramos por nuestra fe real de tener y guardar y conplir y asi nuestros herederos y subcesores todo lo que por vos acerca de lo que dicho es en qualquier forma y manera fuere fecho capitulado jurado y prometido y prome- temos de lo aver por firme trato y grato estable y valedero desde agora para en todo sienpre y que no yremos ni vernemos ni yran ni vernan contra ello ni contra parte alguna dello en tienpo alguno ni por alguna manera por nos ni por sy ni por ynterpuestas personas directe ni yndi- recte so alguna color o cabsa en juysio ni fuera del so obligacion expresa que para ello fazemos de los dichos nuestros reynos y sefiorios y de todos los otros nuestros bienes patrimoniales y fiscales y otros qualesquier de nuestros vasallos y súbditos y naturales muebles y raizes ávidos y por aver en testimonio y fe de lo qual vos mandamos dar esta nuestra carta firmada por nos y sellada con nuestro sello. Dada en la nuestra clbdat de Lisbona a ocho dias de março. Ruy de Pina la fiso abo dei nascimiento de Nuestro Seflor Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa y quatro anos. El rey. 95
  • (3 v.) E luego los dichos procuradores de los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada etc. y dei dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc. dixeron que por- quanto entre los dichos sefiores sus constituyentes ay y se espera aver diferencia sobre lo que toca a la pesqueria del mar que es desde el Cabo de Bujador fasta el Rio dei Oro porque por parte de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. se dize que a Sus Altezas y a sus súbditos y naturales de los sus reynos de Castilla per- tenesce la dicha pesqueria y no al dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc. ni a sus sobditos y naturales dei dicho su reyno de Por- tugal y por parte dei dicho sefior rey de Portugal se dize por el contrario que la dicha pesqueria desde el dicho Cabo de Bujador abaxo fasta el dicho Rio dei Oro no pertenesce a los dichos sefiores rey y reyna de Cas- tilla y de Aragon etc. ni a sus súbditos sino a el y a sus súbditos y naturales dei dicho su reyno de Portugal sobre lo qual hasta aqui ha ávido la dicha diferencia y de voluntad y mandamiento de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y dei dicho sefior rey de Portugal se dise que fue mandado y defendido cada uno a sus súbditos y naturales que ningunos dellos fuesen a pescar en leis dichas mares y rio desde el dicho Cabo de Bojador abaxo fasta el dicho Rio dei Oro fasta tanto que fuese visto y determinado por justicia a qual de las dichas partes pertenesce lo susodicho. Y asi mismo porque entre los dichos sefiores constituyentes ay dubda y diferencia sobre los limites dei reyno de Fez asi donde comiença dei Cabo del Estrecho a la parte dei Levante como donde fenesce y acaba a la otra parte de la costa hasta Meça (sic) y porque si se oviese de esperar a faser la determinacion de todo lo susodicho por justicia como dicho es requeria largo tlempo para las provanças y otras cosas que sobre ello se avrlan de faser y esto podria traer algund ynconviniente asi para la parte dei dicho sefior rey de Por- tugal porque a el seria necesario que en las dichas mares dei dicho Cabo de Bujador abaxo fasta el dicho Rio dei Oro no fuesen a pescar ni pes- casen navios algunos que no sean de sus súbditos y naturales por el dano que podrian recebir sus navios que van por la Mina de Guine como a la parte de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon que para la conquista de allende les es necesario procurar de aver las villas de Melilla y Caçaça que se dubda si son del reyno de Fez o non. Por ende los dichos procuradores de anbas las dichas partes por con- servacion del debdo y amor que en uno tienen los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y el dicho sefior rey de Portugal fueron convenldos y concordados que de aqui edelante durante el tiempo de tres afios no vayan a pescar navios algunos de los reynos de Castilla ni a faser otras cosas algunas dei dicho Cabo de Bujador para abaxo fasta el dicho Rio dei Oro ni dende abaxo pero que puedan yr a saltear a los moros de la costa dei dicho mar donde suelen sy fasta aqui han ydo algunos navios de los súbditos de Sus Altezas a lo faser y que en todos 96
  • los otros mares que estan desta parte dei dicho Cabo de Bujador para arriba pued&n yr y venir y vayan y vengan libre y segura (b) y pacifi- camente a pescar y a saltear en terra de moros y faser todas lais otras cosas que bien les estoviere los súbditos y vasallos de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y asi mismo los súbditos dei dicho sefior rey de Portugal segund y como y de la manera que hasta aqui lo fisieron los unos y los outros sin enbargo del vedamiento que se dize que agora esta puesto -por anbas las dichas partes en lo susodicho y que por esto los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. puedan aver y ganar las villas de Melilla y Caçaça de los moros y las puedan tener y tengan para si y para sus reynos segund de yuso sera contenido. Otrosy es concordado y asentado entre los dichos procuradores de los dichos sefiores que la dicha limitacion y sefialamiento dei dicho reyno de Fez en la costa de la mar se entienda en esta manera en lo dei Cabo del Estrecho a la parte dei Levante que el dicho reyno de Fez comience desde donde se acaba el termino de Caçaça porquanto como quiera que las villas de Melilla y Caçaça y sus términos se diga por parte dei sefior rey de Portugal que son del dicho reyno de Fez los dichos sus enbaxadores y procuradores consintieron en su nonbre que estas dichas villas y sus terras queden a los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y en su conquista y que en lo que toca al otro Cabo dei Estrecho de la parte de Poniente porque por agora no se sabe cierto por donde parte la raya y limite dei dicho reyno de Fez es concordado y asentado que desde oy dia de la fecha desta capitulacion fasta tres anos primeros siguientes o en comedio dellos los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y el dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc. o las person as que por ambas las dichas partes fueren nonbradas ayan verdadera ynformacion asi en la cibdat de Fez como fuera delia dei limite y raya donde lega el dicho reyno de Fez y que aquillo que por anbas las partes y por las personas que por ellos fueren deputadas fuere determinado de una concórdia cerca de lo susodicho avida la dicha informacion sea ávido por termino dei dicho reyno de Fez dende en adelante para sienpre jamas y porque lo suso- dicho mejor se pueda saber y averiguar es asentado que cada y quando dentro dei dicho tienpo de los dichos tres aflos la una parte requeriere a la otra o la otra a la otra que nonbren las dichas personas y las enbien a aver la dicha ynformacion notificandole la parte que asi requiriere a la otra las personas que oviere nonbrado por sy que la otra parte sea Obligado de nonbrar y enbiar otras tantas personas dentro de tres meses despues que asi fuere requerido para que todos juntamente vayan aver lo susodicho a lo determinar. Ytem es asentado que durante el tienpo de los dichos tres afios los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. ni sus súbditos 97 7
  • y vasallos no puedan tomar villa nl lugar nl Castillo alguno en la dicha parte que asi hasta Meça inclusive queda por determinar ni recebir la aunque los moros gela den y que si de aqui adelante en este tienpo de los dlchos tres afios antes que se haga la dicha declaracion y limi- tacion el dicho sefior rey de Portugal oviere y ganare en la dicha parte algunas villas o lugares o fortalezas y despues se hallare que son de la conquista que pertenece a los dichos senores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. que el dicho sefior (4 v.) rey de Portugal las aya de dar y entregar a los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Ara- gon etc. luego cada y quando gelais pidieren pagandole las despensas que oviere fecho en las tomar y en las lavores delias y que hasta que gelos paguen tenga el dicho sefior rey de Portugal las tales villas y fortalezas en su poder por prenda dello. Ytem es concordado y asentado que si dentro de los dichos tres afios conplidos primeros siguientes los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Aragon etc no quisleren estar por esta capitulacion asi en lo que toca a la dicha pesqueria dei Cabo de Bujador como en la dicha limitacion y sefialamiento dei dicho reyno de Fez que esta capitulacion sea ninguna y de ningund efeto y valor y todo lo dei dicho Cabo de Bujador y sefiala- miento dei dicho reyno de Fez y todas las otras cosas en ella contenidas se tornen por el mismo fecho al punto y estado en que han estado y estan hasta oy dia de la fecha desta capitulacion y que ninguna de las partes no gane ni adquiera derecho nl propiedad ni posesion ni la otra lo pierda por virtud delia se fisier y usare como sl nunca pasara y que en tal caso sean obligados los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc de entregar al dicho sefior rey de Portugal o a su cierto mandado las dlchas villas de Caçaça y Melilla o qualquier delias que ovieren ganado y tovieren contanto que al tienpo que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla ovieren de entregar al dicho sefior rey de Portugal las dlchas villas de Caçaça y Melilla o qualquier delias que ovieren ganado o ávido el dicho sefior rey de Portugal sea obllgado de les pagar todos los mara- vedis que montare en todas las costas que ovieren fecho asi en el tomar de las dlchas villas y cada una delias como en las lavores que en ellas ovieren fecho y que hasta que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon sean pagados dello ellos tengan las dlchas villas y forta- lezas y cada una delias y que como quiera que los las tengan por la dicha prenda pues a cargo dei dicho sefior rey de Portugal se quedan en su poder que esta capitulacion todavia sea ninguna y de ningund valor y efeto como dicho es en lo que toca al dicho Cabo de Bujador y limitacion dei reyno de Fez y las otras cosas en ella contenidas. Pero sl durante el tienpo de los dichos tres afios o en comedlo dellos los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon no declararen al dicho sefior rey de Por- tugal como no quiere estar por esta dicha capitulacion y aslento que en tal caso conplidos los dichos tres afios no faziendo Sus Altezas la dicha declaracion se entlenda que esta capitulacion dende en adelante queda 98
  • su fuerça y vigor perpetuamente para que los súbditos de los dlchos sefiores rey y reyna de Castilla etc no puedan yr ni pescar nl faser otras cosas desde el dlcho Cabo de Bujador fasta el Rio dei Oro como dicho es y en lo de los otros mares de Bojador arriba se haga y cunpla todo lo de suso contenido y que las dichas villas de Melilla y Caçaça con sus terras y términos sean y flnquen perpetuamente con los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Leon etc y con sus reynos y que la dicha limitacion dei dlcho reyno de Fez en la una parte y en la otra sea y quede y finque perpetuamente como y de la manera que de suso se contlene y nlnguna de las partes no la pueda remover nl desfaser en tienpo alguno nl por alguna manera que sea o ser pueda y que esta dicha capitulaclon no perjudlque en cosa alguna a la (5) capitulaclon. de Ias pases fecha entre los dlchos sefiores rey y reyna de Castylla y de Aragon etc y el seflor rey don Alonso de Portugal que santa gloria aya y el dlcho seõor rey de Por- tugal que agora es seyendo príncipe mas que aquello quede en su fuerça y vigor para slenpre jamas. Ytem es concordado y asentado que si de aqui a los dichos tres anos conplidos primeros siguientes el dlcho seflor rey de Portugal y de los Algarbes etc declarare y notificare a los dlchos sefiores rey y reyna de Cas- tilla y de Aragon etc como no quleren estar por esta dicha capitulaclon que en tal caso queden para los dlchos sefiores rey y reyna de Castilla y de Leon etc las dichas villas de Caçaça y Melilla a la conquista delias quier las ayan tomado o non para slenpre jamas para ellos y para los dlchos sus reynos de Castilla y de Leon y que todo quede por el mismo fecho en el estado en que ha estado y esta fasta oy dicho dia y que nln- guna de las partes no gane nl adqulera derecho nl propiedad nl poseslon nl la otra la plerda por vertud delia. Lo qual todo que dicho es y cada una cosa y parte dello los dlchos don Enrrique Enrriquez mayordomo mayor y don Guterre de Cardenas contador mayor y Doctor Rodrigo Maldonado procuradores de los dlchos muy altos y muy poderosos príncipes los sefiores el rey y la reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada etcetera y por virtud dei dlcho su poder que de suso va encorporado y los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa su fljo y Arias de Almadava procuradores y embaxadores dei dicho muy alto y muy excelente príncipe el seflor rey de Portugal y de los Algarbes de aquende y de allende el mar en Africa seflor de Guinea y por virtud dei dlcho su poder que de suso va encorpo- rado prometieron y seguraron en nonbre de los dlchos sus constltuyentes que elles en lo que a cada una de las partes toca durante el dlcho tienpo de los dlchos tres afios de suso contenldos asi dende en adelante esta dicha capitulaclon quedare firme y valedera que ellos y sus subcesores y reynos y sefiorios pera sienpre jamas ternan y guardaran y cunpliran realmente y con efeto cesante toda fraude y cautela engafio fição y simu- laclon todo lo contenido en esta capitulaclon y cada una cosa y parte dello y obligaron se que las dichas partes ni alguna delias en lo que 99
  • & ellos toca ni a sus subcesores para sienpre jamas en lo que oviere de ser perpetuo no yran ni vernan contra lo que de suso es dicho y espaci- ficado ni contra cosa alguna ni parte dello directe ni yndirecte en manera alguna en tienpo alguno ni por alguna manera pensada o non pensada so pena de doslentas mil doblas de oro castellan as de la vanda que de y pague la parte que lo quebrantare y non lo cunpliere o contra ello fuere o viniere para la parte que lo cunpliere por pena y por postura y ynterese convencional que pusieron por cada una vez que lo quebran- taren o contra ello fueren o vinieren y la pena pagada o non pagada o graciosamente remitida que esta obligacion y capitulacion y asiento quede y finque firme estable y valedera como en ella se contlene para lo qual todo asi tener y guardar y cunplir y pagar los dichos procuradores en nonbre de los dichos sus constituyentes obligaron los bienes cada uno de la dicha su parte muebles y raizes patrimoniales y fiscales y de sus súbditos y vasallos ávidos y por aver y por qual dicho poder que los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa y Arias de Almadava tienen dei dicho sefior rey de Portugal etc suso encorporado no se estiende para faser y otorgar lo que dicho es en esta dicha (S vj escriptura contenido como quiera que ellos trayan crencía y ynstrucion dei dicho sefior rey de Portugal para lo faser pero por mas seguridad y firmesa de lo suso- dicho los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa y Arias de Almadava se obligaron por si y por sus bienes muebles y raizes ávidos y por aver que el dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc dentro de cinquenta dias primeros siguientes ratificara y aprovara y de nuevo otorgara esta dicha escriptura de asiento y concórdia segund que en ella se contien y la terna y guardara y cunplira realmente y con efeto so la dicha pena cerca de lo qual todo que dicho es renunciaron qualesquier leyes y direchos de que se podrian aprovechar las dichas partes y cada una delias para yr o venir o contradesir lo que dicho es o qualquier cosa y parte dello y por mayor firmeza y seguridad de lo susodicho juraron a Dios y a Santa Maria y a la Sefial de la Cruz en que pusieron sus manos derechas y a las palabras de los Santos Evangelios do quier que mas largamente son escriptas en anima de los dichos sus constituyentes que ellos y cada uno dellos ternan y guardaran y cunpliran todo lo suso- dicho y cada una cosa y parte dello realmente y con efeto segund dicho es y no lo contradiran so el qual dicho juramento juraron de no pedir absolucion ni relaxacion a nuestro muy Santo Padre ni a otro ningun delegado ni perlado que gela pueda dar y aunque propio motu gela den no usaran delia. Y asi mysmo los dichos procuradores dei dicho sefior rey de Portugal en ele dicho nonbre y por sy como dicho es se obligaron so la dicha pena y juramento que dentro de cient dias primeros contados dei dia de la fecha desta dicha capitulacion dara y enviara el dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc a los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc o a su cierto mandado la dicha espritura de aiprovacion y ratificacion y otorgamento de nuevo desta dicha capitula- 100
  • cion escripta en pergamino y firmada de su nonbre y sellada con su sello de piorno y los dlchos procuradores de los dichos seiiores rey e reyna de Castilla y de Aragon etc se obligaron que daran y entregaran al dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc o a su cierto mandado otra tal escriptura de retyficacion y aprovacion escripta en pergamino y fir- mada de sus nonbres y sellada con su sello de piorno de lo qual todo que dicho es otorgaron dos escripturas de un tenor tal la una como la otra las quales firmaron de sus nonbres y las otorgaron ante los secretários y escrivanos de yuso escriptos para cada una de las partes la suya y qual- quiera que parescier vala como si anbas a dos paresciesen que fueron fechas y otorgadas en la dicha villa de Tordesillas el dicho dia y mes y afio susodichos. Don Enrrique el comendador mayor Ruy de Sosa don Juan de Sosa el Doctor Rodrigo Maldonado. Licenciatus Arias. Tes- tigos que fueron presentes que vieron aqui firmar sus nonbres a los dichos procuradores y embaxadores y otorgar lo susodicho y faser el dicho juramento. El comisario Pedro de Leon y el comisarlo Fernando de Torres vesinos de la villa de Valladolid y el comisario Fernando de Gamarra comisario de Zagra y Cenete contino de la casa de los dichos rey y reyna nuestros sefiores y Juan Suares de Sequera y Ruy Leme y Duarte Pacheco continos de la casa dei sefior rey de Portugal para ello llamados y rogados y yo Fernand'Alvares de Toledo secretario dei rey y de la reyna nuestros sefiores y del su Consejo y su (6) escrivano de Camera y notário publico en la su corte y en todos los sus reynos y sefiorios fuy presente a todo lo que dicho es en uno con los dichos testlgos y con Estevan Vasquez secretario dei dicho sefior rey de Portugal que por abtoridad que los dichos rey y reyna nuestros sefiores le dieron para dar fe deste abto en sus reynos que fue asi mismo presente a lo que dicho es y de ruego y otorgamiento de todos los dichos procuradores y enbaxadores que en mi presencia y suya firmaron aqui sus nonbre3 este publico ynstrumento de capitulacion flze escrevir el qual va escripto en estas seys hojas de papel de pliego entero escriptas de amas partes con esta en que van los nonbres de los sobredichos y ml signo y en fin de cada plana va sefialado de la sefial de mi nombre y de la sefial dei dicho Estevam Vaz. Y por ende fise aqui este mio signo que es a tal en testimonlo de verdad Fernand'Alvares y yo el dicho Estevan Vaz que por abtoridad que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Leon etc me dieron para faser publico en todos sus reynos y sefiorios Junta- mente con el dicho Fernand'Alvares a ruego y requerimento de los dichos enbaxadores y procuradores a todo presente fuy y por fe y certidunbre dello aqui de mi publico sefial la signe que tal es. La qual dicha escriptura de asiento capitulacion y concórdia suso encorporada vista y entendida por nos y por el dicho príncipe don Juan nuestro hijo la aprovamos loamos y confirmamos y otorgamos y retifi- camos y prometemos de tener y guardar y cunplir todo lo susodicho en ella contenido y cada una cosa y parte dello realmente y con efeto cesante 101
  • todo fraude y cautela ficcion y simulacion y de no yr ni venir contra ello ni contra parte dello en tenpo alguno nl por alguna manera que sea o ser pueda y por mayor firmeza nos y el dicho príncipe don Juan nuestro hijo juramos a Dios y a Santa Maria y a las palabras de los Santos Evangelios do quier que mas largamente son escritas y a la Sefial de la Cruz + (sic) en que corporalmente puslmos nostras manos derechas en presencia de los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa y licenciatus Arias de Almadava enbaxadores y procuradores dei dicho sereníssimo rey de Portugal nuestro herdero de lo asi tener y guardar y cunplir y cada una cosa y parte de lo que a nos yncunbe realmente y con efeto como dicho es por nos y por nuestros herederos y subcesores y por los dichos nuestros reynos y sefioríos y súbditos y naturales dellos so las penas y obllgaciones vínculos y renunciaclones en el dicho contrato de capltulacion y concórdia de suso escripto contenidos por certificacion y corroboracion de lo qual firmamos en esta nuestra carta nuestros non- bres y la mandamos sellar con nuestro sello de piorno pendlente en filo3 de seda a colores. Dada en la villa de Arevalo dos dias dei mes de julho afio dei nasci- miento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa y quatro anos. Yo El Rey Yo La Reyna Yo El Princype Yo Fernand'Alvares de Toledo secretayro del rey y de la reyna nuestros sefiores la fise escrevir por su mandado. (B. R.) 4153. XVII, 5-1 — Correcções jurídicas de Portugal. 1505. — Papel. 6 folhas. Bom estado. 4154. XVH, 5-2 — Processo a respeito das terças do eclesiástico con- cedidas por el-rei D. Manuel. 1510. — Papel, b folhas. Bom estado. 4155. XVII, 5-3 — Mapa feito para a demarcação de Ouguela. — Papel. Bom estado, (i) 4156. XVH, 5-4 — Capitulos dados aos vereadores da Câmara de Santarém. 1512. — Papel. 6 folhas. Bom estado. 4157. XVII, 5-5 — Auto feito a respeito dos termos de Castelo Bom e Ciudad Rodrigo. 1490, Dezembro, 14. — Papel, b folhas. Bom estado. (') Vide hora texte. 102
  • Castelo Bom Item amalhoamento entre Castelo Bom y Ciudad Rodrigo dos termos que as justiças pera aprazimento fizeram confrontações que tomarão. C1) Em los términos de las Fuentes de Donoro aldea y termino de Cydad Rodrigo de los reynos de Castilha nel lugar de Vilar Formoso y de la Fresneda que es deli termino de Castyell Bueno dell regno de Portogall ado dizem en cima de Nava Ryerta que es junto con el camino que va de Nave de Aver pera ell dicho lugar de Villa Hermosa martes catorze dias dei mes de dizyenbre ano deli nascimento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa anos estando ay pre- sentes el bachirel Juan Alvarez de Mirantes allcalde em la dicha Ciudad Rodrigo por los sefiores rey y reyna de Castella y Juan de Sylva y Joan Malldonado regidores de la dicha Cyudad Rodrigo y Antonyo de Seozedo procurador de la dicha cidad de la una parte y de la otra Fer- nando Alonso juiz ordinário en la dycha vylla de Castell Bueno por el sefior rey de Portogall y Gill Estevanes alcaide de la dicha villa de Castelo Bono y Juan Gomez escudeiro y Gill Fernandes regidores de la dicha villa y Luis Allvares como heredero y sefior deli dicho lugar de la Fresneda y em presemcya de mi Diogo Allvarez esprivano de los dichos sefiores reis en la dicha Ciudad Rodrigo deli reino de la dicha cyudad y de ml Juan Gomes tabalion en la dicha villa de Castell Bono por ell dicho sefior rey y de los testigos de yuso (1 v.) escritos vimos en como ambas las dichas partes dixeron que porquanto era debate y quystion sobre razon por donde devian de yr los monjones de entre los dichos reynos entre los dichos términos de las Fuentes y los términos de la dicha villa de Castell Bueno y de los dichos lugares de Villar Fermoso y de la Fresneda y por lo mejor saber y determinar por ambas las partes fue acordado y se acordo de se ynformar cerca de lo de Juan Fernandes y de Halonso Fernandez vesynos deli dicho lugar de Vilar Fermoso y de Allvoro Afonso y de Pedro Affonso y d'Estevam Afonso y de Juan Alonso guardas vezinhos de Aroyo Seco termino de la dicha villa de Castell Bueno y de Bertolame Torieto y Juan Esquerdo y Pedro el Amo y Lopee Garcia vesinos deli dicho lugar de las Fuentes que pre- semtes estavâo de los quales y de cada huno delhos los dichos juizes y regydores recybieron juramento sobre ell Synall de la Cruz em que sus manos derechas pusyeion corporallmente y por las palavras de los Santos Evanjelios do que y era questão que blen y flellmente dl ri an la verdad de lo que supleren sobre la dicha razon y lhes fuese perguntado los quales y cada uno delos por sy flzleron ell dicho juramento blen y (i) .i margem: este amalhoamento esta vos sem duvida e do notário castelhano. A mi servir o proprio 10S
  • cumplydamlente y respondlerom a la confusion delia y dlxleron sy juramos Amen. Y luego los dichos juizes allcaldes y regedores y juiz y alcaide dyxeron que los avyão y hão por presemtados. Testlgos que a esto fueron presentes Juan de Sysão y Joan Gomez y Gyll Fernandez vezynos de la dicha (t) villa de Castel Bueno y Juan Sardlna vlsyno de Sam Pedro deU dlcho regno de Portugall y Pedro Correall Sesmero del Campo de Allgeman y Antonio Fernandes vesinos de Vilar de Puerco y Bertolame Mangas vezinos de Barquilha y Pero Martinz y Alonso Marcos visynos del dicho lugar de las Fuentes y nos los dichos notairos. Los quales dichos testygos asy vistos (T) decrarados de una comfor- midad y comcordia dixeron y declararon que los monjones de entre los dychos regnos por domde antygamente fueron y yvam por entre los términos que yvão y fueron segun que los enterminaram em esta guisa. Pri mera mente desde una pyedra que esta finquada que dizen la Nave de la Porfia y de refyerta domde se partem los términos de la dicha Ciudad Rodrigo y con la dicha vila de Castel Bueno y com termino de Villar Maior a somante a Trosquila Lobos junto com la carera que va de Nava de Aver pera Vilar Fermoso y demde encaminaron los dichos mojones los dichos flelles y declaradores a dar em otro monjon entre la Nave de la Porfya em cima dell Vali Cuboro y dende vam otros mon- jones cerca deli dicho camino a dar em otro monjon em cyma deli dicho Vali Coboro y demde vam otros monjones derechos unos de otros cerca deli dlcho camino en cima deli Vali Breçoso (S v.) domde se remata la lomba dentre las Navas de Vali Coboro y Vali Breçoso y demde otros monjones derechos unos de otros fasta dar em cima deli dlcho Vali Breçoso cerca deli camino agoas vertentes pera Castylha y dende vam otros monjones derechos em cyma dell VaJlejon que salle deli Vali Breçoso agoas vertentes pera Castilha y pera Portugall y dende vuellve por la Cumbre agoas vertentes pera Castilha y pera Portugall y dende vão otros monjones a dar em cyma deli Vali Cizon agoas vertentes a unas partes y a otras y de ally vam otros monjones a dar a la Hora Juda de Vali Cyzon que esta mas cerca dell Vali de la Ysla y dende fueron a dar y otro monjon em cyma de Vali de la Isla y donde vão otros mon- jones cerca deli sobredlcho camino que va de Nava de Aver a Vilar Fermoso y entre ell Valle deli Puerco y Vali de la Ysla y entra nell dlcho camino donde vão los dichos monjones por ell dicho camino fasta dar em cyma deli Vali deli Puerco y atravyesão ell camino que va a las Fuentes pera la Fresneda onde vão por ell dichò cttffilho que va de Nava de Aver pera Villar Fermoso y sallen deli dicho camino y van los dichos monjones en las cymas de Vali Pero Vyejo y en cyma deli Majuell aguas vertentes parte de Sousas y parte Omsones y de aly vam otros fS) muchos monjones fasta dar en otro monjon ado dizen entre Nava Redonda y Vali Pero Viejo y de ally vam otros monjones fasta dar en otro monjon ado dizen que esta en Nava Redonda em 10+
  • cyma de Vail Fondo a dar en otro monjon que esta bera dell camino que va de las Fuentes pera Castell Bono y donde vam otros monjones a dar em clma dell homajo de Vail Fondo y de ay vam otros monjones a dar en otro camino que va dell dicho lugar de las Fuentes pera ell dicho lugar de Vilar Fermoso ado dizen los Fyelles de Dios y demde fue a dar em otro monjon em cyma dell Vali de la Guncya aguas vertentes contra Castylha y Portugall y dende dixeron los dichos testigos declarados que y va la arraya y los monjones entre los dychos regnos por ell camino que va por ell Gardon y dende a Nava Rodrygo y dende que sale un poco contra Portugall ahondo de a Fuente de Nava Rodrygo y dende pasando a Nava Rodrigo buellve all dicho camino que va pera ell Gardon y va por ell dicho camino fasta Nava Cervera y de la dicha Nava Cervera a dar en Turones y dende adellante va a dar los dichos mojones entre los términos dell Gardon y dell Val de la Mulla y de Sam Pedro donde se part an los términos de entre los dichos regnos de Castilha y Portugall y que segundo y e® la manera y por los (S v.) limites que de suso es dicho y declarado dixeron los dichos juizes regi- dores y alem y asy de la dicha Cyudad Rodrigo de la dicha vila de Castel Bueno todos de una voluntad y conformidad que asy y segun y por la via y forma que de suso es declarado y amajonado entre los dychos regnos y términos de susodichos y decrarados que asy lo mandavão y mandarão que se garde sempre syempre jamas que ninguno ni allgunos não sean osados de derochar ni desfazer ni por alguno que sea los dichos monjones nl allguno delos so pefia de muerte y de perdymiento de byenes all que lo contrair© hiziere. Otrosy que mandavam y mandarão que los concejos de los dichos lugares de las Fuentes y Vilar Fermoso vayaõ en cada hum ano por las ochavas de navidad de cada hum ano todos de una conformidad a renovar los dichos monjones por los lymites susodichos so pena de seiscentos maravydys pera las dichas justiças de cada hQúa de las jury- disyones en la quall pena executada y que ell concejo de cada lugar vaya a costa de cada concejo a renovar los dichos monjones y desto todo como suso es dicho. Antonio de Saozedo procurador de la dicha Cybdall Rodrigo yy ell dicho Juan Coreal Sesmero en nonbre deli Campo de Allgeman yy los dichos juiz y alcaide y Hernando Afonso y Gyll Fernandes (\) en nombre de la dicha villa de Castell Bueno yy ell dicho Luys Alvarez por sy y cada uno por sy y en nombre de las dichas partes pyedieron asy todo por testimonlo segundo a nos los dichos notá- rios pera garda y conservacyon de su derecho y a los presentes rogaron que fuesen dell testygos. Testygos que a esto foram presentes Pero Este- vanes el Vyejo y Juan Fernandez y Pero Allfonso y Juan Afonso Grau gero y Allvaro Fernandes ell Viejo y Estevan y Alonso Fernandez y Alvaro Alonso vezlnos dei dicho lugar de Villar Fermoso y Lope Garcya y Pedro el Amo y Bertolameu Preto y Joan Esquyerdo y Juan Ramos y Miguell Ramos y Pero Sanchez y Martym Hernandez Vynioso y Afonso Anes português y Alonso Grande y Joan hyjo deli dicho Bertolame Pryeto 105
  • y Domyngos Bynito y Joan dell Alameda y Bras Yhyerno (sic} de Queom- cado (sic) y Joan Mateos fijo de Pero Mateos vyzlnos dell dlcho lugar de las Fuentes y Bertolame Mangas vezino de a Abarquila y Antonio Fernandez vyzino de Vilar de Pu ere o y Juan Chorchete vezyno de Ala- meda alldeas de Cyudad Rodrigo y nos los dichos notairos dymos gelo asy synado a cada htlfia de las partes segun y por la vya y forma que de susodicho es y ante nosotros juntamente paso que fue hecho todo lo susodicho dia mes y ano susodichos. Testigos los susodichos. Y yo ell dicho Dyego Allvarez d v.) escrivano y notairo publyco sobredicho fue presente a todo que dicho es con lo dicho Yuan Gomez tavalion em cunprimento y con los dichos testygos y all dicho pydymiento este estrumento ambos a dos fezimos escrever lo sygnamos de nuestros sygnos en hum thenor pera cada húQa de las dichas partes la suya en hum thenor y segun que ante noshotros paso y qual va scripto en estas quatro fojas deste papell aly con esta en que va puesto my sygno y en fyn de cada plana asynalada de my rubrica acostumbrada y de partes de arlba con rayos de tynta y por ende fys aquy este my sygno a tall. Eu dito Yoan Gomez tabeliam susodito a esto todo que dito he fui presente con ho dito Diogo Allvarez mi acompanhado e com as ditas tes- temunhas e ao dito pidymento escprytura fizemos eseprever pera cada hfla das ditas partes a sua em hum theor a quall vay sepryta em quatro folhas e meia com esta em que vay meu synall puprico que tall he. Concertado este estormento comigo Simaõ de Payva tabeliam em a dieta vylla Simão de Paiva. (B. R.) 4158. XVII, 5-6 — Contrato do casamento de D. Jorge, duque de Coimbra, e D. Beatriz. Lisboa, 1500, Maio, 30. — Papel. 14 folhas. Bom estado. 4159L XVII, 5-7 — Breve do Papa Pio V «Non esse alienum», mandado à rainha D. Catarina, no qual se aconselhava à dita rainha que pedisse a el-rei D. Sebastião que casasse com uma filha do imperador. Roma, 1566, Setembro, 15. — Pergaminho. Bom estado. Pius Papa V* Charissima in Christo filia nostra salutem et apostolicam bene- dictianem. Non esse alienum officio nostro putamus ac potius maxime con- venire paterno amori quo serenissimum regem nepotem tuum prosequlmur cum is Jam ad puberem fere aetatem Dei benignitate pervenerit nec fratrem ullum habeat cogitare jam de alicuius maximi princlpis filia illi uxore destinanda. Qua de re cogitationem nostram cum Majestate tua communicandam duximus tua enim istac potlssimum cura est quae illi avia es quae ilium educastl et tua optima piissimaque disciplina insti- 106
  • tuisti. Nosti autem pro tua prudentia quanti interslt nepotls tui quanti natlonls istlus hanc an 111am potuls uxorem hablturus sit. Cogitantibus igltur nobis de hac re nihil nobis videri solet utllius nec ipsl nec regno ejus affinitate serenissiml romanorum imperatorls electl. Duae sunt el flliae quarum natu major nuptura exlstimatur Hispaniarum prlncipi. Minor ut el desponderetur: cujus etlam aetas aetati regis satis apta est nobis maxime placeret majorem dignitate socerum is habere non potest quam Caesarem nec socrum majorl pietate religione probitate praedltam quam imperatricem electam tali matre genita et tali cura educata quis dubi- tare possit quin cum caeterls virtutibus turn in primis pietate matrls slmil- llma evasura sit filia? Haec ergo ilia dote qua nulla is quidem tempo- ribus potior videri debet maxime commendatur. Tot vero príncipes rex nepos tuus affines his nuptils sibi adjunxerit: quot fere habet principes (de majotlbus loquimur) Christiana respublica. Quocirca matrem tuam hortamur ut de hac recogitet et ad hanc potissimum affinitatem ani- mum suum appllcet. Hanc nos cogitationem nostram cum oratore regio communicavimus scientes cum tarn prudenti viro tamque fldell regis sui ministro nihil non libere communicare nos posse a quo etiam petiimus ut pluribus de hac re ad majestatem tuam scribat. Datum Romae apud Sanctum Marcum sub annulo Piscatória die XV Septembris M. D. lx vj. Pontificatus nostri anno primo. Ant. Florebellus Lavellinus. No verso: Charissimae in Christo filiae nostrae Catherinae Portugalliae et AJgarbiorum reginae illustri. (B. R.) 4160. xvn, 5-8 — Mercê (confirmação da) dada à infanta D. Maria de quatro contos e quinhentos mil maravedis por el-rel D. Fernando de Castela. Granada, 1500, Setembro, 20. — Pergaminho. 6 folhas. Bom estado. (i) Padre Fijo Espiritu Santo que son tres personas un solo Dios verdadero que bive y reyna por sienpre sin fin y de la bien aventurada Virgen gloriosa Nuestra Senora Santa Maria Su madre a quien nos tenemos por senora y por abogada en todos los nuestros fechos y a honrra y servido suyo y dei blen aventurado apostol sefior Santiago lus y espejo de las Espafias patron y guiador de los reyes de Castilla y de Leon y de todos los otros santos y santas de la corte celestial quere- mos que sepan por esta nuestra carta de previllejo o por su traslado signado de escrivano publico sin ser sobre escrito nin librado en nlngunt afio de los nuestros contadores mayores nin de otra persona alguna (l) Falta o eomeco que deveria ser: En nombre de la Santíssima Trinitad. 107
  • como nos don Fernando y dofla Ysabel por la gracla de Dloe rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilla de Granada de Toledo de Valencia de Gallisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdeõa de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarbes de Algesira de Gibraltar de las Yslas d Canarias conde y condesa de Barcelona y sefiores de Vlscaya y de Molina duques de Atenas y de Neopatrea condes de Rosellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano vimos un nuestro alvala escrito en papel y firmado de nu estros nonbres fecho en esta guisa. [V]os el rey y la reyna fasemos saber a vos los nuestros conta- dores mayores que nos acatando el grande amor que tenemos a la yllustrisima ynfante dafia Maria nuestra muy cara y muy amada fija nuestra merced y voluntad es que aya y tenga de nos por merced en cada un afio para en toda su blda para ayuda de los gastos de su casa quatro quentos y quinientas mill maravedis situados en esta guisa en las nuestras rentas del almoxarifadgo mayor de la cibdad de Sevilla con todas las rentas que le pertenescen dos quentos y quinientas mill mara- vedis en eJ alcavala de las carnes de la dicha cibdad quatrocientas mill maravedis en el alcavala de la fruta que es en el partido dei alhondiga de la dicha cibdad cinquenta mill maravedis en el alcavala del vino que es en el dicho partido cient mill maravedis en el partido de las tres rentas de la dicha cibdad treslentas mil maravedis en esta guisa en el alcavala dei pescado fresco ochenta mil maravedis en el alcavala dei pescado salado clent mill maravedis en el alcavala de las heredades ciento y veynte mill maravedis en el partido de la madera de la dicha cibdad quinientas mil maravedis en esta guisa en el (1 v.) alcavala de la lefla y carbon cinquenta mill maravedis en el alcavala de lienços y sayales clent mill maravedis en el alcavala de la çapateria cinquenta mill maravedis en el alcavala de las bestias quarenta mill maravedis en el alcavala de los aljabives cinquenta mill maravedis en el alcavala de la madera ochenta mill maravedis en el alcavala de la cal veynte mill maravedis en el alcavala de la teja y ladrillo quinse mill maravedis en el alcavala de las cortidurias setenta mill maravedis en el alcavala dei xabon veynte y cinco mill maravedis en las ai cavalas dei partido de las sierras seyscientas y cinquenta mill maravedis en esta guisa en las alcavalas de Freixival tresientas y cinquenta mill maravedis en las alcavalas de aracena cient mill maravedis en las alcavalas de Caçalla otros cient mill maravedis en las alcavalas de Costantina cinquenta mill maravedis en las alcavalas de Alavis otros cinquenta mill maravedis asl son conplldos los dichos quatro quentos y quinientas mill maravedis. Y que los aya y gose desde primero dia de enero dei afio venldero de mill y quinientos y un afios y dende en adelante en cada un afio para en toda su vida. Porque vos mandamos que lo asentedes asi en los vuestros livros de las mercedes que vosotros tenedes y dedes y libredes a la dicha yllustrisima ynfante nuestra fija nuestra carta de privillejo para que los thesoreros y arendadores y concejos y fleles y cogedores y atras 108
  • qualesquier person as que ovieren de coger y de recabdar en renta o en fieldad o en otra qualquier manera las dichaa rentas donde se situaren los dichos quatro quentos y quinientas mill maravedis recudan ( f J con ellos a las personas que la dicha ynfante nuestra fija les enbiare a mandar el dicho ano venidero de mill y quinlentos y un afios desde pri- mero dla de henero del y dende en adelante en cada un alio pera en toda su vida a los plasos y segunt que a vos los ovieren a dar y pagar solamente por virtud del traslado signado del previllegio que asi dierdes sin ser sobre escrito nln librado en ningunt afio de vosotros nin de otras personas algunas la quad dicha nuestra carta de previllejo que asi dierdes y librardes mandamos al nuestro chanciller y notários y a los otros nuestros oficiales que estan a la tabla de los nuestros sellos que libren y pasen y sellen sin enbargo nin contrario alguno y es nuestra merced y mandamos que desta dicha merced non sea descontado diesmo nin chancilleria nin otro derecho alguno y non fagades nin fagan ende al. Dada en la cibdad de Sevilla a veynte dias dei mes de junio ano dei Sefior de mill y quinientos alios. Yo el rey. Yo la reyna. Yo Francisco de Madrid secretario del rey y de la reyna nuestros seflores (£) la flse escrevir por su mandado. [Y] agora porquanto vos la sereníssima reyna de Portugal dofia Maria nuestra muy cara y muy amada fija nos suplicastes que confir- mando y aprovando el dicho nuestro alvala suso encorporado y la merced en el contenida vos mandasemos dar nuestra carta de previllejo de los dichos quatro quentos y quinientos mill maravedis en el contenidos para que los ayades y tengades de nos por merced en cada un alio para en toda vuestra vida situados senaladamente en las dichas rentas y partidos en el dicho nuestro alvala suso encorporado contenidos y en cada una delias la contia suso declarada y para que los concelos y arendadores y fieles y cogedores y almoxarifes y las otras personas que tovieren cargo de recebir y recabdar en renta o en fieldad o en otra qualquier manera las dichas rentas de suso nonbradas y declaradas vos recudan con ellos desde primero dia de enero del afio venidero de mill y quinientos y un afios por los terclos del y dende en adelante por los tercios de cada un afio para en toda vuestra vida Y porquanto se falia por los nuestros libros y nominas de las mercedes de por vida en como esta en ellos asentado el dicho nuestro alvala suso encorporado y como por lo en el contenido non se vos desconto diesmo nin chancilleria de tres afios a rason de tresientos maravedis al miliar que nos aviamos de aver de la dicha merced segunt lavra hordenança el qual dicho nuestro alvala suso encorporado quedo y queda en poder de los nuestros oficiales de las mercedes. Por ende nos los dichos rey don Fernando y reyna dofia Ysabel por faser bien y merced a vos la dicha serenisima reyna de Portugal dofia Maria nuestra muy cara y muy amada Aja tovimos lo por bien y confirmamos los y aprovamos vos el dicho nuestro alvala suso encor- porado y la merced en el contenida y tenemos por bleu y es nuestra 109
  • merced que ayades y tengades de nos por merced en cada un ano para en toda vuestra vida los dlchos quatro quentos y qulnlentas mill mara- vedis situados en las dichas rentas de suso nonbradas y declaradas en cada una delias la contia de maravedis susodicha con las facultades y segunt y por la forma y manera que de suso en esta dicha nuestra carta de previllejo se contiene y declara por la qual o por el dicho su traslado signado de escrivano publico sin ser sobre escrito nin librado en ningun afio de los nuestros contadores mayores nin de otra persona alguna como dicho es mandamos a los dichos concejos y arendadores y fieles y cogedores y almoxarifes y a otras qualesquler personas que tovieren cargo de coger y de recabdar en renta o en fieldad o en otra qualquier manera las dichas rentas de suso nonbradas y declaradas que de los maravedis que las dichas rentas montaren y valieren y rendieren en (S v.) qualquer manera el dicho afio venidero de mill y quinientoe y un aflos y dende en adelante en cada un afio para en toda vuestra vida den y paguen (?) y recudan y fagan dar y pagar y recudir a las personas que vos la dicha yllustrisima reyna de Portugal nuestra muy cara y muy amada fija les enviardes mandar can los dichos quatro quentos y qui- nientas mill maravedis y que vos los den y paguen el dicho afio venidero de mill y qulnientos y un afios por los tercios del y dende en adelante por los tercios de cada un afio para en toda vuestra vida de cada una de las dichas rentas la contia de maravedis susodicha en esta guisa de la dicha renta del almoxarlfadgo mayor de la dicha cibdad de Sevilla con todas las rentas a el pertenescientes con los dichos dos quentos y quinientas mill maravedis y de la dicha renta dei alcvala de las cames de la dicha cibdad con las dichas quatroclentas mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de la fruta que es en el partido dei alhondlga de la dicha cibdad con los dichos cinquenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala del vino que es en el dicho partido con los dichos cient mill maravedis y de las dichas rentas dei partido de las tres rentas de la dicha cibdad con las dichas tresientas mill maravedis en esta guisa de la dicha renta dei alcavala dei pescado fresco con los dichos ocherita mill maravedis. Y de la dicha renta dei alcavala dei pescado salado con los dichos cient mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de las heredades con los dichos clento y veynte mill maravedis que son las dichas tresientas mill maravedis y de las dichas rentas de las alcavalas dei partido de la madera de la dicha cibdad con las dichas quinientas mill maravedis en esta guisa de la dicha renta dei alcavala de la lefia y carvon con los dichos cinquenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de lienços y sayales con los dichos cient mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de la çapaterla con los dichos cinquenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de las bestias con los dichos quarenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de los aljablbes con los dichos cinquenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de la madera con los dichos ochenta mill maravedis. Y de la dicha renta 110
  • de la alcavala de la cal con los dichos veynte mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de la teja y ladrlllo con los dichos quinse mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de las cortidurias con los dichos setenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala dei xabon con los dichos veynte y cinco mill maravedis que son las dichas quinlentas mill maravedis. Y de las dichas rentas de las alcavalas de ciertos lugares que son en el partido de las sierras de Aroche y Costantina con las dichas seyscientas y cinquenta mill maravedis en esta guisa. De las dichas rentas de (S) las alcavalas de Frexival con las dichas tresientas y cin- quenta mill maravedis y de las dichas rentas de las alcavalas de Aracena con los dichos cient mill maravedis y de la dicha renta de las alcavalas de Caçalla con los dichos cient mill maravedis y de las dichas rentas de las alcavalas de Costantina con los dichos cinquenta mill maravedis y de las dichas rentas de las alcavalas de Alcanis con los dichos cinquenta mill maravedis que son las dichas seyscientas y cinquenta mill maravedis y conplidos los dichos quatro quentos y quinientas mill maravedis y que tomem las cartas de pago de las person as que vos les enviardes mandar a quien paguen con las quales y con el traslado desta dicha nuestra carta de previllejo signado de escriviano publico sin ser sobre escripto nin librado en nlngunt afio de los dichos nuestros contadores mayores nin de otra persona alguna segunt dicho es mandamos a los nuestros arendadores y recabdadores mayores y thesoreros y recebtores y almoxa- rifes de los dichos partidos de suso nonbrados y declarados que los reciban y passen en cuenta a los dichos arendadores y fleles y cogedores de las dichas rentas el dicho afio venidero de mill y quinientos y un aflos y dende en adelante en cada un afio para en toda vuestra vida con los quales recabdos mandamos a los nuestros contadores mayores de las nuestras cuentas y a sus logares tenientes y oficiales que los reciban y pasen en cuenta a los dichos arendadores y recabdadores mayores y thesoreros y recebtores el dicho afio venidero y dende en adelante en cada un afio para en toda vuestra vida a cada imo la contla que entra en su partido segunt de suso va declarado. Y si los dichos arendadores y fleles y cogedores y almoxarifes y concejos y las otras personas suso- dichas de las dichas rentas non dieren nin pagaren nin qulsieren dar nin pagar a quien vos la dicha yllustrissima reyna de Portugal nuestra fija les enbiardes mandar los dichos quatro quentos y quinientos mill maravedis el dicho afio venidero de mill y quinientos y un afios y dende en adelante en cada un afio para en toda vuestra bida cada uno dellos la contla de maravedis susodicha a los plasos y segunt dicho es por esta dicha nuestra carta de previllejo o por el dicho su traslado signado sin ser sobre escripto nin librado en ningunt afio segunt dicho es mandamos y damos poder conplido a todas y qualesquler nuestras justicias asi de la nuestras casa y corte y chancillerias como de la dicha cibdad de Sevilla y su arçobispado y de todas las otras cibdades y villas y lugares de los nuestros reynos y sefiorios y a cada uno y qualquier dellos que sobre ello 111
  • fueren requeridos que fagan y manden fazer en los dlchos concejos y aren dadores y fieles y cojedores y almoxarifes y las otras person as de las dichas rentas todas las execuciones y prisiones y ventas y remates de vienes y todas las otras cosas y cada (Sv.) una delias que convengan y men ester sean de se faser fasta tanto que vos la dicha yllustrisslma reyna dona Maria nuestra fija o la persona que vos les enbiardes mandar seades y sean contentos y pagados de los dichos quatro quentos y quinientas mill maravedis o de la parte que dellos vos quedare por cobrar el dicho afio venidero de mill y quinientos y un alios y deinde en adelante en cada un afio para en toda vuestra vida que vos por esta dicha nuestra carta de previllejo o por el dicho su traslado signado sin ser sobre escripto nin librado segunt dicho es fasemos sanos y de pas los bienes que por esta rason fueren vendidos y rematados a quien los conprare para agora y para sienpre jamas. Y los unos ni los otros non fagades nin fagan ende al por alguna manera so pena de la nuestra merced y de diez mill maravedis para la nuestra camara a cada uno por quien fincare de lo asi faser y conplir. Y demas mandamos aí omen que les esta dicha nuestra carta de previllejo o el dicho su traslado signado sin ser sobre esprito nin librado como dicho es mostrar que las enplase que paresça ante nos en la nuestra corte do quier que nos seamos del dia que los enplasare fasta quinse dias primeros signientes so la dicha pena so la qual man- damos a qualquier escrivano publico que para esto fuere llamado que de ende ai qual la mostrare testimonlo sigundo con su signo porque nos sepamos en como se cunple nuestro mandado y d est o vos mandamos dar y dimos esta nuestra carta de previllejo esprita en pargamino de cuero y sellada con nuestro sello de piorno pendiente en filos de seda a colores y librada de los nuestros contadores mayores y otros oficiales de nuestra casa. Dada en la honrrada y grant cibdad de Granada a veynte dias dei mes de setienbre afio de nascimiento de Nuestro Seftor Jhesu Christo de mill y quinientos afios. Va (f) escrito entre renghones u dize que ayades y tengades de nos por merced y o diz les vala. Guevara por mayor Notário Nuno Lopez Diego de la Muela Chanciller Yo (i) Don Fernando de Medyna notário del reyno dei Andaluzia la fize escrevir por mandado del rey y de la reyna nuestros seflores. Christoval d'Avila Fernando de Medyna Pero Yanes O Em letra diferente 112
  • (h) (l) En la muy noble y muy leal dibdad de Sevilla lunes veynte y dos dias del mes de febrero afio del nascimyento del Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinyentos y uno afios estando en la Calle de las Grades de la yglesia mayor desta cibdad cerca de la Pila del Hierro Diego de Valencia pregonero del concejo desta cibdad pregono a altas bozes ante la gente que ende estava lo contenido en esta carta de privillejo del rey y de la reyna nuestros seiiores en presencia de mi Ferrand Ruys de Porras escrivano publico de Sevilla y luego en este dicho dia a poca de ora estando cerca de la casa cuentos del alcavala del azeyte y dei aduana donde se coge y rescibe el almoyorasgo el dicho Diego de Vallencia pregonero pregono a altas vozes antre la gente que ende estava lo con- tenido en esta carta de privillejo del rey y de la reyna nuestros sefiores desta otra parte esprito a lo qual estovieron presentes por testigos Diego Gonçalves y Juan Val Vanegas escrivanos de Sevilla. Ferrand Ruys de Porras escrivano publico de Sevilla. (i) En la villa de Costantina viernes dos dias dei mes de abril afio dei nascimyento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de myl quinientos y un afios estando en la plaça publica desta dicha villa a las puertas de las casas de Martin Gonçalvez vezino de la dicha villa Myguel Sanchez portero y pregonero desta dicha villa a altas vozes anthe la jente que ende estava pregono lo contenido en esta carta de previllejo del rey y de la reyna nuestros sefiores escrita desta otra parte en presencia de mi Gonçalo Ramires de Villalpando escrivano publico de la dicha villa y testigos que a ello fueron presentes Diego de Villalpando escrivano publico y Pedro Gualnito y Diego de Montemayor y Juan Brachon y Martin Gonçales y Juan Ruyz visinos de la dicha villa. Gonçalo Ramirez de Villalpando escrivano publico de Costantyna. (iv.) (i) En Cacielle de la Sierra villa de la muy noble y muy leal cibdad de Sevilla sabado tres dias dei mes de abril afio dei nascimento dei Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos y uno afios fue presentada esta carta de privillejo desta otra parte contenido por el comendador Alfonso Patino a Diego Martines alcaide ordinário desta dicha villa la qual le fue noteficada y leyda por mi Juan Sanches Candil escrivano publico desta dicha villa y el qual dixo que la obedecia con el acatamiento y reverencia que devia y que estava presto de la complir en todo y por todo segund que en ella se contiene. En fe de lo qual la firme de mi nonbre. (■) Em letra diferente US 8
  • Fecha en CacieUe el dicho dia y mes y afio sobredicho. Testigos que fueron presentes Pedro Hernandes Castillejo y Diego Ferrandes de Frueva vizinos desta dicha villa. Juan Sanches escrivano publico. (i) En Alanis villa de la muy noble y muy leal cibdad de Sevilla sabado tres dias del mes de abril afio del nascimiento del Nuestro Sal- vador Jhesu Christo de mil y quinientos y uno afios fue presentada esta carta de prlvillejo desta otra parte contenldo por el comendador Afonso Patino a Marcus Fernandes alcalde ordinário de la dicha villa el qual dlxo que la obedecia con el acatamiento y reverencia que devia y que estava presto de la cumplir en todo y por todo segund que en eila se contiene en fe de lo qual yo el dicho escrivano firme aqui nonbre. Fecha en la dicha villa de Alanis el dia sobredicho y mes y afio. Tes- tigos que a esto fueron presentes Francisco Mexia y Ruy Gonçales Dodon vizinos desta dicha villa y Diego de Cordova vizino de Sevilla. Juan Garcia escrivano publico. (i) En Frexenal villa de la muy noble y muy leal cibdad de Sevilla martes seis dias del mes de abril afio del nascimiento del Nuestro Sal- vador Jesu Christo de mil y quinientos y uno afios ante Diego Alonço y Pedro de Cisneros alcaides ordinários desta dicha por la dicha cibdad en presencia de ml Ferrand Sanches escrivano del rey y de la reyna nuestros sefiores y su notário publico en su corte y en todos sus reynos y sefiorios y escrivano publico en la dicha villa y de los testigos de yuso escritos sus nonbres parescio el seflor comendador Alonso Patino thesorero de la sefiora reyna de Portugal y presento a los dichos alcaldes y leer hiso por mi el dicho escrivano esta carta de previllejio desta otra parte escrita y les pedio la obediciesen y conplisen segund por ella Sus Altezas lo mandan los quales dixeron que la obedecian y obede- cleron como a carta de sus reys y sefiores naturales y estan prestos de la conplir en todo y por todo segund Sus Altezas lo mandan lo qual el dicho seflor comendador me pedio por testimomio. Testigos que fueron presentes Diego de Caranes y Gonçalo Rodrigues de Jahen vizinos desta dicha villa de Frexenal. Ferrand Sanches escrivano publico. (B. R.) 4161. xvn, 5-9 — Carta do oficio de vedor do Hospital de Todos os Santos a João Rodrigues Romão. 1502, Maio, 19. — Pergaminho. Bom estado. (>) Em letra diferente. m
  • 4162. XVII, 5-10 — Confirmação do oficio de piloto da Foz do Rio, dada pela rainha D. Catarina a Lourenço Gil. Évora, 1533, Agosto, 23. — Pergaminho. Bom estado. 4163. XVII, 5-11 — Procuração de el-rei D. Afonso V em nome da rainha, sua mulher, e outra de sua sogra, a duquesa de Coimbra, em nome de seus filhos, para o cardeal D. Jaime, arcebispo de Lisboa, ou os Médicis arrecadarem em Florença os quarenta mil cruzados que nos câmbios daquela cidade deixou o infante D. Pedro. Lisboa, 1455, Junho, 25. — Papel. Bom estado. Alfonsus Dei gratia rex Portugalie et Algarbii dominusque Ceptae etc. Cunctis pateat evidenter las nostras presentes litteras inspecturis quod pro parte serenissime princlpisse et illustrisslme Domine Elisabeth uxoris mee dllectlssime nobis fuerunt scripture sequentes presentate quarum tenor sequltur de verbo ad verbum in Christi nomine amen. Per hoc publicum presens instrumentum pateat omnibus evidenter qualiter sereníssima domina Elisabeth Dei gratia Portugalie et Algarbii regina Cepteque domina uxor serenlssimi principis Domini Alfonsi regis Portugalie et filia quondam illustrissimi principis infantis Petri ducis Colimbrie filii olim serenissimi Domini Joannis regis Portugalie minor annis vlginti quinque major tamen quatuordecim constituta personaliter coram ipso sereníssimo príncipe Alfonso domino rege Portugalie viro suo. Certificata tamen primo et ante omnia de juribus suis et beneficiis competentibus et de vi et importantia omnium infrascriptorum et quan- tum fuit expediens et de jure requiritur. Asserens de predictis fore ciaram et certam et apertam scientiam et inteligentiam de eis labere asserens se curatore carere sciensque ac cognoscens et affirmans dictum olim illustrissimum principem infantem dominum Pet rum patrem suum decessisse a rebus humanis intestatum jam sunt sex anni et ultra et nullo per eum condito testamento vel alia ultima voluntate ex se et post se relicta et remanente dicta sereníssima domina Elisabeth regina pre- fata relictis etlam et adhuc super stitibus domino Petro domino Jacobo domino Joanne domina Beatrice domina Philippa et domina Caterina omnibus fratribus et sororibus et filiis legitimis et naturalibus dicti domini infantis Petri et nullis ex eo aliis relictis descendentibus. Et propterea de jure hereditatem dicti quondam infantis Domini Petri sui patris eidem serenissime Domine Elisabeth regine prenominate filie sue pro una septima parte ab intestato esse delatam ipsamque putans potius utilem et lucrosam quam damnosam. Idcirco serenissima Domina Elisabeth regina predicts cum consensu verbo licentia et aucto- ritate predict! illustrissimi Domini Alfonsi regis presentis et supplendo et supplere volendo omnem defectum et carentiam curatoris et omnem et quemcunque alium defectum eidem serenissime Domini regine Elisa- beth consentientis et consensum llcentiam auctoritatem et decretum quibus fungitur prestantis et interponentis in predictis et infrascriptis omnibus et singulis et omnibus quibus potuit et potest melioribus modo 115
  • via jure et forma dictam hereditatem paternam pro dicta septima parte ab intestato et pro quocunque alio jure et portione quibus delata foret sponte et consulte adivit et aprehendidit et se in ea immiscuit et heredem esse voluit perseverans in quacunque alia apprehensione quomodo cunque et quandocunque per earn facta de hereditate prefata. Quibus omnibus sic ut supra peractis et solemniter celebratis prelibatus illustrissimum dominus rex Alfonsus suam et dictl loci quibus fungitur auctoritatem Interposult et decretum. Acta fuerunt predlcta omnia in civitate Ulis- bonensi intra regia palacia sub anno domini nostri Jesu Christi a nativitate ejusdem mlllesimo quadringentesimo quinquagesimo quinto in- ditione tertia die vero Mercuri! vigésima quinta mensis Junii tempore pontificatus sanctlssiml in Christo patris et domini domini Katisti Divina Providentia Pape tertii anno pontificatus ipsius primo presentibus ibidem discretis et nobilibus viris dominis videlicet domino Valasco prlore Crati Hospitalis Sanctl Joannis Jherosolimitani et Domino Ludovico de Azevedo consiliariis prefati illustrissimi Domini Alfonsi regis et egregio legum Doctore Domino Luppo Gundisalvi causarum fiscalium judice et quamp- lurimis aliis testibus ad suprascrlpta omnia et singula vocatls adibitis specialiter et rogatis. Rogans me Alfonsus Gundisalvi notarium infras- criptum quatenus de predlctis omnibus et singulis publicum confiterem instrumentum unum vel plura. Et ibidem in continenti post predicta anno inditione die et loco predictis et presentibus supranominatis tes- tibus etiam ad infra omnia scripta et singula vocatls habitls et rogatis. Prefata sereníssima Domina Elisabeth regina prenomlnata constituía et certificata ubi et ut supra suo nomine proprio et hereditário supra- dicto cum consensu licentia et auctoritate atque decreto dlcti domini Alfonsi regis et eidem domine in predictis et infrascriptis omnibus et singulis consentientis auctorantis et decretum interponentis supplendo et supplere volendo omnem de fectum ut supra in omnibus et per omnia et omnibus melioribus modo via jure forma et nomine quibus potuit et potest. Citratamen revocatlonem alicujus sul procuratoris fecit cons- tituit et solemniter ordinavlt suos veros et legitimos procuratores actores factores negotiorum gestores et certos nuncios speciales et quidquid dici melius possunt nobiles viros reverendum patrem et dominum dominum Jacobum Dei miseratione et sacrosancte romane ecclesie electum con- firmatum et administratorem ecclesie et archieplscopatus Ulisbonensis fratrem dicte constituentis et fllii dicti quondam infantis Domini Petri et Cosmam Joannis Medicem et Petrum ejus filium ambos florentinos eives licet absentes et tamquam presentes et acceptantes et quem libet eorum in solidum et in totum. Ita tamen quod occupantis seu incohantis condictio potior seu melior non existat sed quod unus eorum inceperit alii medi are valeant prosequi et finire specialiter et nomlnatim ad peten- dum exigendum et recipiendum et se habuisse et recepisse confitendum in totum et in partem a magnifico communi Florentie et officialibus montis et seu diminutionis montis communis prefati et quibuscunque 116
  • scribis camerariis et capseriis et aliis quomodolibet deputatis ad id omnem et quamcunque summam et quantitatem pecuniarum florenorum auri et denariorum eidem constituenti debitam et in futurum debendam pro quibuscunque pagis dono et interesse presentibus et futuris et etiam preteritis debitis et futuro tempore debendis occasione maxime cujusdam crediti florenorum quadraginta unius millium quingentorum octoginta duorum montis prememorati descripti super libris dioti communis montis subnomine dicti illustrissimi principis infantis Domini Petri filii dlcti serenissimi Domini Joannis quondam regis Portugalie patris dicte consti- tuentis ad ipsam constituentem pro septima parte expectantis et perti- nentis et seu pro quancunque alia portione et occasione quorum vis aliorum denariorem et creditorum quorumcunque montium dicti communis Florentie sub quibuscunque nominibus ad constituentem prefatam quomo- dolibet et quocunque jure et pro quacunque parte pertinentium et specta- tium et seu pertinendorum vel spectandorum quocunque tempore. Et exinde ipsum commune Florentie et officiales prefatos finiendum et absolvendum eidemque et cuicunque pro ipso communi recipient! finem quietationem absolutionem et pactum perpetuum et ulterius non petendo faciendum tantummodo de exactis pro libito dictoram pro curatorum et cujusque eorum in omnibus et per omnia. Et generaliter ad omnia et singula et quecunque alia pro executione consecutione et effectu pre- dictorum omnium in predlctis et circa predicta necessária expedientia et opportuna faciendum et exercendum ad placitum dictorum procura- torum vel cujuscunque eorum in omnibus et per omnia etiam si talia forent que requirerent man datum speciale magis vel generale quod ex nunc prout ex tunc et ex tunc prout ex nunc dicta constituens dictis suis procuratoribus et cuilibet eorum in solidum dedit atque eontullt et ad predicta et eorum quodlibet substituendum et subrogandum et loco ipsorum procuratorum actorum factorum et certorum nunciorum specia- lium predictorum vel alterlus eorum ponendum procuratorem unum et plures et semel et pluries et quot et quoties et prout procuratoribus jam dictis et cuicunque ex eis libere videbitur et placebit in omnibus et per omnia et substitutum et substitutos hujusmodi pro libito revocan- dum et alios de novo subrogandum et reassumendum firmo nichilominus semper et ratomanente toto presentl mandato in supradictis procura- toribus principalibus dans et concedens constituens predicta dictis suis procuratoribus et cuilibet eorum in solidum et cuicunque substituendo ab eis vel altero eorum plenissimum et plenum man datum cum libera generali ac speciali a dminl strati one in predictis et circa predicta promit- tens et conveniens stipulations solemni mi hi Alfonso Gundisalvi notário infrascripto ut publice persone recipient! et stipulanti pro omnibus et singulis quorum interest aut poterit vel posset quomodolibet interesse se perpetuo firmum ratum et gratum habiturum omne id totum et quidquid per dictos ejus procuratores vel alteram ipsorum aut quemcunque substi- tuendum ab eis vel altero eorum. Actum factum gestum vel quomodo- 117
  • libet administratum fuit in predictis et circa predicta sub expressa ypoteca et obligatione sui suorumque heredum et bonorum omnium presentium et futurorum. Quibus omnibus et singulis suprascriptis sicut supra peractis prefatus illustrissimus dominus Alfonsus rex suam et dicti loci quibus fungitur auctoritatem interposuit et decretum. Rogans domina regina prefata me Alfonsum Gundisalvi notarium infrascrlptum quatenus de premissis omnibus et singulis unum vel plura publicum vel publica conficerem documenta et mandavit presens publicum instru- mentum suo solito regali sigillo pro pleniori fide roborari. Subscriptio sequitur mei notarii ut inde patet Et ego Alfonsus Gundisalvi capellanus capelle quondam predicti illustris infantis Domini Petri publicus auctoritate regali per totam terra regnorum Portugalie et Algarbii et dominaticnem illustrissimi et potentissimi domini nostri Alfonsi Dei gratia regie Portugalie et Algarbii Cepteque domini latino sermone tantum notarius qui predictis omnibus et singulis sic per actis presens fui eaque sic fieri vidi et audivi et in notam meam recepi. A qua quidem hoc publicum instrumentum manu propria extraxi sub nomine et signo meis solitis et consuetis in fidem et testimonium omnium premissorum reequisitus et rogatus. Item etiam subsequenter ibidem incontinenti post prefata ex parte illustris domine Elisabeth infantisse et ducisse Colimbrie etc fuit alia publica scriptura presentata cujus tenor sequitur ad plenum de verbo ad verbum. In Christo nomine amen. Anno ab ejusdem nativitate millesimo quadringentesimo quinquagesimo quinto inditione tertia die vero lune secunda mensis Junii tempore pontificatus sanctissimi domini nostri Kalisti Pape tertii anno primo. Acta fuerunt infrascripta in civitate Colimbrie in palatiis et residentia domini regis presentibus ibidem nobilibus viris reverendo in Christo patre Domino Gometio priore et gubernatore monasterii Sancte Crucls canonicorum regularium Ordinis Sancti Augustini in suburbio extra muros ipsius eivitatis siti et egregio legum Doctore Luppo Gundisalvi causarum fiscalium judice et Valasco Joannis thesaurario Ecclesie Colimbriensis et quamplurimis aliis testibus ad infrascripta omnia et singula vocatis habitis et rogatis. Pateat omnibus evidenter has presentes litteras inspecturis quod honesta et illustris Domina infantissa Elisabeth vidua duclssa Colimbrie uxor quondam illustrissimi principis infantis Domini Petri ducis Colimbrie etc filii olim serenissimi principis Domini Joannis regis Portugalie certlficata primo et ante omnia de juribus suis et beneficiis sibi competentibus et de vi et importantia omnium infra scriptorum et quantum fuit expe- diens et de jure requiritur per infrascrlptum serenissimum dominum 118
  • Alfonsum regem Portugalle et me notarium publicum infrascriptum asserens se de lis omnibus fore ciaram et certam de que ipsis inteli- gentiam et scientiam habere plenissimam constituta personaliter coram predicto sereníssimo príncipe Domino Alfonso rege Portugalle dixit et exposuit quemadmodum dictus infans Dominus Petrus olim vir et mari- tus suus mortuus est et decessit jam sunt sex anni et ultra relicta et adhuc superstite dicta domina infantissa Elisabeth ejus uxore legitima et relictis et superstiUbus cx se et dicta infantissa Elisabeth jugallbus predictis septem tantummodo liberis legitimis et naturalibus minoribus viginti quinque annis scilicet sereníssima Domina Elisabeth regina Por- tugalie et Domino Petro Domino Jacobo et Domino Joanne Domina Bea- trice Domina Philippa et Domina Caterina et nullo per eum condito testamento vel alia ultima voluntate et quod ipsa Domina Elisabeth vidua cui de jure predictorum ejus filiorum et filiarum pupillorum et adultorum tutela et pro tempore cura delata est ne bona res et jura dictorum dominarum Philippe et Caterine pupilarum predictorum majo- rum septenio minorum tamen annis quatuordecim periclitentur vel pereant fuit et est parata et paratam se obtulit et offert secundis nuptiis renun- ciare et dictam tutelam et pro tempore curam dictarum tantummodo domi- narum Philippe et Caterine pupilarum et ejus filiarum predictarum assumere gerere gubernare administrare promittere jurare se obligare satisdare et inventarium conficere et omnia et singula facere que et adque pro predictis et circa predicta de jure tenetur et debet cum reliquorum quinque ejus filiorum et filiarum prenominatorum tutelam aut curam turn propter quorundam absentiam turn propterea quod aliqui in dignitate sunt constituti cum etiam aliis justis de causis ad presens assumere vel acceptare non intendit. Quare prefata Domina infantissa Elisabeth petiita Domino illustris- simo Domino Alfonso rege Portugalie prenominato ipsam infantissam Elisabeth per ipsum dominum regem dari decerni constitui et confirmari in tutricem et pro tutrice et debito tempore curatrice dictarum domina- rum Philippe et Caterine pupilarum jam dictarum eidemque Domine Elisabeth committi gestum administrationem gubernationem et regimen bonorum rerum et jurium et personarum pupilarum prenominatarum et omnia et singula alia fieri in predictis et circa predicta necessária et opportuna. Quibus omnibus et singulis prefatus dominus illustrissimus annuens tanquam veris et veridicis auctoritatibus et decreto quibus fun- gitur et prout sibi de jure et consuetudine hujus regni licet et licuit et omnibus melioribus modo via jure et forma quibus potuit et potest dictam dominam infantissam Elisabeth ibidem presentem petentem et volentem eisdem dominabus Philippe et Caterine pupilis presentibus et petentibus dedit constituit decrevit datamque confirmavit in tutricem et pro tutrice et debito tempore curatrice dummodo secundis nuptiis renunclet promittat juret se obliget satisdet et inventarium conficlat et omnia et singula 119
  • alia faciat et observet in predictis et circa predicta necessária oppor- tuna et de jure requisita. Quequidem Domina Elisabeth tutrix et pro debito tempore curatrix sicut supra data decreta constituta certifica ta primo ut supra et omni modo via et jure et forma quibus magis et melius potuit juravit ad sacra Dei Evangelia scripturis corporaliter manutactis ad delationem dicti domini regis ac etiam promisit et solemn! stipulatione convenit prefato domino regi necnon mihi notário infrascripto ut publicis per- sonis presentibus recipientibus et stiputantibus pro dictis sepenominatls duabus pupilis et omnibus et singulis quorum interest intererit seu potest vel poterit quomodolibet interesse personas res bona et jura dictarum pupilarum in judicio et extra defendere et in defensione non relinquere actiones tempore perituras intentare utilia facere et inutilia pretermittere et res bona et jura pupilarum prefatarum salvare custodire et salva facere et dictam tutelam et pro tempore curam fideliter legaliter et diligenter exercere et sue administrationis debito loco et tempore reddere rationem et reliqua et que sub nomine reliquorum continentur restituere et ad secunda vota non transire. Et omnia et singula facere in predictis et circa predicta necessária et opportuna et que ad officlum tutoram et curatoram pertinere noscuntur dummodo in omnibus peragendis uti possit ac valeat veritate. Pro qua quidem infantissa Elisabeth tutrice predicta et ejus precibus et mandatis in predictis omnibus et singulis suprascriptis fidejusserant et fidejussores extiterant nobiles veri Ludo- vlcus de Azevedo et Dldacus Suerii am bo de Consilio dicti illustrissimi Domini Alfonsi regis et Domina Beatrix de Menesis uxor quondam Arte Gometii de Silva jam defunct! et quilibet ipsorum se in solidum obligando et promiserant et solemn! stipulatione convenerant fidejussores prefati et quilibet eoram dicto domino regi et mihi notário infrascripto reci- pientibus et stipulantibus ut supra se facturos et curaturos et quod facient et curabunt Ita et tallter cum effectu omni juris et fact! exceptione remota quod dicta Domina infantissa Elisabeth faciet observabit adimplebit et executioni mandabit omnia et singula suprascripta et supra per earn jurata promissa facta et gesta alioquin de ipsorum et cujus libet ipsorum proprio facere attendere observare adimplere et executioni mandare locis modis formis et temporibus superius denotatis in omnibus et per omnia. Que omnia et singula suprascripta promiserant et solemn! stipulatione convenerant prefata Domina Elisabeth et dicti domini fidejussores pre- libatl et quilibet eoram ut supradicto domino regi et mihi etiam notário infrascripto ut personis publicis ut supra recipientibus et stipulantibus perpetuo firma rata et grata habere tenere attendere facere et observare et contra non dare facere vel venire per se vel alium seu alios de jure vel de facto in judicio vel extra sub pena dupll ejus unde pro tempore agretur solemni stipulatione promissa et sub refectione damnorum et expensaram tic interesse litis et extra. Que pena totles commutatur 120
  • et peti et exigi possit et valeat cum effectu quoties in aliquo contra factum fuerit sive ventum vel effectualiter non servantum. Qua pena comissa soluta exacta vel non aut gratis remissa nihil o minus predicta omnia et singula suprascripta perpetuo firma et rata maneant et perdurent debeantque inviolabiter observar!. Proquibus omni- bus et singulis et eorum quolibet observandls et firmis et ratls habendis et tendis et pro dicta pena solvenda sl et quoties commlssa fuerit dieta Domina Elisabeth et dicti domlni fidejussores et qullibet eorum obliga- verunt se Ipsos et quemlibet Ipsorum et ipsorum et cujusque ipsorum in solidum heredes et bona omnia et singula presentia et futura renuncian- tes in predictis omnibus et singulis dicta principalis et dicti fidejussores et quilibet eorum exceptionibus non assumpte dicte tutella et pro tempore cure et non factarum dictarum promissionum obligationum et juram en ti non sic prestiti et omnium predictorum non sic factorum et gestorum non sic per omnia celebratl contractus et actus doli mail condictioni indebiti sine causa et injusta causa privilegio fori beneficio velleani epistole divi Adrian! de fidejussoribus et plurlbus reis debendi omnique alli legum jure et constitutionum auxilio et juri dicenti gene- ralem renuntiationem non sufficere. Quibus omnibus et singulis supra- scriptis sic peractis et solemnlter celebratis prefatus dominus rex suam et dicti regni quibus fungitur auctoritatem interposuit et decretum rogantes me Alfonsum Gundisalvi notarium infrascriptum quatenus de predictis omnibus et singulis unum vel plura publica conficerem do- cumenta. Postquam ibidem incontinenti anno inditione die et loco predictis et coram dictis suprascriptis testlbus etlam ad omnia et singula Infras- cripta vocatls habitis et rogatis. Prefata domina infantissa Elisabeth tutrix prediota certificata ut supra sciens et teneri ad inventaril confec- tionem de bonis rebus et jurlbus dictarum pupilarum et cujusllbet ipsarum et volens illud conficere premisso venerabill signo sancte crucis dixit asseruit confessa fuit invenisse et invenire in bonis rebus et juri bus dictarum pupilarum jus adeundi vel repudiandi pro dictis Domi- nabus Phlllipa et Caterina pupilis predictis heredltatem quondam dicti infantis Domini Petri earum patris pro duabus partibus ex septem partlbus Inter ambas et pro una septima parte pro qualibet abintestato. Protestans quod ad presens non scit alia bona et quod si alia Inveniet hulc Inventario addet vel aliud de novo conficlet. Quibus omnibus sic peractis et solemnlter celebratis prefatus dominus rex suam et dicti sul regni quibus fungitur auctoritatem Interposuit parlter et decretum. Item postea dictis anno indlctione die et loco e presentibus supras- criptis testlbus ad infrascripta omnia et singula etiam vocatis habitis et rogatis infantissa vidua Elisabeth tutrix prefata constituta et certi- ficata ubi et ut supra et ipsa Domina Phllippa et Domina Caterina pupile predicte maiores ut supra septenio. Sclentes cognoscentes et asserentes dictum illustrissimum principem infantem Dominum Petrum quondam 121
  • filium serenissimi Domini Joannis regis Portugalie virum olim et mari- tum dicte infantissa Elisabeth et diet arum pupilarum Pat rem mortuum esse et decessisse jam sunt sex anni et ultra ab intestato et nullo per eum condito testamento vel alia ultima voluntate post se relicta hodle- que superstite dicta Domina infantissa Elisabeth ejus uxore predicta et relictis dictis dominabus Philippa et Caterina relictis etiam et supers- titibus dicta serenissima Domina Elisabeth regina Portugalie et Domino Petro Domino Jacobo et Domino Joanne et Domina Beatrice omnibus ejus filiis et filiabus legitimis et naturalihus et nullis aliis. Et scientes et cognoscentes heredltatem olim dicti infantis Domini Petri eorum patris predicti fuisse et esse de jure eisdem dominabus Philippe et Caterine pro duabus partibus ex septem et cuilibet earum pro septima parte ab intestato delatam ipsamque putantes potius utllem et lucrosam quam damnosam. Eedem Domina Phillippa et Domina Caterina cum consensu verbo licentia et auctoritate dicte Domine infantisse Elisabeth tutricis sue ibidem presentis et eisdem in omnibus et singulis predictis et infrascriptis consentientis et consensum verbum licentiam et aucto- ritatem dantis et prestantis et ipsa Domina infantissa Elisabeth tutrix predicta et tutorio nomine predicto pro dictis dominabus Philippa et Caterina et ipso omnes cum consensu licentia et auctoritate prefati Domini regis et supplendo et supplere volendo omnem et quemcunque defectum ipsis et cuilibet ipsarum consentientis et auctoritatem licen- tiam atque decretum sui prestantis et interponentis in predictis et infras- criptis omnibus et singulis et omnibus melioribus modo via jure et forma quibus potuerunt et possunt et tarn conjunctlm quam disjunctim dictam hereditatem paternam pro dictis duabus partibus ex septem inter ambas et pro una septima pro qualibet earum ab intestato et pro omni et pro quocunque jure et portione quibus quomodolibet deferretur adi- verunt et apprehendlderunt et in ea se imiscuerunt et heredes esse voluerunt perseverando in omni alia additione per dietas pupilas seu pro els quomodocunque et quandocunque facta de hereditate predicta. Quibus omnibus dictus Dominus rex suam et dicti sui regni et loci quibus fungitur auctoritatem interposuit atque decretum rogantes me Alfonsum Gundisalvi notarium infrascrlptum qualiter de predictis omnibus publicum conficerem instrumentum unum vel plura. Et eisdem anno in dictione die et loco suprascriptis et presentlbus dictis supra nominatis testlbus etiam ad infrascripta omnia et singula vocatls habitis et rogatls. Infan- tissa Domina Elisabeth vidua tutrix prefata certificata ut supra asserens ut supra sciens se teneri ad confectionem inventarii de bonis rebus et juribus dictarum pupilarum addens inventario alias per ipsam confecto seu aliud conficiens inventarium venerablli signo sancte crucis premlsso omni modo via jure et forma quibus magis et melius potuit et potest dixit asseruit et confessa fuit se invenisse et invenire in bonis rebus et juribus dictarum Dominarum Philippe et Caterine pupilarum et here- dum prenominatarum duas partes ex septem partibus cujusdam credit! 122
  • florenorum quadraginta unius millium quingentorum octoginta duorum montls communis vel alterius vis magnifici communis Florentie descripti super libris et registris dicti montls sub nomine dicti infantis Domini Petri necnon jus petendi exigendi consequendi ad officialibus dicti montis communis Florentie et quibuscunque eorum scribanis camerariis capseriis et notariis et aliis ad id omnes et singulos et quascunque pagas donum et seu interesse tarn retentas et substentas quam currentes tarn presentes et pretéritas quam futuras debitas et in futurum debendas quomodocunque eisdem pupilis et heredibus supradictis vel alteri earum cccasione dicti crediti montis et duarum partium ex septem ejusdem et cujuscunque et pro quacunque parte protestans quod ad presens non scit alia bona res et jura dictarum pupilarum et siqua alia in veniet huic inventario addet vel aliud de novo conficiet. Quibus omnibus et singulis supradictis sic peractis et solemniter celebratis prefatus dominus rex suam et dicti sui regni et loci quibus fungitur auctoritatem et decretum interposuit. Et eidem domine infantisse Elisabeth tutrici predicte com- misit gestum administrationem et gubernationem personarum bonorum rerum et jurium dictarum pupilarum. Rogantes me Alfonsum Gundisalvi notarium infrascriptum quatenus de predictis omnibus publicum confi* cerem documentum unum vel plura. Item postea dictis anno indictione die loco ac pontificatu et coram dictis suprascriptis testibus ad infrascripta omnia et singula etiam vocatis habitis et rogatis. Prefata domina infantissa Elisabeth vidua tutrix et pro tempore curatrix predlcta constituta et certificata ubi et ut supra sciens et affirmans se in omnibus mundi partibus maxime lon- ginquis adesse non posse pro bono et utilitate dictarum pupilarum suo tamen ipsius Domine infantisse Elisabeth periculo et cum consensu licentia auctoritate atque decreto dicti domini regis eidem in predictis et infrascriptis omnibus auctorantis consentientis et consensum licen- tiam auctoritatem et decretum dantis prestantis atque interponentls sup- plentis quidem et supplere volentis omnem et quemcunque defectum et omnibus melioribus modo via jure et forma quibus potuit et potest fecit constituit creavit et solemniter ordinavit ejusdem tutricis dicto nomine et dictarum pupilarum procuratores actores factores negotiorum gestores et certos nuncios speciales et quidquid melius dici possunt. Nobiles et discretos viros Dominum Jacobum Dei miseratione et sacrosancte Romane Matris Ecclesie electum confirmatum etc. Ecclesie et archieplscopatus Ulisbinensis dictarum pupilarum fratrem et filium dicti quondam infantis Domini Petri et Cosmam Joannis de Medicis et Petrum ejus filium ambos eives florentinos licet absentes sed tanquam presentes et accep- tantes et quemlibet ipsorum in solidum et in totum ita tamen quod occupantes seu incohantis condictio potior seu melior non existat sed quod unus eorum inceperit alius mediare valeat prosequi et finire specia- liter et nominatim ad petendum exigendum consequendum et recipien- dum et se habulsse et recepisse confltendum a Magnifico communi 123
  • Florentie et ab officialibus montis communis predict! et a quibuscunque scribanls camerarlls capserlls notarlis et alils ad id quomodolibet deputatis omnem et quamcunque summam et pecuniarum et seu Florenorum aurl et denariorum quantitatem eiddem constituent! dictis nominibus aut dictis ejus pupilis heredibus predictis quomodocunque debitam et in futurum debendam pro quibuscunque pagis dono et interesse ordinariis retentis et substentis et seu currentis preterltis presentibus et futuris tarn debitis quam futuro tempore debendis occasione dicti crediti floreno- rum quadraginta unius millium quingentorum octoginta duorum montis communis prenominati descripti super libris et registris dicti montis et communis predict! sub nomine dicti principis illustrissimi infantis Domini Petri et occasione quorumcunque aliorum creditorum quorum- cunque montium communis jam dicti descriptorum seu describendorum sub quocunque nomine quomodolibet et quocunque jure et pro quacunque portione ad ipsam constituentem dictis modis et nominibus et seu ad dietas pupilas et heredes prenominatas pertinentium et spectantium et seu pertinendorum vel spectandorum quovis tempore. Exindeque ipsum commune Florentie et officiales finiendum et eidem et cuicunque pro ipso communi recipient! faciendum finem quietationem absolutionem et pac- tum perpetuum de ulterius non petendo tantummodo de exactis et de lis que exegerint vel habutsse fuerint confess!. Et in omnibus et per omnia in predictis et circa predicta faciendum pro consecutione et effectu omnium predictorum ad sensum dictorum procuratorum et actorum et cujusque ipsorum. Et generaliter ad omnia et singula et quecunque alia in predictis necessária et opportuna et seu quomodolibet dictis procura- toribus et actoribus vel alter! eorum in solidum placita faciendum geren- dum et exercendum etiam si talia forent que mandatum exigerent speciale magis vel generale quod extunc eisdem et cuilibet eorum in solidum con- tulit atque dedit. Et ad predicta et eorum quodlibet substituendam et sub rogandum et loco ipsorum vel alterius eorum ponendum procuratorem et actorem et factorem unum et plures semel et pluries et substitutum et substitutos revocandum et alios de novo substituendum et quoties et prout ipsis procuratoribus et actoribus vel alter! eorum videbitur et placebit mandato tamen present! semper in suo robore permanente. Dans et conce- dens dicta constituens dictis ejus et dictarum pupilarum procuratoribus vel actoribus et cuilibet eorum in solidum et cuicunque substituendo ab eis vel altero eorum plenum et plinisslmum et libe rum generale ac speciale mandatum cum libera necnon promittens et solemni stipulatione conve- niens mihi Alfonso Gundisalvi notário infrascripto ut persone publice reclpienti et stipulanti pro omnibus quorum interest vel poterit quomo- dolibet interesse se perpetuo firmum ratum et gratum habitarum omne id totum at quidquld per dlctos actores procura to res vel alterum eorum et quemcunque substituendum ab eis vel eorum altero actum factum gestum vel quomodolibet administratum fuerit in predictis et circa pre- dicta sub expressa hypotheca et obligatione sul suorumque heredum et m
  • bonorum omnium presentium et futurorum. Qulbus omnibus sic cele- bratis solemnlter prefatus domlnus rex Portugalle etc annuens tanquam justis et slbl pro dictis pupilis utllibus et expedlentibus vlsls suam et dicti sul regni et loci quibus fimgitur meliorl modo via et jure qulbus potuit auctoritatem interposuit et decretum et presens publicum Instru- mentum suo sollto slglllo pro fide omnium suprascriptorum roborari mandavid rogantes me Alfonsum Gundlsalvl infrascriptum notarium quem admodum de predictis unum vel plura publica conflcerem documenta. Sub anno lndlctlone die mense et loco ac pontificata et coram predictis testibus qulbus supra. Inde sequltur subscriptio mei notarii que in predicta scriptura est subscripta. Et ego Alfonsus Gundisalvi capellanus capelle quondam predict! illustris infantis Domini Petri pubUcus auctorltate regia notarius latino sermone tantum in toto domino et regnis lllustrissimi et potent!ssimi Domini Alfonsi Dei gratia regis Portugalie et Algarbii Cepteque Domini qui predictis omnibus et singulis sic peractis dum agerentur et fierent una cum prenominatis testibus presens fui eaque sic fieri vidi et audivi et In hanc formam redegl et in meam notam recepi. A qua quidem hoc publicum instrumentum manu propria extraxi sub nomine et signo meis solitis et consuetis in fldem et testimonium omnium et slngulorum premissorum requisitis et rogatis. Post qua rum quidem scripturarum presentationes nobis prefata dilec- tissima conjux mea suppllcavit ut in lltteris nostris sibi illustrique predicte infantissa ejus genetrici copiam daremus in qulbus tarn de veritate ipsarum scripturarum quam de fide et legalitate notarii testium- que et fidejussorum testimonium per hiberemus veritatis. Et quia dietas scripturas fieri vidimus et illis auctoritatem et decretum interposuimus ut in ipsis continetur. Et etiam illas vidimus non cancellatas nec abolitas aut in aliqua sui parte viciatas sed erant omnl vitio et suspectlone carentes. Et notarium cognoscimus nostra auctorltate regia creatum et testes scimus fidedignos et fidejussores idoneos. De omnibus fieri jussimus has presentes nostras litteras manu nostra signatas et sigillo nostro plúmbeo appendente sigillatas In fldem et testimonium mei veritatis. Datum in nostra regali civitate Ulisbonensi in propriis nostris regalibus palatiis predictis. Anno a nativitate Domini Nostri Jesu Chrlstl millesimo quadringentesimo quinquagesimo quinto indlctione tertia die vero Mercurll vigésima quinta men sis Junii tempore Pontificatus Sanctls- siml in Christo Patris et Domini Domini Kalisti Divina Providentia Pape tertii anno pontificatus ipsius primo etc. El Rey (B. R.J 125
  • 4164. XVII, 5-12 — Convenção feita entre o bispo de Évora e o Mestre de Avis, a respeito da Igreja de Santa Maria de Beja, 1279, Junho, 16. — Pergaminho. Mau estado. Três selos pendentes. 4165. XVH, 5-13 — Acordo (traslado do) entre el-rei de Portugal e o rei de França, a respeito das represálias de certas presas tomadas. Paris, 1559, Janeiro, 19. — Papel, i folhas. Bom estado. Trelado do acordo Anrique pola graça de Deus rei de França a todos aquelles que estas presentes letras virem saúde. Como pola continuação antretimento e aumentação da boa antigua e perfeita amizade dantre nos e nosso muy caro e muito amado bom yrmão amyguo e aliado el rei de Portugual e pro ver has depredações e injurias que seus sobjeitos pretendem lhes averem sido feitas poios nossos e aaquellas que os nossos subgeitos pretendem lhes averem sido feitas poios seus nos ouvemos por nossas letras patentes dos vint'oito de Fevereiro de mil e quynhentos e corenta e sete consentido e acordado que todas as letras de marca contra marca e represarias avidas por nossos ditos subgeitos contra aquelles de nosso dito bom irmão por quallquer causa e ocasião que fosse fosem tidas em estado suspenso ate o tempo e termo de dous annos a saber começando do dia e datta das nossas ditas letras contanto que as letras de marca e represarias avidas polios subgeitos de nosso dito bon irmão fossem tidas em semelhante sospensão polo tempo dos dous anos durante o quall tempo seus sub- geitos serião (T) obriguados seguyr a reparação das depredações e inju- rias por elles pretendidas tanto daquelas de que elles tinhão ávido letras de marca contra marca e represarias como doutras diante de cinco juizes e comisarios residentes na nossa villa de Paris elegidos e nomeados por elle ou seu embaixador que en nossa corte resedir e por nos ha sua dita nomeação e elleição hordenados e deputados pera julguar e decedir das ditas depredações e injurias em final sentença e sem apelação como em caso semelhante serão nossos subgeitos obriguados seguir com justiça e reparação das depredações e injurias por elles pretendidas ou aqueles a que as ditas letras de marca contra marca ou represarias avião sydo outorguadas diante cinco juizes e comissários residentes em Lisboa por nos ou por nosso enbaixador que la estiver elegidos e nomeados e ha nossa eleição e nomeação hordenados e deputados polo nosso dito hirmão e pera semelhantemente julguar das ditas depredações e injurias tudo em final sentença sem que os subgeitos dOa parte nem da outra se possão depois prover contra os ditos julguamentos por via d'apellaçáo nem por petição apresentada perante nos ou os conselhos privados nosos e de noso dito bom hirmão. Todos os quais juizes e comissairos poderãão res- peitivamente conhecer e decedir de todola3 matérias depredações inju- rias e dannos pretendidos e que poderião ser cometidos dúa parte e doutra durante o dito tempo. E avemos querido e consentido que a este fim 126
  • os processos jaa yntemtados assy por os nossos ditos subgeitos como poios de noso dito bom yrmão por rezão do que acima he dito e seme- lhantemente aqueles que pendião diante os juizes e comisarios respeitt- vamente por nos deputados em a nossa villa de Baiona (1 v.) que ficarão indecisos fosem respeitivamente enviados aos ditos juizes e comissairos estabelecidos (») e ordenados assy na nossa villa de Paris como em Lisboa pera os julguarem como acima he dito. E se acontecesse que as ditas depredações e injurias fossem sostentadas averem sido feitas poios servidores ou oficiais nossos ou de noso bon irmão ou outros a nosso consentimento nos poderemos por rezão delias ser valiosamente condenados diante dos ditos comissairos e seremos obriguados a responder e ahy conhecer e aceitar jurdição a saber nos ou nosso procurador por nos ante os comissairos ellectos por nosso dito bon irmão e por nos ha sua elleição cometidos e deputados em a nossa dita villa de Paris e pola forma acima declarada nossa bom irmão ou seu procurador por elle se- melhantemente diante dos juizes por nos elegidos e ha nossa dita elleição cometidos por nosso dito bon irmão em a villa de Lisboa e quando dentro do dito tempo de dous annos as diferenças por rezão daquellas depredações e injurias não forem findas nem decedidas poios ditos juizes comissairos os ditos defraudados e injuriados dúa parte e da outra não poderão ainda que o dito tempo seja passado fazer executar as ditas letras de marca contra marca e represarias por elles dantes avidas sem aver primeiro mostrado direitamente cada hum por sy e em seu caso aos do nosso conselho privado de como o proseguirão e das devidas deligenclas por elles feitas e como a justiça lhes foy dene- guada durando o dito tempo dos dous annos e que o enbaixador de cada hum de nos contra os sobgeitos do qual foi requerida expedição das ditas letras de marca contra marca e represarias não aaja sido suma- riamente ouvido sobre a dita deneguação de justiça que lhe sera apresentada o que tudo visto pelos dos nossos conselhos privados hy aaja sido res- peitivamente ordenado e semelhantemente nosso dito bom irmão fara expedir semelhantes letras pera da sua parte guardar e oubservar e fazer guardar e observar por seus ditos subgeitos o que se contem por nosas letras o conteúdo das quais nos avemos por outras nossas letras patentes de dezanove de Novembro de mil e quinhentos e corenta e nove continuado e prolonguado ate dous annos primeiros seguintes começando do dia da expiração das primeiras e ainda depois por outras nossas letras de catorze de Setembro de mil quinhentos cincoenta e dous por semelhante tempo de dous annos e ainda depois por outras nossas letras de trinta de Dezenbro de mil quinhentos e cincoenta e quatro a requerimento de nosso dito bon irmão as ouvemos continuado e prolonguado por tempo de tres annos primeiros seguintes a começar da expiração (2) das ditas ter- ceiras letras com os encareguos e condições e tudo assy como he conteúdo (») Riscado e quase apagado: respeytivamente por nos deputados fectos 127 L
  • em nossas ditas letras seguindo as quais nossos ditos subgeitos farião respeitivamente proseguição das ditas injurias e depredações que todavia ainda não hão sido decedidas nem semelhantemente aquelas que forão de- pois cometidas a causa do que nosso dito bom irmão nos enviou requerer e roguar por seu enbaixador João Pereira Dantas quisesemos «inrfa continuar e prolonguar o conteúdo em nossas primeiras segundas terceiras e quartas letras polo tempo de cinco annos a começar do dia e dabta destas presentes como semelhantemente elle entende fazer de sua parte. Nos a estas causas desejosos de bem e milhor conservar antreter e aumentar a boa perfeita e comua amizade dantre nos e nosso dito bom irmão e prover has ditas depredações e injurias e por certas outras boas consyderações que a isto nos moverão avemos de nossa certa ciência chea poesança e autoridade reall continuado prolonguado continuamos e prolonguamos por estas presentes o conteúdo em nossas letras dos ditos trinta de Dezenbro mil e quinhentos e cimcoenta e quatro acima decla- radas atte cinco annos seguintes a começar do dia da concessão das presentes durando as quais nos queremos consentymos e acordamos que os ditos juizes comissairos por nos e nosso bom irmão cometidos em a forma que dito he nas ditas villas de Paris e Lisboa descidão e conheção das ditas injurias e depredações e outras cousas conteudas nas ditas letras cometidas e acontecidas assy dantes como depois da dabta das ditas letras e assy das que poderãão ser feitas durando os ditos cinco annos tudo conforme ao que he conteúdo nas ditas letras assy como acima he dito mediante tan bem que nosso dito bom irmão fara expedir semelhantes letras e fara e guardara da sua parte o seme- lhante prometendo em boa fe e palavra de rei amtreter guardar e oubservar e por nossos servidores ofeciais e ministros quaisquer que sejão fazer antreter guardar e observar o conteúdo em nossas ditas letras com todas e cada hua das cousas acima ditas sem nas contrariar nem sofrer serem contrariadas direitamente ou indireitamente em qual- quer maneira que seja. E porque poderaa aver necessidade das presentes em muitos e diversos luguares nos queremos que ao vidimus delias seja dado fe como a este presente original colacionado por hum de nossos secretários nottairos ou tabaliães porque tal he nosso plazer. En testemunho do que nos avemos assinado estas presentes de nossa mão e nellas fizemos aplicar e por nosso sello. Dada em Paris a dozanove de Janeiro 1559. E de nosso reinado o duodecimo. Joam Pereira Dantas. (B. RJ 4166. XVII, 5-14 — Carta de D. Fernando de Meneses a el-rei D. Sebastião ,na qual o persuade, por ordem do Papa, ao casamento. Roma, 1566, Setembro, 16.—Papel. 4 folhas. Bom estado. 128
  • Senhor Em outra carta avisarei a Vossa Alteza do que se oferece depois que ulltimamente lhe escrevi. Esta sera somente pera lhe fazer saber que ho Papa me mandou chamar huum dia desta semana e depois de estar commiguo huum pedaço em comversaçâo me dise que a causa pera que me chamara fora pera me dizer que elle entemdia que de parte deli rei de Framça se tratava com muita instancia casamento com ha segunda filha do emperador e que também era avisado que o mesmo rei de Framça e ha raynha sua mãi procurão casar sua irmã dei rei com Vossa Alteza e que polio grande partlcullar amor que tem ha Vossa Alteza e a seu reino que ele ha por espelho da religiam chrisptam lhe parecia era obriguado neste neguocio de seu casamento fazer lhe todas as lembranças que entendese comvinhão a serviço de Deus e de Vossa Alteza e bem de tall reino e que a ese efeito tinha detre- minado mandar huum correo mas porquanto por justos respeitos em sua carta nam podia dizer a Vossa Alteza quanto desejava nesta materia me pedia a mim que de sua parte lho escrevese e que elle por seu breve pediria a Vossa Alteza crença a minha (1 v.) carta pedindo me a mim que tudo tivese em muito segredo e fizesese (sic) este oficio da maneira que elle de mim comfiava. E atras isto me dise que visto como na Chrisptandade ao presemte nom avia otros casamemto[s] senam estes dous decemtes a Vossa Alteza temdo elle [ ] (') pera poder escolher lhe pesaria nom la [ ] mão do que lhe mais convém e ao mund[o pajrece milhor e que este julguava elle ser a filha do emperador porque temdo Vossa Alteza com ella tamta rezão de paremtesco e semdo filha (deixando haparte a grandeza do pai) de tão vertuosa e samta empera- triz e criada em tamta observameia de vertude e da relligiam chrisptam estara mui bem conjumta com huum príncipe das mesmas callidades como era Vossa Alteza. E Vossa Alteza mui bem com ella e asim orde- naria o Senhor dar lhe filhos semelhantes a elles zelladores de Deus e da Sua santa fee e se perpetuaria com este ajuntamento a antigua liamça dos reis dese reino com a casa reall de Castella e Austria. E portamto ele receberia muito contentamento e satisfação e asim o pedi [a] a Vossa Alteza que com todo seu poder procurase de [ ] (i) esta senhora por molher e manifestando [ ] (') parte sua vontade empedise o desenho e ( ](i) do deli rei de Framça com brevidade e se a Vossa Alteza comprise adopera lo em algúa cousa nesta materia que estava ele mui pres- tes pera o comprazer e ajudar quanto lhe fose posivell. E quanto ao casa- mento de Framça lhe nam parecia bem nem comviniente a Vossa Alteza porque ainda que a senhora (S) seja filha de tão grande rei como he ho de Framça todavia se sabe quam enfermo aquelle reino esta nas (') Manuscrito roto. 129 9
  • cousas da religião chrisptam e que aquelle mall nom somente tomara os baixos popullares mas que dera também nos grandes e que muitos destes herejes publicamente favorecia e homrrava a rainha tanto que na religiam e noutras cousas tinha dado no mundo muito mao exempllo de si e que nam podia deixar de me dizer tinha delia por estes respeitos mui pouca satisfação. E como quer que as filhas pola maior parte semdo criadas polas mãis seguem seus custumes era muito d'arecear que a dita senhora sua filha nom tenha aquella criação que conviria a molher de tão grande e vertuoso rei como Vossa Alteza ou seja tocada do comum mall daquelle reino que semdo asim nom poderia ser cousa mais contrairá ao serviço de Deus e de Vossa Alteza homrra sua e bem dese reino que emtrar nele tal peste pois polia bondade do senhor era tão limpo de toda herezia. E que portamto lhe pedia e roguava muito tevese grande temto e consideração se lhe este neguocio era proposto e a mim roguava que lho escrevese e sobretudo pedia a Vossa Alteza e a mym encommendava que per nenhúa via se entemdese em Framça desviava ele Vossa Alteza deste casamento porque estamdo as cousas daquele reino no estado em que estão bastaria iso pera (2 v.) de todo se desavirem com elle e sairem da obidiemcia desta sede apostollica. Fromiti lhe que em tudo faria o que me Sua Santidade mandava como faço e vemdo o amor e afeição com que me fallou em toda esta materia [lhe] beijei o pee de parte de Vossa Alteza per que [ ] (i) crer que huum Papa tão vertuoso nom [ ] (') a fazer este oficio senão com zello de vertude e de ezuberante amor que tem a Vossa Alteza polio que entemdo lhe deve Vossa Alteza loguo mandar responder em agradecimento da lem- bramça que tem delles e de seus Estados mostrando lho merece polo amor e grande devaçâo que a sua pesoa tem partlcullarmemte e que tera muita conta com sua lembrança e conselho. E quando ouver de tratar do seu casamemto o avisara porque entemdo recebera Sua Santidade niso grande satisfação e contemta- mento. E quando a Vossa Alteza parecer que suas rezõis são suficientes pera se fazer o que ele diz e mostra desejar bem creo se obriguaria o Papa muito escrevendo lhe que por seu respeito e conselho detrem[ ] (1)0 que lhe Sua Santidade exhorta e manda [ ] (1) mui eficazes rezõis ho obriguavão a não engeitar est'outro partido. Quisera o Papa (como atras diguo) mandar com este despacho huum correo a Vossa Alteza. Trabalhei de o desviar diso por me parecer con- vinha asim mais pera o segredo do neguocio que Sua Santidade pretende e deseja e também (t) ao serviço de Vossa Alteza e ofereci me que eu mandaria o despacho a mui bom recado e nom semdo esta carta pera (') Manuscrito roto. 130
  • mais Noso Senhor guarde e acrecente a vida e Reall [Esjtado de Vossa Alteza. De Roma 16 de Setembro 1566 Dom Fernando de Meneses (L. P.) 4167. XVII, 5-15 — Contrato do casamento de el-rei D. Manuel com a princesa D. Isabel. Burgos, 1496, Novembro, 30. — Papel. 16 folhas. Bom estado. Don Fernando y Dona Ysabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sycilia de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefta de Cordova de Oorcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las islãs de Canaria condes de Barcelona y sefiores de Viscaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Ruyssellon y de Cerdefia marqueses de Oristan y de Gociano hazemos saber a quantos esta nuestra carta viesen que por el muy reverendo in Christo padre don frey Francisco Ximenes arçobispo de Toledo en nuestro nombre y por nuestro especial mandado fue concordada y asentada cierta capitulação con don Alvaro de Portogual en nombre dei sereníssimo rey de Portugal nuestro muy caro y mui amado primo y como su procurador por vlrtud dei poder que para ello mostro cuyo original entrego en nuestro poder el tenor de la qual capitulacion es este que se sigue. Porquanto por la gracia de Nuestro Sefior entre los muy altos y muy poderosos príncipes el rey don Fernando y la reyna dofia Isabel rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc de la una parte y el muy alto y muy poderoso sefior don Ma (1 v.Jnuel rey de Portogal y de los Algar- ves etc de la otra es tratado y concertado que el dicho sefior rey de Portogal se aya de desposar y casar con la muy illustre seõora dofla Ysabel princesa de Portugal infante de Castilla de Leon y de Aragon etc fija de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon etc los quales tnandaron al arçobispo de Toledo que en su nombre y por su mandado Juntamente con don Alvaro de Portogal procurador que es pera esto especialmente deputado por el dicho sefior rey de Portogal que fiziessen y concordassen assentassen y capitulassen los dichos desposorlos y casamientos y todalas cosas pera ello necessárias y cumplideras que ellos entendi ess en que se devian assentar y capitular pera que los dichos desposorlos y casamientos huviessen effecto y lo que es concordado y assentado por los dichos arçobispo de Toledo y don Alvaro de Portugal en nombre de los dichos sefiores sus constituientes es lo seguiente. Primeramente es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portugall y el dicho su procurador en su nombre y la dicha sefiora prin- cesa de Portugal por sy misma se ayan de desposar y desposen por 131
  • palabras de presente que fagan matrimonio segun orden de la Santa Madre Iglesia de Roma dentro de nueve dias primeros seguientes contados desd'el dia de la fecha desta capitulacion (2) porquanto los dichos seôores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc tienen bulia de nuestro muy Santo Padre en que Su Sanctidad dispensa en los grados de consan- guinidad y affinidad que entr'el dlcho sefior rey y la dicha sefiora princesa de Portugal ay. Otrosi es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Portogal aya de aprovar y aproeve y aya por rato y grato y fyrme el dicho despo- sorio por palabras de presente fecho y otorgado por el dicho don Alvaro en su nombre con la dicha sefiora princesa de Portogal y la escritura y aprovação y ratificação en forma devida firmada dei nombre dei dicho sefior rey y sellada con su sello promete y segura el dicho don Alvaro en su nombre y como su procurador de dar y entregar y que sera dada y entregada realmente y con efecto a los dichos sefiores rey y reyna de Castella de Leon y de Aragon etc o a qualquier dellos dentro de quarenta dias contados desd'el dia que el dicho desposorlo fuere fecho. Otrosi es concordado y assentado entre los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc y el dicho sefior rey de Portugal y de los Algarves etc y los dichos arçobispo de Toledo y don Alvaro de Por- tugal en sus nonbres que (2 v.J el dlcho matrimonio y casamlento dei dicho sefior rey y de la dicha sefiora princesa de Portogal se aya de celebrar y celebre faziendos sus velaciones en haz y segund orden de la Sancta Madre Iglesia dentro de seys meses primeros seguientes contados deste dia de la fecha desta capitulacion pera lo qual los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc y el dicho arçobispo de Toledo en su nombre se obligan que aya de enbiar y enbien dentro dei dicho termino la dicha sefiora princesa de Portugal su hija hasta la raya de entr'amos los dichos reynos de Castilla y Pcrtogal como con- viene a su estado entre la ciudad de (i) y la villa de (i) donde el dicho sefior rey de Portogal la aya de recebir y receba al dicho tyenpo y en el dicho logar como conviene a su estado. Otrosi es concordado y asentado que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon etc aya de dar y pagar y den y paguen al dicho sefior rey de Portogal o a quien su poder oviere con la dicha sefiora princesa de Portogal su fija en dotte y casamlento otro tanto como se assento de le dar con el príncipe de Portogal que santa gloria aya que fueron cinquenta y tres mill y trezientas y treynta y tres doblas y un tercio de dobla y de mas desto le ayan dc dar y den las diez y siete mill doblas que la dicha sefiora princesa de Portugal ovo de aver de sus arras y le fueron pagadas en cierta recompensacion y des (S) cuento que delles se fiso ansi que montan las dichas doblas en la manera que dicha es setenta mill y trezientas y treynta y tres doblas y un tercio de (') Espaço em branco. 132
  • dobla de la vanda de oro castellanas de buen oro y justo peso o su justa estimation que valieren en oro y plata al tiempo de las pagas y non avra en esto logar ni prejudique qualquier tassa precio o estimacion que sobre valor de la dicha moneda fuere fecha por los dichos reyes en sus reynos las quales sean obligados de pagar los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc en tres afios primeros siguientes que comien- cen a correr desd'el primer dia de Junio primero que verna dei afio de mill y quatrocientos y noventa y syete afios en tres pagas en fyn de cada un afio cada una paga por tercios de manera que la primera paga sea en fyn del primer afio contado como dicho es y las otras dos pagas en fyn de cada un afio su tercio an si que cumplidos los dichos tres aflos sean cumplidas las dichas tres pagas e que el dicho seflor rey de Portugal sea Obligado a dar su carta de pago al tiempo que recebiere las dichas pagas en publica forma de como lo recibe pera en pago de la dicha dotte e los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc y el dicho arçobispo de Toledo en su nombre promete y segura por esta pre- sente escritura que daran y pagaran realmente y con effecto al dicho seflor rey de Portogal o a quien su poder pera ello oviere las dichas setenta mill y trezientas y trynta y tres doblas de buen oro y justo peso a los dichos plasos como dicho es. (S v.) Otrosi es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Portogal y sus herederos y susessores sean obligados de restltuyr y por esta presente escritura el dicho don Alvaro como su procurador en su nombre segura y promete y se obliga que el dicho sefior rey de Portogal y sus herederos y susessores sestituyran y pagaran realmente y con efecto a la dicha sefiora princesa de Portogal y a sus herederos y susesso- res y a quien por ella lo oviere de aver dentro de dos afios luego seguin- tes despois que fuere dissoluto el matrimonio todo lo que oviere recebido de la dicha dote. Otrosi es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal aya de dar y de en arras a la dicha sefiora princesa de Portogal por honrra de su persona diez y siete mill doblas de la vanda castelhanas de buen oro y justo peso en oro y plata al precio que valiere al tyempo de la paga como dicho es en la paga de la dote y non enbargue qualquier tassa o precio que sobr'ello por ordenança de los reyes se hiziere como fue dicho en la paga de la dote las quales dichas doblas o su justa extimaclon como dicho es la dicha sefiora princesa de Portogal avra por arras en todo caso agora sean nascidos dellos fijos que DÍ03 ortorgue o non fynido y acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier modo que sea salvo se la dicha sefiora princesa de Portogal en el qual caso non avra arras. E viniendo caso que la dicha sefiora princesa de Portogal aya de aver las dichas arras ser le han pagadas a cila o a sus herederos como cosa de su proprio matrimonio dentro de dos afios contados desd'el dia que el matrimonio d) fuere soluto e si al tiempo que el dicho matrimonio fuere soluto non fuere pagada toda la dicha dote avra la dicha sefiora princesa de 133
  • Portogal y ser le ha restetuydo por arras en el caso que les aya de aver otro tanto delias como montare al respecto de lo que fuere pagado de la dote de manera que seyendo pagada la primera paga de la dote que le sea pagada la tercla parte de las arras y ansl de las otras pagas. E el dicho don Alvaro de Portogal en su nombre por esta presente escritura promete y segura que el dicho sefior rey su constituyente lo fara y cum- plira ansi realmente y con effecto segund en este capitulo se contiene. Otrosi es concordado y asentado que pera seguridad dei dicho dote y arras sean obligados y ypotecados como luego obligo y ypoteco el dicho don Alvaro el dicho nombre dei dicho sefior rey de Portogal como su procurador pera entonces a la dicha sefiora princesa de Portogal todos los bienes muebles y de reys patrimoniales y fiscales dei dicho sefior rey de Portogal especialmente obligo y ypoteco la cibdad de Viseo y la Villa de Monte Mayor el Nuevo com todas sus rentas términos jurlsdlciones civil y criminal alto y baxo mero y misto império rentas patronadgos de eglesias y con todos derechos y pertenenças que el dicho sefior rey de Portogal agora th v.) ha y deve aver en las dichas cibdad y villa de manera que veniendo el caso en que la dicha dote y arras se aya de restituyr que aya y poseo todo la dicha sefiora princesa de Portogal enteramente como al libre y entero seflorio dello pertenesce y deve per- tenescer salvo aquellas rentas y cosas que son tan conjuntas a la corona real de los reyes de Portogal que nunca las ovieron ni fueron dadas a las reynas de Portogal ni por ellas posseydas en los logares y tyeras que les fueron dadas por seguridad o conservacion de su dotte y arras que dando ansi mesmo resalvado que todas las cosas que por cartas del rey y de los reyes passados estan dadas en los dichos logares que las personas que las tyenen las tengan y les sean guardadas las cartas que cierca dello tyenen y que las rentas de la dicha cibdad y villa perteneseientee al sefiorio que la dicha sefiora princesa que sus herederos ovieren non se ayan de descontar en el dicho dotte y arras ni en parte dello porque el dicho sefior rey de Portogal por la persona del dicho su procurador ha se desde agora libre donacion a la dicha sefiora princesa de Portogal y a sus herederos de todas las dichas rentas jurisdicion y cosas sobredichas hasta le ser pagado enteramente la dicha dote y arras. La qual dicha dotte y arras le seran pagadas desd'el dia que el dicho matrimonio fuere fenescido por muerte de alguno dellos o por otro algum modo en que se ayan de pagar fasta dos anos cumplidos como de susodicho es. Otrosi es concordado y assentado que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Lion y de Aragon etc ayan de fornescer y aderesçar for- nesçan y aderesçan a la dicha sefiora princesa (5) de Portugal su fija de vestidos baxillas panos de armar arreos de su persona camara y casa segund su alvedrio y al estado de los dichos sefiores reyes y reyna pertenescer y todo lo que ansi le fuere dado a la dicha sefiora princesa de Portogal o ella consigo llevare a los dichos reynos de Portogal non sea Obligado el dicho sefior rey de Portogal de lo restituyr en algun 134
  • tyenpo mas todo aquello sea suyo delia y en su poder y disporna dello como le pluguere y el derecho lo otorga y blen ansl todo lo que la dicha sefiora princesa de Portogal adquerlere mueble o de raiz por donacion dei dicho seiíor rey de Portogal o de otra persona algúa o por otro qualquier modo que sea sera syenpre suyo y en su poder y fara dello llbremente todo lo que quesiere contanto que en las cosas que le ansi fuere dadas se guarden la forma de la donacion y las leyes dei reyno en las cosas de la corona. Otrosl es concordado y assentado que el dicho seftor rey de Portogal aya de dar y de a la dicha seõora princesa de Portogal pera sustentacion de su estado allende de todo lo que ella agora tyene en Portogual otro tanto de renta en assentamiento como ella agora tiene el dicho reyno de Portogal la qual renta le mandara assentar el portadgo de Llsbona y en otras rentas en que la paga delles le sea cierta pero quando queria que la sefiora reyna de Portogal su hermana falesciere que en tal caso fynque luego a la dicha sefiora princesa de Portogal las villas de Alan- quer y Ovidos y Syntra y Aldeã Gallega y Aldeã Gavina e que entonces le sea descontado dei dicho (Sv.J assentamiento otro tanto quanto las dichas villas rentaren y en qualquier caso que las villas de Alanquer y Ovidos vinieren a la mano de la dicha sefiora princesa de Portogal que finque las dichas dos villas ypothecadas a la dicha dotte y arras en logar de la cibdad de Viseo y villa de Monte Mayor el Nuevo las quales desde entonces queden libres y la mesma obligacion y ypoteca que esta sobre ellas quede traspassada a las dichas villas de Alanquer y Ovidos como dicho es y sy algúa destas villas estovyere obligada a otra cosa algúa por donde non se pueda obligar que en tal caso quede ypotecada la villa de Syntra en lugar de la tal villa. Otrosl es concordado y assentado que luego como la dicha sefiora princesa de Portogal fuere esposada por palavras de presente con el dicho senor rey de Portogal sea avida por natural de los dichos reynos de Portogal y aya todos los privyllegios y honrras libertades que han las reynas de Portogal pero sy algunos priviilegios son otorgados a las reynas estrangeras de los quales non gozan las naturales de los dichos reynos que ella los aya y goze dellos como estrangera e ansi mesmo todos los honbres y mugeres de qualquier condicion que sean que con la dicha sefiora princesa fueren puesto que sean estrangeros sean ávidos por naturales de los dichos reynos de Portogal como si fuessen verdade- ramente naturales dellos y avran los dichos priviilegios y liberdades como los naturales y estrangeros. (6) Otrosi es acordado y assentado que si Dios ordenare que el dicho seflor rey de Portogal fallesen de la vida presente primero que la dicha sefiora princesa que ella se pueda partir de los dichos reynos y senorios de Portogal y se yr a Castella o a otra parte algúa pera donde le pluguere syn le ser puesto enbargo a ello ni a los que con ella fueren ni a cosa algúa que ella o ellos tengan y consigo quieran llevar syn ser 135
  • obligada de aver licencia del rey que en aquel tienpo fuere pero sea tenyda de se lo hazer primero saber y puesto que se parta syn licencia del rey que non sea por se ansl partir desapoderada de las dichas cibdad y villa ni de las otras villas y logares que en aquel tienpo tovyere ni de las rentas jurisdicion y derechos dello nl de parte algua dello ni por ello sea menguada o anulada en todo ni en parte algfla la obligacion de su dote y arras ansi personal como real general y especial mas finque todavia fyrme pera ella con sus henederos puesto que antes de su partida y despues aya entre los dichos seflores reyes guerra lo que Dios non quyera. Otrosi es concordado y assentado que las pazes antigas que fueron assentadas y confirmadas entre los dichos seflores rey y reyna de Cas- tilla de Leon y de Aragon etc e el rey don Alonsso y el rey don Juan reyes de Portogal que Dios aya con todos los pactos vínculos firmezas y condiciones (6 v.) en ellas contenydos segund y por la forma y manera que por ellos fueron assentados y confirmados se confirmaran por los dichos seflores sus constltuyentes y desde agora los dichos arçobispo de Toledo y don Alvaro de Portogal en su nombre las assientan y confirman y allende desto por el grande amor y debto que entre los dichos seflores ay y por otras muchas razones y respectos agora de nuevo concuerdan y assientan de se ayudar cada y quando fuere menester pera deffension de sus proprlos estados y se ayudaran segund el caso lo requiriere seyendo primeramente pera ello requeridos lo qual faran y cumpliran entera fiel y verdaderamente syn arte ny engafio y syn cautella algúa y esto se entier.da que dando cuceptada y salvada la aliança que los dichos seflores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc tyenen con el rey de romanos y el archiduque su hijo y la aliança que el dicho sefior rey de Portogal y de los Algarves tyene con los reyes de Inglaterra. E nos los dichos arçobispo de Toledo y don Alvaro de Portogal en nombre de los dichos seflores nuestros constltuyentes assentamos y otor- gamos todos los capítulos de suso escritos y todas las cosas en elles y en cada un dellos concruidas y prometemos y seguramos y nos obli- gamos que los dichos seflores nuestros constltuyentes haran cumpliran y pagaran (1) realmente y con effecto cessante toda fraude dolo y cautela todo lo concruido en esta capitulacion segund que a cada uno dellos pertenesce y incumbe de hazer y cumplir segund y en la forma y manera que en ella se contiene y non yran ni vernan contra ello ni contra parte dello en tienpo alguno ni por alguna manera pera lo qual obligamos los dichos bienes de los dichos seflorios nuestros constltuyentes muebles y rayzes avides y por aver patrimoniales y fiscales y de la corona de sus reynos y por mayor firmeza juramos a Dios y a Santa Maria y a la Seflal de la Cruz que tocamos con nuestras manos derechas y a las palavras de los Santos Evangeli03 donde quiera que estan en nombre y en las anymas de los dichos seflores nuestros constltuyentes 136
  • por vertud de los poderes que pera ello especialmente tenemos que ellos y cada uno delias ternan y guardaran y taran tener y guardar invio- lablemente esta dicha capltulacion a buena fe y sin mal engaiio syn arte y syn cautela algúa. Y otrosi yo el dicho don Alvaro de Portogal pro- curador dei dicho seiior rey de Portogal prometo y me obligo en su nombre que el aprovara y ratificara y otorgara de nuevo esta capltulacion y cada cosa y parte dello y prometera y se obligara y jurara de la guar- dar y cunplir por lo que a el atafie y incumbe de fazer y que dara y entregara y fara dar y entregar la dicha aprovacion y ratiflcacion y juramento signada de su nombre y sellada con su sello a los dichos sefiores rey y revna de Castilla de Leon y de Aragon etc o qualquier dellos desde oy fasta en fyn dei mes de enero (7 v.) primero siguiente y otrosi nos obligamos en los dichos nombres que cada y quando que cada uno de los dichos sefiores nuestros constituyentes quesieren que de todo lo susodicho se fagan instrumentos y escrituras publicas que cada una de las dichas partes las otorgaran aprovaran ratificaran y juraran delante notários y testigos en publica forma segund que en tales casos se acos- tunbra faser. E por seguridad de todo lo susodicho fezimos dos escrituras de un tenor pera cada una de las la suya fyrmadas de nuestros nombres fechas y otorgadas en la muy noble y muy leal cibdad de Burgos a treynta dias dei mes de noviembre afio dei nascimiento de Nuestro Seiior Jhesu Christo de mill quatrocentos y noventa y seys ados. La qual escritura de capitulacion vista y entendida por nos los dichos rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc aprovamos otorgamos y confirmamos y prometemos y juramos a la Seiial de la Cruz y a los Sanctos Evangelios por nuestras manos corporalmente tafiidos presente el dicho arçobispo de Toledo y el dicho don Alvaro de Portogal procuradores susodichos que cumpliremos manternemos y guardaremos esta dicha escritura de capltulacion y todas las cosas en ella contenidas convlene a saber aquellas a que nos por vertud de la dicha capitulacion somos tenidos y obligados de cumplir y cada una delas que a nos pertenesce a buena fe y (8) syn mal engafio syn arte y syn cautela algúa por nos y por nuestros herederos y suscessores so las clausulas pactos obllgaciones vinculos y renuciaciones en esta dicha capitulacion contenidas. Y por certenidad corroboracion y convalidacion de todo mandamos fazer esta nuestra carta y daria al dicho don Alvaro de Portogal formada por nos y sellada con nuestro sello. Dada en la nuestra cibdad de Burgos a treynta dias dei mes de novyembre afio dei nascimyento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de myll y quatrocientos y noventa y seys aiios. Yo el rey Yo la reyna E yo don Juan por la gracla de Dios príncipe de Astúrias y de Glrona primogénito heredero de los muy altos y muy poderosos el rey 137
  • y la reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sicilia de Granada etc mis seflores vi esta scriptura de capitulacion de suso escrita y la apruevo y otorgo y confirmo y prometo de la cumplir mantener y guardar convlene a saber en las cosas que a my atafien y Incumben de haser como heredero y suscessor del rey y de la reyna mis seôores segund que por Sus Altezas esta otorgado y jurado. Fecho dia y mes y aflo susodichos. Yo el princype (8v.) (Selo de chapa) Está janto o seguinte documento: Sepam todos los que la presemte scriptura virem que entre nos dom Fernando e dona Isabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon y d'Aragam de Cezlllia y de Granada etc juntamente con el ilustrysimo princepe don Joam nostro muy caro y muy amado fijo primogenyto y heredeiro de los dichos nuestros reynos y seflorios de la una parte y don Joam Manuel camareiro mayor y del Consejo y procurador dei serenisimo príncipe don Manuel por la gracia de Dios rey de Portugal nostro muy caro y muy amado fijo em su nombre y por vertud de su poder que pera ello dyo de la otra parte porque las cosas concertadas »y asentadas entre nos las dichas partes sobr'el casa- myento dei dicho sereníssimo rey de Portugal nuestro fijo com la sere- nislma princesa dona Ysabel por la gracia de Dios reyna de Portugal su mujer nuestra muy cara y muy amada fyja se fagan y pongan em obra mediante nostro sefior sem impedimento alguno foram comcer- tadas y asentadas las coseis seguymtes. Primeiramente es concerta/lo y asyentado que plazendo ai dicho serenisymo rey de Portugal nostro fijo de echar fuera de todos sus reynos y seflorios a todos los que fueram comdepnados por ereges que estam em los dichos sus reynos y senhorios y poniemdo lo assy em obra imteiramente por todo el mes de setlenbre que primeiro vema deste presente anho (sic) de lRbij de manera que nymguno de los dichos erejes quede em nynguna parte de sus reynos y seflorios. E neste caso a nosotros nos prazera asy mesmo de yr los mais ahor- rados que pudiermos al lugar del Clavim que es en la fromtera de Portugal y levar alhy a la dicha serenisima reyna de Portugal nuestra hija pera em fim dei dicho (1 v.) mes de setienbre y que a este mesmo tienpo y termino el dicho serenisimo rey de Portugal nuestro fijo vema ai dicho lugar dei Clavin lo mas ahorrado que el pudiere. Y que el dia seguiente depois de alhegado alhy el dicho serenisimo rey de Portugal nuestro hijo se velara mediante Dyos con la dicha serenisima reyna de Portcgal su mujer nuestra fija y elha con el y comsumaran el dicho su casamyento con la graça de Noso Sefior y. al tercero dia el dicho 138
  • serenisimo rey de Portogal nuestro fijo se poderá volver a su reyno si el qulsiere. Otrosi es concertado y asemtado que en el tiempo de las dichas vistas em que nosotros y el dicho serenisimo rey de Portogal nuestro fijo estuvyeremos juntos nam avera nenguem requerymento de la una parte a la outra ny de la otra a la otra sy no holgar y aver plazer como lo requere yl hamor y deudo que emtre nosotros es. Otrosi es concertado y asentado que en lo susodicho ny em parte alguna delho no aya de haver duda ny embaraço ny dllaçon ny engafio ny otra cautella allguna de la una parte a la otra ny de la otra a la otra. Portanto nos los dichos rey y reyna de Castilha juntamente con el dicho ilustrysimo príncipe nuestro hijo prometemos em nuestra buena fee y pallavra real y juramos a Nuestro Sefior Jhesu Christo y al Senhal de la Cruz y a los Samtos quatro Evangelios com nuestras manos corporalmente tocados que cumpliremos y man tememos y guar- daremos la presemte scriptura y todallas cosas en elha contyudas com- vyene a saber aquelhas que nos por vertud delha somos obrigados de cumplir y cada una delhas que a nos pertcnezça a buena fee y syn mal enganho y syn cautela. (Z) E yo el dicho dom Joam Manuel em nombre y como precurador del dicho muy alto y muy eicelemte rey de Portogal my sefior prometo y juro em anyma de Su Alteza a Nuestro Sefior Jhesu Christo y al Senhal de la Cruz y a los Santos quatro Evangelhos com mys manos corporalmente tocados que el dicho rey de Portugal my sefior cunplira y manterna y guardara la presente scriptura e todas las cosas en elha contenydas comviene a saber aquelhas que Su Alteza por vertud desta sobredicha scpritura es tenydo y Obligado de complir y cada una delhas que a Su Alteza pertenezça a buena fee y syn mal engafio y sin arte y syn cautela alguúa. E por seguridad de todo lo susodicho se he fecho la presente scpritura dobrada de huum mesmo tenor y ambos fyrmadas de mano de nos los dichos rey y reyna de Castilha y el dicho ilustrysimo prín- cipe nuestro fijo y de mano de my el dicho dom Joam Manuel em nombre y como procurador del dicho rey de Portugal my sefior y ambas selhadas con el selho de nos los dichos rey y reyna de Castelha y con el selho de my el dicho dom Juam Manuel y la una queda en poder de nos los dichos rey y reyna de Castilha y la otra tomo yo el dicho dom Juam Manuel em nombre y como precurador del dicho rey de Portugal my sefior, lo qual fue fecho em la vilha de Medyna del Canpo a onze dias del mes de agosto ano del nacimento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill iiij°l R bij. Rey Reyna Principe Don Joham (Bv.) Yo Miguel Perez etc 139
  • E nos dofia Isabel por la gracia de Dios reyna de Portugal y de los Alguarves daquende y de alhende mar com Africa y sefiora de Guynea prometemos em nuestra buena fee y palabra real y juramos a Nuestro Seflor Jhesuu Christo y al Serial de la Cruz y a los Sanctos quatro Evangelhos con nuestras manos corporalmente tocadas que syendo sallydos de todo los reynos e sefiorios del dicho rey my seflor todos los que fueran comdepnados aqua por herejes que estam em los dichos sus reynos y sefiorios y escrivemdome el dicho rey my seflor y jurando- me com carta suya que sam salidos y que se algunos quedarem se esecutara en elhos la pena que como hereje3 merecerem y cumplindo el dicho rey my seflor las otras cosas contenydas en esta dicha presente scpritura que a al tocan de complir nos ysso mesmo cumpliremos todas las cosas contenydas en esta dicha scpritura comviene a saber aquelhas que a nos tocam de cumplyr y cada una delhas que a nos pertenezça ha buena fee y syn mal engafio syn arte y syn cautella allguna y por segurydad delho fyrmamos esta de nuestra mano y la mandamos selhar com nuestro selho. Em la Vilha de Medyna del Canpo dya mes y afio sussodichos. La reyna Yo Miguel Perez etc. (B. R.) 4168. XVII, 5-16 — Breve do Papa Pio V «Cum te ut eximium», diri- gido a el-rei D. Sebastião, pelo qual lhe dizia que seria de seu agrado que ele casasse com uma das filhas do imperador Maximiliano. Roma, 1566, Setembro, 15. — Pergaminho. Bom estado. Pius Papa V.* Charisstme in Christo fili noster salutem et apostolicam benedic- tionem. Cum te ut eximium fillum nostrum mérito dlligamus in maximis nostris curis non ea modo cogitamus quae in praesens sed ilia etíam quae in posterum ad honorem tuum et regni tui commodum pertinent Ad earn jam aetatem Dei benignitate pervenisti ut maturum existimemus cum solus sis et tanti regni spes unica de quaerenda tibi coniuge cogitare. Sed in hac cogitatione nulla nobis conditio occurrit quae circumspicientibus omnia nobis magis placeat quam uti matrimo- nium contrahas cum altera de filiabus charissimt in Christo filii nostri Maximilian! Romanorum imperatoris elect! ut quoniam major natu His- paniarum principi destinata putatur tu minorem cujus aetas cum tua satis congruit ducas neque clariori genere ortam ducere potes neque a matre in qua major pietas reluceat educatam. Tot vero Príncipes affinitate tibi his nuptiis adjunxeris ut nemo fere sit de majoribus christiani nominis pricipibus qui non tibi affinis futurus sit. Itaque IkO
  • nobis optime consulturus videris regno et posteritati tuae si earn potis- simum duxeris. Hec vero minus placiturum te generum puellae parentibus putamus quam tibi Caesar Socer et Imperatrix electa socrus placere debeant. Quocirca hortamur te fill charissime ut ad eas potissimum nuptias animum tuum dirigas. Nos hanc cogitationem minime suscepis- semus nisi te ut dlximus eximie amaremus. Plura autem de hac re locuti fuimus cum dilecto filio nobili vivo Ferdinando Menesio oratore tuo quern et prudentem virum et Majestatis tuae amantissimum fidelissimumque ministrum novimus. Cui etiam man- davimus ut uberius hac de re sententiam nostram ad te perscribat quo ilium officio pro caetera sua diligentia in tuis et regni tui negotiis procurandis functurum esse minime dubitamus. Dati Romae apud Sanctum Marcum sub annulo Piscatoris die XV Septembris M D I xvj. Pontificatus nostri anno primo. Antonlus Florebellus Lavellinus. (B. R.) 4169. XVII, 5-17 — Doação e confirmação do castelo de Guimarães, reguengos e jurisdições da mesma vila, feitas por el-rei D. João III ao infante D. Duarte, pelo seu casamento com a irmã do duque de Bra- gança, D. Teodósio. Lisboa, 1538, Março, 8. A confirmação é de: Lisboa, 1538, Setembro, 5. — Pergaminho. 2 folhas. Bom estado. Dois selos pen- dentes de chumbo. 4170. XVn. 5-18 —Procuração do príncipe de Castela, D. Filipe para ser recebido o dote de casamento da infanta D. Maria, filha de el-rei D. João III. Madrid, 1543, Março, 29. — Papel. 2 folhas. Bom estado. Yn Dey nomini amen. Notorio sea que nos don Felipe por la gracia de Dios príncipe de Castilla hijo primogénito de la cesaria y católica magestad dei imperador don Carlos rey de Alemafia de Castilla de Leon etc mi seflor porquanto el sereníssimo muy alto y muy poderoso rey don Juan de Portugal nuestro muy charo y muy amado tio a com- tenplacion del dicho emperador y rey mi seflor ha ordenado y proveido que en quenta y parte de pago dei dotte por el constituydo y otorgado a la yllustrissima ynfanta dofia Maria su hija en la capitulation del matrímonyo tractado y asentado entre my y la dicha ynfanta dofla Maria no obstante que el dicho nuestro matrimonio no sea aun efectuado ny consumydo se den y anticipen y paguen en las presentes ferias de Castilla ciento y cinquenta myll ducados de oro o su valor pera rescebir y cobrar los quales y dar las quitanças dellos al dicho emperador my seflor ha dado y otorgado su poder a Alonso de Baeça su criado y por su carta patente firmada de su mano y sellada con su sello me ha dado su consentimiento licencia y abttoridad pera que yo le de y otorgue el mesmo poder por lo que me toca por ser el dicho dotte constituydo por mi matrímonyo segund en la dicha carta se con ti ene cuyo thenor es este que se sigue m
  • Don Carlos por la divina clemência Imperador de los romanos siempre augusto rey de Alemafia dona Juana su madre y el mesmo d on Carlos por la gracia de Dios reyes de Castilla de Leon de Aragon de •as dos Secilias de Hierusalem de Ungria de Dalmacla de Croacia de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jaem de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las Yslas de Canaria de las Yndias yslas y tierra firme dei mar oceano archiduques de Austria duques de Borgofla y de Bravante condes de Barcelona de Flandres y de Tirol sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Ruysellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano etc. Porquanto el sereníssimo muy alto y muy poderoso rey don Juan de Portugal nuestro muy charo y muy amado hermano a comtemplacion nuestra ha ordenado y proveydo que en cuenta y parte de pago dei dotte por el constltuydo y ortorgado a la illustrissima ynfanta dofia Maria su hija en la capitulaclon dei matrimonio tratado y asentado entre el yllustrisslmo príncipe de Castilla don Felipe nuestro hijo y la dicha ynfanta dofia Maria no obstante que el dicho matrimonio no sea aun efectuado ny consumido se nos den anticipen y paguen en las presentes ferias de Castilla ciento y cinquenta myll ducados de oro o su valor pera recibir y cobrar los quales en nuestro nombre y dar cartas de pago y quitanças dellos nos avemos dado y otorgado nuestro poder a Alonso de Baeça nuestro criado y slendo nescessario que el dicho yllustrissimo príncipe don Felipe nuestro hijo lo de asi mysmo por lo que le toca por ser el dicho dotte constituydo y otorgado por su matrimonyo por la presente enquanto es nescesario (1 v.) y se requiore por ser el menor de hedad de los dies y ocho afios como su padre y legitimo administrador y como rey y sefior absoluto no reconociente superior en lo temporal damos nuestro consentimíento y de nuestra cierta sciencia deliberada y espresa otorgamos y concedemos licencia y facultad y abttoridad al dicho illustríssimo príncipe de Castilla nuestro hijo absente como se fuese presente para dar y otorgar al dicho Alonso de Baeça nuestro criado todo su poder complido entero y bastante segund que mejor y mas cunplidamente lo podria y debria dar y otorgar si fuese de mayor hedad y en tal casso se requiere de hecho y de derecho pera que por el y en nombre suyo pueda el dicho Alonso de Baeça cobrar y rescibir en las dichas ferias de Castilla y otras qualesquier partes y lugares de los dichos nuestros reynos de Castilla de Andres Xuarez criado dei dicho sereníssimo rey de Portugal y de otros qualesquier criados hazedores factores suyos y personas por el dicho rey diputadas los dichos ciento y cinquenta mile ducados de oro o su justo valor y para hazer sobre la cobrança delos todas las diligencias que convemam y seran nescesarias hasta ser entregado y satisfecho de la dicha suma enteramente y para que pueda dar y otorgar en nombre suyo las escritas de pago y quitanças de lo que asi rescibiere las quales valan W
  • y sean tan firmes vastantes y valederas como s! por el dicho príncipe fuesen dadas y otorgadas y firmadas de su mano y por prometer que el dicho príncipe las avra y terna por buenas gratas firmes y valederas y que se terna por contento y satisfecho de todo lo que el dicho Alonso de Baeça en virtud del poder que le aviera dado rescibiere y que el dicho príncipe no yra ni verna contra ellas en ninguno tiempo ni por alguna manera so obligation expresa de todos sus bienes ávidos y por aver en firmeza de lo qual mandamos hazer la presente firmada de nuestra mano y sellada con nuestro sello secreto aprovando y ynter- poniendo por ella nuestra abctoridad y decreto al poder que el dicho yllustrisimo príncipe en la forma susodicha otorgare. Dada en Velpuche a veynte y seys dias dei mes de março ano dei Sefior de mill y quinientos y quarenta y tres. Yo el rey. Yo Alonso de Ydlaquez secretario de Sus Cesarea y Católica Magestad la hiz escrevir por su mandado. Por ende husando de la dicha licencia faculdad y abctoridad por el dicho sefior emperador my sefior a my concedida y en aquella mejor via y forma que de direcho puede y mas deve valer por la presente doy y otorgo a vos e! dicho Alonso de Baeça el moço todo my poder cun- plido entero y vastante segund que mejor y mas cunplldamiente lo puedo y devo dar y otorgar y en tal causo se requiere de hecho e de derecho pera que por my y en ml nombre y pera hazer dellos lo que por el dicho emperador my sefior os fuere mandado podays cobrar y (S) rescibir en las dichas ferias y en otras quallesquier partes y lugares destes reynos de Castilla de Andres Xuarez criado dei serenisimo rey de Portugal y de otros quallesquier criados hazedores factores suyos y personas por el diputadas los dichos ciento y cinquenta mile ducados de oro o su valor y hazer sobre la cobrança dellos todas las diligencias que convinieren y seran nescesarías hasta ser entregado y satisfecho de la dicha suma enteramente y pera que podays dar y otorgar en mi nombre las cartas de pago y quitanças de lo que asi rescibieredes las quales quiero que vai an y sean tan firmes vastantes y valederas como si yo mesmo las diese y otorgase y fuesen firmadas de my mano prometiendo como prometo por la presente em palabra de príncipe que las avre y terne por buenas grattas firmes y valederas y me terne por contento y pagado y satis- fecho de todo lo que vos por vertud deste dicho ml poder recibieredes y no yre ny verne contra ellas en nynguno tiempo ny por alguna manera so obligation espressa que para ello hajo de todos mis bienes ávidos y por aver en firmeza y seguridad de lo qual otorgue y firme y mande hazer el presente poder antel secretario y testigos que pera ello fueron llamados y requeridos los quales fueron don Juan de Çunyga comendador mayor de Castilla y el bispo de Cartajena y don Alvaro de Cordova. Que fue fecha y otorgada en la villa de Madrid a veynte y nueve dias lJfS
  • del mes de março afio dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos y quarenta y tres afios. El pryncype Yo Francisco de Castillo escrivano de Camara de Sus Cesarea y Católicas Magestades fui presente quando Su Alteza otorgo y firmo esta escritura juntamente con los dichos testigos y ahi mismo lo firmo en el registo que en my poder queda y por ser mandado la fize escrevir. (B. R.) 4171. XVII, 5-19 — Carta (cópia da) de el-rei D. João III pela qual concedia o oficio de esmoler-mor ao Cardeal Infante D. Henrique e aos abades de Alcobaça. Lisboa, 1554, Maio, 15. — Papel. 2 folhas. Bom estado. 4172. XVII, 5-20 — Contrato com a infanta D. Maria, filha da rai- nha D. Leonor e de el-rei D. Manuel. Évora, 1544.—Papel. 18 folhas. Bom estado. 4173. XVII, 5-21 — Contrato feito entre el-rei D. João III e a infanta D. Maria, sua irmã, a respeito do que lhe devia dar conforme a obri- gação do casamento feito entre el-rei D. Manuel, seu pai. e a rainha D. Leonor, sua mãe. Évora, 1545, Janeiro, 26. — Papel. 10 folhas. Bom estado. 4174. XVII, 5-22 — Carta dos deputados Francisco Cardoso e An- tónio de Azevedo Coutinho, a respeito da demarcação com Espanha. Badajós, 1524, Maio, 14. — Papel. 2 folhas. Bom estado. Senhor Sabado xiiij» dias deste mes nos ajuntamos de manhãa sobre a pose apartados dos da marcaçam e com os procuradores de Vos3a Alteza e fiscal e avogado do emperador e iezemos ler todo o proceso e despois de lido e que os procuradores d'ambas partes nam quiseram mais dizer porque a vez era nosa botou primeiro o Doutor Gaspar Vaas- quez e brevemente dise que persistia na interlucutoria que tínhamos posta e logo notou o licenciado Manuel da sua parte e começou se a remontar dizendo que nom sabia en canónica nem eivei per que se devese demandar desem primeiro parecer empero que seria boom bus- carmos todos algum meo pera que este caso tomase concrusam honde avia tanto deudo e sangue e que seria muyto bem dar se nisto ordem e que todos os buscasemos e tomasemos alguum caminho diso e que agora vinham festas e que nestes dias cuydasemos o que fose boom e que pera entam o deixasemos pera a primeira junta depois das festas. E logo votou o Doutor Francisco Cardoso e dise que elle tinha ja muyto tempo avia este caso estudado e que o que agora tinha sobce- dido depois de sua interlucutoria asy mesmo o tinha bem visto e que m
  • elle persistia em sua interlucutoria por ser justa e jurídica. E logo votou o licenciado Baricutos e dise que este caso era de muyto peso e que nom hera justo percipita lo brevemente e pera isto dise muytas (1 v.) cousas pera dar coor a esta dilaçam e concluyo que elle queria ver e estudar este proceso nestas íestas e que prazeria a Deus que os alumiaria de maneira que ou concordasem comnosco ou nos com elles ou se tomaria alguum meo pera dar concrusam neste caso. E que atee primeira junta nom queria dar seu voto e porque o Doutor Francisco Cardoso lhe pareceo que eu alargaria hatee primeira junta ante que dese meu voto dise que nom hera nisto necesaria mais dilaçam porque elle nunca se mudaria de seu parecer porque o tinha bem visto e estu- dado ser justo e com seu parecer dey meu voto algum tanto largo e concluy com os parceiros. O licenciado Acunha (sic) votou per deradelro e dise que hera custume de todas as terras que quando alguum juiz sendo muytos em húa causa dizia que queria estudar o proceso que se avia de despachar que lho deixavam veer e estudar e que pois o licenciado Baricutos o queria veer nestas festas en que se nom perdia tempo pois nelas nom aviamos de fazer nem podíamos de direito que hera justo que lho deixasemos veer atee primeira junta e que prazera a Deus que nos concordaríamos e que se abriria caminho pera lso e que elle também o queria ver. E porque senhor este mesmo custume esta em sua relaçam quando algum dos juizes quer ver o fecto posto que ja este lido os outros nom dam seus votos atee se ver. E por asy parecer justo e nom se perder niso tempo e mais porque os vimos poer em duvida o que ja antes tinham determinado nom o quisemos contradizer nem podiamos que justa con- tradigam fose. E asy ficamos sem poer despacho atee ver sua deter- minaçam quarta feira que sera primeira junta e a esta causa horde- namos d'estar aquy estes dias por com elles tomar concrusam porque se nos foramos a Elvas poderam alargar ca sua yda mais tempo. Ysto senhor pasamos sobre a pose elles nos deram oje muito geito de querer concordar comnosco na causa da demarcaçam. Heram os juizes castelhanos com húas rezõees per escripto empunando o voto da nosa parte que oonfirmando o seu e porque as deram tarde e por Diogo Lopes de Sequeira se achar mal oje nom lhes respondemos logo ellas e as que per deradeiro na causa da pose se deram por parte do emperador man- damos o trelado a Vossa Alteza. Mande as Vossa Alteza la ver a letrados e que apontem sobre ellas alguas cousas do que lhes la parecer porque atee quoarta feira as dez horas temos espaço de responder. Ysto he senhor o que pasou oje sabado em ambas causas. Escripta em Badajoz a xiiij0 de Mayo de b°xxiiij° parte as dez oras da noyte. Francisco Cardoso Antonio d'Azevedo Coutinho (B. RJ U5 10
  • y À£C(n 4175. XVII, 5-23 — Quitação do Imperador Carlos V pela qual rece- beu de Fernando Alvares, tesoureiro de el-rei de Portugal, cinquenta e uma mil trezentas e setenta dobras de ouro por conta do dote de casa- mento da Imperatriz D. Isabel. Sevilha, 1526, Abril, 14. — Pergaminho. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência eleito emperador de los roma- nos sempre agusto rey de Alemafia de Castilha de Leon de Aragon de las Secilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las Yslas de Canaria y de las Yndias yslas y terra firme dei mar oceano condes de Barcelona seftores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Ruysellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano archiduques de Austria duques de Borgofia y de Bravante condes de Flandres y de Tirol por la presente dezimos que somos contento y pagado dei sereníssimo y muy poderoso y muy excelente príncipe don Juan rey de Portogal nuestro muy caro y muy amado hermano y primo y de vos Hernand'Alvarez su thesorero en su nombre de cinquenta y un mill y trezientas y setenta doblas de oro castellanas a rason de trezientos y sesenta y cinco maravedis la dobla e mas cinquenta maravedis que monta todo diez y ocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis los quales son pera en cuenta de las nuevecientas mill doblas de oro castellanas dei dicho precio de a tresientos y sesenta y cinco maravedis la dobla quel dicho sefior rey de Portogal esta Obligado a nos dar en docte y casamiento con la emperatris dofia Ysabel reyna d'Espafla ml muy cara y muy amada muger. De los quales dies y ocho cuentos y setecientas y ciquenta mill maravedis a buena cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas nos damos por contento y pagado a toda nuestra voluntad porquanto se entregaron por nuestro mandado en dineros contados en Flandes a Hernando de Bernuy vezino de la villa de Envers em nombre de Juhan de Adurça nuestro argentier los quales dies y ocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis nos fueron pagados en cinquenta mill ducados de a ochenta gruesos el ducado moneda de Flandres porque asy fue concertado y asen- tado can el dicho Fernand'Alvares que nos pagase los dichos cinquenta mill ducados dei dicho precio por las dichas cinquenta y un mill y tre- sientas y setenta doblas de oro y cinquenta maravedis siguiendo la forma del asiento dei dicho casamiento los quales dichos cinquenta mill ducados de la dicha moneda son demas y allende de otros cinquenta mill ducados quel dicho Fernando de Bernuy en nombre dei dicho nuestro argentier ha de rescebir y cobrar por otra parte en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas de que dimos otra tal carta de pago como esta y de la misma data. En firmesa de lo qual dimos la presente firmada de nuestro nombre y sellada con nuestro sello conforme al asiento dei dicho casamiento. U6
  • Fecha en la clbdad de Sevilla a catorze dias dei mes de abril alio dei nasclmlento de Nuestro Salvador Jhesu Christo cte mill y quinlentos y veynte y seys afios. Yo El Rey Yo Fernando de los Covos secretario de Su Oesarea y Catholica Magestad la flze screvyr por su mandado. (B. R.) 4176. XVH, 5-24 — Ordem do príncipe D. Filipe a Alonso de Beça para liquidar os interesses dos cento e cinquenta mil ducados que se ante- ciparam por conta do dote da princesa D. Maria. Madrid, 1543, Março, 29. — Papel. 4 folhas. Bom estado. In Dey nomine amen. No tori o sea que nos don Felipe por la graça de Dios príncipe de Castilla hijo primogénito de la Cesarea y Catholica Magestad del emperador don Carlos rey de Alemafla de Castilla de Leon etc mi seflor porquanto el sereníssimo y muy alto y muy poderoso rey don Jhoan de Portugal nuestro muy caro y muy amado tio a contenplacion dei dicho emperador y rey mi seflor a hordenad© y proveydo que en quenta y parte de pago dei docte por el constituydo y otorgado a la illustrissima ynfanta dona Maria su hija en la capitulacion dei matrimonio tratado y asentado entre mi y la dicha ynfanta dona Maria no ostante que ell dicho matrimonio no sea aun hefectuado ni consumado se den y anticipen en las presentes ferias de Castilla ciento y cinquenta mill ducados de oro dei dicho sereníssimo rey y de otros qualesquier criados hazedores factores suyos y personas por el para esto diputadas y dar las quitanças dellos el dicho emperador y rey ml seflor a dado y otorgado su poder a vos Alonsso de Baeça el moço su criado yo con su consentimiento licencia y abtoridad he hecho lo mlsmo segund que en el dicho poder mas larga- mente se contiene y porque como arriba esta dicho el dicho sereníssimo rey de Portugal anticlpa y paga la dicha suma en quenta y parte de pago dei dicho docte no obstante que no este efetuado ni consumido el dicho matrimonio y antes del tiempo que por la dicha capitulacion hera Obligado y quando el emperador y rey mi seflor le pidio y rogo que hiziese esta anticipacion le ofrecio que se oviese de tomar y por veer la dicha suma a canbio por no se hallar con dinero pronto de presente y en la mano se le reclban en quenta en los clent mill ducados últimos dei dicho docte que adelante se an de pagar los yntereses que on esta y moderadamente se oviesen de pagar por ell cambio por razon de la dicha anticipacion hasta el tiempo que se avian de pagar conforme a la capitulacion y con- trato y Su Magestad a dado otro poder al dicho Alonso de Baeça para que aviendo rescebido los dichos ciento y cinquenta mHl ducados liquide y averigue co las dichas personas los dichos yntereses y den en su nombre w
  • cartas de pago y quitanças de lo que aquellos montaren pera que se resci- ban en quenta en los cient mill ducados últimos que se an de pagar dei dicho docte y a ml me a dado licencia y abtoridad para que de y otorgue al dicho Alonso de Baeça para lo que toca a los dichos ynteresses otro tal poder como el que Su Magestad le a dado segund paresce por su carta patente sellada con su sello dei thenor siguiente. Don Carlos por la divina clemência emperador de romanos sienpre agusto rey de Alemaba doba Juana su madre y el mismo don Carlos por la gracia de Dios reyes de Castilla de Aragon de Leon de las dos Secillias de Jherusalem de Ungria de Dalmacia de Croacia de Navarra de Gra- nada (1 v.) de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefla de Cordova de Corcega de Murcia de Jaen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria de las Yndias yslas y tierra firme dei mar oceano archiduques de Austria duques de Borgoba y de Bra vante etc condes de Barcelona de Flandres y de Tirol etc sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Atenas y de Neopatria condes de Ruysellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano etc porquanto el serenisimo muy alto y muy poderoso rey don Juan de Portugal nuestro muy caro y muy amado hermano a contenplacion nuestra a ordenado y proveydo que en cuenta y parte de pago dei docte por el constituydo y otorgado a la illustrissima ynfante doba Maria su hija en la capitulacion dei matrimonyo tratado y asentado entre el illustrissimo príncipe de Castilla don Felipe nuestro hijo y la dicha ynfante doba Maria no obs- tante que el matrimonio dicho no sea aun efetuado ni consumado se nos den y anticipen y paguen en las presentes ferias de Castilla ciento y cinquenta mill ducados de oro o su valor para recebir y cobrar los quales en nuestro nombre de Andres Xuarez criado dei dicho sereníssimo rey y de otros qualesquier criados hazedores fatores suyos y personas por el diputadas para esto y dar cartas de pago y quitacion dellos nos avemos dado y otorgado nuestro poder Alonso de Baeça nuestro criado segund en el se contiene y porque quando pedimos y rogamos al dicho sereníssimo rey de Portugal que hiziese esta anticipacion le ofrescimos que se oviese de tomar y por veer la dicha suma a cambio por no se hallar con dinero pronto y de presente y en la mano le rescibiriamos en quenta en los cient mill ducados últimos dei dicho dote que adelante se an de pagar los yntereses que onesta y moderadamente se deviesen pagar por el canbio por razon de la dicha anticipacion hasta el tiempo que se avian de pagar conforme a la capitulacion y contrato y avemos dado otro poder al dicho Alonso de Baeça para que aviendo rescebido los dichos ciento y cinquenta mill ducados liquide y averigue con las die has personas los dichos ynte- reses y de en nuestro nombre cartas de pago y quitanças de lo que aquellos montaren para que se reciban en quenta en los cient mill ducados últimos que se an de pagar dei dicho docte y siendo nescesario que el dicho yllustríssimo príncipe nuestro hijo de asi mismo poder para esto por lo que le toca por ser el dicho docte constituydo y otorgado por su 1+8
  • matrimonio. Por ende por la presente enquanto es nescesario y se requiere por ser el menor de diez y ocho anos como su padre y ligitimo adminis- trador y como rey y senior absoluto no reconosciente superior en lo tenporal damos nuestro consentimento y de nuestra cierta ciência deli- beradamente y expresa otorgamos y concedemos licencia facultad y abtoridad al dicho illustrissimo príncipe de Castilla nuestro hijo absente como si fuese presente para dar y otorgar al dicho Alonso de Baeça nuestro criado todo su poder cunplido y bastante segund que mejor y mas conplidamente lo podria(i) y devria dar y otorgar si fuese de mayor hedad y en tal caso se requiere de hecho y de direcho para que por el y en nombre suyo pueda el dicho Alonso de Baeça aviendo primeramente cobrado y rescebido por vertud dei dicho nuestro poder y dei dicho prin- cipe nuestro hijo los dichos ciento y cinquenta mill ducados o su valor sy el dicho sereníssimo rey los oviere mandado tomar y por veer y el dicho Andres Xuarez su criado y otras personas por el los ovíeren tomado a canbio per hazer la dicha anticipacion averigue y liquide con ellos ver- daderamente los yntereses que razonable onesta y moderadamente avra costado y costare el cambio de los dichos ciento y cimquenta mill ducados o su valor o de la parte dellos que se ovieren tomado a canbio y se devera pagar por razon de la dicha anticipacion hasta el tiempo que se avian de pagar conforme a la dicha capitulacion y contrato y porque el dicho Alonso de Baeça pueda dar y de en nombre dei dicho illustrissimo príncipe cartas de pago y quitanças de lo que montaram los dichos yntereses jun- tamente con los dichos ciento y cinquenta mil ducados y lo que dellos rescibiere y apartadamente como se requerira y devra hazer para satis- facion de los criados agentes y ministros dei dicho sereníssimo rey para que resceban en quenta los dichos cient mill ducados últimos que se an de pagar dei dicho docte y para que valgan y sean tan firmes y valederas como si el dicho príncipe las diese y otorgase y fuesen firmadas de su mano y para prometer que el dicho príncipe las avra y terna por buenas gratas firmes y valederas y se terna por contento pagado y 3atisfecho de todo lo que el dicho Alonso de Baeça en virtud dei poder que le ovieren pera esto dado hiziere y que el dicho príncipe no yra ni verna contra ellas en ningum tiempo ni por alguna manera so obligation espresa de todos sus bienes ávidos y por aver en firmeza de lo qual mandamos hazer la presente firmada de nuestra mano y sellada con nuestro sello secreto aprovando y ynterponyendo por ella nuestra abtoridad y decreto que el dicho illustrissimo príncipe para lo susodicho en la forma susodicha otorgar. Dada en Belpuche a veynte y seys dias dei mes de março ano dei Sefior de myll y quinlentos y quarenta y tres anos. Yo el rey. Yo Alonso de Ydlaquez secretario de Su Cesarea y Católica Magestad la hiz escrlvir por su mandado. (i) A margem: va entre renglones do dia nonbre. w
  • Por ende usando de la dicha licencia facultad y abtoridad por el dicho enperador y rey ml seflor a ml concedida y en aquella mejor via y forma que de derecho puede y mas deve valer por la presente doy y otorgo mi poder conplido y bastante al dicho Alonso de Baeça para que en ml nombre aviendo primeramente cobrado y rescebido por vlrtud de los dichos poderes del emperador y rey mi seflor y mio los dichos ciento y cinquenta mill ducados de oro o su valor si el dicho seflor rey los oviere mandado tomar y porveer y el dicho Andres Xuarez su criado y otras personas por el los ovieren tomado a canbio para hazer la dlcha antlclpa- cion pueda averiguar y liquidar averigue y liquide con ellas verdadera- mente los yntereses (2 v.) que razonable onesta y moderadamente avra costado y costare el canbio de los dichos ciento y cinquenta mill ducados o de la parte dellos que se ovieren tomado a canbio y se debran pagar por razon de la dicha anticipacion hasta el tiempo que se avian de pagar conforme a la dicha capitulacion y contrato y para que podays dar y deys cartas de pago y quitanças de lo que montaren los dichos yntereses juntamente con los dichos ciento y cinquenta mill ducados o lo que dellos rescibieredes o apartadamente como se requerira y devra hazer para satisfaclon de los criados agentes y ministros dei dicho sereníssimo rey y para que se reciban en quenta en los cient mill ducados últimos que se an de pagar dei dicho docte las quales quiero que valan y sean tan firmes bastantes y valederas como si yo mlsmo las diese y otorgase y fuesem firmadas de mi mano prometiendo como prometo por la presente que las avre y terne por buenas gratas firmes y valederas y me terne por contento y pagado y satisfecho de todo lo que por vos el dicho Alonso de Baeça por virtud deste dicho mi poder como esta dicho arriba hizie- redes y que no yre nl verne contra ello en ningun tiempo ni por alguna manera so obligacion espresa que para ello fago de todos mis bienes ávidos y por aver en firmeza y seguridad de lo qual otorgue y firme y mande hazer el presente poder ante ei secretario y testigos que para ello fueron llamados y requeridos. Los quales fueron don Juan de Çunyga comendador mayor de Castilla y el obispo de Cartajena y don Alvaro de Cordova que fue fecha y otorgada en la villa de Madrid a veinte y nueve dias dei mes de março ano dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos y quarenta y tres anos. El pryncype Yo Francisco de Castillo tabelion de Camera de Sus Cesarea y Católica Magestad fui presente quando Su Alteza otorgo y firmo esta escritura juntamente con los dichos testigos y asi mismo lo firmo en el registro que en mi poder queda y por su mandado la fize escrevir. - - (B. R.) 150
  • 4177. XVU, 5-25 — Carta pela qual o infante D. Fernando, filho de el-rei D. Afonso de Aragão, fez saber a seu procurador que tinha dado a vila de Novela em arrás à infanta D. Maria. Roa, 1356, Março, 26. Pergaminho. Bom estado. Lnfans Ferdínandus serenissimi domini Alfonsi recolende memorie regis Aragonum flhus Dei graUa Marchio Demise et dominus de Albar- razino dilecto consiliario et nostro bajulo generall eorum que habemus ín parte regni Valentie Joanni Grimini de Perenclsa salutem et dilectio- nem. Slgnlficamus vobis quod spectabili infantisse Domine Marie pro arris et nomine arrarum dedimus et integravimus locum nostrum de Novella in parte regni Valentie constitutum prout eredimus ad vestram notitiam pervenisse. Et cum sit nobis cordi quod dicta infantissa Domina Maria habeat et percipiat omnes fructus proventus et reddltus et omnia alia jura dicti loci de Novella [...] 0) deducto alio quocunque onere expensarum ut facere tenemur et firmius [ ] (>) per presentes perci- pimus et mandamus vobls et cuicunque alio qui pro tempore eorum que habemus in parte regni Valentie noster fuit bajulus generalis ut de fructi- bus redditlbus et proventibus nostrorum locorum de Cella et d'Azp ut procurator et bajulus noster generalis et dicte domine infantisse uxoris nostre legitime in dicto loco de Novela percipiatis salarium quod actenus ratione dicti officii habere et percipere consuevlstis dum de nostro in locis que habemus in parte regni Valentie et dicte domine infantisse in loco de Novella processerit beneplácito et mandato nos tenere officium pro- curationis et bajulie de mandato dicte domine infantisse in dicto loco de Novella gerente de salario quod bajulus et procurator generalis dicti loci de Novella temporibus retroactis habere et percipere con3uevit ad plenum satisfaciatis. In cujus rei testimonium presentes litteras nostro sigillo pêndulo jussimus communiri. Datum apud Villam de Roa xxbj die Martii. Anno a natlvitate Domini millesimo trecentesimo quiquagesimo sexto. Petrus de Moraria mlhi (?) Domini Infantis (?) (B. R.) 4178. XVn, 5-26 — Avença e composição que os moradores da vila da Sovereira-a-Formosa fizeram com Rui Vasques, senhor da mesma vila, a respeito da forma de pagamento dos direitos e rendas, 1411, Março, 19. — Pergaminho. Mau estado. 4179. XVII. 5-27 — Respostas que o alcaide e alvazis de Santarém deram ao inquérito feito pelos homens bons da Vila Nova. Santarém, 1281, Outubro, 29. — Pergaminho. Mau eçtado. (') Pergaminho roto. " 151
  • 4180. XVII, 6-1 — Doação feita pelo Imperador Slgismundo ao infante D. Pedro, duque de Coimbra, do marquesado Tarvesim. Constância, 1418, Janeiro, 22. — Pergaminho. Bom estado. In nomine Sancte et Individue Trinitatis feliciter. Amen. Sigismundus Dei gracia Romanorum rex semper augustus ac Hungarle Dalmacie Croacie etc4 rex illustri infanti Petro serenissimi principis Johannls Porthugalie et AJgarbii regis secundogenito duci Colum- brlensi dominoque Montismajoris consaguineo nostro caríssimo salutem et amoris mutui continuum incrementum. Augustalis potencie monarchia cujus regimini ex Omnipotentes Dei mirífica bonitate quamvis insufficientes presidemus ad hoc nostrum ani- mum sollicitudine cottidiana fatigat ut circa ea que sacri Romani imperii decus dignitatem et gloriam felicibus incrementis amplificant indefessis laboribus et assiduitate continua meditemur. Ad hoc namque favore altissimi nobis diverse sunt credite naciones ut non solum eis impe- rando preesse sed etiam eas fovendo prodesse felicius delectemur. Inter alias igitur occupacionum curas quibus fluctuantis Pelagi more pro salubri statu subditorum noster splritus cottidie fatigatur occurrit cogitacionibus nostris marchionatus Tarvesinus principatus imperii antiquus obsequiosus et utilis pars ejus preciosa qui marchionis principis cura et regimine neces- sária sibl ab aliquamdiu jam carens per inimicorum imperii violentas pres- suras in dominiis jurlbus rebus et personis suis injurias sustlnuit non módi- cas atque dampna suntque ibidem jura imperii multipliciter diminuta. Ne igitur talentum nobis traditum negligenter abscondere videamur qui villica- cionis nostre racionem sumus in examine districti judieis reddituri ad hoc convertimus aciem mentis nostre ut ad procurandum statum paci- ficum marchionatus ipsius sollicite provisionis instancia intendamus. Quia tamen circa alias partes imperii necessário detinemur dignum arbitramur et consonum racioni ut qui circa plurima versantes distrahi- mur ad complementum felicis et debiti regiminis nostri príncipes nobis sociemus ydoneos et in partem nostre sollicitudinis evocemus ut ibi vices nostras suppleant et persone nostre effigiem representent ubi nos loci distancia vel negociorum nobis incumbentium varia multitudo personaliter et continue adesse non permittit. Hac igitur consideracione commoniti dum marchionatus predicti et incolarum ejus injurias pressuras et dampna ante oculos cordis nostri reducimus nil consulcius nobis occurrit agendum quam ut ex omnibus quos fide et virtute probatos novimus ydoneum ei et utilem marchionem deputemus. Cumque circa premissa intenti vota nostra in diversa meditando dirigimus in te tandem tutissime quietis anchoram figimus quem ministra natura viciniorem nobis ydemptitate alti sanguinis deputavit a quo eciam generosus ortus regalis prosapie omnem scrupulum sinistre suspicionis repellit. Hiis igitur et multiplicibus aliis tue vlrtutis moti insigniis tibi consanguíneo nostro caríssimo quem in rerum gerendarum strenuitate conspicuum singularibus donis graciarum omnium largitor Deus fulcivit. 152
  • Quique cultor justicie et rebellium es Unperterritus debellator non per errorem aut invprovlde sed animo deliberato sano principum comltum nobilium nostrorum et imperii sacri fidelium accedenbe Consilio. Volentes magnificencie et llberalitatis nostre munus impendere et slgnum in te ostendere perpetue caritatis. Cupientes que ín eo condicionem imperii et statum facere meliorem auctoritate Romana regia et de pleni- tudine potestatis ac de certa sciencia eundem marchionatum Tarvisinum si opus est et vetustas que oblivionis est mater id exposclt in marchio- natum reerigentes nominantes et reputantes ac nominari et reputari decernentes damus tradimus et donamus In feudum illustre et jure feudl tibi recipienti pro te tuisque filiis et heredibus omnibus ex te et eis descendentibus masculis dumtaxat et legittimus marchiam Tarvisanam predictam necnon províncias civitates terras castra et loca comitatus territorla et districtus ejusdem cum provinciallbus universls populis inhabitatoribus de aliis degentlbus in eadem cum omnibus suis juribus jurisdiccionibus mero ac mixto império ac gladii potestate ac omnimoda jurisdiccione temporali que per nos et predecessores nostros divos Roma- norum imperatores et reges seu marchiones Marchie predicte hactenus excercitata fuerunt aut exercerl poterunt vel possint jure vel consue- tudine speciali privilegio aut statuto et omnia et singula que dieta Marchia tenet et tenuit possidet et possedit vel quasi et que nos et predecessores nostri vel marchiones ipsius pro tempore existentes tenue- runt et possiderunt vel quasi. Quodque tu filli heredesque tul masculi et legittimi per te vel eos aut tuos vel eorum offlciales rectores et guber- natores quos deputaveris et ipsi postea deputaverint Marchiam predictam aut provincias terras civitates castra villas universitates populos inhabi- tatores et Íncolas ipsius et ipsorum salubrlter et sub mensura justicie regere gubernare protegere debeas atque possis debeant et possint. Nos enim tlbi exnunc possessionem Marchie predicte ac provinciarum terrarum civitatum castrorum villarum et locorum ipsius auctoritate própria alicujus licencia vel consensu super hiis minime requisitis apprehendendi capiendi et retinendi plenam liberam et omnimodam con- cedimus tenore presencium potestatem. Et in robur et confirmaclonem concessionis predicte nobilem virum Alvarum Gunsalvl de Teeyde domus tue gubernatorem recepto tamen ab ipso ante omnia vice et nomine tuis nobis tamquam romanorum regi et successorlbus nostris romanorum imperatoribus et regibus legittlme promittente et juramte fidelitatis et homagli debito juramento et servatis modis debitis de dieta Marchia pro te et te per Illum investivimus et virtute presencium investimus et in signum perpetue dileccionis et fldei ad osculum pacis admittimus. Volentes te Marchionem predictum filios et heredes tuos predlctos tamquam imperii vasallos legittimos et ydoneos adinstar allorum imperii princlpum Marchlonum et vasallorum circa Marchiam predictam et jura ipsius in quantum possumus manutenere protegere ac perpetuo defensare. Ita tamen quod tu filli et lidem heredes tui occasione Marchie predicte 155
  • nostros et Romani Imperii feudales ac vasallos nos esse recognoscatis et fateamini manifeste et ad serviendum ac adhere nd um nobis et sacro império in Italie partibus et aliis dicto marchionatui convicinls adversus quoscumque re belles nobis et império ac alias ad nostrum et imperil sac ri honorem et decus adinstar aliorum principum Marchionum et vasallorum requisiti teneamini et parati sitis sine contradiccione excusa- cione aut subterfúgio aliquali et tociens quociens oportunum fuerit a nobis et successoribus nostris marchionatus predictl investituram recipere et ratione ipsius fidelitatis et homagii nobis juramenta corporalia et consueta prestare teneamini et debeatis dolo et fraude quibuslibet proculmotis. Mandamus igitur universis et singulis comitibus nobilibus militibus clientibus provincialibus universitatibus populis comunitatibus et inha- bitatoribus dicte Marchie Tarvisane quatenus tibi filiis et heredibus tuis maculis et legittimis antedictis in omnibus et per omnia obediant pareant et intendant ac obedienciam et reverenciam debitam prestent et exhibeant necnon vobis et officialíbus rectoribus et gubernatoribus vestris et a vobis deputatis de omnibus juribus oneribus et emolumentis respondeant que ibidem per nos predecessores nostros marchiones officiales rectores et gubernatores Marchie prefate percipi consueverunt jure consuetudine statuto speciali privilegio vel alio quovismodo. Presencium sub nostre majestatis sigilli appensione testimonio literarum. Datum Constancie provincie Maguntinensis anno Domini millesimo quadringentesimo decimo octavo vigésima secunda die mensis Januarii regnorum nostrorum. Anno Hungarie trigésimo primo. Ad mandatum domini regis Paulus de Tost. (Locus sigilli pendentis) (A. E.) 4181. xvn, 6-2 — Carta pela qual o duque Filipe da Borgonha se obrigava a dar à duquesa D. Isabel metade do seu dote e no caso de não ser pago recebesse sete mil cento e oitenta e sete coroas das terras do seu condado de Flandres. «Esclusa», 1429, Janeiro, 6. — Pergaminho. Bom estado. Phllippus diix Burgundie comes Flandrie Arthesii Burgundie Pala- tinus et Namurti domirus de Salinls et de Maclinla universis presentes litteras inspecturis salutem. Cum per tractatum matrimonii de nobis et Ilisabèth cônjuge nostra dilectissima sit inter cetera concordatúm con- ventum et promissum eadem consorte nostra prius decedente nos daturum et restituturum suis heredibus et testamentariis medletatem sue dotis scilicet septuaginta septem milia coronarum que sint tales et ejusdem bonitatis intrinsice et ponderis sicut nos receipimus pro dote et si casus contingat quod restitutio dimidie dotis non fiat a tempore mortis dicte conthoralis nostre usque ad unum annum inclusive quod spatium nobis 154
  • datur ad dlctam restitutionem faciendam ab illo tempore incipiat currere interesse sicque heredes et testamentarii dicte nostre conthoralis habeant annuatim In redditibus septem milla centum octoginta septem coronas predicte bonitatis et ponderis nulla predicte dimidie dotis summe de- falcatione facta de quibus nos dictis heredibus et testamentariis donatio- nem faciemus ex nunc prout ex tunc quia dicta soluto non fuit facta tempore con gruo vel convenienti videlicet infra sex menses conjugi nostre et infra annum heredibus suis quequidem solutio septem milium centum octoginta septem coronarum eisdem fiet in emendam et satlsfa- tionem commoditatis quam de solutione predicte summe si tempore habili facta fuisset fuissent percepturi. Et quod prefata solutio ejusdem fiat quolibet anno post dictum terminum usquequo dicte summe eisdem facta fuerit complecta solutio et pro securitate solutionis dictarum septem millium centum octoginta septem coronarum nos prestavimus certas villas et loca sine aliquo impedimento et omnimodo expeditas ex quarum redditibus dicta solutio libere possit haberi quousque solutio prefacte dimidie dotis sit prefacta. Et nos tale mandatum assignavlnus et ita validum per quod heredes prefate nostra conjugis secundum formam dicti tractatus possint libere et absque aiiquo impedimento prefatam summam septem milium centum octoginta septem coronarum annuatim esse recepturi et si casus contigat nos proprius diem nostrum claudere extre- mum prefate nostre conthorali restituetur medietas dicte dotis que si soluta non fuerit a tempore nostre mortis usque ad sex menses inclusive quod jam dicta nostra conthoralis habeat annuatim pro suo interesse quousque sibi vel suis per earn deputatis vel heredibus aut testamen- tariis suis fiat plenaria solutio septem milia centum octoginta septem coronarum predictarum sine ulla defalcatione summa principalis dicte dimidie dotis de quibus quidem septem milibus centum octaginta septem coronis nos donationem faciemus predicte nostre consortl et heredibus et testamentariis suis in forma et rationibus supra scriptis obligando certas villas et loca ex quorum redditibus dicte septem mille centum octoginta septem corone annuatim debeant prefate nostre conjugi persolvi sicut in capitulis precedentibus facta est mentio prout hec in dicto tractata in articulo seu articulis de hoc mentionem faclentibus plenius continentur. Notum facimus nos qui fide sincera procedentes premissa pretactaque ratificamus et aprobamus volumus liberaliter et fideliter adimplere promittimus pro nobis nostrisque successoribus et a nobis causam habi- turis medietatem ante dicte dotis reddere et restituere seu Teddi ac restitui facere videlicet per nos si perlibatam consortem nostram super- vixerimus suis heredibus vel testamentariis infra annum post obitum ipsius. • • Si autem prius ipsa decedamus heredes et successores nostri vel a nobis causam habituri medietatem dotis sepe dicte restituere tenebuntur ac de facto restituent eidem nostre conjugi infra sex menses post nostri decessum sequuturos et casu quo in hujusmodi restitutio ne sic fienda defectus acciderit quod avertat domlnu3 statim lapso termino incipiet 155
  • currere atque curret pena seu interesse septem milium centum octoginta septem coronarum predictarum memorate conthorali nostre vel suis heredibus aut testam en tariis solvendarum quolibet anno dicto lapso termino donee et quousque plena et integra restitutio dicte dimidie dotis facta fuerit et hoc sine ipsius dimidie dotis deductione seu defalcatione quacunque de qui bus quidem septem milibus centum octoginta septem coronls nos pro nobis nostrique successoribus et heredibus aut a nobis causam habituris ex nunc prout ex tunc donationem facimus pretacte nostre conthorali present! et suis heredibus et testamentarils quam ipsa restitutio facta non fuerit tempore competenti et loco comoditatis quam de restitutione supra dicta si tempore debito facta fuisset percipere potuissent et extitissent percepturi predictam que summain seu interesse septem milium centum octoginta septem coronarum assignavimus et assignamus in et super redditlbus Juribus obventionibus et emolumentis nostris commitatus et patrie nostre Flandrie. Adeo et taliter quod prefata nostra conthoralis aut sui heredes vel testam en tarii quolibet anno lapso termino dicte restitutionis si tempore ad hoc constituto facta non fuerit et donee ipsa restitutio integraliter et plenarie facta existat sine aliqua deductione seu defalcatione medietatis dicte dotis restituende habeat et percipiat aut habeant et percipeant libere et absque impedimento quocunque summam dicti interesse septem milium centum octoginta septem coronarum de et super predictis nostris redditlbus juribus obventionibus et emolumentis comitatus et patrie nostre Flandrie quos propter hoc generaliter et particulariter obligavimus et obligamus pre presentes. In cujus rei testimonium litteras presentes sigilli nostri fecimus appensione muniri. Datum in villa nostra de Esclusa die sexta mensis Januari anno Domini millesimo quadringentesimo vicesimo nono. (B. R.) 4182. XVH. 6-3 — Auto dos esponsais, feitos em Lisboa, da infanta D. Isabel, filha de el-rei D. João I, com o duque Filipe de Borgonha. Lis- boa, 1428, Julho, 24 — Pergaminho. Bom estado. In nomine sancte et individue trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sane ti. Amen. Porque a ordem do casamento que foy ordenada e fecta por Noso Senhor Deus no paraiso terreal foram geeradas e nacidas as mays nobres creaturas a saber homem e molher dos quaaes o Seu sancto nome fosse louvado porem quis que tal ordem fosse nobre e sancta e que todos aquelles que em ella bem vivesem a seu serviço ouvessem antres y muy gram divido com acrecentamento d'amlzade e amor duradoyro com fruyto de beençom. A qual ordem esguardando e veendo o muy illustrls- simo e potentíssimo príncipe senhor Dom Joham pella graça de Deus rey de Portugal e do Algarve e senhor de Cepta o em como aa iIlustríssima 156
  • e nobilíssima e preclara princesa senhora infante Dona Elisabeth sua muyto amada filha era tractado de casar com o muy excelente príncipe senhor Dom Fellipe due de Borgonha e conde de Frandes etc per os muy honrados e discretos barôões seus embayxadores e speciaaes mesegeyros segundo he contheudo em húa procuraçom que parecia seer signada per o dicto senhor due e seelada de seu seello pera esto soficiente a qual per mym notário he scripta nos tractos ja antee os dictos senhores firmados per razon do dito casamento per Dom Joham senhor de Roubais e de Her- zeles e Baldouinu de Lamoy senhor de Monlebais etc cavaleiros e Andres de Thoulidion donzel senhor de Mornay e meestre Gil de Scornato Doctor em degredos e mestre Johanne secretario do dicto senhor due mercee do dicto senhor rey e foy o dicto casamento seer firmado. Os quaaes senhor rey e embaixadores concordados e firmados antre eles seus tractus e conveenças do dicto casamento o sobredicto senhor de Roubais de prazimento e consentimento do dicto senhor rey recebeo a dita senhor ifante sua filha no modo e forma seguynte. Saibam quantos este stromento de recebimento de casamento virem que no anno do nacimento de Noso Senhor Jhesu Christo de myl cccc vinte nove anos viinte quatro dias de Julho no castello da muy nobre leal cidade de Lixboa estando hi de presente o dicto senhor rey e o ifante Eduarte seu filho primogénito e herdeiro e o ifante Dom Anrrique e o ifante Dom Joham e o ifante Dom Fernando seus filhos e deante Dom Afonso de Cascaaes sobrinho do dicto senhor rey e Dom Alvaro bispo d'Evora e outros muytos senhores cavaleiros donas scudeiros e outras muytas gentes o dito bispo d'Evora tomou per maao juntamente como he de costume de se fazerem os casamentos e sposoiros per palavras de presente a dieta senhora ifante Dona Elisabeth por sy e o dicto Dom Joham senhor de Roubais come procurador soficiente e abastoso e nuncio special per virtude da dicta procuraçom que logo hi foy mostrada do muy excelente e poderoso Dom Felipe due de Borgonha conde de Flan- dres etc come seu procurador e em vez e nome do dicto senhor due a dieta senhora recebeo o dicto due per o dicto seu procurador per estas palavras dizendo que recebia per el o dicto due por seu marido boo e lidimo como manda a sancta egreja e o dicto senhor de Roubais come procurador do dicto due e nuncio special em seu nome recebeo a dieta senhora ifante Dona Elisabeth por molher do dicto due boa e lidlma asy como manda a sancta egreja de Roma. E fectas e dietas asy as dietas palavras e recebi- mento por parte da dieta senhor ifante forom pididos a mym notário huum dous e mays stromentos do dicto recebimento. Testemunhas o Doctor Martim do Sem e o Doctor Gil Martinz chance- ler moor e o Doctor Diego Martinz e Johanne Meendez corregedor da corte e Carllo Morizim e Antonyo Morabato genueses e outros. E eu Fellipe Affonso publico notairo de meu senhor el rey nos regnos de Portugal e 157
  • do Algarve que a todo o que dlcto he presente fuy e ho vi e ouvy porem Isto soecrepvy so meu signal acustumado em testemunho de verdade. ( Sinal público J (B. R.) 4183. XVII, 6-4 — Este documento não se encontra na colecção. 4184. XVII, 6-5 — Auto pelo qual constava que a infanta D. Bea- triz, filha de el-rei de Portugal, fosse recebida pelo filho de el-rel D. Hen- rique de Inglaterra. 1405, Novembro, 26. — Pergaminho. Bom estado. In Dei nomine. Amen. Per presens publicum instrumentum cunctis appareat evidenter quod anno ab Incarnatione Domini millesimo quadringentesimo quinto indic- cione quarta decima pontificatus Sactissiml in Christo Patris et Domini nostri domni Innocentii Divina Providentla Pape septimi anno secundo mensis Novembris die vigésima sexta excellentissimus in Christo princeps et dominus Domnus Henricus Dei gratia rex Anglle et Francie et dominus Hlbernie in strenuissimi principls Domni Henrici principis Wallie filii sui et nobilium dominorum Edebardi duels Eborum Edmund! comitis Baucie Kiel comitis Warrewicie Alfonsi comitis et fill! magnifici et potenUs principis Joannis Dei gratia regis Portugalie et Algarbiorum aliorumque dominorum et militum in multitudine copiosa ibidem personaliter existen- tium ac dlscretorum virorum magistrorum Martini de Sensu legum doctoris Henrici Ware utriusque juris inceptoris et Wlllelmi Miltofl in legibus bacallarii testium ad hoc vocatorum et rogatorum meique etiam Petri Cherche alias dicti Mundhium clerici notarli publici infrascripti presentia nobilem dominam Dominam Beatricem filiam prefati serenlssimi principis Domni Joannis regis Portugalie et Algarbiorum predicti in brachio dextero prefati Domini Henrici regis Anglie et Francie persona- liter constituíam ad ostium occidentale capelle reverendissimi in Christo Patris et domini Domni Thome Dei gratia archiepiscopi Cantuariensis t.otlus Anglie primatis et apostolice sedis legati in Manerio suo de Lam- bhithe Wyntoniensis dloeesis situate reverenter secum adduxit et ibidem in quodam porticu dicte capelle annexo coram reverendis in Christo patribus Dominis Thoma Cantuariensis archiepiscopo predicto Henrico Wyntoniensis Ricon Wigorniensis Roberto Cicestreum et Henrico Bathofi et Wetten episcopis sac ris vesti bus juxta ipsorum pontiflcalem digni- tatem honorifice indutis personaliter constituti nobilis dominus Dominus Thomas comes Arroundett Suit, et Warrenum ac prefata nobilis domina Domina Beatrix supradicta ad contrahendum matrimonium inter se publice et decenter predinasti et ordinasti ut mihi notário publico supra et infrascriptto et approvavit prefatus reverendisslmus in Christo Patri dominus Thomas archiepiscopus supradictus banna matrimoniala publice ibidem inter prefatos dominum Thomam comltem Arroundett. Surr et 158
  • * Warrenum et Dominam Beatricem predictam publlce coram rege príncipe ac dominis predictls et omni populo edldit et proclamavtt ac eundem domlnum Thomam comltem Arroundett Surr et Warrenum predictum sub forma que sequltur Interrogavit Thoma vis habere Istam mulierem Beatricem In sponsam et earn dill gere honorare tenere et custodire sanam et infirmam sicut sponsus debet sponsam et omnes alias propter earn dimittere et 11U soli adherere quamdiu vita utrlusque vestrum duraverlt. Qui quidem dominus Thomas comes Arroundett. Surf. et Warrenum eidem reverendíssimo in Christo Patrl Domino Thome Cantuariensis archie- piscopo ad statlm respondebat et dixit: volo. Et tunc idem dominus Thomas archiepiscopus predictus quasi forma consimili prefatam nobilem Dominam Beatricem predictam etiam interrogavit. Beatrix vis habere hunc vi rum Thomam comitem Arroundett predictum in sponsum et illl obedire et servire et eum diligere et honorare ac custodire sanum et infirmum sicut sponsa debet sponsum et omnes alios dimittere propter eum et lUi soli adherere quamdiu vita utrlusque vestrum duraverit que adtunc res- pondebat et dixit: volo. Et ulterius prefatus reverendissimus in Christo Pater Dominus Thomas Cantuariensis archiepiscopus predictus publice etiam interrogavit. Quis dabit et presentabit istam nobilem Dominam Beatricem prefacto Domno Thome comitl Arroundett Surf et Warrenum matrlmonialiter fore copulandam. Et tunc incontinent! prefatus excellen- tissimus in Christo princeps Dominus Henricus rex Anglie et Francie predictus respondit quod ipse qui vices patrls sul quo ad earn in ea parte gerere volebat prefatam Dominam Beatricem sepedicto nobili domino Domino Thome comi ti Arroundett Surf e Warren fi matrimonialiter fore conjungendam coram prefato reverendo in Christo Patre Domino Thoma archiepiscopo predicto realiter exhibuit et ipsam sibl cum magna solempni- tate presentavit. Et tunc prefatus reverendissimus in Christo Pater Domi- nus Thomas Cantuariensis archiepiscopus manu prefate Domine Beatricis dexteram in manum prefati nobilis domini Domini Thome comitis Arroun- dett Surf et WarrenQ predicti dexteram manus dexteras utrlusque ipso- rum Domini Thome comitis Arroundett Surr et WarrenQ et prefate domine Beatricis ln manibus suis capiens et tenens posuit dictusque dominus Thomas comes Arroundett Surf et WarrenQ predictus manum dexteram prefate Domine Beatricis in manu sua dextera reverenter accipiens et tenens eidem Domine Beatrici ad informationem dicti Domini Thome archiepiscopi predict! verba próxima sequentia dixit. Ego Thomas reclpio te Beatricem in meam sponsam et uxorem ad herendam custodiendam et tenendam ab isto die in antea usque ad finem vite mee pro meliori pro pejori pro ditiori pro pauperiori in inflrmltate et in sanitate quousque mors fios separaverit et adhoc do tibl fidem meam. Et tunc prefati Dominus Thomas comes Arroundett Surf et WarrenQ ac dieta Domina Beatrix manus suas adinvicem separa- runt aliqualiter et incontinenti astrinxerunt et tunc prefata Domna Beatrix recepit manum prefati Domini Thome comitis Arroundett Surf et WarrenQ predicti dexteram in manu sua dextera et eidem reverenter ad informa- 159
  • tionem prefati reverendissimi in Christo Patris Domini Thome Cantua- riensis archiepíscopi predicti respondebat et dixit. Ego Beatrix reciplo te Thomam in meum sponsum et maritum ad herendum custodiendum et tenendum ab isto die in antea usque ad finem vite mee pro meliori pro pejori pro ditiori pro pauperiori in infírmitate et in sanitate ad essendum obediens in lecto et ad mensam quousque mors nos separaverit et ad hoc do tibi fidem meam. Et tunc idem Dominus Thomas comes Arroundett Surr et Warrenum predictus et prefata Domina Beatrix manus suas iterato adinvicem restrinxerunt et quasi incontinenti prefatus Dominus Thomas Cantuariensis arohlepiscopus quendam anulum aureum super quodam libro coram ipso ibidem tento positu more solito sanctificavit et bene- dixit ac ipsum anulum prefato Domino Thome comiti Arroundett Surra et WarrenQ predicto realiter tradidit et liberavit. Et statim prefatus dominus comes Arroundett Surra et WarrenQ predictus dictum anulum reverenter ab eodem reverendo in Christo Patre Domino Thoma archie- piscapo predicto recepit et ipsum anulum in manu sua dextera tenuit prefate Domine Beatrici ista verba dicendo. Cum isto anulo te desponso et istud aurum tibi do et cum meo corpore te honoro et cum omnibus bonis et catallis meis te doto in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen. Digito ipeius Domine Beatricis quarto seu medico manus ipsius dextere prefatum anulum imponendo et imposuit et subsequenter quasi incontinenti prefati Dominus Thomas comes Arroundett Surr et VarrenO et Domina Beatrix simul cum prefacto Domno Henrico rege Anglie et Francie ac regina Anglie principeque Wallie duce comitibus reverendis patribus et aliis superius prenotatis cum alia maxima populi multitudine dictam capellam prefati domini archiepiscopi Cantuariensis predicti in- gressi fuerunt et de facto ingrediebantur et quasi ad summum altare per medium chori cancelli ejusdem capelle cum magna solempnitate transiverunt et ibidem ad summum altare ejusdem capelle prefatus reve- rendissimus in Christo Pater postquam certas et diverses orationes supra eundem Dominum Thomam comitem Arroundett Surr et VarrenQ ac prefatam Dominam Beatricem dixisset missam de Sancta Trinitate solem- niter cum prefatis reverendis ín Christo patribus episcopis supradictis et aliis variis et diversis clericis ipsum reverendissimum patrem dominum Thomam Cantuariensis archiepiscopum predictum ad hoc auxiiiantibus et cum ipso ibidem personaliter interessentíbus decantavit in cujus misse decantatione videlicet post offertorium prefatus Dominus Thomas comes Arroundett Surr et WarrenQ unum cereum cere albe ac unum nobile auri et monete anglicane in eodem cereo impositum prefato reveren- díssimo in Christo Patri Domino Thome Cantuariensis archiepíscopo obtulit. Ipsaque etiam Domina Beatrix unum alium cereum albe cere ac unum nobile auri et monete anglicane in eodem cereo cere in parte impositum eidem reverendíssimo in Christo Patri Domino Thome archiepís- copo Cantuariensis obtulit et ilium cereum cere eidem reverendíssimo patri realiter tradit et liberavit prefatusque etiam reverendissimus in Christo 160
  • Pater Domlnus Thomas Cantuariensis archiepiscopus omnia et singula in aolempnlzatlone matrimonlorum consueta fieri In presentla prefatl Domini Henri cl regis AngUe et Francie ac Henrici prlncipls Walie allo- rumque noblllum dominorum et dlscretorum clericorum predlctorum aliorumque In numero innumerabili dlversarum nation um ibidem pro tunc personaliter exlstentlum juxta modum ac secundum consuetudlnem in regno Anglie ab antiquo usltatas laudablllter feclt et exercuit. Super quibus omnibus et singulis prefatus Martinus de Sensu legum doctor ex parte diet! serenlsslml prlncipis Domnl Johannis regis Portugalie et Algarbiorum predlctl Instanter rogavlt et requisivit me notarium supra et infrascriptum unum vel plura publicum conficere instrumentum seu publica Instrumenta. Acta sunt hec prout supra scribuntur et recltantur sub anno Domini Indictione pontlficatu mense die et loco predlctls. Presentibus tunc ibidem testibus superius annotatis ad premissa vocatis specialiter et rogatls. Et ego Petrus Cherche alias dictus Mundham cle- (Locus signi publici) ricus Norulcensis dlocesis publicus apostólica et Petrus Cherche Imperial! auctoritate notarlus premissls omnibus et singulis dum sic ut premlttltur et superius recltantur agebantur et fiebant unacum prenomlnatls testibus presens interfui eaque omnia et singula sic fieri vldl et audivi sub anno Domini Indictione pontlficatu mense die et loco predlctls ac aliis arduis multlpli- citer propedltus negocils presens instrumentum per alium scribi feci publlcavl et premissa in hanc publicam redegl signoque et nomine mels solitls et consuetls slgnavi rogatus et requlsltus in fldem et testimonium omnium premissorum. (A. E.) 4185. XVII, 6-6—'Auto pelo qual constava que el-rei D. Pedro I casara secretamente com D. Inês de Castro. Coimbra, 1360, Junho, 10. — Pergaminho. Bom estado. 4186. XVH, 6-7 — Doação feita a el-rel D. João I pelos reis de Castela de todo o direito que lhes pertencesse em Portugal. Bavia, 1387, Março, 26. — Pergaminho. Bom estado. Dois selos pendentes. Don Johan por la gracia de Dios e dona Costança su muger rey e reyna de Castilla e de Leon due e duquesa de Lancastre a quantos esta carta vleren fazemos saber que nos veyendo e considerando el bueno e grand debdo que nos avemos con el mui noble e poderoso príncipe don Johan por esa mesma gracia rey de Portugal e dei Algarve considerando otrosl las buenas obras que ya del rescebimos e avemos de cada dia por ias quales somos tenudos a las reconoscer con buenos merecimientos nos amos a dos e cada uno de nos damos e douamos e otorgamos a voe sobre- dicho seflor rey de Portugal e dei Algarve todo el derecho que a nos o a 161 u
  • cada uno de nos es devido o o nos avemos en los dichos regnos de Por- tugal e dei Algarve asi real como personal por qualquier guisa e titulo que lo nos avemos o a nos es devido asi por titulo de sucesion como por otro qualquier titulo e con qualquier dignidad e juredicion mero e misto inperío lo que nos amos e cada uno de nos en los dichos regnos avemos o a nos soy devidos tirando de nos todo derecho titulo e dignidat aunque sea real donandola a vos por bien de la dicha donacion enquanto a nos o a cada uno de nos en los dichos regnos es devida. La qual donacion fazemos a vos de nuestra libre voluntad pura sinple e entre los vivos en esta manera que se adeiante seguier que vos e vuestros herederos legitimos que de vos venieren ayades los dichos regnos e sefiorlo dellos pera sienpre por la guisa que dicho es asi conplidamente e mejor si mejor puede ser como lo sienpre ovieron aquelles que reyes fueron e sefiores de los dichos regnos de Portugal e del Algarbe. E que muerto vos e los dichos herederos despues de vos o non nacidos todo el derecho que a nos fuere devido se torne a nos o a cada uno de nos aaquel que mos- trar e fezer cierto que le es devido. E queremos e otorgamos que esta donacion vala e tenga pera sienpre de nuestra cierta ciência e poder absoluto asi como si fuese ensinuada e non enbargado qualesquier dere- chos asi cevilis como canónicos escpritos como non escpritos costunbres e fueros que en alguna manera enbargasen la dicha donacion non ser firme e valiosa los quales todos e cada unos dellos aqui avemos por expresos e especeficados aunque tales sean que ayan en si clausula derogatorla e requieran que dellos sea fecha e exipressa e especial mencion los quales quanto es por la dicha donacion ser mas firme e valiosa tiramos e revo- camos supllendo todas solepnidades desfalleclmientos e cosas que a la dicha donacion soy o fueren nescesarias e conplideras dando a vos o aquel que vos quisierdes e mandardes poder por esta nuestra carta o el treslado delia pera tomar la poseslon o quasi posesion de todos los dichos derechos e cosas que vos por esta donacion damos e donamos e prometemos por nos e por nuestros herederos e suscesores que despues de nos venieren por firme solepne e valedera stipuiacion de aver la dicha donacion por firme e estable e nunca venir contra ella en ninguna manera que sea nin por nos nin por otre. E en testimonio desto mandamos dar a vos el sobredicho rey esta nuestra carta escprita por Lope Fernandes nuestro escrivano e notário publico en los nuestros regnos e signada por nuestras manos e seellada de nuestros sellos. E luego el dicho seflor rey de Portugal e dei Algarbe que a esto estava presente dixo que el rescebia casi la dicha donacion e consentia en ella e naquella manera qual era fecha si enquanto le era menester e nescesaria e complidera pera el de derecho aver e poder aver los sobredichos regnos e non de otra guisa e con este entendimiento e condiclon que por tal donacion e consentlmiento que a la dicha donacion fazia non entendia que fuese fecho alguno perjuysio asi en el derecho que ante avia en los dichos regnos ni otrosi mude qualquier titulo por derecho que a nuestro de la dicha donacion con derecho oviesse en los dichos regnos nin 162
  • fazer alguno otro perjuysio a los pobladores dellos que lo tomaron por su rey seflor aviendo los dichos regnos por vagos mas que tan solamente consentia en la dicha donaclon por aver algund derecho si a el menguava e desfallecla por los dichos regnos e a los dichos seflor rey e reyna de Castilla e de Leon eran devidos. E con este entendimiento otrosi que los sobredichos douadores o otro en alguno tienpo non podiesen de ser refertar o allegar alguna cosa por virtud e fuerça de tal donaclon e consentlmiento sobredichos por los quales despues paresciese en alguno caso el dicho seflor rey de Portugal e suscesores non aver derecho en los dichos regnos o los sobredichos pobladores non poder eleger en ellos. E luego los dichos seflor rey e reyna de Castilla e de Leon e entendiendo bien lo que por el dicho rey de Portugal era dicho dixieron que en aquella manera que por el era dicho e consentido le davan e fazian la dicha donaclon e que por ella non entendian nin a el nin a sus dichos suscessores suyos nin a los dichos regnos de Portugal e dei Algarve nin a los pobladores dellos fazer alguno periuysio mas tan solamente dar e douar al dicho seflor rey todo el derecho que en ellos avian e les era devido en la manera que dicho es. E yo el dicho Lope Fernandez escrivano e notário publico escrevi esta carta per mandado e otorgamiento de los dichos sefiores rey e reyna la qual fue fecha e otorgada en Bavia termino de Bragança e con abtoridad dei dicho seflor rey de Portugal porquanto el dicho lugar era e es suyo e de su regno veynte e seys dias dei mes de março de la era de mill e qua- trocientos e veynte e cinco aflos. E fueron testigos a esto presentes les onrrados padres en Jeshu Chrispto don Lorenço arçoblspo de Braga e don Johan obispo de Agus e el muy noble Mosen (f) Johan de Holand constable hermano dei rey de Inglaterra e Mosen Walter Vloune Cavallero e Johan de Regias e Gil do Sen doctores en leyes e Johan Alfonso de Santarém del Consejo dei dicho seflor rey de Portugal e Alfonso Martins abbad de Ponbeyro e Alfonso Sanches escudero dei dicho seflor rey de Castilla e otros. E eu testimonio desto fis aqui mio signo que es atai. [Sinal público] Nos el rey La reyna E eu Fernam Dominguez scrtvam na Camara do dicto senhor rey seu tabelion jeeral nos seus reygnos na sua corte que desto todo sobredicto com as dietas testemunhas presente fui per lecença e outorgamento e auto- ridade do dicto senhor rey e outorgamento da dieta senhora reynha esto escrevi e em testemunho de verdade aqui meu sinal fiz que tal [Sinal público ] [Dois selos de lacre pendentes] (L. P.) 163
  • 4187. XVII, 6-8 — Contrato do casamento da infanta D. Beatriz filha de el-rei D. Fernando, com D. Fradíque, filho de el-rei D. Henrique de Castela. Córdova, 1377, Janeiro, 3.—Papel. 87 folhas. Capa de pergaminho. Bom estado. Em nome de Deus amen. Dom Emrique pella graça de Deus rey de Castella e de Leom de Tolledo de Galiza de Sevilha de Cordova de Jaeem de Murça do Algarve d'AJja- zira e senhor de Mulina a todos quantos esta presente escriptura virdes sabhades que tres dias deste mes de Janeiro da era de mil e quatrocentos e quinze anos en na mui nobre cidade de Cordova veerom a nos Dom Pero Tanoiro bispo de Coinbra e Diias Gomez da Silva enbaixadores e procuradores espiciaaes de nosso hirmáao e spicial amigo Dom Fernando nobre rey de Portugal segundo parece per hQa carta de procuraçom que ao deante he escrlpta os quaaes assy como procuradores e em voz e em nome do dicto rey de Portugall (i) nos diserom como em no mes de Novenbro este que agora passou da era de mill e quatrocentos e catorze anos en a villa de Leyrea onde entom o sobredicto rey de Portugall tilnba e fazia suas cortes geeraaes e onde eram juntados o ifante Dom Joham hirmãao do sobredicto rey de Portugall e Dom Lourenço arcebispo de Bragaa e todollos prellados e os outros condes e ricos homens cavalleiros e escudeiros e procuradores de villas e cidades de todo o regno de Portugal os quaaes forom spicialmente chamados per os esposoyros da ifante Dona Beatriz filha primeira do dicto rey de Portugall e pera jurar aa dieta ifante por raynha e por senhora dos dictos reynos de Portugall (1 v.) e do Algarve e a Dom Fradarique meu filho como seu esposo consumando matrimonio com ella segundo se contem en los homenages de juso escritas Fern am Perez d'Andrade assy como procurador nosso e do dicto Dom Fra- darique meu filho espiclal messegeiro segundo se contem em húa carta de procuraçom que ao deante he escripta em voz e em nome do dicto Dom Fradarique e por ell dentro em os paaços do dicto rey que som en a dieta villa de Leyrea viinte e quatro dias do sobredicto mes de Novenbro se esposara publicamente com a dieta ifante per palavras de presente segundo manda a Sancta Egreja de Roma. Outrossy a dieta ifante Dona Beatriz se esposara com o dicto Dom Fradarique per palavras de presente em mãaos do sobredicto Fernam Perez procurador spicial mesegeiro do dicto Dom Fradarique. E logo em outro dia convém a saber viinte e cinquo dias do dicto mes de Novebro (sic) os sobredictos iffante e arcebispo com todollos prellados e todollos outros condes meestres e ricos homens cavaleiros e escudeyros. Outrossy pro- curadores de todallas cidades e villas e logares e alcaydes dos castellos e fortelezas do dicto reyno de Portugall fezerom jura e preyto e menagem em m&aos de Dom Frey Alvaro Gonçalvez priol do Hospital e d'Anrrique O A margem: incipit l ] procuratorum domini regis Portugalie per [ ] regis Castelle. m
  • Manuel curadores dados aa dieta ifante por o dicto rey seu padre. Outrossy em mãaos do dicto Fern am Perez assy como procurador do dicto Dom Fradarique («) que morrendo o dicto rey e nom leixando Alho barom liidemho que tomassem e tomem por rainha e por senhora a dieta ifante Dona Beatriz e por rey e por senhor o dicto Dom Fradarique assy como seu marido liidemho segundo mais compridamente he contheudo em nos preytos e menageens que sobre esta razam o dicto senhor rey mandou fazer a todollos do seu regno o theor dos quaaes he este que se segue. Primeiramente o ifante Dom Joham e o arcebispo e bispos e condes e meestres ricos homens cavaleiros fidalgos e alcaides dos castellos e fortelezas e procuradores dos concelhos das cidades e villas e Jogares do dicto reyno de Portugall e do Algarve os concelhos por sy e por aqueles que depôs elles veerom jurarom e fezerom prometymento e menagem a nosa senhora a infante Dona Beatriz filha primeyra e herdeira de nosso senhor el rey Dom Fernando e da raynha Dona Leonor sua molher em pessoa e em mãaos de Dom Frey Alvaro Gonçalvez priol do Hospital e d'Anrrique Manuel de Vilhena senhor de Cascaes curadores dados aa dieta ifante por o dicto senhor rey aos quaes deu poder e autoridade pera receber a dicta jura e pleyto e menagem que depois dos dias da vida do dicto senhor rey nom leixando filho barom liidemho que a ajam por sa senhora naturall e por raynha e por herdeyra dos dictos reynos de Portugal e do Algarve a dieta ifante Dona Beatriz. Outrossy jurarom e fezerom preyto e menagem a Dom Fradarique Alho de el rey de Castella Dom Enrrique em pessoa e em mãaos de Fer- nam Perez (2 vj d'Andrade que pera esto ha soficiente poder e que seendo casado esse Dom Fradarique com a dieta ifante e seendo o matrimonio consumado per copula carnal e nom leixando o dicto senhor rey Dom Fer- nando outro filho barom ou ficando a dieta senhor raynha Dona Leonor prenhada e nom parindo filho barom que entom ajam o dicto Dom Frada- rique por seu rey e senhor dos dictos reynos de Portugall e do Algarve assy como marido liidemho da dieta senhor ifante e que outro nem huum nom recebam por rey e senhor salvo a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique assy como seu marido liidemho e na maneira que dicto he. Outrossy jurarom e fezerom preyto e menagem em nome susodicto que sayndo deste mundo o dicto nosso senhor el rey Dom Fernando sem filho barom liidemho nado ou por nacer ante que a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique sejam de hidade liidemha pera poder consumar seu matrimonio que nom tomem nem ajam outro por rey e senhor dos dictos reynos salvo a dieta senhor ifante e que em esse tempo ajam por regedor e menystrador dos dictos reynos em nome desa ifante e por ella a dieta senhor raynha Dona Leonor sa madre se viver ou aquelle ou aquelles que o dicto senhor rey Dom Fernando pera esto estabelecer e ordenar ou leixar em seu testamento ataa que esa senhor ifante e o dicto Dom Frada- rique cheguem ella a hidade de doze anos e elle a hidade de catorze anos que por sy possam menystrar e reger os dictos reynos. E casando o dicto 165
  • Dom Fradarique e conssumando com ella seu matrimonio como dicto he que ajam por rey e por senhor esse Dom Fradarique come (sic) seu marido desa senhor ifante. (3) Outrossy juraram e prometerem que sayndo o dicto noso senhor el rey Dom Fernando deste mundo e leixando filho barom liidembo nado ou por nacer o qual morresse sem filho ou filhas legitymas que nam tomem nem ajam outro por rey nem senhor dos dictos reynos salvo a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique seendo casados pella maneira e condiçom susodictas. Outrossy jurarem e fezerom preyto e menagem de guardar todas estas cousas sobredictas e cada húa delias so pena de cayrem em caso de tralçom assy como aquel que traee Castello e mata senhor e possom por ello seer julgados e retudos per todo homem fidalgo que lhis sobr'elo queira dizer mal. E estas juras e preytos e menageens fezerom e enten- derem fazer ao dicto Dom Fradarique com esta e so esta condiçom spicial- mente que em todo o tempo do dicto Dom Fradarique os castellos e forte- lezas quaesquer dos dictos reynos nom sejam dados per teer ou guardar nem pera outra nemhúa maneira a nemhuum de fora do reyno e que nom seja natural deste reyno e em outra guysa fazendo se o contrairo em qualquer parte ou per qualquer maneira que estas juras preyto e menagem que som fectas ao dicto Dom Fradarique nom valham nem lhi sejam guardadas. Outrossy (i) nos diserom que o dicto Fernam Perez assy como nosso procurador e do dicto Dom Fradarique meu filho obrigara a nos e o dicto Dom Fradarique a el rey e aa raynha de Portugall presentes e por sy e por seus subcesores selonymente estipulamos que quando o dicto Dom Fra- darique ouver hidade de sete anos que expresamente consents nos espo- soyros que o dicto Fernam Perez fez per palavras (3 vj de presente em nome do dicto Dom Fradarique com a dieta ifante Dona Beatriz filha primeira do sobredicto rey de Portugall e que jure e jurara pubricamente logo que conprir os dictos sete anos aos Santos Evangelhos per el corpo- ralmente tanjudos de casar com a dieta ifante e de nunca reclamar nem contradizer nem reclamara mais que senpre este e estara em estes esposoyros e nunca contradirá em nenhOa maneira nem casara de facto com outra salvo com a dieta ifante em maneira que o dicto casa- mento fique firme e perfecto e que se nom possa revogar. Outrossy que des este primeiro dia de Sam Joham Bautista primeiro que vem ataa seis anos seguintes o dicto Dom Fradarique faça solenemente suas vodas e case em no regno de Portugall com a dieta ifante. E que dhi em deante coyhmam em huum e dormam em huum e façam vida em huum como devem fazer marido e molher e em caso que o dicto Dom Fradarique esto contradissese ou reclamase ou em ello nom consentlse ou com outra de (i) À margem: incipunt obligaciones facte per Fernandez Petre [...] regis Castelle et Frederici et totum t...] rex Castelle. 166
  • facto casase segundo dicto he ou per nos estevese ou contra o que dicto he veessemos em todo ou em parte em qualquer maneira que peytassemos em pena ao dicto rey de Portugall e aa dieta ifante sa filha e a qualquer delles presentes solenemente e firmemente estipulantes e recebentes em pena e em nome d'interese dez mil marcos d'ouro 0) polia qual lhi deu poder que cayndo nos na dieta pena como dicto he que se possom entregar o dicto rey de Portugall e a dieta ifante ou qualquer delles e seus subcesores e herdeyros de sua propria autoridade em todollos beens nossos e de Dom Fradarique meu filho e de nossos reynos assy cidades e castellos como villas e logares e outros beens quaaesquer assy nossos como dos nossos reynos e dos moradores e naturaaes delles assy per mar come per terra os quaes per esto expresamente obrigo (4) e lhes dou poder que os podese tomar de sua propria autoridade ataa que ouvese comprimento da dieta pena o qual jurou que nos pagássemos em ella caindo viindo nos contra as cousas sobredictas ou contra qualquer delias em todo ou em parte e que pagasemos a dieta pena húa ou duas ou tres vezes ou quantas mais vezes em ella caysemos contra o qual outorgou em nosso nome que nom allegasemos per nos nem per outrem nenhúa legitymha razam nem foro nem façanha nem ley escripta ou nom escripta e a pena pagada ou nom pagada que ficasemos senpre theudo e obrigado de teer conprir e aguardar tod alias cousas sobredictas e cada húa delias pedindo nos os sobredictos bispo e Ayres Gomez da parte do dicto rey de Portugall e dizendo nos que pois o dicto rey de Portugall e a dicta raynha sua molher consentyrom pessoalmente e o dicto rey de Portugal per sua pessoa e expresamente consentyra nos dictos esposoyros da dieta ifante e do dicto Dom Fradarique meu filho e retlfficara e apro- vara todallas menageens e juras segundo dicto he que foram fectas aa dieta ifante sa filha e Dom Fradarique meu filho os quaes dictos preytos e menageens e juramentos forom fectos de lecença e mandado do dicto rey de Portugall e se obrigara pessoalmente so pena de dez mil marcos d'ouro que quando a dieta ifante ouver hidade de sete anos que expresa- mente consents e consentira em nos esposoyros que ora antre ella e o dicto Dom Fradarique som fectos per palavras de presente e que jure e jurara publicamente aos Santos Evangelhos de casar com o dicto Dom Fradarique meu filho e de nunca reclamar nem contradizer nem reclamara mais que senpre este e estara em estes esposoyros e nunca contradirá em nenhúa maneira. Outrosay de nom casar de facto com outro alguum salvo com o dicto Dom Fradarique em maneira que o dicto casamento fique firme e perfecto e que se nom possa revogar. Outrossy porquanto (h v.) prometeu e jurou o dicto rey de Portugall que des este dia de Sam Joham Bautista este primeiro que ven ataa seis anos primeiros seguintes que a dieta iffante sa filha faça solenemente 0) À margem: pena dez mil marcos d'ouro 167
  • Sas vodas e casse com ho dicto Dom Fradarique e os ponha em húa casa ambos e dous em maneira que dhi em deante dormam em huum e coymham em huum e faça vida em huum como marido e molher devem fazer e em caso que a dicta ifante sua filha aquesto contradissese ou reclamasse ou em ello nom cossentisse em qualquer maneira ou com outro alguum casase de facto segundo dicto he ou pollo dicto rey de Portugal estevesse ou contra o que de susodicto he viesse em todo ou em parte em qualquer maneira que prometia e prometeu por firme estipulaçom de pagar por pena e em nome d'interesse e de dano a nos e a Dom Fradarique meu filho e a cada huum de nos em pessoa de Fernam Perez nosso procurador e do dicto Dom Fradarique presente e solenemente e firmemente estipu- lante por pena e de dapno dez mil marcos d'ouro (t) por a qual dieta pena deu poder a nos e ao dicto Dom Fradarique ou a qualquer de nos e dos nossos subcessores e herdeiros que nos possamos outorgar em todos seus beens e dos seus reynos e dos seus naturaaes assy por mar como por terra os quaes por esto obrigou e hipotecou spicialmente e nos deu poder que podessemos tomar de nossa propria autoridade assy cidades e villas e castellos como logares e outros beens quaaesquer assy dos seus reynos come dos moradores delles ata que ajam conprimento da dieta pena a qual jurou de pagar em ella caindo viindo contra as cousas sobre- dictas ou contra parte delias em todo ou em parte a qual dieta pena se obrigou de pagar húa e duas e tres vezes e mais quantas vezes em ella cayse contra a qual outorgou e prometeu de nunca alegar nenhúa eixeiçom per sy nem per outrem nem outra legitlmha razam nem foro nem façanha nem ley esoprita ou nom scrita e a pena pagada ou nom pagada que fique senpre theudo e obrigado de teer conprlr aguardar e fazer teer conprir e aguardar todallas cousas sobredictas e cada húa delias pedindo nos os sobredíctos (5) procuradores que nos quisesemos outrossy pesoal- mente retifícar todallas cousas sobredictas que assy foram trautadas e hordenadas per o dicto Fernam Perez nosso procurador em nosso nome e em nome do dicto Dom Fradarique meu filho. E nos sobredicto (2) rey de Castella visto o que pella parte dei rey de Portugall e polios dictos seus procuradores e enbaixadores era pedido e demandado avuda deliberaçom sobr'ello e nosso Conselho de nossa certa sciencia e livre voontade aprovamos louvamos e firmamos e firme e sole- nemente retificamos todallas cousas sobredictas e cada húa delias que assy segundo de suso he conteúdo foram dietas trautadas procuradas e per o dicto Fernam Perez nosso procurador de meu filho Dom Fradarique em nosso nome ou deli dicto Dom Fradarique prometidas da nossa parte ou em qualquer maneira a nos ou ao dicto Dom Fradarique estipuladas e prometemos en a nossa fe real so pena dos dictos dez (') Ã margem: pena de dez mil marcos d'ouro (*) À margem: hie incipiunt retificaciones facte per reges Castelle a donnam supradictam rellata 168
  • mil marcos d'ouro e por nos e por todollos nossos subcesores juramos aquestes Santos Evangelhos per nos corporalmente tanjudos de fyel- mente teer e guardar e de fazer teer e guardar todallas cousas suso contheudas e cada húa delias e de nunca virem contra ellas nem contra algfia delias em todo ou em parte dyreyte vel imdirecte ou em outra qual- quer maneira ante as te rr em os e guardaremos e as faremos fiel e verda- deiramente teer e guardar pera senpre asy nos Deus ajude e aquestes Santos Evangelhos. Outrossy (i) porquanto o sobredlcto rey de Portugal da e deve dar em dote aa dieta ifante Dona Beatriz sa filha a villa de Bragança e a villa de Chaves e outrossy a villa de Monforte de Rio Livre com seus termhos e a villa d'Evoramonte e terra das Alcáçovas e a villa de Ferreyra e a villa de Terena e a vila da Lousãa e terra d'Arganill e a villa de Pedrogom e a villa de Figueyroo e terra de Penacova e terra de Santa Coonba e terra de Mortaagua e terra d'Ovoa e terra de Quintella e terra de Quinteella (sic) e Moolhaaes e Ferreyros e Arcos e Hilhavo e villa de Milho e Avellãas de Cima (5 v.) com todos seus termhos nos demos e damos ao dicto Dom Fradarique meu filho a villa de Benavente donde o fezemos duque com todos seus termhos e a villa de Villa Franca de Valcascel e a villa Mansyella e a villa de Pomferrada e Val de Her- res e as villas do Monterrey e Alharin e Milmanda e Arrueda com sua terra e as montanhas d'Aguyllar de Monte Agudo e as montanhadas de Sumeedo e de Lisyana e de Riba de Sil e a villa de Covaduso e destas sobreditas villas e logares e castellos lhis fezemos e fazemos merce spiclal doaçom (2) segundo mais conpridamente he contheudo en os privilé- gios rodados que lhi em esta razam mandamos dar. Por ende nos pollo dicto meu filho assinamos aa dieta iffante filha primeira do dicto rey e esposa do dicto Dom Fradarique meu filho em arras e em dote d'arras as dietas villas de Monterrey e d'Alharin e de Milmanda com seus castellos e com todos seus termhos e com todas sas entradas e saydas e com todos seus fruytos e rendas e prey tos e direitos e praze nos e queremos e teemos por bem que em casso que o dicto Dom Fradarique e a dieta ifante ajam filho ou filha de consuum que depois de seus dias delles que este filho ou filha ou neto ou neta se o leixarem herde Benavente e todollos sobredictos beens que nos demos em Castella ao dicto Dom Fradarique e outrossy todallas villas e quaesquer outros logares e castellos que o sobredicto rey de Portugall ata aqui deu aa dicta sua filha ou lhi der daqui adeante. E todavia queremos que qualquer que estas villas e castelos e logares e terras herdar e ouver ou ouver em qualquer maneira que seja theudo a fazer reconhocymento e pleyto e menagem a el rei de Castella por as villas e castellos que ouver e herdar em Castella. (1) <1 margem: hie incipit addere (t) a saber donações terrarum (2) A margem: hic faz o primeiro capitolo dos meus trauctos e parece que firme he pera que ca he bollada e synaada nisi aliud dictis. 169
  • E outrossy que seja theudo e hobrigado de fazer reconhociimento e preyto e menagem a el rei de Portugall O) polias villas e castellos e terras que assy ouver e herdar em Portugall segundo que he contheudo nos privilégios doações assy e nos que nos outorgamos como em nos privilégios dei rei de Portugall. (6) Outrossy he hordenado e acordado antre o sobredito rey de Por- tugall e nos e plaze nos delle e conssentymos que o sobredito rey de Por- tugall aja os fruitos e rendas e todollos outros direitos de todallas villas e logares (2) e castellos que ell ata aqui deu ou der daqui em deante aa sobre- dicta Ifante sua filha ataa que a dicta ifante e o dlcto Dom Fradarlque façam suas vodas em huum. (s) Outrossy nos praz e consentymos que os castellos e fortelezas das villas e logares que ata aqui deu o sobredicto rey aa dicta sua filha ifante Dona Beatriz ou der daqui adeante que se tenham por o dicto rey e de sua mâao em todollos dias da sua vida ficando todavia reser- vado e livremente todo o senhorio e toda a jurdiçom alta e baixa assy eivei como crimynall e o mero e mysto inperio en as dietas villas e castellos e fortelezas com todolos fruytos e rendas e com todos os outros peytos e direitos pertencentes e que perteencer devem aas dietas villas e castellos e fortelezas segundo e pella maneira que se contem en os privilégios da doaçom que sobr'esto o dicto rey deu e outorgou aa dieta ifante sua filha. (<) E depois dos dias do dicto rey e de sua morte que sejam livremente entregados aa dieta ifante e ao dicto Dom Fra- darique avendo ja consumado matrimonio com a dieta ifante e a qualquer delles. E porque a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique sejam seguros de cobrar e aver as dietas fortelezas e castellos despols dos dias do dicto rei que ell sobredicto rei Dom Fernando seja theudo e obrigado de quando der e entregar aquestes castellos e fortelezas de tomar preyto e menagem daquel ou daquelles a que os der em teença ou em guarda que depois dos seus dias que entreguem os dictos castellos e fortelezas aa dieta ifante ou ao dicto Dom Fradarique seendo ja consumado matri- monio antr'elles ou a qualquer delles e nom a outro alguum fazendo elles primeiramente per sy ou per seu procurador en as mâaos daquel (Sv.J que tevesse os dictos castellos preyto e menagem aaquel que for rey de Portugall aquell (sic) menagem que he custumado de fazer em Portugall. Outrossy pura e promitymento de os dictos castellos e forte- lezas nunca dar em guarda nem em teença nem em qualquer outra ma- neira salvo aos naturaaes do regno de Portugall segundo esta hordenado en os menageens que sobre esta razam forom feitos aos dictos ifante Dona Beatriz e Dom Fradarique e querendo elles fazer este preyto e (1) A margem: ista privilegia non vidi (t) ista velle videre (2) 4 margem: hic faz o ij° capitolo dos meus trauctos e parece que assy sera boa a carta fecta e se a fazem sem esto digam porquê. (») A margem: hic esta he de veer («) A margem: ista velle videre 170
  • jura e promitymento per sy ou per seu procurador segundo dicto he e nom estando per elles ou per quallquer delles e os que tevesem os dietas castellos nom lhos outorgando que logo por esse meesmo feito fiquem por treedores. Todavia esto que sobredicto he outorgamos com condiçom que ementres estas villas e castellos e fortelezas que o dicto rey de Portugall ha de dar aa dieta ifante sa filha se teverem por ell dicto rey Dom Fernando ementres viver segundo dicto he que todos aquel ou aqueles que teverem as dietas villas sejam theudos de receber e colher os dictos ifanta e Dom Fradarique e qualquer delles depois que ouverem consumado o dicto matrimonio com todollos que com elles ou com qualquer delles veerem e nas villas mais nom e nos castellos assy como a senhores delles fazendo o dicto Dom Fradarique primeiramente en as mãaos dei rey Dom Fernando se viver preyto e menagem que nom desapodere por sy nem por outrem nem por seu consentimento e conselho aquel e aquelles que teverem os dictos castellos e fortelezas por o dicto rei. E nos des agora fazemos juramento e preyto e menagem por o dicto Dom Fradarique e outrosy juramos e prometemos por nos e por ell de o assy teer e guardar e conprir e de nunca contra ello viir E outrossy de nunca per nos nem de nosso mandado e consentiimento e conselho desapoderar nem fazer desapoderar aquel ou aqueles que assy teverem os dictos castellos ou fortelezas das dietas villas segundo dicto he. E fazendo o dicto Dom Fradarique preyto e menagem segundo dicto he ou non estando por ell de o fazer que os que teverem (7) as dietas villas que sejam theudos de colher em ellas mais nom en os castellos ell e a dieta ifante e qualquer delles e todollos que com elles ou com qualquer delles veerem. E esto que se entenda nos dias e vida do dicto rey Dom Fer- nando e depois de seus dias que as dietas villas com seus castellos e forte- lezas e com todo seu senhorio e jurdiçom e rendas e preytos e direitos sejam livre e enteyramente tornados e entregados aos dictos infanta e Dom Fra- darique. E aquel ou aqueles que teverem os dictos castellos e fortelezas que sejam theudos de lhos entregar e lhos entreguem segundo mais conprldamente se contem no capitulo que antes desto he escrlpto. E em caso que os dictos Dom Fradarique e ifanta depois que entr'elles fosse o matrimonio consumado morressem nom leixando filho ou filha neto ou neta em tal caso Benavente e todollos outros logares e beens que nos avemos dado ou dermos daqui em deante ao dicto Dom Fradarique ou ouvessemos assinado em arras aa dieta ifante se tornem pêra a coroa de Castella. E outrossy as villas e todollos outros logares e beens que el rey de Portugall ha dados aa dieta ifante ou der daqui adeante se tornem livremente aa coroa de Portugall. E outrossy queremos e prazemos em casso que a ifante sobredicta primeiro morresse ante que reynasse ella e o dicto Dom Fradarique nom leixando filho ou filha seu e do dicto Dom Fradarique que em tall caso todallas sas villas e logares e castellos se tornem aa coroa de Portugall e nam erde nem aja delles cousa algúa o dicto Dom Fradarique mais livre e enteyramente se tornem 171
  • todos ao dicto regno de Portugal! segundo dicto he. E consumado o dicto matrimonio antre elles se o dicto Dom Fradarique primeiro mor- resse ante que regnase ou depois nom leixando filho ou filha seu e da dieta ifante em tal caso Benavente com todollos outros logares e beens se tornem aa coroa de Castella assy que a dieta iffante nom herde (7 vj nem aja delles cousa algfla salvo das tres villas que lhy foram assynadas em arras por honrra de seu corpo convém a saber Monte Rey e Alharin e Milmanda. Todavia em tal caso os castellos e fortelezas das dietas villas se tenham e guardem por el rey de Castella e de sua mãao e aja a dieta ifante livremente em toda sua vida toda jurdlçom alta e baixa assy civell como criminall e o senhorio mero mysto inperio com todollos fruytos e rendas e preytos e direitos e pertenças das dietas villas e de seu termhos. E depois da morte da dieta ifante que dem as dietas villas e senhorio delias livremente com todas sas rendas e direitos e preytos da coroa de Castella segundo que todollos outros dictos logares. E em caso que o dicto Dom Fradarique segundo dicto he primeiro que a dieta ifante morresse leixando filho ou filha seu e da dieta ifante o qual filho ou filha depois da morte do dicto Dom Fradarique e vivendo a dieta ifante morresse em tal casso Benavente e todallas outras villas e logares e castellos que ajamos dado ou ouvermos ao dicto Dom Fradarique se tornem aa coroa de Castela assy e por tal maneira que a dieta ifante nom herde por razam da morte de seu filho que antes que ella morresse nem aja cousa algúa antes Benavente e todollos outros logares livre e enteyramente se tornem aa coroa de Castella salvo as sobredictas tres villas que forom assiinadas em arras (i) aa dieta ifante das quaes ella em toda sa vida deve aver toda jurdiçom assy civell como crimynall e senhorio e mero e mysto inperio com todollos frui tos rendas e preitos e direitos e pertenças das dietas villas e die seus termhos e em tall caso os castelos e fortelezas das dietas villas se tenham por el rey de Castella e de sua mfiao colhendo a dieta ifante nas dietas villas segundo juso dicto he e depois de sua morte da dieta ifante que as dietas villas com seus castellos e o senhorio delias com seus direitos e preytos e rendas fique aa coroa de Castella segundo que todollos outros dictos logares segundo de susodicto he. E se porventura a dieta ifante primeiro que o dicto Dom Fradarique morresse leixando filho ou filha neto ou neta seu e do (8) dicto Dom Fradarique o qual filho ou filha neto ou neta morresse depois da morte da dieta ifante sa madre ficando vivo o dicto Dom Fradarique em tal caso todallas villas e logares e quaesquer outros castellos que el rey de Portugall ouvesse dados aa dieta ifante sa filha todos se tornem livre e enteyramente aa coroa de Portugall assy e per tal maneira que o dicto Dom Fradarique meu filho nem outrem por ell nom erde nem possa herdar as dietas villas e castellos per razam da morte de seu filho ou filha que ante que ell morresse nom aja cousa (>) A margem: hic das arras da infante de que falia o primeiro capitolo 172
  • algúa em as dietas villas e castellos e quaesquer outros logares mais se tornem e fiquem livre e enteyramente sem nenhuum empacho aa coroa e casa de Portugall segundo de susodicto he. Outrossy porquanto o dicto rey Dom Fernando nosso hirmão e spicial amigo hordenou per sy e jurou e feze jurar a todollos do seu reyno que em casso que eil falecesse nom leixando filho baram legitlmho nado ou por nacer ou leixando o e morresse sem filho ou filha legitimos que a dicta ifante sua filha e o dicto Dom Fradarique meu filho regnasem e fossem rey e raynha de Portugall e outrossy todollos filhos e netos dos sobredictos Dom Frada- rique e iffante Dona Beatriz ainda que a dieta ifante morresse e a hum ouvesse algúa outra filha legitymha do dicto rey ou filhos legitimhos delia que fosem netos lydimos do dicto rey. E outrossy porque ordenou e prometeu e jurou que morrendo primeiro a ifante Dona Beatriz sua filha seendo ja raynha ante que o dicto Dom Fradarique meu filho nom lei- xando filho ou filha ou neto ou neta e nom ficando hi outra sa filha legityma ou neto ou neta do dicto rey ou filhos legitymhos dalgúa outra sa filha legitymha que o dicto Dom Fradarique reynasse e reyne em tal caso e seja rey de Portugall em todollos dias de sua vida guardando ell todavia as condições que em as menageens som contheudas e depois da morte Dom Fradarique fiquem os regnos de Portugall e do Algarve livres e desenbargados sem (8v.) nem huum enpacho aaquelle que os leixar o sobredicto rey Dom Fernando em seu testamento. Por onde nos hordenamos e theemos por bem e praze nos que contecendo seme- lhante caso convém a saber que depois que a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique reynassem sendo ja o matrimonio antre elles consumado morresse o dicto Dom Fradarique primeiro que a dieta ifante nom lei- xando filho ou filha neto ou neta ou leixando o e morresse ante que a dieta Ifante que entom a dieta ifante aja em todollos dias da sua vida Benavente e todallas outras villas e logares de suso nomeados com toda a jurdiçom delias assy cível como criminall e mero e misto inperio segundo o avia o dicto Dom Fradarique com todollos fruitos e rendas e todollos outros peytos (sic) e direitos que perteencem ou perteencer devem aa dicta villa dee Benavente e de todallas outras villas e castellos de suso nomeados que nos demos e de que doaçom fezemos ao dicto Dom Fradarique e estes dictos logares e rendas e peytos (sic) e direitos e jurdiçom e senhorio aja a dieta ifante nom casando com outro alguum. E casando com outro como dicto he que os dictos logares com seus termhos e preytos e direitos e jurdiçom que sejam e se torne per esse meesmo facto a nos e aa coroa de Castella salvo as tres villas de Monterrey e d'Alharin e de Milmanda que lhy forom per nos assynadas em arras as quaes tres villas sobredictas (i) queremos que aja ainda que case com outro a dieta ifante por honrra de seu corpo com todos seus direitos e rendas e jurdiçom e mero mysto inperio em sa vida. E depois (') Ã margem: hic de dote de qual e quanto (?) primeiro capitolo 173
  • de sa vida que se torne aa coroa de Castella segundo dicto he. Outrossy queremos que contecendo qualquer destas duas cousas sobredictas convém a saber que seendo ja o matrimonio consumado antre os dictos ifante e Dom Fradarique morresse o dicto Dom Fradarique ante que regnasse e ouvesse d'aver a dieta ifante as villas de Monterrey e d'Alharin e de Milman da ou morresse o dicto Dom Fradarique depois que reynasse e no qual caso a dieta ifante ouvesse d'aver Benavente com todallas outras villas e castelos e logares que nos ouvessemos dado (i) ao dicto Dom Fradarique segundo (9) de susodicto he que em tall caso todollos cas- tellos das villas e logares se tenham por el rey de Castella e de sa mâao todavia que aquel e aquelles que convém as dietas villas e logares sejam theudos d'acolher en as dietas villas mais nom em nos castellos ou fortelezas delias a dieta ifante assy como senhora delias com todollos seus que com ella veerem fazendo primeiramente a dieta ifante per sy ou per seu procurador soficiente juramento nas mãaos dei rey de Cas- tella de nom desapoderar aquel ou aqueles que teverem os castellos e fortelezas dos dictos logares e villas e o senhorio e jurdiçom e mero e misto inperio com os fruytos e rendas e todollos outros preytos e direitos das dietas villas que sejam e se colham pera a dieta ifante em todollos dias de sua vida e depois de seus dias fique livre e enteyramente com o senhorio e jurdiçom e mero e mysto inperio e com todallas sas rendas e perteenças aa coroa e casa de Castella segundo susodicto he. E em caso semelhante que a dieta ifante Dona Beatriz morresse depois que ella e o dicto Dom Fradarique regnasem seendo ja antre elles o matri- monio consumado nom leixando filho ou filha neto ou neta legitimhos e ficando hi algfia outra sua hirmãa filha lydimha do dicto rey Dom Fernando ou neto ou neta deli dicto rey filhos legítimos dalguum outro filho ou filha legitima do dicto rey pella qual razam o dicto Dom Fra- darique nom podesse (s) seer mays senhor e rey do dicto reyno que em tal caso como este o dicto Dom Fradarique aja em todollos dias de sua vida o senhorio e toda jurdiçom alta e baixa assy civell como crimynall e mero e mysto inperio das dietas villas de Bragança e Chaves e de Monfforte de Rio Livre e de seus termhos delias e de cada hfla delias com todos os fruitos e rendas e peytos (sic) e direitos delias e de seus termhos que lhys pertence ou pertencer devem em qualquer maneira todavia que os castellos e fortelezas das dietas villas em (9v.) tal caso se tenham por aquel que for rey de Portugall e de sa mâao todavia que aquel e aqueles que teverem as dietas villas convém a saber Bra- gança e Chaves e Monforte de Rio Livre sejam theudos de colher o dicto Dom Fradarique nas dietas villas mais nom en os castellos e fortelezas delias assy como a senhor das dietas villas com todollos seus que com ell veerem fazendo ell primeiramente menagem nas mãaos dei rey de (') Riscado: em doacom (J) Riscado: senhor m
  • Portugall per sy ou per seu procurador soficiente de nom desapoderar aquel ou aqueles que teverem os castellos e íortelezas das dietas villas e fazendo ell dicto Dom Fradarique o dicto preyto e menagem como dicto he ou nom ficando por ell de o fazer que o colham nas dietas villas com todos os que com ell veerem segundo de susodicto he. E depois dos dias do dicto Dom Fradarique as dietas villas e castellos e fortelezas com todo seu senhorio e todollos frultos e rendas fiquem livremente aa coroa de Portugall e estas villas sobredictas em tal caso aja o dicto Dom Fradarique segundo dicto he nom casando com outra molher. E em caso que cassase com outra algúa depôs morte da dicta ifante logo per esse meesmo facto as dietas villas e castellos com seus termhos e com todo seu senhorio e com toda sua jurdiçom e com todos seus peytos (sicj e direitos fiquem livremente e se tornem per esse meesmo facto aa coroa de Portugall. Outrossy hordenamos e praze nos e queremos que em qualquer tempo que o dicto Dom Fradarique e a dieta ifante Dona Beatriz mor- resem leixando filho ou filha ou filhos ou ou filha (sic) ou neto ou neta se estes filhos ou filhas netos ou netas morresem nom leixando filho ou filha assy que ficassem de todo extintos em tal caso todallas villas e logares e quaesquer outros castellos que eu dicto rei ouvesse dados aa dieta ifante sua filha todos sejam hum e enteiramente tornados e per esse meesmo facto se tornem aa coroa de Portugal. (10) E outrossy Benavente e todollos outros logares e quaesquer outras villas e castellos que nos ouvessemos dado ao dicto Dom Fradarique sejam tornados e per esse meesmo facto se tornem aa coroa de Casbella. Outrossy (i) prometemos e juramos que des este dia ata a quatro messes primeiros o ifante Dom Joham meu filho primogenyto de Castella louvara e aprovara e retifleara todallas cousas sobredictas e cada húa delias e outrossy todallas cousas de juso estpritas e cada húa delias e jurara corporalmente aos Santos Evangelhos de as assy teer e guardar e de nunca contra ellas vlir nem contra algúa delias em todo nem em parte so as penas contheudas no dicto contrauto e que este juramento e aprovamento que assy deve fazer o dicto ifante meu filho que o faça de seu plazimento em mãaos do procurador dei rei de Portugall se o quiser enviar pera receber o dicto juramento. E em caso que o dicto rey de Portugall nom quiser enviar en no dicto termho que o dicto ifante possa fazer o dicto juramento e aiprovamento em absencia dell e fazendo o e dando o per escriptura pubrica a el rey de Portugall que nom corram as penas. Outrossy porquanto a dieta ifante Dona Beatriz e o dicto Dom Fra- darique meu filho som parentes en no quarto graao juramos en os Santos Evangelhos de fazer toda nosa deligencia para guaanhar a despensaçom (') A margem: Aqui íaz o iij° capitolo dos meus trautos e parece que nom he a jura (t) necessária per o que aqui he contheudo digam porquê 175
  • de nosso senhor o Papa que posam casar em huum nom enbargando que som parentes en o quarto graao (i) e de a mostrar e dar a el rey de Portugall em caso que aver posamos deste dia ataa seis anos primeiros seguintes. E todas estas coussas sobredictas e cada Mia delias nos prometemos de beer e guardar bem e compridamente (10 v.) segundo e pella maneira que de suso scriptas som e de as assy fazer teer e guardar em todo tempo e pera senpre e assy o juramos a estes Santos Evangelhos por nos e polios nossos sucesores que depôs nos veerem assy nos Deus ajude e aquestes Santos Evangelhos. E em caso o que Deus nom queira que nos ou o dicto Dom Fradarique contra esto que de susodlcto he fosemos em qualquer maneira em todo ou em parte prometemos per firme istipulaçom de pagar por pena e em nome d'interese e de dano a el rey de Portugall e da raynha Dona Leonor sua molher e a sa filha a Ifante Dona Beatriz e a cada huum delles em pessoa de Dom Pero Tenorio bispo de Coinbra e d'Aires Gomez seus procuradores presentes solene- mente e firmemente estipulantes e recebentes em nome do dicto rey e rainha de Portugal e da dieta ifante sa filha e de cada huum delles em pena e em nome de pena e d'interese dez mil marcos d'ouro. E de mais damos lhi poder ao dicto rei de Portugall e aa dieta ifante sa filha e a qualquer delles e a subcesores e a herdeiros que cayndo nos na dieta pena que se possom entregar em todos nossos beens e dos nossos reynos e dos nossos naturaaes assy per mar como per terra os quaes pera esto obrigamos e ipotecamos spicialmente e lhis damos poder que os possom tomar de sua propria autoridade assi cidades villas e castellos como logares outros dos nosso regnos e outros beens quaesquer assy nossos e dos nossos reynos come dos moradores delles ataa que ajam comprimento da dieta pena e que façam delles toda sua voontade como de sua cousa própria. E que por esta razam nos nom possamos fazer prenda en as terras nem en os beens do dicto rey de Portugall nem dos seus regnos nem dos naturaaes delles nem outrossy lhi posamos fazer guerra nem outro mal nem dano por esta razam a qual pena (11) juramos de pagar caindo em ella. E em caso que nos contra estas cousas sobredictas ou contra qualquer delias veessemos em todo ou em parte nos ou o dicto Dom Fradarique meu filho que nos que paguemos a dieta pena ao dicto rey de Portugall e aa dieta ifante hUa vez duas e tres e mais quantas vezes em ella cayrmos a qual nos obrigamos de pagar per firme estipulaçom em nome de pena e d'interese e de dapno a qual dieta pena juramos aos Santos Evangelhos e em nosa fe reall de a pagar cayndo em ella contra o qual outorgamos e prometemos e juramos de nunca alegar nenhúa eixeiçom per nos nem per outrem nem outra legitima razam nem foro nem façanha nem ley escripta ou nom escripta e a pena pagada ou nom que nos sejamos theudo e fiquemos senpre (i) A margem: hic faz o b» capitolo dos meus trauctos em que he contheudo que el rei de Castella fara menaprenz e etc pero nom he aqui compridamente 176
  • obrigado de teer compel r e aguardar e fazer teer comprir e aguardar todalas cousas sobredictas e cada húa delias. E pedimos e mui homíl- dosamente suplicamos a noso senhor o Padre Santo que queira aprovar e consentir em este matrimonio. E outrossy lhi sop 11 camos que por asesego e paz e concórdia e bem de Castella e de Portugall e destruyçom dos enmiigos da fe e outrossy por cortar e arredar algúas duvidas que desto podem recrecer das quaes se poderom seguir grandes escandalloa que nom seeria serviço de Deus nem prol da Chrlstiindade que praza aa Sua Santidade de sua certa sciencla louvar aprovar e retificar todallas cousas sobredictas e cada húa delias e dar seu consentymento e outor- gamento e autoridade a ellas comprindo de sua largisima auctorltate (11 v.) et ex sua certa sclencia omnem de feytum et quamcunque aliam sclenitatem si eis non interveniset vel alio quovis modo de fuiset quavis lege vel cânone in contrarium edictis no oustante. E demais que viindo nos ou o dicto Dom Fradarique meu filho em qualquer maneira contra todo o que he contheudo em este contrauto ou contra parte dello que ponha sentenças d'escomunham e de interdito em nos (i) e em nossos regnos e em todas aquelles e aquellas que contra esto forem ou veerem em parte ou em todo directe vel indirecte publice vel obculte quovis quaeslto collore. E porque esto seja firme e estavtll mandamos dar este caderno firmado do nosso nome e seellado com nosso seello do chumbo. E outrossy mandamos a Afonso Sanchez noso scrivam e nosso notário pubrico em nosa corte e em todollos nossos regnos e a Antom Garcia coonigo de Cordova notário apostolical e nosso notairo pubrico que ho assinasem com seus sinaaes. Testemunhas que forom presentes chamadas e rogadas spicialmente per esto Dom Pero Muniz mestre de Calatrava nosso adean- tado mayor da fronteyra e Dom Gonçallo Fernandez senhor d'Aguyllar aiguazíl mayor da muy nobre cidade de Cordova Gonçallo Gomez e Fernam Gomez da Silva Dom frey Goter Diaz do Sandoval comendador moor de Calatrava Dom Afonso Fernandez de Monte Mayor Mice Ber- tclameu Boca Negra Gonçalo Anes do Gondom Joham Sarrano arcediano de Coinbra Alvaro Meendez lecenciado em leis nosso alcayde Joham Sanchez nosso scrlpvam. Dado e fecto na muy nobre cidade de Cordova nos nossos paaços que som en os nossos alcáceres da dieta cidade lunes dezenove dias de Janeiro era de mill e iiij0 e quinze anos. (2) E eu Afomso Sanchez scrivam e notário pubrico sobredicto foi presente com o dlcto Antom Garcia notairo quando os sobredictos pro- curadores do dicto rei Dom Fernando en presença de mim e do dicto Antom Garcia e das testemunhas de suso scriptas faziam e (IS) recebiam as dietas estipulações em voz e em nome do dicto rey de Portugall outrossy quando o sobredicto senhor rey de Castella retificou louvou (') Kúcado: e em nossos (2) margem: XIX dias de Janeiro era de mil iiijcxb anos 177 13
  • aprovou todallas cousas sobredictas e cada húa delias. Outrossy quando fez e fazia todollos juramentos de suso escriptos 0) tangendo corporal- mente com anballas mâaos huum livro d'Avangelhos que o dicto bisj>o e Airas Gomez tlinham aberto nas mãaos em que assy jurava c jurou o sobredlcto senhor rey de Castella de teer aguardar e comprir todallas cousas de suso scriptas e qualquer delias e de nunca vlir contra ellas E logo o sobredicto senhor rey perante o dicto scripvam presente o dicto notairo e testemunhas disse e perguntou aos dictos procuradores se avia hi outro capitulo ou capitolos alguuns que ell ouvesse de louvar firmar e aprovar e retificar e pessoalmente jurar que ell que estava prestes pera o fazer segundo que Fernam Perez d'Andrade seu procurador e de Dom Fradarique seu filho se obrigara e que se o dicto bispo e Aires Gomez (2) sabiam que lho dissessem e notyfficasem per os ell poder firmar e provar e louvar e pessoalmente jurar segundo que o dicto Fernam Perez se obrigara segundo dicto he e em outra maneira que se algúa hi ficase que protestava que nom correse contra ell a pena dos dez mil marcos d'ouro nem as outras penas so que se o dicto Fernam Perez obrigou. E logo o dicto bispo e Aires Gomez disseram que o dicto senhor rey firmara louvara e aprovara e pessoalmente jurara todollos capitólios e cada huum delles os quaes o dicto Fernam Perez firmou com o dicto rey de Portugall bem e compridamente segundo devia. E o dicto Fernam Perez seu procurador se obrigou e que nom ficou nem fica capitolo alguum por firmar per o dicto senhor rei. E a todos disserom que eram jurados e afflrmados e aprovados per ell segundo devia e era theudo segundo dicto he e segundo os elles demandaram. Em maneira que elles se aviam delles por bem contentes e bem pagados. Outrossy (IS v.) o sobredicto senhor rey de Castella disse aos dictos procuradores que ell que outorgara todas aquellas cousas que elles lhis pediram da parte dei rey de Portugall que tangiam aqueste casamento. E outrossy quem devia soceder em suas villas e castellos dados aos dictos ifanta e Dom Frada- rique e em no regno de Portugall morrendo a dicta lffante e Dom Fra- darique com filhos ou sem filhos e que se aviam algúas outras cousas de dizer ou pedir da parte do dicto rey que ell devesse outorgar que ell estava mui prestes per as outorgar segundo pello dicto rey fosem pedidas. E logo os sobredictos bispo de Coinbra e Aires Gomez disseram que todallas aquellas cousas que el rei de Portugal seu senhor lhys mandara que pedisem que ell dicto senhor rey de Castella lhe outorgasse que todas eram de suso escriptas e que o dicto senhor rei de Castella lhas outor- gara segundo de suso todas eram escriptas e per aquela maneira que as elles notaram e pediram e da parte de seu senhor el rei demandaram e que se tiinham delo por alegres e prazenteeiros e bem pagados e bem (') A margem: hic [ 1 faz [ ] por o b° capitolo dos meus trauctos e etc. a saber da menage dei rei de Castella («) Riscado: soubessem 178
  • contentes e que nom tiinham alguas outras que el em esta rasam ouvesse de firmar nem outorgar. E logo outrossy o sobredicto senhor rey lhy disse que pois assy era que ell nom devia mais outorgar daquelo que outorgado avia que ell es outrossy firmassem em voz e em nome do dicto rey de Portugall e como seus procuradores todallas cousas de suso scriptas e cada húa delias segundo per elle forom firmadas e juradas e aprovadas e os dictos bispo de Coinbra e Aires Gomez (i) deram logo a mim Afomso Sanchez escripvam notairo sobredicto e ao dicto Antom Garcia notairo húa cedulla escripta em papell da qual o theor he este que se segue. E nos Dom Pero Tenoiro bispo de Coinbra e Aires Gomez da Silva assy como procuradores (2) dei rey de Portu- gall e em seu nome e por ell consentimos em todallas cousas de suso scriptas e confesamos que assy pasarom e pella dieta maneira horde- nadas foram antre nosso senhor el rey de Portugal e o dicto Fern am Perez (IS) procurador de vos senhor rey de Castella e agora assy as firmamos e outorgamos pello poder que deli teemos em como e pella maneira que de suso escriptas som em este caderno e prometemos e juramos que nosso senhor el rey de Portugall de e dara aa dieta ifante sa filha a villa de Bragança e a villa de Chaves e outrossy a villa de Monfforte de Rio Livre com seus termhos e a villa d'Evoramonte e terra das Alcáçovas e a villa de Ferreira e a villa de Terena e a villa da Lousãa e a terra d'Arganil e a villa do Pedrogom e a villa de Figueiroo terra de Penacova terra de Santa Coonba terra de Mortaagua terra d'Ovoa terra de Quinteda terra de Quinteella e Moolhõees e Ferreiros e Arcos e Hilhavo e villa de Milho e Avelaaes de Sima com todos seus termhos. Da qual doaçom o dicto senhor rey lhy dara seus privilégios bollados (s) assy comprldamente e acabadamente como os privilégios rodados que vos senhor rey de Castella destes a vosso filho Dom Fra- darique das doações que lhy fezestes da villa de Benavente e das outras villas e castellos e logares de suso scriptos do dia que o dicto noso senhor el rei for requerido per vosso procurador a trynta dias primeiros seguintes. E outrossy prometemos e juramos que o dicto senhor rei pessoalmente retificara e aprovara e firmara e jurara todallas cousas sobredictas e cada húa delias dentro em no dicto termho dos dictos triinta dias e as outorgara e firmara e ordenara assy e pela maneira que per vos senhor rey de Castella agora som outorgadas e ordenadas e em aqueste caderno de pergamio scriptas e espicialmente jurara e consentira e outorgara que ell morrendo nom leixando filho legitimo nado ou por nacer que a dieta ifante sa filha regne e o dicto Dom Fradarique consumando matrimonio com ella assy como seu marido legitimo. E que outrossy (') Riscado: disserom (') A margem: o que toy outorgado per os procuradores dei rei de Portugal (í) A margem: Item in hie faz C 1 contra o que he contheudo no segundo mpltolo dos meus trauctos que falia da doacom e contra o que supradicto he em tal rezom por que aqui parece ser condicom e etc 179
  • os filhos e netos dos sobredictos itanta e Dom Fradarique socedam e herdem todoUos beens que per ell dlcto rey e per vos senhor rey de Oastella lhy foram ata aquy dados ou forem daqui adeante (IS v.) assy em nos de Portugall come em nos de Castella. E outrossy regnem os filhos da dicta ifante e do dicto Dom Fradarique ainda que hi aja outra sua filha lydema do dicto rey ou filhos legitymos ou netos (i) doutra sua filha. Outrossy que depois que (2) reynasem os dictos ifanta e Dom Fradarique ainda que moyra a dieta ifante Dona Beatriz consumado ja o matrimonio com o dicto Dom Fradarique sem filho ou filha que o dicto Dom Fradarique regne e seja senhor e rey dos reynos de Portugall e do Algarve em todollos dias da sua vida nom ficando hl outra filha lydema do dicto rey nosso senhor ou filho ou filha que fosem netos ligitimos do dicto rey e no qual caso convém a saber que ficasse filha outra lydimha do dicto rey Dom Fernando ou neto ou neta filhos legiti- mhos dalgOa outra sua filha polia qual razam o dicto Dom Fradarique nom podesse mais regnar prometemos em nome do dicto rey que o dicto Dom Fradarique aja e avera em todollos dias da sua vida nom casando as sobredictas tres villas Bragança e Chaves e Monforte de Rio Livre com seus termhos e com toda jurdlçom e rendas e peytos e direitos pella maneira que de suso he escripto segundo as devia aver a dicta iffante e segundo se contem em nos privilégios e em esta razam aa dieta ifante outorgados salvo os castellos ou fortelezas que se tenham por el rei de Portugall segundo susodicto he. E todas estas cousas e cada húa delias que per vos senhor rey de Castella assy som dietas e recon- tadas e pella maneira que dietas e recontadas som assy em no que tange a parte dei rei de Portugall nosso senhor e aas villas e logares que ell da em casamento aa dieta ifante sa filha como em outra maneira qualquer como aa vosa parte e de Dom Fradarique vosso filho nos em ellas consentymos e em qualquer delias expressamente pella maneira que em esta presente escrtptura o vos dizedes e recontades e assy nos obrigamos em nome do dicto senhor rey de Portugall que assy o jure e aprove e aguarde e outorgue e expresamente consenta bem e comprida- mente. E nos em nome do dicto rei noso senhor des agora ho outorgamos per o poder que dell teemos e em ellas consentimos (H) e todallas assy firmamos e aprovamos e prometemos e juramos que do dia que o dicto nosso senhor el rey de Portugall for requerido pello procurador de vos senhor rey de Castella ataa trinta dias primeiros seguintes dara e de sa escriptura pubrica aberta e seellada com seus seellos de chunbo e firmada do seu nome em na qual hordenara acabadamente e compri- damente estas subcesoes como per nos senhor rey de Castella som todas de suso escriptas em este caderno nom mudando nenhQa sestancta delias e com todalas firmezas que per nos senhor sobredicto forom hordenadas e (') Riscado: da dieta (») Riscado: renha 180
  • outorgadas mais outorgadas per aquela meesma maneira que vos agora as outorgastes e ordenades e outorgadas. E todas estas cousas sobre- dictas e cada húa delias vos prometemos de teer e comprir e de fazer teer comprir e aguardar bem e compridamente a nosso senhor el rey Dom Fernando segundo e pella maneira que por vos senhor rey de Castel la postas som escriptas em este caderno. E outrossy juramos que nosso senhor el rei de Portugall faça toda sua. deligencia dentro en os seis anos primeiros seguintes pera que se aja despensaçom do Papa per que posom casar em huum o dicto Dom Fradarique e a dicta if ante nom enbargando que som parentes em quarto graao. Outrossy prometemos em nome do sobredicto rey de Portugall que ell que (i) outorgue e louve e aprove e retifique todas estas cousas sobredictas e cada húa delias e que as guarde bem e compridamente segundo e pella maneira que de stiso he escripto e que nom vaa nem venha eim nenhuum tempo contra ellas nem contra parte delias assy o juramos a Deos e a estes Santos Evan- gelhos na alma do dicto senhor rey por ell e por seus sucesores. E se contra esto que dicto he veesse em todo ou em parte e ho nom guardasse e comprisse em na maneira que dicto he prometemos a vos dicto senhor rey de Castella solenemente stipulante recebente por vos e por vosso filho Dom Fradarique e por vossos sucesores e herdeiros per firme estipullaçom per nome de pena e d'intere3e e de dano dez mill marcos d'ouro e demais damos (H v.) poder a vos senhor rey de Castella e a Dom Fradarique voso filho e a qualquer de vos e a vossos sucesores e herdeiros que cayndo o dicto senhor rey de Portugall na dieta pena que vos posades entregar em todos seus beens e dos seus reynos e dos seus naturaaes assy per mar como per terra os quaes pera esto em nome do dicto senhor rey de Portugal e por ell pollo poder que deli teemos vos obrigamos e ipotecamos spicial- ui ente e vos damos poder que os possades tomar por vosa propria autori- dade assy cidades villas castellos como logares outros dos seus regnos como dos moradores de lies ataa que ajades comprimento da dieta pena e que façades delles toda vossa voontade assy como de vossa cousa própria e que por esta razam ell dicto rey que nom possa fazer prenda em nos vossos beens nem dos vossos regnos nem dos moradores e naturaaes delles nem outrossy vos posa fazer guerra nem mal nem dano por esta razam a qual pena juramos na alma do dicto senhor rey de Por- tugall que o dicto senhor rei a pague caindo em ella em caso que ell contra estas cousas sobredictas ou contra cada húa delias veesse em todo ou em parte ell ou a dieta ifante sa filha e que ell dicto senhor rey pague a dieta pena a vos e ao dicto Dom Fradarique vosso filho húa vez e duas e tres e mais quantas vezes em ella cair polia qual pena obrigamos o dicto senhor rei per firme estipulaçom em nome de pena e d'lnteresse e de dano de vo la pagar caindo em ella. E juramos em na alma do dicto senhor rei a estes Santos Evangelhos que o dicto senhor (') Riscado: louve 181
  • rei pague a dieta pena em ella cayndo e guarde e conpra todas estas cousas em este contrauto contheudas e cada hQa delias contra o qual outorgamos e prometemos e juramos que o dicto senhor rei nom alegue nenhúa eixeiçom per sy nem per outrem nem outra legitima razam nem foro nem façanha nem ley escripta ou nom escripta. E a pena pagada ou nom que o dicto senhor rey seja senpre theudo e fique obrigado de teer e comprir e aguardar todallas cousas sobredictas e cada húa delias. E o theor das procurações de que suso faz mençom he este que se segue. (15) Esta he del rei de Castela que fez a Fern am Perez Sabham (i) quantos esta carta vyrem como nos Dam Enrrique pella graça de Deus rey de Castella e de Leom de Tolledo de Galliza de Sevilha de Cordova de Murça de Geem do Algarve d'Aljazira e Senhor de Mulina confiando muito da bondade e discriçom e fielldade de Fernam Perez
  • e casse per palavras de presente com a dieta ifante de Portugall e receba em seu nome deli quaesquer juramentos e preytos e menageens e quaes- quer outros promitimentos dos dictos rei e rainha e de quaesquer outros fidalgos ou cidadões de quaesquer cidades castellos villas e logares do dicto reyno de Portugall e que faça e receba quaesquer estipulações e firmezas que em esta razam forem necessárias em qualquer maneira damos prometemos e juramos de o aver todo por firme e valedoiro por senpre e de o retificar louvar aprovar com todallas outras cousas que o dicto Fernam Perez trautar disser ou em nosso nome com os sobredictos rey e raynha fezer e disser em qualquer maneira ainda que sejam taaes cousas que requeirom' expreso e spicial mandado. E prometemos em na nossa fe reall e juramos ao Santos Evangelhos corporalmente tanjudos de o todo assy conprir e aguardar e de nunca contra ello vlir em todo ou em parte per nenhúa maneira e pera esto teer e comprir e aguardar obriga- mos todollos nossos beens e outrossy todollos beens dos nossos regnos assy cidades come villas e castellos e logares e rellevamos o dicto nosso procurador de todo emearrego de satisdaçom (sicj em qualquer maneira ou de qualquer cauçom. Testemunhas que a esto forom presentes o ifante Dom Joham meu filho primogénito de Castella e o conde Dom Pedro nosso sobrinho e o bispo de Coimbra e o bispo de Mondenhedo e Alvaro Perez Husorio Pero Rodriguez e Xarmento nosso adeantado moor de Galliza Diego Gomez Xarmento seu hirmâao nosso reposteiro moor e Alvaro Meendez lecenciado em leis noso alcaide e outros cavalleiros e escudeiros que hi estavam. E porque esto he verdade e nom venha em duvida outorgamos e mandamos dar esta nossa carta firmada do nosso nome seellada com o nosso seello da Poridade em pendente e mandamos a Affomso Sanches nosso scripvam e nosso notário pubrico na nossa corte e em todollos nossos reynos que o assegnasse (i) com seu signal. D'ante na cidade de Lugo em no Mosteiro dos Pregadores quinze dias d'Oytubro era de mill e iiijc e catorze anos. (16) Procuraçom fecta per Dom Fradarique a Fernam Perez E depois desto na villa de Manssyella vynte e huum dias do dicto mes d'Oytubro da era sobredlcta en presença de mim Afomso Sanchez scripvam e notairo pubrico sobredicto e das testemunhas adeante scriptas Dom Fradarique filho do sobredicto rei de Castella feze e estabeleceu criou e hordenou com autoridade e consentymento do dicto rey seu padre por seu procurador e messejeiro espicial o dicto Fernam Perez que elle em seu nome e por ell se espose per palavras de presente com a (■) Riscado: seellasse 183
  • moy nobre e alta senhora Dona Beatriz ifante filha primogénita de Dom Fernando nobre rey de Portugal e da raynha Dona Leonor sua molher e que por ell e em seu nome possa estipular quaesquer penas e quantias d'ouro e outrossy receber em seu nome e por ell juramento ou jura- mentos menagem ou menageens de quaesquer preliados lfantes condes e ricos homens e quaes[quer] outros filhos dalgos. E outrossy de todollos outros cidadãaos e moradores das cidades castellos e villas e logares do dicto reyno de Portugall e do Algarve e prometeu d'aver por firmes e valledoiras pera senpre todallas cousas que pello dicto seu procurador fossem trautadas fectas e ordenadas e em qualquer maneira firmadas. E jurou de o assy teer e guardar e de nunca contra ello viir em todo ou em parte per nenhúa maneira e relevou o dicto seu procurador de todo encarrego de satisdaçom (sic) em qualquer maneira ou de qualquer cauçam porque esto seja firme e nom venha em duvida o dicto Dom Fradarique o outorgou assy ante mim Affonso Sanchez e firmou esta carta do seu nome e ha mandou seellar com seu seello em pendente. E outrossy mandou a mim Affomso Sanchez scripvam sobredicto que assynasse com meu signall. E eu Affomso Sanchez scripvam notairo pubrico sobredicto foy presente com as testemunhas adeante scriptas quando o sobredicto senhor rey de Castella dia e mes e era de suso primeiro dietas. (i) Lugo onde fez procurador o dicto Fernam Perez pella maneira que de susodicto he. E quando deu seu consentymento e autoridade per que o dicto Dom Fradarique fezesse procurador pera as cousas de suso contheudas. E depois foi presente com Joham Diaz da camara do dicto senhor rei de Castella e com (-) Fernam Garcia físico do dicto senhor rei e com Joham Affomso scripvam do dicto Dom Fra- darique e com Gonçalo Afomso amho do dicto Dom Fradarique pera este chamados e spicialmente (16 v.) rogados em Mansyella dia e mes e era segundo dicto he quando o sobredicto Dom Fradarique outorgou e hordenou e fez e estabeleceo por seu procurador o dicto Fernam Perez segundo de susodicto he e por outorgamento e mandado do dicto senhor rey de Castella. E outrossy do dicto Dom Fradarique este pubrico estor- mento screvi e fiz em ell este meu sinal tal em testemunho de verdade. Dom Fernando pella graça de Deus rey de Portugal e do Algarve confiando muito da bondade e descriçom e fieldade de Dom Pero Tenoiro bispo de Coinbra e d'Airas Gomez da Silva (3) cavalleiro nosso vassallo e nosso alferez mayor outorgamos que fazemos e estabellecemos os dictos bispo e Ayres Gomez por nossos procuradores e enbaixadores e messe- jeyros espiciaaes que possam procurar e outorgar e firmar por nos e em nosso nome quaesquer trautos e vincolos e firmezas com nosso hirmâao e spicial amigo Dom Enrrique mui nobre rey de Castella assy (') Riscado: luxo onde se (*) Riscado: Joham (') d margem: procuraçom que el rey de Portugal fez ao bispo de Coimbra e a Aires Gomes da Silva m
  • os que tangem a casamentos e sposoiros que som fectos antre a tfante Dona Beatriz minha filha primogénita e Dom Fradarique filho do dicto rey de Cantella como outros trautos quaesquer e quaesquer outras pustu- ras e aveenças de qualquer condyçom que seja. Outrossy por pedir retifficaçom de todas aquellas cousas que ata aqui sobre a dieta razam som fectas ou em qualquer maneira ordenadas e damos poder aos sobre- dictos porque possom fazer e outorgar e firmar os dictos (») trautos e firmezas e pusturas e aveenças e quaesquer outras conveenças pella maneira que lhy forem dadas e com todollos vincollos e firmezas jura- mentos e preytos e menageens e outros quaesquer promitimentos que lhy forem demandados e pedidos em qualquer maneira e estipulações penaaes de quaesquer graaos somas e marcos ou quantias d'ouro ou de prata os dictos nossos procuradores outorgarem ou prometerem ou estipullarem assy em nosso nome como do da dieta ifante minha filha como em nome da reynha Dona Leonor mha molher ao dicto Dom Enrrique rei de Castella nosso hirmâao ou ao dicto Dom Fradarique sposo da dieta ifante mha filha ou a seus subcesores e herdeiros (17) per qualquer maneira ou per qualquer forma que os dictos nossos pro- curadores outorgarem ou firmarem. Outrossy que possom por nos e por a dieta ifante mha filha em nas mãaos do dicto rei de Castella ou doutro qualquer que o ell mandar receber juramento ou juramentos promitymento ou promitymentos dei rei e da rainha e do iffante Dom Joham nosso primo seu filho ligltimo primogénito de Castella ou de qualquer delles ou porque posam outorgar pedir a outro ou a outros que os recebam por nos e em nosso nome e em nome da dieta mha filha assy preytos e menageens que tangam aos sposoiros que nos factos avemos antre a dieta ifante mha filha e o dicto Dom Fradaiique com outros quaesquer e assy dos sobredictos rei e rainha e ifante como doutras pessoas quaesquer de qualquer estado e condiçom ou dignadade que sejam. Outrossy porque possom os sobredictos e cada huum delles estipullar em nosso nome ou da dieta mha filha e de nossos subcesores quantas e quaes somas d'ouro e de prata os dictos nossos procuradores quiserem e por bem teverem. Outrossy por firmar em nosso nome e por nos spicialmente quem deva soceder em nas villas e castellos e cidades que nos demos ou damos ou dermos aa dieta mha filha morrendo a dieta ifante ou Dom Fradarique sem filhos ou com filhos. Outrossy por outor- gar e firmar quem deva subceder em no regno e seer rei depois de nosos dias morrendo a dieta ifante minha filha depois de nos seendo ja o ma- trimonio consumado antre elia e o dicto Dom Fradarique reynando anbos e nom leixando filho ou filha ou neto ou neta legitimos ou leixando os ou nom ficando hi outra nossa filha lydimha ou neto ou neta que fossem nossos netos lydimhos ou ficando. Outrossy lhi damos poder spicial per que possom firmar outorgar toda lias cousas e cada hfia delias que com (l) Riscado: trutos 185
  • o dicto rei nosso hirmáao e amigo acordarem e o dicto rei lhi demandar em aquella maneira que lhy forem per el demandados e de as jurar firmar em nosso nome e da dieta iffante mha filha (17 v.) e lhis damos poder spicial per que possam obrigar nos per firme estipulaçom pera as teer e guardar e comprir so pena de dez mil marcos d'ouro ou mais ou meos como os dietas nossos procuradores quiserem e por bem teverem. Outrossy que possom obrigar assy cidades villas e castellos como forte- lezas e logares e outras cousas e beens quaesquer assy nossos e dos nossos regnos como dos vezinhos e moradores delles assy per mar como per terra e que possam outorgar faculdave (sic) e poderio ao dicto rey de Cas- tella nosso hirmSao e spicial amigo e a seus subcesores e herdeiros que cayndo nos em na pena como dicto he que possam tomar os beens sobredictos nossos e de nossos regnos e dos vezinhos deles segundo dicto he per sua propria autoridade pella dieta pena. E fazendo delles e em elles toda sa voontade como de sua própria cousa livre e quite desen- bargada e pera fazer e dizer e razoar todallas cousas e cada húa delias que compridos lydimhos soficientes procuradores podem e devem fazer de direito ainda que sejam daquellas cousas que segundo direito requerem spicial mandado. E todallas cousas sobredictas e cada húa delias que os sobredictos bispos Dom Pero Tenoro (sic) e Aires Gomez com o dicto rei de Castella firmarem outorgarem e em qualquer maneira por nos e em nosso nome ou da dieta ifante mha filha nos obrigamos por nos e por nossos subcesores de as teer e guardar e conprir todas e cada húa delias e de nunca virmos contra ellas nos nem elles per nos nem per outrem direitamente ou nom direitamente calladamente ou expresa- mente nem contra parte delias mays ante as aprovar expresamente e em ellas consentir e per nos espicialmente as jurar se mester for(') e de as fazer jurar aa rainha minha molher e relevamos estes nossos procuradores sobredictos que nom dem fiador alguum e de todo encar- rego de satisdaçom e de cauçam judicium sistl vel judicatum solvi e doutra qualquer satisdaçom ca nos nos obrigamos per nossos beens e dos nossos regnos e dos naturaaes delles ao assy teer guardar comprir em todo e em parte tem e compridamente segundo que (18) per elles for firmado. Testemunhas que forom presentes Gonçallo Vaasquez d'Azevedo cavalleiro mestre Joham das Leis Afomso Dominguez Privado e Fernam Martinz sobre juiz e Lourence (sic) Anes Fogaça nosso chanceler e outros. Dante em Leirea nos nossos paaços viinte e nove dias de Novembro era de mill e iiij' e catorze anos. E eu Affomso Sanches escripvam e nctairo pubrico sobredicto foi presente com Antom Garcia notairo apos- tólico juso scripto e com as testemunhas de suso scrlptas quando o sobredicto senhor rei de Castella fazia e recebia as sobredictas estipula- çõões por sy e por o dicto Dom Fradarique seu filho e outrossy quando (>) Riscado: E delas 186
  • os sobredictos procuradores faziam e fezerom todollos juramento de suso scriptos tangendo corporalmente com anbas as máaos huum Uvro d'Evan- gelhos que o dicto senhor rei de Castella tilnha aberto nas mãaos em que asy jurarom e juravam os sobredictos bispo e Aires Gomez em na alma de seu senhor el rei de Portugall e assy como seus procuradores de teer e aguardar e comprir todallas cousas de suso striptas e qualquer delias e de nunca viir contra ellas. E de mandamento do sobredicto senhor rei de Castella e a pedimento dos sobredictos procuradores os quaes posserom aqui seus nomes screvi de minha mãao este caderno em que ha dezenove folhas com esta em que vay meu signall scriptas e soes- criptas e em cada húa plana posto meu nome. (18 v.J E eu An tom Garcia coonigo de Cordova notayro per autori- dade apostolical e per autoridade do dicto senhor rey de Castella com o dicto Afomso Sanchez escrivam e notayro sobredicto e com as teste- munhas de suso escriptas foy presente a todallas cousas de suso estriptas e a cada hOa delias quando as (i) o sobredicto rey assy outorgava e outorgou e outrosy os dictos procuradores segundo e pella maneira que de suso escriptas som em aqueste caderno. E do mandamento do dicto senhor rey e a pedimento e requerimento dos dictos procuradores fiz aqui meu signal acustumado em testemunho de verdade rogado e reque- rido. (a) Do primeiro capitulo dos meus trauctos que falia a saber dos preitos e menageens e juramentos que os condes e ricos homeens am de fazer etc. nom he contheudo em este caderno bem he que saibha eu onde he e que leve delle recado ca diz no capitullo que nos trauctos he etc. e queira saber em quaaes. Item do que he contheudo no capitulo ultimo dos meus trautos a saber do caderno que ei d'aver etc. quero saber como foi deste caderno ou por que foi assi cumprido ou se ficou aqui o theor dei ca he bem que o leve por algúa dovida se contecer ou se mho nom quiserem dar etc. (3) (80) Privilegio da doaçam que el rei de Castella fez a Dom Fradarique seu filho Em nome de Deus Padre e Filho e Spirito Santo que som tres pesoas e huum Deus verdadeiro que vive e regna pera senpre jamais e da Virgem Santa Maria Sua Madre a qual nos teemos por senhora e vogada em todos nosos fectos e a onrra e serviço de todolos santos da corte celes- trial por que segundo direito e segundo natureza todolos homens do mundo som theudos fazer direito aos seus naturaaes e aqueles com que (') Riscado: assy
  • ham divido muito mais a seus filhos .pelo divido do sangue que com eles ham pois que os outros homens do mundo sam theudos fazer esto muito mais e devem fazer os reis porquanto teem maior logar e poder pera o faster e porque os seus filhos sejam horrados (sic) sobre todolos outros porque as graças e merces e doaçoes que os reys fazem as podem fazer sem scripto pera mais aguisada cousa he que as façam per sprito porque como quer que cause e menguem o curso da vida deste mundo aquelo he o que fica em renembrança a todos aqueles que depois ham de vir porende nos catando esto queremos que saibham por este privy- legio todos oe que ora sam e forem ao adeante como nos Dom Anrrique pella graça de Deus rey de Castela e de Leam c de Toledo e de Galiza e de Sivilha e de Cordova e de Murça e de Geem e de Algarve e d'Alja- zira senhor de Molina reynando em huum com a rainha Dona Johana minha molher e com meu filho o ifante Dom Joham Primeiro e erdeiro conhocendo a vos Dom Fradarique meu filho a divida e linhagem que comnosco avedes e querendo que sejades honrrado antre todolos outros homens do mundo esperando seer de vos servido e por vos fazer bem e merce damos vos de presente agora e pera senpre jamais a nosa vila de Benavente com seus castelos e com sas fortelezas e com todos seus termhos e seus alfozes com a justiça civil e criminal e com o mero e misto enperio e com todallas rendas e peitos e direitos que nos avemos e devemos d'aver asy de facto como de direito ou a vos perteencer em qualquer maneira ou per qualquer razom e fazemos vos ducado a dieta vila com todo seu termho da qual vos fazemos duque e mandamos que sejades duque e senhor dela. E outrosy por vos fazermos mais bem e mais merce e porque mylhor e mais onrradamente posades manteer vossa honrra e voso estado damos vos e fazemos (SO v.) vos merce das vilas de Vila Franca de Valcacer e de Pomferrada e de Valdorres e de Man- sybila e de Roda com sa terra e de Monterrey e de Lharim e Milmanda e as montanhas d'Aguilar de Monte Agudo e de toda sua terra. E outro- sy das montanhas de Semiedo e de Laziana e Riba de Sil e Pova Dhuso. E todas estas dietas vilas e logares e terras vos damos com seus castelos e fortelezas e com todos seus termos e alfozes e com a jurdiçom alta e baixa e a dieta justiça asy cyvil como criminal e com o mero mysto inperio e moynhos e acenhas (aic) e com todalas rendas peitos e direitos e montes e prados e defesas e rios e fontes e com jentares e portadigos e murniegas e sprivaninhas e com entradas e saidas e com todolos seus direitos e perteças quanto ham e devem d'aver asy de fecto como de direito e com todalas outras rendas e peitos e direitos que a nos perteece aver em elas e cada húa delas per qualquer maneira e esta vila de Benavente de que vos fazemos duque e todalas outras dietas vilas e logares e terras e castelos vos damos e fazemos merce delas com tal condiçom que as nom posades vender nem empenhar nem vender 188
  • nem (i) alhear nem escanbhar com homem d'ordem nem de religion nem de fora do noso senhorio todas nem algúa delas nem alguns logares e castelos e fortelezas e termhos delas sem nosa lecença e sem noso mandado e dos reis de Castela que depois de nos regnarem salvo que vos que as tenhades e pesuades em toda vosa vida e depois de vosos dias que as aja e erde o voso filho ou filha lídimo erdeiros que vos leixardes e se mais tiverdes que huum filho ou filha lídimos erdeiros que a dieta vila de Benavente e todalas outras vilas e logares e terras que aja e erde e voso filho ou filha maior que soceder depois de vosos dias e dhy em deante que os aja e erdem e voso neto ou neta erdeiros que de vos decenderem de linha direita. E se vos dicto Dom Fradaríque nom leixardes nem huum filho ou filha ligitimo erdeiro que a dieta vila de Benavente e todalas vilas e logares e terras sobredictas fiquem depois de vosos dias pera a coroa dos vosos regnos e que sejades theudo de vos colher em elas e cada húa delas hirado e pagado cada vez que hii chegarmos com (tl) poucos e com muitos de nos. E aos que regnarem depois de nos em Castela e em Leom e que façades ende guerra e paz per noso mandado e se a justiça menguar que nos que a cumpramos naquelo que nos nen- guardes (sic) e reteemos pera nos e pera os reys que depôs nos veerem em Castela e em Leom mineras d'ouro e de prata e doutro metal se as hy ouver e alcavalas e moedas e sobríesto mandamos a tcdolos concelhos alcaides jurados juizes justiças meirinhos alguaziles e outros oficiaees quaesquer da dieta vila de Benavente e de todalas outras vilas sobredictas e logares e de cada húa delas que agora som ou seerem daqui em deante e a qualquer ou a quaeesquer delas e que este nosso privilegio virem ou o trelado delo siinaado d'esprivam pubrico que vos recebam e ajam por duque e por senhor da dieta vila de Benavente. E outrosy por senhor das dietas vilas e cada húa delas e que vos colham no alto e no baixo e obedeesçam e cumpram vosas cartas e voso mandado. E outrosy que vos recudam e façam recudir a vos ou aaquel que ouver de recadar por vos com todalas dietas rendas e peitos e direitos bem compridamente em guisa que vos nom menguem ende nem húa cousa. E outrosy man- damos e defendemos por este noso privilegio que nenhuuns nem alguuns nom sejam ousados dhilr nem pasar contra esta dicta merce e doaçom pola quebrantar nem menguar em nenhúa maneira senom qualquer que contra ela pasase averia a nosa hira e de mais peitar nos hia seis myl maravediz de pena por cada vegada que contra elo fose ou pasase. E a vos dicto Dom Fradaríque ou a quem vosa vez tevese todo dano ou mascabo que por esta razom fezesedes dobrado e porque esto seja firme e estavyl pera todo senpre jamais mandamos vos dar este privilegio seelado com noso seelo d'ouro em que sprevemos noso nome. (') Riscado: apenhar 189
  • Fecto o privylegio na mui nobre cidade de Cordova terça feira vynte dias de Janeiro era de mil e iiijc e xb anos. (i) E nos sobredicto rey Dom Anrrique regnante em huum com a rainha Dona Johana mynha molher e com o infante Dom Joham meu filho primeiro e erdeiro em Castela e em Leom e em Toledo e em Galyza e em Syvilha e em Cordova e em Murça e em Geem e no Algarve em Alja- zira e em Molina e em Baeça e em Badalhouce outorgamos este pri- vilegio e confirmamo lo. (21 v.) E o mui nobre infante Dom Joham filho do mui nobre e mui poderoso e bem aventurado rey Dom Anrrique primeiro e erdeiro nos regnos de Castela e de Leom confirma. Dom Afonso filho dei rey conde de Mirneva senhor de Cabreira e de Ribeira confirmo. Dom Afonso filho do ifante d'Aragom marques de Vilhena conde de Ribagorça e de Denya vasalo dei rey confirma . Tal privilegio de doaçom como este que he sprito em cyma por estas meesmas palavras foy fecto e confirmado per el rey de Portugal e a infanta Dona Beatriz sa filha das terras que lhe deu em doaçom e he ja em casa dei rey de Castela o qual foi fecto em Tentúgal nos paaços do dlcto senhor dez dias de Março era de sexta era de mil e iiij= e quinze anos. (22) E a dicta estpritura do dicto caderno acabada e leuda os dictos Fernam Ermyjo e Alvaro Meendez lecenciado fezerom leer em nossa presença a procuraçom que elles dei rey de Castela nosso hirmãao tragiam da qual o teor adeante he escrlpto. E acabados os dictos cadernos e procuraçom de leer pedirom em nome do dicto rei nosso hirmãao com seus procuradores que louvássemos e afirmássemos e aprovasemos e reti- ficasemos todallas cousas e cada húa delias conteudas no dicto caderno e todallas outras cousas e cada húa delias que os dictos nossos pro- curadores e o dicto rei noso irmãao firmarom segundo som ditas e reconcedidas ( f ) nos dictos cadernos de que suso he fecta mençom per o dicto rei e per os dictos nossos procuradores consentidas e outorgadas e prometidas em qualquer maneira e as jurássemos pessoalmente. E nos sobredicto rei Dom Fernando avuda nossa deliberaçom e conselho sobre as dietas clasullas postas na sobredicta scritura de quademo e sobre cada húa delias firmadas e ratificadas louvamos e aprovamos (2) firma- mos e ratificamos todas as cousas sobreditas e cada húa delias que os dictos Dom Pero Tenouro (sic) e Aires Gomez noso alferez moor e nossos procuradores firmaram outorgaram e poseram e trauctaram com o dito rei de Castella nosso irmãao e nos agora assy o outorgamos e firmamos e ordenamos segundo e per a maneira que as o dicto rei de Castella firmou e ordenou recontou e outorgou e no sobredicto caderno som scritas e em aquella maneira que nos somos theudo e obrigado de o fazer e porquanto antre o sobredicto rei de Castella e nos e nossos (') A margem: xx dias de Janeiro era de mil iiij° e xb anos (2) Riscado: todalas cousas 190
  • procuradores em nosso nome foi trauctado prometido e firmado e orde- nado que el que desse ao dicto Dom Fradarique seu filho a villa de Benavente com os outros logares suso scritos os quaaes lhe el deu segundo de susodicto he segundo se contem em huum privilegio rodado que nos el enviou per os dictos nossos procuradores. Outrossi foi firmado e outorgado per nos e per os nossos procuradores em nosso nome que nos dessemos aa dieta infante minha filha as villas de Bragança e de Chaves e de Monforte de Rio Livre com seus termhos e as outras villas etc. E por ende nos comprindo aquelo que per nos foi prometido e per os dictos bispo e Aires Gomez nossos procuradores em nosso nome damos des agora as dietas villas e logares aa dieta infante e minha filha e fazemos lhe delias e de cada húa delias doaçam da qual doaçam mandamos que lhe seja fecto privilegio bullado tam compridamente e abastosamente como o privilegio que o dicto rei de Castella deu ao dicto due Dom Fradarique seu filho da doaçam que lhe fez de Benavente e das villas e logares suso scritas (22 v.) o qua[l] privilegio lhe mandamos dar so a dada deste contraucto e deste dia e era em que nos firmamos e ratificamos estes trauctos. E nom embargante esta doaçom outrossi privi- legio que delia damos aa dicta if ante. (i) Reteemos pera nos todos os frutos e rendas e peitos e direitos dessas villas e castellos e logares e terras que nos assi damos aa dieta infante minha filha ataa que a dieta infante e o dicto due façam suas vodas em huum. Outrossi reteemos pera nos em todollos dias da nossa vida os castelos fortelezas das dietas vilas ficando todavia resalvado livremente todo o senhorio e toda a juridiçom alta e baixa asi civil como criminal e o mero misto inperio aa dieta ifante nas dietas vilas e castelos e fortelezas segundo e per a maneira que se contem no dicto caderno que foy antre o dicto rey e nosos procuradores firmado convém a saber que a dieta ifante aja as dietas vilas com toda jurdiçom cyvil e criminal e mero misto inperio com todas suas rendas preitos e direitos e que nos ajamos os fruitos e novos e rendas das dietas vilas e logares ataa que casem de suum. Outrosy os castelos e fortelezas dos dictos logares se tenham por nos e de nosa mãao segundo dicto he e depois de nosos dias e de nosa morte que sejam livremente entregados aa dieta ifante e ao dicto duque Dom Fradarique avendo ja consumado matrimonio com a dieta ifante e a qual- quer deles e que a dieta ifante e o dicto duque Dom Fradarique sejam seguros de cobrar e aver as dietas fortelezas e castelos depois de nosos dias nos prometemos e nos obrigamos que quando dermos e entregarmos aquestes castelos e fortelezas de tomar preito e menagem daquel ou daqueles a que os dermos em teença ou em guarda. E que depois de nosos dias que entreguem os dictos castelos e fortelezas aa dieta ifante minha (,) A margem: Hic esto foy escrito (t) por o capitólio que eu levo da doacom por que esto he postumeiro 191
  • filha e ao dlcto duque Dom Fradarique seendo ja matrimonio consumado antre elles ou a qualquer deles e nom a outro alguum fazendo elles pri- meiramente per sy ou per seu procurador nas m&aos daquel que tevese os dicto® castelos preito e menagem aquel que for rey de Portugal aquela menagem que he custumado faie) fazer em Portugal. Out rosy jura promitimento dos diet os castelos fortelezas nunca os dar em teesnça nem em guarda nem em qualquer outra maneira salvo aos naturaaes de Portugal segundo esta ordenado nas dietas menageens que sobre esta razom forem fectas aa dieta infante (23) Dona Beatriz minha filha e ao dicto Dom Fradarique. E querendo elles fazer este preitu e jura e promitimento per sy ou per seu procurador segundo dicto he ou nom estando per elles per qualquer deles de o fazer os que tevesem os dictos castelos e fortelezas nom lhes entregando logo por ese meesmo fecto fiquem por creedores todavia esto que susodícto he outorgamos e cremos em tal maneira que emquanto estas villas castellos e fortelezas que nos damos aa dieta iffante minha filha se teve rem por nos e emquanto nos vivermos segundo dicto he que todos aquelles ou aquel que terverem as dietas villas sejam theudos de colher e receber a dicta ifante e o dlcto duque Dom Fradarique ou qualquer delles depois que for antre elles con- sumado o dicto matrimonio com todollos que com elles ou com qualqueT delles veerem em nas villas mais nom em nos castellos assi como a senhores delles fazendo o dicto duque Dom Fradarique em nossas mãaos se formos vivo preyto e menagem que nom desapodere per si nem per outrem nem per seu consentimento e conselho aquell ou aquelles que teverem os dictos castellos e fortelezas por nos como dicto he e que outrossy nos faça o dicto duque Dom Fradarique primeiramente reconhoçumento e preito e menagem por as villas e castellos e terras sobredictas segundo he con- theudo no privilegio da doaçom que dello fezemos aa dieta iffante e he acordado antre o dlcto rei de Castella e nos segundo he contheudo no caderno suso encorpo rado. Outrossy prometemos juramos re ti ficamos e aprovamos e louvamos e firmamos todallas cousas sobredictas e cada hfia delias e ordena mo las assy pella guisa e maneira que pello dicto rey de Castella som outorgadas e ordenadas em no caderno suso scripto escritas spicialmente juramos e outorgamos e consentimos que morrendo nos nom leixando filho legittmho nado ou por nacer que a dieta ifante minha filha regne e o dlcto duque Dom Fradarique consumando matrimonio com ella assy como seu marido legitimho. E outrossy que os filhos e netos dos sobredictos ifante e duque Dom Fradarique subcedom e erdem todollos beens que per nos e per o dlcto rei de Castella lhy forom ata aqui dados ou forem daqui adeante assy nos regnos de Portugall como nos regnos de Castella. E outrossy regnem e herdem os filhos e netos da dieta ifante e de Dom Fradarique ainda que hi aja outra minha filha lydlmha (23 vj. ou filhos lídimos ou netos doutra minha filho. Outrossy depois que regnas- sem os dictos ifanta e Dom Fradarique ainda que moira a dieta ifante Dona Beatriz minha filha avendo ja consumado matrimonio com o dicto 192
  • duque Dom Fradarique som filho ou filha que o dicto duque Dom Fra- darique regne e seja rey dos regnos de Portugal e do Algarve em toda sa vida nom ficando hi outra minha filha legitima ou filho ou filha que sejam meus netos lydimos em no qual caso convém a saber que quando ficasse outra minha filha lydima ou neto ou neta filhos lydlmhos doutra algúa minha filha polia qual razam o dicto duque Dom Fradarique nom pode nem deve nem deve (sic) regnar prometemos e outorgamos praze nos e queremos que o dicto Dom Fradarique aja e avera em todollos dias de sa vida nom cassando as sobredictas tres villas convém a saber Bra- gança Chaves e Monforte de Rio Livre e seus termhos e com toda jurdiçom alta e baixa assy eivei como criminal e mero e mysto inperio e rendas e peytos e direitos delias e de cada húa delias e de seus termos que lliys perteence e perteencer devem em qualquer maneira pella maneira que de suso he escrito segundo as devia d'aver a dicta ifante e segundo se contem em no privilégios (sicj bollados e outorgados em esta razam aa dieta ifante salvo os castellos e fortelezas que se tenham por el rei de Portugall segundo de susodicto he pero queremos que os que teverem as dietas villas sejam theudos de colher e colham o dicto Dom Fradarique assy como senhor delas e os que com elles veerem nas dietas villas com todolos seus que com ell veerem fazendo ell primeiramente menagem nas màaos dei rey de Portugall per sy ou per seu procurador soficiente de nom desapoderar aquel ou aqueles que teverem os dictos castellos e forte- lezas das dietas villas e fazendo o dicto duque Dom Fradarique o dicto preyto e menagem segundo dicto he ou nom ficando per ell de o fazer que o colham nas villas com todollos que com ell veerem segundo dicto he e tolallas cousas e cada hfia delias que assy som dietas e recontadas assy em no dicto caderno antre o dicto rei e os dictos nossos procuradores firmado como em esta escritura que agora nos firmamos e pela maneira que dietas e recontadas som também o que tange aa nosa parte e aas villas e logares que nos damos aa dieta ifante em casamento como em outra maneira qualquer como aa parte dei rey de Castella e do duque Dom Fradarique seu filho (ZJf) nos consentimos em ellas e em qualquer delias expresamente pella maneira que em esta presente escritura he escripto e o dicto rey de Castella consentio e hordenou e disse e recontou en este caderno d'yscriptura aqui encorporado assy o juramos e aprovamos e prometemos de comprir e aguardar e outorgamo lo expresamente bem e comprldamente. Outrossy juramos que nos façamos toda nosa diligencia dentro em nos seis anos primeiros seguintes per que se aja despensaçom do Papa porque posom casar em huum a dieta ifante e o dicto Dom Fra- darique nom enbargante que sejam parentes no quarto graao. Outrossy outorgamos louvamos aprovamos retlflcamos e hordenamos tam acaba- damente e tam compridamente estas subcessoes e todalas outras cousas sobredictas e cada hQa delias assy as que per nos som spacificadas e recontadas ou spicialmente firmadas juradas como outros quaesquer que no dicto caderno antre o dicto rei e os dictos nossos procuradores outor- 193 13
  • gado contheudas em qualquer maneira pella guisa e maneira que som dietas e recontadas per o dicto rey nosso hirmãao e pellos dictos nosos procuradores consentidas ou firmadas nos assy as firmamos outorgamos e as avemos em este outorgamento e aprovamento e retificamento por especificadas espicialmente firmadas por agora e pera senpre em aquela maneira que melhor e mais compridamente nos podemos retificar e outor- gar de direito. E outorgamos de as guardar e teer e comprir bem e compridamente segundo e pela maneira que de suso escriptas som de nom hir nem vilr contra ellas nem contra parte delias em algum tempo per aigua maneira. E todas estas cousas sobredictas e cada hfla delias nos prometemos de teer e guardar bem e compridamente segundo e pela maneira que de suso scriptas som e de as assy fazer teer e guardar em todo tempo e pera senpre. E assy o juramos a estes Sanctos Evangelhos e fazemos preyto e menagem assy como rei e senhor nas mãaos de vos Fernam Ermyjo de Sousa procurador do dicto rey de Castella por nos e polios nossos subcesores que depôs nos veerem assy nos Deus ajude e aquestes Santos Evangelhos. E em casso a que Deus nom queira que nos a dieta ifante contra esto que de susodicto he fosemos em qualquer maneira em todo ou em parte prometemos por firme estipullaçom por pena e em nome d'interese e de dano ao dicto rei de Castella e ao dicto Dom Fradarique seu filho e a cada huum delles em pessoa de Fernam Emyjo e Aivaro Meendez lecenciado (th v.) procuradores sobredictos presentes sole- nemente firmemente estipulantes e recebentes em nome do sobredicto rey de Castella e Dom Fradarique e de cada huum delles em nome de pena e por pena e d'interese dez mill marcos d'ouro. E demais damos poder ao dicto rey de Castella e ao dicto Dom Fradarique e a qualquer delles e a seus sucesores e herdeiros que cayndo nos na dieta pena que se possom outorgar em todollos nossos beens e dos nossos reynos e dos nossos naturaaes assy per mar como per terra os quaes per esto obrigamos e ipotecamos spicialmente e lhis damos poder que os possam tomar de sua propria autoridade assy cidades villas e castelos como logares outros de nossos reynos e outros beens quaesquer assy nossos e de nossos reynos como dos moradores delles ata que ajam comprimento da dieta pena e que façam delles toda sua voontade como de sua cousa propria. E que por esta razam nos nom possamos fazer prenda em nas terras nem em nos beens do dicto rey de Castella nem dos seus reynos nem dos naturaaes delles nem outrossy lhy possamos fazer guerra nem outro mal nem dano por esta razam a qual pena juramos de pagar em ella caendo em casso que nos contra estas cousas sobredictas ou contra qualquer delias veesse- mos em todo ou em parte nos ou a dieta iffante minha filha que nos paguemos a dieta pena ao dicto rey de Castella e ao dicto Dom Fradarique seu filho hfla vez duas e tres e mays quantas vezes em ella cayse mas a qual nos obrigamos de pagar por firme stipulaçom em nome de pena e de interese e de dapno a qual dieta pena juramos aos Santos Evangelhos e em nossa fe real de a pagar em ella cayndo contra a qual outorgamos 191,
  • e prometemos e Juramos de nunca alegar nenhua eixeiçom por nos nem por outrem nem outra legitima razam nem foro nem façanha nem ley escripta ou nom escripta. E a pena pagada ou nom que nos sejamos theudo e fiquemos senpre obrigado de teer e conprir e aguardar e fazer teer e comprlr e aguardar todallas cousas sobredictas e cada húa delias. E pedi- mos mui homlldosamente e suplicamos a nosso senhor o Padre Santo que queira aprovar e consentir em este matrimonio. E outrossy lhe soplicamos que por asesego e paz e concórdia e bem de Portugal (85) e de Castella e destruyçom dos enmigos da fe e outrossy por cortar e fugir algúas duvidas que desto podem recrecer das quaes se poderiam seguyr grandes escandolos que nom seeriam serviço de Deus nem proll da Cristyndade que plaza aa Sua Santidade de sua certa sclencla louvar aprovar retiflcar todallas cousas sobredictas e cada húa delias e dar seu consentimento e outorgamento e autoridade a ellas soplendo de sua largisima autoridade e de sua certa sclencla omnem defectum et quamcunque aliam solepmnitatem sy In ets intervenlset vult alio quovis modo defuiset quavis lege vel cânone In contrario editls non obstantibus. E demays que viindo nos ou a dieta (i) ifante minha filha em qualquer maneira contra todo o que he conteúdo em este contrauto ou contra parte dello que ponha sentenças d'escomunham e de interdicto em nos e em nossos regnos e em todos aquelles e aquellas que contra esto veerem ou forem em todo ou em parte directe vel indi- recte publlce vel oculte quovis quaesito colore. E porque esto seja firme e estavil mandamos dar este caderno firmado do nosso nome e seellado com nosso seello de chunbo em pendente. E mandamos a Joham Gonçalves notário apostolico e nosso secretario e nosso notairo na nossa corte e em todollos nossos regnos e a Affonso Perez nosso scripvam e notairo na nossa corte e em todo nosso senhorio que o assynasem com seus signaaes. Dado foy este caderno e scrito nos paaços nossos de Tentugall dez dias do mes de Março aa ora de seyta da sobredicta era de mil e lilj® e quinze anos. Testemunhas que presentes forom chamadas e rogadas Dom Lou- renço (T) arcebispo de Braga Dom Afomso bispo da Guarda Dom Mar- tinho bispo de Silve (ate) Gonçalo Vaasquez d'Aze vedo Afomso Domingues cavaleiros Lourenço Anes Fogaça veedor da Chancellaria nossa e do nosso Conselho Joham Nunez de Tolledo Lourenço Fernandez camareiro dei rey de Castella e Afomso Sanches seu stprivam e outros. O theor da procuraçom de Fernando Ermyjo e Alvaro Meendez de que suso he fecta mençom segue se em esta maneira. (85 v). Saibham quantos esta carta virem como nos Dom Anrique pela graça de Deus rey de Castela e de Toledo e de Leom e de Galiza e de Sivilha de Cordova e de Murça de Geem e do Algarve d'Aljazira (*) Riscado: nossa 195
  • senhor de Molina confiando muito da bondade e lealdade e descriçom de vos Fernando Ermijo de Sousa noso vasalo e de vos Alvaro Meendez lecen- ciado em ley noso alcaide em a nosa corte outorgamos e conhecemos per esta presente carta que vos fazemos nosos procuradores embaixadores epiciaees mesegeiros e damos vos poder comprido a vos sobredictos e cada huum de vos pera receber de noso irmaao e spicial amigo Dom Fer- nando per esa meesma graça nobre rey de Portugall e da raynha Dona Leonor sua molher e da iffante Dona Beatriz sua filha legitimha primo- génita quallquer ou quaesquer preyto ou preytos menageens e juramentos dos sobredictos rey e raynha e ifante ou de qualquer delles ou outros quaesquer juramentos e promitymentos e preytos e menageens assy os que tangem aos esposoyros e casamento que forom fectos antre a iffante Dona Beatriz filha legitima primogénita do dicto rei de Portugal e Dom Fradarique meu filho seu esposo como outros quaesquer que nos faça o dicto rey de Portugall ou seja theudo a fazer pollo contracto que o bispo e Aires Gomez comnosco firmarom como em outra maneira í1). (S6v.) E eu Joham Gcnçalvez escripvam e notairo sobredicto com o dicto Affomso Perez scripvam do dicto senhor rey de Portugall e seu notairo pubrico na sa corte e em todollos seus regnos fui presente quando os sobredictos procuradores do dicto rey de Castella me requereram que leesse o dicto quaderno perante ho dicto senhor rey de Portugall e eu a seu requerimento e instancia o ly como de suso he encorporado perante o dicto senhor rey de Portugall e quando dell pedirom retifficamento e aprovamento segundo e pela maneira que de suso he escripto. E quando o dicto senhor rey de Portugal fez e fazia outorgava e outorgou as dietas estipulações e os dictos procuradores as recebiam em voz e em nome do dicto rey de Castella. Outrossy quando o sobredicto senhor rei de Portugal retifficou e louvou e aprovou firmou e hordenou todas as cousas sobredictas e cada hQa delias segundo que em este caderno som postas e escriptas. E outrossy quando o sobredicto senhor rey de Portugall fazia e fez as dietas doações e hordenou as subcesoes de suso contheu- das e quando fazia e fez todollos juramentos de suso scriptos tangendo corporalmente com anbas as mâaos huum livro d'Evangelhos que o dicto Fernam d'Ermijo e Alvaro Meendez tynham nas mâaos aberto em que assy jurava e jurou o sobredicto rei de Portugal de teer e guardar e comprir todallas cousas de suso striptas e cada hQa delias e de nunca viir contra ellas e logo o sobredicto senhor rey de Portugall presente mi Joham Gonçalves notairo outrossy o dicto Afomso Perez notairo e as testemunhas de suso scriptas requerendo aos sobredictos Fernam d'Ermyjo e Alvaro Meendez procuradores do dicto senhor rey de Cas- tella disse e perguntou a esses procuradores se avia hi outro alguum capitólio ou capitólios ou clausulas ou outras cousas do dicto contrauto que antre ell e o dicto rey de Castella he fecto outorgado firmado 0) Segue-se uma página em branco. 196
  • sobre o casamento dos sobredictos ifanta e duque Dom Fradarique e outrossy das arras e doações e subcessoes que per elles sobredictos reis ou per cada huum delles som outorgadas donadas ou algúa outra cousa que tanga ou pertença ao dicto negocio e contrauto que ell dicto senhor rey de Portugall ouvese de louvar e aprovar retificar ou firmar e ordenar per sy ou pessoalmente jurar que lho dissesem notificasem e mos- trasem que ell prestes estava e era pera o fazer comprir e aguardar retificar e affirm ar e pessoalmente jurar assy como devia e era theudo de ordenar segundo se os dictos bispo de Coimbra e Aires Gomez por ell e em seu nome hobrigarom (27) prometerom e que protestava que se algúa do seu direito ficasse por louvar aprovar retifficar e outorgar ou hordenar nam lhy seendo agora dieta notificada ou mostrada que nom encorresse contra ell a pena dos dez mill marcos d'ouro nem as outras penas a que se os dictos seus procuradores hobrigarom. E logo os sobre- dictos Fernam d'Ermyjo e Alvaro Meendez procuradores do dicto rei de Castella disserom e conhocerom que o dicto rey Dom Fernando louvara firmara e aprovara retificara hordenara e pesoavilmente (sic) jurara todollos capitolos e clausullas cada húa delias as quaes o dicto bispo de Coinbra e Aires Gomez seus procuradores em seu nome com o dicto rey de Castella firmarom e outorgarom bem e compridamente assy como devia e segundo o dicto bispo e Aires Gomez seus procuradores se obri- garom e prometerom ao dicto rei de Castella e que nom ficara alguum capitolo e clausulla deli por firmar e hordenar pel lo dicto senhor rei de Portugall mays disserom e outorgarom e conhecerom que todos e cada húa delias e outrossy todallas cousas que lhy per esses procuradores da parte dei rey de Castella foram pedidas demandadas eram firmadas apro- vadas e ordenadas e juradas per esse senhor rei de Portugal segundo devia e era theudo como dicto he e segundo lho elles demandarom e requereram da parte do dicto rey de Castella seu senhor em tal guisa que elles se aviam por bem contentes e bem entregues bem pagados e que outras cousas nom tynham nem avyam que o dicto senhor rei de Portugall ouvesse d'outorgar nem de firmar em esta razam. E eu dicto Joham Gon- çalves foy presente (') com o dicto Afomso Perez notairo sobredicto' quando a dieta senhor raynha jurou segundo de susodicto he tangendo corporalmente com as mãaos huum livro d'Evangelhos que Dom Pero Tenoiro bispo de Coinbra tiinha ante ella aberto e demandamento e outorgamento do dicto senhor rei e raynha de Portugall e outrossy a pedlmento dos sobredictos procuradores escrevi per mia màao este quaderno. (27 v.) E eu Dona Leonor raynha de Portugall e do Algarve juro e prometo a Deus e a estes Santos Avangelhos com minhas mãaos tanjudos (') Riscado: dadas estas cousas. 197
  • de fazer todo meu poder por teer guardar e comprir todo aquelo que em este sobredicto quaderno he contheudo e de o assy teer e guardar quanto em mi for. (L. P.) 4188- XVII, 6-9 — Este documento não se encontra na colecção. 4189. XVn, 6-10 — Contrato feito entre el-rei D. Fernando de Por- tugal e el-rei de Castela para o casamento deste com a infanta D. Beatriz, filha de el-rei de Portugal. Badajós, 1383, Maio, 25. — Pergaminho. 20 folhas. Bom estado. Trauto de casamento amtre el rey Dom Fer- namdo rey de Portugall e el rey Dom Joham rey de Castella com a ifante Dona Briatiz filha do dicto senhor el rey Dom Fernamdo rey de Portugall e etc. En el nonbre de Dios amen. Sepan quantos esta carta vieren como nos don Johan por la gracia de Dios rey de Castiella de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilla de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira y sefior de Lara y de Viscaya y de Molina vimos un quaderno de tractos abenencias y posturas y pleitos que fueron tractados y firmados entre el muy alto y muy noble principe don Fernando por la gracia de Dios rey de Portogal y dei Algarbe y de la muy noble y muy alta dofia Leonor su muger reyna de los dichos regnos por sy de la una parte y el honrrado en Christo don Johan arçobispo de Santiago nuestro procurador suficiente con nuestro especial y complido poder y por nuestro mandado y en nuestro nonbre y por nos de la otra parte. De los quales tractos con- venencias pleitos y posturas y firmedumbres y de como fue abenido tractado y firmado entre nos y los dichos rey y reyna de Portogal el tenor de verbo a verbo es este que se sigue. En el nonbre de Dios amen. Sepan quantos este publico instromento vieren como jueves dos dias de abril era de mill y quatrocientos y veynte y un afios en Salvatierra de Magos lugar del regno de Portogal que es en el obispado de Lixbona en cima de Tajo dentro en los palacios reales dei dicho lugar de Salvatierra estando y presentes el muy noble y muy alto claro principe sefior don Fernando por la gracia de Dios rey de Por- togal y dei Algarbe y la muy alta y noble sefiora dofia Leonor su muger reyna de los dichos regnos otrosy estando y presente el onrrado padre don Johan electo confirmado de la eglesia de Santiago mensagero amba- xador y procurador del muy noble y muy alto claro principe sefior don Johan por la gracia de Dios rey de Castiella y de Leon y actor y curador dei infante don Fernando fijo segundogenito dei dicho sefior rey de Cas- tiella con poderes abastantes pera lo de yuso escprito de los quales el tenor adelante se sigue. 198
  • En presencia de nos los notários públicos y de los testigos de yuso escpritos los dichos sefiores rey y reyna de Portogal por sy de la ima parte y el dicho electo en nonbre dei dicho sefior rey de Castiella y dei dicho infante don Fernando por los poderes que dellos ha de la otra parte por servicio de Dios y pro y honrra de los dichos sefiores reyes y por asosiego de los sus regnos otrossy por mayor firmesa de amistança pas y amorio entre ellos pera todo sienpre aallende de los debdos de linages que entre los dichos sefiores reyes son tractaron y concordaron y fir- maron los capítulos y convenencias y posturas de yuso escpritas que se siguen. Primeramente que el dicho rey de Castiella case con la infante dofia Beatrls fija primogénita y heredera de los dichos rey y reyna de Portogal y la reciba por muger por palabras de presente segunt manda la Sancta Eglesia por su procurador un dia ante que la dicha infante parta de Salvatierra pera se yr pera el dicho rey de Castiella o en el dia que partiere dei dicho lugar de Salvatierra ante que dende parta. Y otrossy que el dicho rey de Castiella verna por su cuerpo perssonal- mente por la dicha infante entre Yelves y Badajos y ante que la dicha infante le sea entregada casara con ella y la recibra por su muger por palabras de presente personalmente segunt manda la Sancta Eglesia y la dicha infante recebira al dicho rey de Castiella por su marido por las dichas mesmas palabras. Y depues que el dicho matrimonio asy fuere fecho presentes tabaliones y notários públicos de Portogal y de Castiella y todos los perlados condes maestres ricos ombres cavalleros y otras qualesquier perssonas notables que y estudieren asy de (1 v.) Castiella como de Portogal que se a ello pudieren allegar de los quales contractos seran fechos instromentos públicos los quales el dicho rey de Castiella firmara y asignara por su mano y seeliara con su seello. Otrossy ante que la dicha infante le sea entregada fechos los dichos desposorios el dicho rey de Castiella jurara sobre los Sanctos Evangelios perssonalmente en forma de derecho que el depues de la muerte de la reyna su muger non recibio por sy ni por otro en su nonbre y con su poder otra muger alguna por palabras de presente ni de futuro. Otrosy mostrara dlspensacion suficiente pera poder casar con la dicha infante tal porque sean tirados todos los enbargos que son entre la dicha infante y el dicho rey de Castiella pera non poder casar en uno. Otrossy ante que le sea entregada la dicha infante a el dicho rey de Castiella porquanto ella es menor de dose afios complidos pero es ya tal que es apta pera matrimonio sea pronunciado por jues convenible que la dicha infante es apta pera consumar el matrimonio y que le deve seer entregada de la qual sentencia se faran públicos instromentos seellados con el seello dei dicho jues y entregados al dicho rey de Portogal o a su mandado. y todo esto fecho la dicha infante sera luego entregada al dicho rey de Castiella y luego que dende partiere levara a Badajos a la dicha infante 199
  • y fara luego con ella bodas y bendiclones solepnemente y publicamente en fas de la Eglesia segunt ordenaclon de la dicha Eglesia celebrando un arçobispo o oblspo missa el qual les bendisira las dichas bodas segun ordenacion de la dlcha Eglesia y desto se faran esso mesmo instro- mentos públicos los quales el dicho rey firmara de su nonbre y seellara con su seello y entregara aaquel que el dicho rey de Portogal enbiare alia por ellos pera que los traya. Y dende en adelante avera y tractara la dicha infante como su muger legitima en todos los dias de su vida y como la dicha infante cumpliere la dicha hedat de dose aflos fasta ocho dias dei treseno afio sigulente el dicho rey de Castiella en su persona propria recibra otra vegada la dicha inffante por palabras de presente por su muger y ella a el por su marido segunt manda la Sancta Eglesia y que otrossy el dicho rey de Portogal de tal dote en dineros al dicho rey de Castiella con la dicha infante su fija qual fue dado al rey don Alffonso avuelo dei dicho rey de Castiella quando caso con la reyna dofia Maria tia dei dicho rey de Portogal. Y que dei dia que la dicha infante asy fuere entregada al dicho rey de Castiella por su muger como dicho es fasta tres aflos complidos pague el rey de Portogal al dicho rey de Castiella la dicha dote que le ha de dar en dineros conviene a saber el primero tercio desdel dicho dia fasta un aflo y los otros dos tercios en fin de los otros dos aflos siguientes cada un tercio en fin del afio. Otrossy el dicho rey de Castiella dara a la dicha infante dofia Beatris en dote todas aquellas cibdades villas y logares con todas sus aldeas y términos que la reyna dofia Johana su madre dei dicho rey de Castiella tenia y avia al tiempo de su muerte salvo Arevalo y Madrigal y por estas villas de Arevalo y de Madrigal dara el rey de Castiella en enmienda a la dicha infante las villas de Cuellar y de Sant Estevan de Gormas con sus aldeas términos y rentas y pechos y derechos y juridiciones mero mixto império y correccion y alçadas pera que las aya en todos los dias de su vida tan bien en vida dei dicho rey de Castiella como depues de su muerte acaesciendo que el dicho rey de Castiella muriesse ante que la dicha infante y ella non casando con otro. Asy que la dicha infante aya todas las dichas cibdades y villas y logares con sus aldeas y términos rentas y pechos y derechos y juridiciones tan bien y tan complidamente como las avia la reyna dofia Leonor muger que fue dei dicho rey de Castiella y que desto le fagan donacion la mas abastante que se pudiere faser a bien vista de letrados. Otrossy (2) que en el dicho caso conviene a saber falleciendo el dicho rey de Castiella por muerte ante que la dicha infante que la dote que asy recibiere el dicho rey de Castiella sea entregada bien y complida- mente por los sucessores dei dicho rey de Castiella a la dicha infante como se de derecho deve faser y en caso que la dicha infante casase depues de la muerte dei dicho rey de Castiella que la dicha infante fasta que le la dicha dote sea entregada pueda tener y tenga la posesion de las dichas cibdades y villas y logares que le asy fueren dadas por el 200
  • dicho rey de Casttella y aver y aya los frutos y novos y rentas dellos por suyos y ante de la entrega de la dlcha dote complida non sea ni pueda seer desapoderada delias como dicho es. Otros8y en rason de las sucesiones de los regnos de Portogal es otorgado entre los dichos reyes de Portogal y de Casttella que se fagan por esta guisa. Primeramente que falleciendo el dicho rey de Portogal y aviendo fíjo varon nacido o por nacer de la dicha reyna dofia Leonor o de otra su muger legitima que el oviesse depues de muerte de la dicha reyna dofia Leonor que la herencia de los dichos regnos de Portogal y dei Algarbe sea del dicho fijo dei rey de Portogal libre y desenbargada y muriendo el dicho rey de Portogal non dexando fijo varon de la dicha reyna dofia Leonor o de otra su muger como dicho es o dexando fijo que muriese sin fijos legitimos o otros decendientes asy que la linea derecha de los sus decendientes fuese de todo extinta que la herencia de los dichos regnos finque libre y desenbargada a la dicha infante dofia Beatris su fija y que los naturales de los regnos de Portogal fagan a la dicha infante pleytos y omenajes que en aquel caso averan a la dicha infante por su reyna y sefiora. Otro8sy fagan omenaje al dicho rey de Castiella casando con la dicha infante que lo recibiran por rey depues de muerte de la dlcha infante fincando los sucessores dei dicho rey de Portogal extintos conviene a saber fijos nietos y sucesores de la linea derecha dei dicho rey de Portogal y de la dicha reyna su muger o de otra su muger legitima que ovíese depues de muerte de la dicha reyna dofia Leonor segunt adelante es declarado en otro capitulo que fabla en esta rason. Otrossy plase al dicho rey de Portogal que el dicho rey de Cas- tiella durando el matrimonio y seendo consumado con la dicha infante que el dicho rey de Castiella se liame rey de Portogal como marido de la dicha infante depues de la muerte dei dicho rey de Portogal non aviendo fijo varon como dicho es o aviendolo y muriendo sin fijos legi- timos o otros decendientes asy que la linea derecha fuese de todo extinta y en el sobredicho caso se liame el dicho rey de Castiella rey de Portogal en vida de la dicha infante. Otrossy falleciendo la dicha infante dofia Beatris sin aver fijo o fija legitimos o decendientes de linea derecha que los dichos regnos de Portogal se tornen y los aya la otra fija dei dicho rey de Portogal y de la dicha reyna dofia Leonor o de otra su muger legitima que oviere depues como dicho es o nieto o nietos sy I03 delias oviere legitimos. Otrossy que non aviendo el rey de Portogal otro fijo o fija nieto o nietos decendientes de fijos o fijas suyos y de la dicha reyna dofia Leonor o de otra su muger legitima que depues de la muerte delia oviese y falleciendo en este caso el dicho rey de Portogal y la dicha infante o decendientes dellos por la guisa que dicha es que en este caso los dichos regnos de Portogal finquen al dicho rey de Castiella y por esta mesma manera soceda el dicho rey de Portogal en los regnos de Castiella 201
  • falleciendo el dicho rey de Castiella y la infante su hermana sin sucessores legítimos de linea derecha. (S v.J Otrossy que el rey de Castiella jure y prometa que en caso que el regne en Portogal que guardara a los naturales de los dlchos regnos de Portogal y del Algarbe todos los privillejo3 Ubertades gracias y donaciones fechas por el dicho rey de Portogal y por todos los reyes dante del y todos los fueros costunbres y estatutos de los dlchos regnos y de cada una cibdat villa y castiello dellos. y que otrosy jure y prometa que el y todos sus sucesores non lancen pechos ni fintas ni tajas ni otros qualesquier encargos a los moradores de los dlchos regnos ni a cada una de las cibdades castiellos villas y logares dei salvo aquellos y tales que es acostumbrado ser puestos ordinariamente por los otros reyes que ante el dicho rey fueron en los dlchos regnos de Portogal y dei Algarbe so las penas suso y yuso escpritas. Otrossy que sy el rey de Portogal oviere otra fija legitima y regnare la dicha infante en Portogal o fijo o flja delia y dei dicho rey de Cas- tiella o de otros decendientes que el dicho rey de Castiella torne la dote sy la recíbiere y sy non recibiere ninguna dote con la dicha infante el dicho rey de Castiella dara otro tanto en dote a la dicha segunda fija quanto fuere ordenado que el rey de Portogal de en dote con la dicha infante de guisa que la dicha segunda fija aya esto pera su casamiento. Otrossy falleciendo el dicho rey de Portogal sin aver fijo varon de la dicha reyna dofia Leonor que las cibdades villas tierras y logares que el dicho rey de Portogal ha dado o diere daqui adelante a la dicha reyna dofia Leonor su muger finquen a ella libres y desenbargados en todos sus dias como dicho es y fuere contenido en los privillejos que le el ha dado o diere adelante en rason de los dichos donadios pera poder mantener su onrra y su estado. Otrossy todos los otros donadios que el dicho rey de Portogal tiene dados o diere a cavalleros y escuderos y otras quales personas de qualquier estado y condicion que sean finquen a ellos libres y desenbargados por la guisa que se contoviere y fuere contenido en los privillejos que sobrello tovieren aunque estas donaciones y privillejos sean tales que de derecho pudiesen seer impugnadas. Otrossy porque la entencion dei dicho rey de Portogal es de guardar la corona de los sus regnos enquanto pudiere que se non ayan de juntar ní mesturar a la corona de los regnos de Castiella mas que finquen sienpre regnos sobre sy como fasta aqui fueron apartadamente de lo que seria grant dubda sy el rey de Castiella y la dicha infante oviesen el regimiento dellos y porque otrosy es menester pera los dichos regnos regimiento de tales personas que sepan la condicion de la tierra por ende quiere el rey de Portogal que en el caso sobredicho mientre el rey de Castiella fuere bivo fasta que la dicha infante aya fijo y sea el dicho fijo de hedat que pase de catorse anos que el regimiento de los regnos de Portogal y dei Algarbe asy en la justicia como en poner castelleros y quitar 202
  • omenajes y recebirlos y tirarlos como en faser moneda como en administrar los bienes y derechos y rentas del regno como en todas las otras cosas que pertenecen a governamiento y regimiento de los dichos regnos sea fecho por la dicha reyna dofia Leonor madre de la dicha infante la qual reyna con aquellos que ella ordenare pera su Consejo asy como governador en el dicho regno riga y govlerne los dichos regnos en todas las cosas suso y adelante escpritas y en todas las otras mayores y menores y semejantes destas y falleclendo la dicha reyna dofia Leonor que la dicha governança finque aaquellos que el dicho rey de Portogal o la dicha reyna dofia Leonor ordenaren en sus testamentos todo aquel tiempo que la dicha reyna avia de aver la dicha governança como dicho es. Otrossy que en el caso sobredicho en que el dicho rey de Castiella ha de regnar como marido de la dicha infante asy como dicho es que los dichos regnos de Portogal fagan guerra y pas por mandado de la dicha infante seendo reyna contra aquellos que al dicho rey (S) de Castiella moveran guerra de fuera de los regnos de Portogal en esta manera. Que dentro en los regnos todos mantengan la bos de la pas y de la guerra que ella mandare mantener contra ellos pero que pera fuera de los regnos non pueda levar los alcaydes que tovieren los castiellos ni sus gentes y sy quisieren levar los otros tirados los dichos castelleros y sus gentes fuera de los regnos por mar o por tierra que el rey de Cas- tiella les pague el sueldo a su costa como pagare a los suyos. Otrossy que la dicha infante seendo reyna de Castiella el dicho rey su marido durando el dicho matrimonio aya todas las rentas y frutos de los dichos regnos pagadas las tenencias de los castiellos y los oficiales de la justlcia y los otros oficiales necessários y las quantias de los fidalgos y todas las otras costas asy pera la dicha reyna dofia Leonor mantener su estado como otras cosas necesarias y conplideras segunt alvedrio de la dicha reyna dofia Leonor madre de la dicha infante. Otrossy que en caso que la dicha infante aya de heredar los dichos regnos que luego que el dicho rey de Castiella aya fijos que todos los fijos que oviere de la dicha infante desdel dia que nacieren fasta tres meses sean entregos y traydos a los regnos de Portogal pera que se crien y so poderio del rey su avuelo y de la reyna dofia Leonor su avuela o de aquellos que ella ordenare en su testamento depues de su muerte. Otrossy que el primogénito o primogénita que naciere de la dicha infante y dei dicho rey de Castiella o aquel o aquella que heredaria los dichos regnos de Portogal como dicho es muerta la dicha infante que luego muerta la dicha infante entonce reyna puesto que el dicho rey de Castiella finque bivo sea rey y sefior o reyna y sefiora de los dichos regnos de Portogal y que el dicho rey de Castiella se non liame mas de ally adelante rey de Portogal y sy lo fisiere que pierda el derecho que oviere en los dichos regnos de Portogal por qualquler guisa fincando todavia el regimiento y governança a la dicha reyna como dicho es. 20S
  • Otrossy que en el dicho caso depues de muerte del dlcho rey de Portogal regnante la dlcha Infante que la justicia cevil y criminal alçadas y apelaclones suplicaciones sea todo librado y desenbargado fasta la postrlmera sentencia Inclusive y todo otro final desenbargo dentro en este regno de Portogal y que non salgan fuera del regno de Portogal en ninguna guisa ni manera que sea por ellos y que los dichos oficiales sean puestos por la dicha reyna dofla Leonor. Otrossy que los rieptos que se ovieren de faser en los regnos de Portogal entre qualesquier personas sean libres y desenbargados pera ante la dicha reyna dofla Leonor y su Consejo. Otrossy que todos los oficiales de justicia que ovieren de seer pera librar asy en lo cevil como en lo criminal en los fechos de los regnos sean portogaleses y naturales de Portogal y non de aquellos que corrieron a su tierra con sus enemlgos en guerra. Otrossy que los portogaleses que en las guerras que fueron vinieron correr a los regnos de Portogal con otros en las dichas guerras nunca jamas entren en los regnos de Portogal ni ayan en ellos onrra ni heredat ni otro ningunt bien. Otrosy que el dicho rey de Castiella ni la dicha infante dofla Beatris non puedan llamar a Cortes los naturales dei dicho regno de Portogal pero que sy fuere caso necesario de faser Cortes que se fagan dentro en los dichos regnos de Portogal so la reyna dofla Leonor y so aquellos que ella tomare pera su Consejo. Otrossy que el dicho rey de Castiella non pueda faser moneda en el dicho regno de Portogal y sy se oviere de faser que se faga quando y segunt que ordenare la dicha reyna con su Consejo pero que la moneda sea fecha con seõales de la dicha infante reyna entonce de Castiella y de Portogal conviene a saber los derechos sefiales de Portogal y non otros. Otrossy que las apresentaciones de las eglesias y las dlspensaciones y las otras gracias y letras graciosas puedan seer fechas por la dicha reyna segunt que las un fSv.J rey podria faser sin encargo de su conciencia. Otrossy que el rey de Portogal entregue la dicha infante por su muger al dlcho rey de Castiella fasta dose dias de mayo primero que viene en la cibdat de Badajos o entre Yelves y la dicha cibdat fasiendose primeramente los desposorios entre el dicho rey de Castiella y la dicha infante por procuradores dei dicho rey de Castiella en persona de la dicha infante en Salvatierra de Magos que es entre Tajo y Odiana el dia que la dicha infante pasara pera Castiella o un dia ante y cum- pliendosse todas las otras cosas segunt es contenido suso en el primero capitulo. Otrossy que el dicho rey de Castiela entregue al dicho rey de Por- togal el infante don Fernando su fljo al tiempo que se entregare la dicha infante al dicho rey de Castiella en la villa de Yelves pera que lo tenga el dicho rey de Portogal consigo fasta que la dlcha infante aya hedat de honse afios complidos y entre por los dose aflos en que el casamiento 201,
  • puede seer firme el qual termino sera el primero dia de março que verna del afio siguiente fasta el qual termino sea tenudo el dicho rey de Porto- gal de entregar el dicho infante don Fernando al dicho rey de Castiella o a quien el ordenare dentro en sus regnos de Castiella casando primero otra ves complida la hedat de los honse afios y entrando por los dose el dicho rey de Castiella con la dlcha infante y recibiendola por su muger y ella a el por su marido publica y personalmente segunt se contiene de suso en el primero capitulo que fabla sobresta rason y que sobre todas estas cosas y cada una delias sean fechos pleitos y omenajes y juramentos por los fidalgos maestres de las cavallerias y ricos ombres y cavalleros y escuderos y alcaydes de los castiellos y concejos de las cibdades y villas y logares de los regnos de Portogal y de Castiella y firmedumbres las mas firmes y mas fuertes que se faser pudieren a bien vista de letrados y que ccnsientan en ellos la dicha infante en la mejor forma que seer pudiere y que se de sobrello sentencia por la Eglesia de Roma a plasimiento de las partes y a penas de excomunion y de entre- dicho y a otras penas qualesquier temporales y spirituales segunt entenderan los letrados que ovieren de tractar por la parte dei dicho rey de Portogal que se mejor y mas firmemente pueden faser. Otrossy que se fagan pleitos y omenajes y juramentos agora por los perlados y condes y ricos ombres y cavalleros que aqui estudieren que el rey de Portogal terna y guardara y complira todos estos capitulos y cada uno dellos segunt son ordenados y en aquel tiempo que es ordenado y depues al tiempo que los procuradores dei dicho rey de Castiella se ovieren a desposar aqui en Salvatierra con la dicha infante por palabras de presente en nonbre dei dicho rey de Castiella que los perlados condes ricos ombres y cavalleros que y estudieren faran los pleitos y omenajes que los letrados que ordenaren estos capitulos fallaren que son necesarios a gruarda y firmesa de los dichos capitulos y de cada uno dellos. Otrosay en Badajos que se fagan los pleitos y omenajes por los per- lados condes y maestres y ricos ombres y cavalleros que y estudieren con el rey de Castiella y depues cada una de las partes que fagan ayuntar Cortes cada uno en su regno y que fagan que los perlados condes y ricos ombres y cavalleros que se ally non acercaren. Otrossy las cibdades y villas y logares de los sus regnos que fagan los dichos pleitos y omenajes fasta el dia de Sant Johan de junio pri- mero que viene y que el rey de Portogal embie sus procuradores a las Cortes que el rey de Castiella fisiere y esso mesmo el rey de Castiella enbie sus procuradores a las Cortes que el dicho rey de Portogal fisiere a recebir las dichas omenajes. Otrossy es ordenado por amas las dichas partes que porquanto el dicho termino es breve en que el dicho casamiento se deve faser y por- que las partes fuesen ciertas dello fueron aqui firmados (4) y jurados los dichos capitulos pero quieren que sean puestos letrados por amas las 205
  • partes y guardada la sustancia de los dichos capítulos que puedan seer ordenados segunt que los dichos letrados fallaren que deven seer. Otrossy algunas palabras o capítulos que non sean contra sustancia destos dichos capítulos o de cada uno dellos los dichos letrados vieren que son necessários que puedan seer puestos por los dichos letrados y esto todo que sea fecho en todo este mes de abril en que estamos. Y luego el dicho rey de Portogal y la dicha reyna su muger prome- tieron en su fe real y juraron a estos Sanctos Evangelios por ellos corpo- ralmente tafiidos de tener y guardar y complir todos los capitulos y cosas sobredichas y cada una delias y de nunca yr ni venir contra las cosas sobredichas y cada una delias en todo nl en parte por ellos ni por otro publicamente ni en ascondido en dicho ni en fecho ni en consejo en ningunt tiempo ni por ninguna manera. Y en caso que vengan contra las dichas cosas o cada una delias o rasonasen o dixiesen o declarasen en todo o en parte derechamente o non derechamente publicamente o oculta- mente aunque lo dixiesen en sus testamentos o en sus postrimeras volun- tades que les non vala y sean por ende por esse mesmo fecho perjuros y demas prometieron por firme stipulacion de pechar y pagar por pena y en nonbre de interesse y de dafio al dicho rey de Castiella y a qual- quier otra persona que pertenesça o perteneciere o puede pertenescer eu qualquier manera en persona del dicho don Johan electo de Santiago procurador y mensagero dei dicho rey de Castiella presente solepnemente y firmemente stipulante y recibiente en nonbre dei dicho rey de Cas- tiella cient mill marcos de oro y la pena pagada o non pagada que sienpre finquen obligados a tener y complir todas las cosas sobredichas y cada una delias. Y cayendo ellos en la dicha pena de los cient mill marcos de oro como dicho es dieron poder al dicho rey de Castiella y a todos los de su sefiorio que por su propria actoridat se entreguen en bienes suyos y de las cibdades y villas y logares de los sus regnos y que por esto les puedan libremente faser guerra asy por mar como por tierra y se puedan entregar en todos sus bienes y de los sus regnos y de los sus naturales los quales pera esto obligaron y ypothecaron spicialmente y les dieron poder que los puedan tomar de su propia actoridat asy cibdades villas o castiellos como logares de los sus regnos y otros bienes qualesquier asy suyos y de los sus regnos como de los moradores dellos fasta que ayan complimiento de la dicha pena y que fagan dellos como de su cosa própria y que por esta rason el non pueda faser prenda en las tierras ni en los moradores ni en los bienes dei dicho rey de Castiella ni de los sus regnos ni de los naturales dellos ni otrosi les pueda faser guerra ni mal ni dafio por esta rason. Y en caso que contra estas cosas sobredichas o contra qualquier delias viniesen en todo o en parte que paguen la dicha pena al dicho rey de Castiella una ves dos y tres y mas quantas veses en ella cayesen la qual se obligaron de pagar por firme estipulacion en nonbre de pena y de interese y de dafio cayendo en ella contra lo qual otorgaron y prometieron y juraron de nunca alegar ninguna exepcion por sy ni por 206
  • otro ni otra legitima rason nl fuero nl fasafia nl ley escprita o non escprlta y sy alguna ley o decreto o decretal ha y que contra esto sea renunciaronlo aqui expresamente y demas sy alguna ley o derecho cevll o alguna otra ley o fuero o constltuyclon ay en Portogal fecha por el dlcho rey o por los reyes onde el vlene (4v.) que contra esto sea o pueda seer en qualquier manera por esta presente carta la revoco casso y anullo y qulere que non aya nl ayan logar en todas las cosas y en cada una delias aqui contenldas y sometieronse a juridlcion de la Sancta Eglesia de Roma y a pena de excomunion y de entredicho que pueda seer puesta en ellos y en sus regnos vinlendo contra las dlchas cosas y cada una delias. Y luego el dlcho don Johan electo de Santiago en nonbre dei dlcho sefior rey de Castiella asy como su ambaxador y procurador por virtud de la procuraclon y poder que del tenia pera esto promètlo en la fe real dei dlcho rey de Castiella su sefior y juro en la alma del a los Sanctos Evangelios por el corporalmente tafiidos que el dicho rey de Castiella terna y guardara y compllra todos los capitulos y cosas sobredichas y cada una delias y que nunca verna contra ellas ni contra cada una delias en todo nl en parte por sy nl por otro publicamente nl en ascondido en dicho ni en fecho nl en consejo en nlngunt tlempo nl por nlnguna manera. Y que en caso que el dicho rey de Castiella vaya contra las dlchas cosas o contra cada una delias o rasonare o dixiere o declarare en todo o en parte derechamente o non derechamente publicamente o ocultamente aunque lo diga en su testamento o en su postrimera voluntat que el non vala y que sea por ende por esse mesmo fecho perjuro y demas que prometia en nombre dei dicho rey de Castiella por firme estipulacion de pagar y pechar el dlcho rey por pena y en nombre de Interesse y de dafio a los dichos rey y reyna de Portogal y a qualquier otra persona que pertenesça o pertenecer o puede pertenecer en qualquier manera a los dichos rey y reyna de Portogal que presentes solepnemente y firme- mente stipulantes y reciblentes en pena y en nombre de pena y de interesse cient mill marcos de oro. Y la pena pagada o non pagada que sienpre finque el dicho rey de Castiella Obligado a tener y complir todas las cosas sobredichas y cada una delias y cayendo en la dicha pena de los cient mill marcos de oro como dicho es que el dicho rey de Castiella da poder al dicho rey y reyna de Portogal y aaquellos que fuere ordenado en sus testamentos que deven governar los dichos regnos depues de sus dias y a todos los de su sefiorio que por su propria actoridat se entreguen en bienes suyos y de las clbdades villas y logares de sus regnos y que por esto le puedan libremente faser guerra asy por mar como por tierra y se puedan entregar en todos sus bienes y de los sus regnos y de los sus naturales los quales pera esto el dlcho electo en nonbre dei dicho rey de Castiella obligo y ypotheco spiclalmente. Y que otrosy les da poder que los puedan tomar de su propria actoridat asy cibdades villas y castiellos como logares de los sus regnos y otros bienes qualesquier asy suyos y de los sus regnos como de los 207
  • moradores dellos fasta que ayan complimiento de la dlcha pena y que fagan dellos todos como de su cosa propria y que por esta rason el dicho rey de Castiella non pueda faser prenda en las tierras ni en los moradores nl en los blenes dei dicho rey y reyna de Portogal ni de los sus regnos ni de los naturales dellos ni otrosy les pueda faser guerra ni otro mal nl dafio por esta rason. Y en caso que el dicho rey de Cas- tiella contra estas cosas sobredichas o contra qualquíer delias viníese en todo o en parte que pague la dicha pena al dicho rey y reyna de Portogal o a los dichos governadores como dicho es una ves dos y tres y mas quantas ves es en ella cayese y que sea Obligado de pagar (S) por firme estipulacion en nonbre de pena y de interesse y de dano cayendo en ella contra lo qual otorgo y prometio y juro en nombre dei dicho rey de Castiella en su alma y fe real de nunca el dicho rey alegar ninguna exepcion por sy nl por otro ni otra legitima rason ni fuero ni fasafla ni ley escprita o non escprita y sy alguna ley o decreto o decretal ha y que contra esto sea que lo renunciava aqui expresamente y demas sy alguna ley o derecho cevil o alguna otra ley o fuero o ccstituycion ha en Castiella fecha por el dicho rey o por los reyes onde el viene que contra esto sea o pueda seer en qualquier manera que el por esta presente carta en nombre dei dicho rey de Castiella lo revocava y cassava y anullava y queria que non aya ni ayan logar en todas las cosas y en cada una de las aqui contenidas. Y que otrossy scmetia y sometio el dicho rey de Castiella a juridicion de la Sancta Eglesia de Roma y a pena de excomunion y de entredicho que pueda seer puesta en el y en los sus regnos viniendo el contra las dlchas cosas y cada una delists. Y luego el dicho electo en nombre dei dicho seflor rey de Castiella por el poder que dei ha pera esto otrosy en nonbre dei infante don Fer- nando su fijo cuyo actor y curador es de la qual actorla y curadoria el tenor ayuso es escprito. Dixo que desde este dia en adeiante pera todo sienpre quitava y quito al dicho rey de Portogal y a la reyna dona Leonor su muger y a la dicha infante dofia Beatris su fija y a sus herederos y sucessores todas las penas y interesse y juramentos y arrehenes que fuesen dadas y otrosi que quitava y quito en nonbre dei dicho seflor rey todos los juramentos pleitos y omenages y desnaturamientos fechos a el y al dicho infante don Fernando o a otro en su nombre por qualesquier perla- dos condes maestres ricos ombres cavalleros y otras qualesquier personas de qualquier estado y condicion que sean y toda otra qualquier cosa en que al dicho seflor rey de Castiella y a sus sucessores y otrosi al dicho infante o a sus herederos y sucesores son de presente o puedan seer adeiante obligados en qualquier manera por rason de los tractos que fueron fechos y firmados entre el dicho rey de Castiella y el dicho infante su fijo de la una parte y el dicho rey y reyna de Portogal y la dicha infante su fija de la otra sobre los desposorios y casamlento que se avian de faser entre los dichos infante y infanta y el dicho rey de 208
  • Portogal y la dicha reyna su muger en su nombre y de la dicha Infante su fija y de todos sus herederos y sucesores y otrosl de todos los sus naturales y sujeytos a que esto tafie o puede pertenecer en alguna gulsa reclbieron en sy la dicha remislon y quitacion y consintieron en ella. Estas cosas sobredichas fueron fechas prometidas y firmadas y juradas por la guisa que susodicha es en el dicho lugar de Salvatierra en los palacios sobredichos dentro en la camara del dicho sefior rey de Portogal dia y mes y era sobredichos. Presentes don Pedro cardenal de Aragon y don Alfonso obispo de la Guardia y don Martin obispo de Lixbona y don Johan obispo de Coymbra y don Johan Fernandes conde d'Ourem y Ferrant Peres Cal- viello dean de Taraçona y Gonçalo Rodrigues arcidiano de Toro y Pero Fernandes arcidiano de Truifio y Gonçalo Vasques d'Asevedo y Johan Gonçalves da Texera chanceller de la poridat del dicho sefior rey y Alf- fonso Peres dean de Segovia y otros muchos. Y despues desto en otro dia siguiente estando el sobredicho rey don Fernando en los sobredichos sus palacios en la susodicha camara (5 v.) estando y don Alfonso obispo de la Guardia del Consejo del dicho sefior rey revestido en pontifical y teniendo el cuerpo de Dios consagrado en una patena que tenia en las manos y presente el sobredicho procurador del dicho rey de Castiella la sobredicha infante dofia Beatris que y presente estava pidio licencia y actoridat al dicho rey de Portogal y otrosi a la reyna dofia Leonor su muger que esso mesmo y estava pera que se pudese partir y reclamar de todos los desposorlos y casamientos y con- sentimlentos de desposorios y de matrimónios como quier que non ten- gan ni valan de derecho ni la dicha infante fuese obligada a los complir y pera renunciarlos todos de fecho los quales ella avia fechos por sy o por otro o otro por ella asy con el infante don Enrrique fijo primogénito dei dicho rey de Castiella como con Aduarte fijo dei conde de Catam- brigia o con otra o otras qualesquler personas de qualquier estado y condicion que sean y pera renunciar y reclamar qualesquier juramentos o obligaciones que ella oviese fecho a otro o otros a ella por rason de los dichos desposorios y casamientos o consentimientos qualesquier la qual licencia y actoridat asy pedida por la dicha infante el dicho dey don Fer- nando y otrosy la dicha reyna su muger dieron y otorgaron la dicha licencia y actoridat a la dicha infante su fija en aquella manera que susodicha es y que la demandava. Y luego la dicha infante por la dicha licencia y actoridat y expresso consentimiento que assy de los dichos rey y reyna ovo reclamo y se partio y se dexo de todos y de qualesquier desposorios y casamientos y consentimientos de desposorios y de matrimonio que ella avia fecho por sv o por otro o otro por ella assy con el dicho infante don Enrrique o con el dicho Aduarte fijo dei conde de Catambrigia o con otra o otras qual- quier o qualesquier personas de qualquier estado o condicion que sean como quier que ellos non tengan ni valan de derecho ni sea ella obligada a los complir pero que los revoco y renuncio todos. 209 14
  • Otrossy enquanto en ella era revoco todos los juramentos y obliga- ciones que ella avia fechos sobresta rason y relaxo y quito todos los juramentos que a ella eran fechos por la dicha rason y contradixo y dio por ningunos qualesquier juramentos y obligaciones que otro por ella avia fechos en la dicha rason. Otrossy la dicha infante dixo que porquanto su voluntad era de casar con el dicho rey de Castiella que pidia y pidio licencia y actoridat a los dichos rey y reyna que pudiese faser y faga luego de presente juramento de se desposar y casar con el dicho rey de Castielia y el dicho rey don Fer- nando y otrosy la dicha reyna su muger dieron y otorgarom la dicha licencia a la dicha infante su fija. Y luego la dicha infante juro al cuerpo de Dios consagrado que estava ante ella en manos dei dicho obispo el qual taSio con sus manos que ella con dispensacion dei Papa Clemente o del que oviere su poder pera dispensar sobrei debdo de parentesco o qualquier otro enbargo que es entre el dicho rey de Castiella y ella pera non poderen casar casara con el dicho rey de Castiella y que el queriendo y biviendo nunca avera ni tomara otro esposo ní marido ni consintra en desposorio ni en casamiento con otra persona del mundo. Y sy contra esto fisiese que aquei cuerpo de Dios consagrado la conprendiese y que lo demandase caramente en este mundo al cuerpo y en el otro al alma y demas sometiose a juridicion de la Sancta Eglesia y a pena de exco- munion y de entredicho que pueda seer puesta en ella. Y el dicho rey de Portogal y esso mesmo la dicha reyna su muger juraron al cuerpo de Dios conssagrado que estava ante ellos en manos dei dicho obispo como dicho es el qual cada uno dellos tafiio con sus manos que entregaran y daran la dicha infante sua fija pera que case con el dicho rey de Castiella fasta dose dias dei mes de mayo primero que viene en la cibdat de Badajos o entre Yelves y Badajos segunt que es contenido en el capitulo suso escprito que fabla en esta (6) rason y que faran todo su poder por que este juramento que la dicha infante ha fecho de casar con el dicho rey de Castiella venga a effecto al dicho tiempo y logar sobredicho y que el dicho desposorio y casamiento sea firme y estable y que non vernan ellos ni la dicha infante contra los dichos desposorios y casamiento y que ternan y conpliran todas las dichas cosas y cada una delias y que non vernan contra ello por sy ni por otro en publico ni en secreto en algunt tiempo ni por alguna manera guardando y cumpliendo el dicho rey de Castiella todas las cosas y cada una delias contenidas en estes tractos y capítulos que son firmados sobresta rason y sy contra esto fisiesen que este cuerpo de Dios los conprendiese y que lo demandase caramente en este mundo a los cuerpos y en el otro a las almas y demas sometieronse a juridicion de la Sancta Eglesia y a pena de excomunion y de entredicho que pueda seer puesta en ellos y en cada uno dellos y en los sus regnos. Y sy contra lo que dicho es o contra parte dello fuesen por sy ni por otro en qualquier manera que paguen al dicho rey de Cas- tiella por pena y por postura que con el ponen mill marcos de oro y la 210
  • pena pagada o non pagada que los dlchos juramentos prometimientos obli- gaciones flnquen firmes. y luego el dicho electo en nombre dei dicho rey de Castiella y por el procuratorlo y poderio que dei tiene pera esto juro al cuerpo de Dios consagrado que el dicho obispo tenia en sus manos el qual el taiiio corporalmente con sus manos en la alma y fe real dei dicho rey de Castiella su senor que seendole entregada la dicha infante al dicho termino que el dicho rey de Castiella con dispensacion dei Papa Clemente o del que oviere su poder pera dispensar sobre rason dei debdo de paren* tesco y otro qualquier embargo que es entre el y la dicha infante pera non poder casar casara con ella en su propia persona por palabras de presente y que ella biviendo nunca avera ni tomara otra persona por muger ni consintra en desposorio ni en casamiento con otra persona del mundo. Otrosy que el dicho su sefior rey de Castiella desdel tiempo que murio la reyna dofia Leonor su muger fasta este presente dia non ha fecho por sy ni por otro esposorios ni casamiento ni prometimiento dellos con otra persona alguna. y otrosy que el dicho rey de Castiella entregara el infante don Fer- nando su fijo al dicho rey de Portogal o a su mandado en la villa de Yelves segunt es contenido en el capitulo suso escprito que fabla en esta rason y que terna y complira todas las dichas cosas y cada una delias y non verna contra ello por sy ni por otro en publico ni en ascondido en algunt tiempo ni por alguna manera. y otrosy que fara jurar a los perlados condes maestres ricos ombres cavalleros y otros fijos dalgo que estudieren en la Corte dei dicho rey de Castiella al tiempo que le la dicha infante fuere entregada segunt la forma dei juramento yuso escprito fecho por los perlados condes ricos ombres cavalleros y fidalgos que este dia estavan en la Corte dei dicho rey de Portogal y sy contra esto fisiere el dicho senor rey de Castiella que aquel cuerpo de Dios lo conprendiese y que lo demandase caramente en este mundo al cuerpo y en el otro al alma y sobresto el dicho electo sometio el dicho rey de Castiella a juridicion de la Sancta Eglesia y a penas de excomunion y de entredicho que pueda ser puesta (6 v.J en el y en sus regnos y que sy contra lo que dicho es o contra parte dello fuere el dicho rey de Castiella por sy o por otro en qualquier manera que pague al dicho rey de Portogal en pena y por postura que con el puso el dicho electo por el poder dei dicho procuratorio mill marcos de oro y la pena pagada o non pagada que los dichos juramentos prometi- mientos y obligaciones finquen firmes. y luego el dicho don Pedro cardenal d'Aragon por sy por mayor fir- mesa y porque le fue requerido por el dicho rey de Portogal juro al dicho cuerpo de Dios consagrado y prometio de consejar y faser y pro- curar por todo su poder que los juramentos y obligaciones fechos sobre los dichos desposorios y matrimonio que se deven faser entre el dicho rey de Castiella y la dicha infante que se tengan y duren y sean firmes 211
  • y se cumplan por el dicho rey de Castiella y que non sera agora ni en algun tlempo en dicho ni en fecho ni en conssejo ni en otra manera alguna por que los dichos desposorios y casamiento sean enbargados ni se desaten. Otrossy el dicho electo de Santiago por sy juro y prometio y fiso este mesmo juramento y sobre todo esto don Martin obispo de Lixbona y don Alffonso obispo de la Guarda y don Johan obispo de Coymbra y don Johan Alfonso Tello conde de Barcelos y don Enrrique Manuel de Villena conde de Sea y don Johan Fernandes conde d'Ourem y Gonçalo Vasques d'Ase vedo y Johan Alfonso Pimentel y Johan Gonçalves da Texera y Johan Rodrigues Portocarreyro y Gonçalo Gomes da Silva y Lorencio Yanes Fogaça y Arias Gonçalves de Figueredo y Ferrant Alfonso de Mascarefias vasallos y naturales dei dicho rey de Portogal todos y cada uno dellos juraron al dicho cuerpo de Dios consagrado que estava antellos en manos dei dicho obispo y prometieron de consejar y faser y procurar por todo su poder que los juramentos y obligaciones fechos sobre los dichos desposorios y matrimonio que se deven faser entre el dicho rey de Castiella y la dicha infante que se tengan y duren y sean firmes y se cumplan asy por el dicho rey de Portogal su seftor como por la dicha infante y que non seran agora ni en algun tiempo en dicho ni en fecho ni en consejo ni en otra manera alguna por que los dichos desposorios y casamiento sean enbargados ni se desaten. Y sy contra ello fisieren que aquel cuerpo de Dios consagrado los conprenda y que lo demande en este mundo a los cuerpos y en el otro a las almas. Otrossy juro el dicho electo en nonbre dei dicho rey de Castiella su sefior que el fara retificar jurar prometer y aprobar al dicho rey de Castiella por su propia persona quando recibiere la dicha infante por su muger y le fuere entregada como susodicho es todas las sobredichas cosas y cada una delias y que las terna y guardara y complira y non yra contra ellas ni contra parte delias por sy ni por otro en ningunt tiempo ni por ninguna manera so todas las clausulas condiciones posturas penas obligaciones suso contenidas. Otrossy luego el dicho rey de Portogal por mayor firmesa de el tener y guardar y complir todos los capitulos y cosas sobredichas y cada una delias dio licencia a los sobredichos obispos de Lixbona y de la Guarda y de Coymbra y condes de Barcelos y de Sea y d'Ourem y Gonçalo Vasques y Johan Alfonso y Johan Gonçalves y Johan Rodrigues y Gonçalo Gomes y Lorenço Yanes y Arias Gonçalves y Ferrant Alfonso que y estavan presentes y a cada uno dellos que en caso que el non toviesse ni guardasse ni cumplíese todos los capitulos y cosas sobredichas y cada una delias en la forma y manera y (7) con las condiciones y a los tiempos que en estos dichos capitulos se contienen que los sobredichos en este caso se pudiesen desnaturar y se desnaturasen dei dicho rey de Portogal y que el fisiesen guerra y fuesen contra el y contra sus regnos teniendo con el dicho rey de Castiella. 212
  • Y luego los sobredichos y cada uno dellos con la dicha licencia que el dicho rey de Portogal su senor les dio pêra esto fisieron pleito y orae- naje en manos de Garcia Suares de Meneses Cavallero vasallo dei dicho rey de Castiella y juraron por el cuerpo de Dios consagrado que el dicho obispo de la Guardia y tenia en sus manos que ellos que faran todo su poder porque el dicho rey de Portogal su senor tenga y guarde y cr.mpla al dicho rey de Castiella todos estos dichos capitulos y cada uno dellos segunt que son firmados y jurados y en la manera y forma y tiempo que se contiene en ellos y en cada uno dellos. Otrosy que ellos que guardaran y compliran los dichos capitulos y cada uno dellos en quanto a ellos pertenesce de los complir segunt que en ellos se contiene. Y en caso que el dicho rey de Portogal su seflor non cumpliere y guardare los dichos capitulos o alguno dellos o contra ellos pasare que ellos que se desnaturavan y desnaturaron en este caso dei dicho rey de Portogal su seflor y le faran guerra y que seran contra el y contra ios sus regnos tenlendo con el dicho rey de Castiella guardando y cumpliendo el dicho rey de Castiella todas las cosas conte- nidas en los dichos capitulos que son firmados sobresta rason. Y sy lo asy non fisieren y cumplieren y guardaren que cayan en aquel caso em que cayen aquellos que traen castiello y matan seflor. El tenor de los poderes que el dicho electo de Santiago avia dei dicho rey de Castiella y dei dicho infante don Fernando su fijo pera las cosas sobredichas es este que se sigue. Don Johan por la gracia de Dios rey de Castiella de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilla de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira y seflor de Lara y de Viscaya y de Molina. A quantos esta nuestra carta de procuracion vieren fasemos saber que nos confiando de la bondat lealtad y discrecion dei onrrado don Johan electo confirmado de la eglesia de Santiago nuestro chanceller mayor fasemos ordenamos establecemoslo por nuestro procurador mandadero ambaxador y nuncio especial actor factor y negociorum gestor y otrossy de nuestro oficio cierta sciencia y poder absoluto lo fasemos y ordenamos actor y curador dei infante don Fernando mi fijo en aquella manera y guisa y forma que nos mejor y mas complidamente podemos faser y lo el mejor y mas complidamente puede seer al qual de nuestra cierta sciencia y poder absoluto damos complido poder que el por nos y en nuestro nombre como nuestro procurador pueda tratar y firmar prometer jurar en nuestra anima con nuestro primo don Fernando rey de Portogal y dei Algarbe y con la reyna dofla Leonor su muger estos capitulos que se siguen con- viene a saber que nos que casemos con la infante dofla Beatris fija primo- génita heredera dei dicho rey de Portogal y de la dicha reyna su muger por palabras de presente segunt manda Sancta Eglesia por nuestro pro- curador un dia ante que la dicha infante parta de Salvatierra pera se venir pera nos o el dia que partiere dei dicho lugar de Salvatierra ante que dende parta. Y otrosy que nos que vayamos por nuestro cuerpo per- sonalmente por la dicha infante entre Yelves y Badajos y ante que la
  • dicha Infante nos sea entregada nos casaremos con ella y la recibremos por mi muger por palabras de presente personalmente segunt manda Sancta Eglesia y que la dicha infante reciba a nos por su marido por essas mesmas palabras. Y depues que asy el dicho matrimonio (7 v.) fuere fecho presentes tabaliones y notários públicos de Castiella y de Portogal y todos los per- lados condes maestres ricos ombres cavalleros y otras qualesquier per- sonas notables que y estudleren asy de Castiella como de Portogal que se a ello pudieren yuntar de los quales contractos seran fechos instro- mentos públicos los quales nos firmaremos y signaremos por nuestra mano y mandaremos seellar con nuestro seello. Y ante que la dicha infante nos sea entregada fechos los lichos desposorios nos juraremos sobre los Sanctos Evangelios personalmente en forma de derecho que nos depues de la muerte de la reyna mi muger non recibiemos por nos ni por otro en nuestro nombre con nuestro poder otra alguna muger por palabras de presente ni de futuro. Y otrosi que nos que mostremos dispenssacion suficiente pera poder casar con la dicha infante tal por que sean tirados todos los embargos que son entre nos y la dicha infante por non poder casar de consuno. Otrosy ante que la dicha infante sea entregada a nos por quanto ella es menor de dose afios complidos pero es tal que es apta pera matrimonio sea pronunciado por jues convenible que la dicha infante es apta pera consumar el matrimonio y que nos deve seer entregada de la qual sen- tencia se faran públicos instromentos seellados con el seello dei dicho jues y entregados ai dicho rey de Portogal o a su mandado. Y esto fecho que la dicha infante que nos sea luego entregada y la levemos a Badajos y fagamos luego con ella bodas y bendiciones solepnemente y publicamente en presencia de la Eglesia segunt ordenacion de la dicha Eglesia cele- brando un arçobispo o obispo misa el qual nos bendesira las dichas bodas segunt ordenacion de la dicha Eglesia. Y desto se faran esso mesmo instromentos públicos los quales nos firmaremos de nuestro nonbre y los mandaremos seellar con nuestro seello y entregarlos aaquel que el dicho rey de Portogal embiare por ellos pera que los traya. Y dende adelante averemos y tractaremos la dicha infante como mi muger legitima en todos los dias de nuestra vida. Y otrosy tanto que la dicha infante cumpliere la dicha hedat de dose afios fasta ocho dias dei treseno afio siguiente nos publicamente en nuestra persona propria recibremos otra vegada a la dicha infante por palabras de presente por mi muger y ella a nos por su marido segunt manda Sancta Eglesia. Otrossy damos ai dicho nuestro procurador complido especial poder que el por nos y en nuestro nombre pueda desposar y casar y case con la dicha infante dofia Beatris fija dei dicho rey de Portogal por palabras de presente en los quales esposorios y casamiento nos de agora consen- timos y queremos y otorgamos y confesamos que el dicho nuestro pro- curador la reciba por palabras de presente por mi muger legitima asy 21Jf
  • como manda la Sancta Eglesia y consienta en ella en nuestro nonbre con todas las clausulas y condiciones y posturas que el queslere y por bien toviere y prometemos y juramos de nunca revocar esta procuracion y mandado en ninguna guisa. Y otrosy que el rey de Portogal nos de tal dote en dineros con la dicha infante su flja qual fue dado al rey don Alfonso nuestro avuelo quando caso con la reyna dona Maria tia dei dicho rey de Portogal. Y que dei dia que la dicha infante nos fuere asy entregada por mi muger como dicho es fasta tres anos complidos nos de y pague el dicho rey de Portogal la dicha dote que nos ha de dar en dineros conviene a saber el primero tercio desde el dicho dia fasta un afio y los otros dos tercios en fin de los otros dos anos siguientes cada un tercio en fin del afio. Otrossy que nos que demos a la dicha infante dona Beatris en dote todas aquellas cibdades villas y logares con todas sus aldeas y términos que la reyna dofia Johana nuestra madre tenia y avia al tiempo de su muerte salvo Arevalo y Madrigal. Y por estas villas de Arevalo y de Madrigal daremos en enmienda a la dicha infante las villas de (8) Cuellar y de Sant Estevan de Gormas con sus aldeas y términos y rentas y pechos y derechos y juridiciones mero mixto império y correccion y alçadas pera que las aya en todos los dias de la su vida tan bien en la nuestra vida como depues de nuestra muerte acaesciendo que nos murie- semos ante que la dicha infante ella non casando con otro. Asy que la dicha infante aya todas las dichas cibdades y villas y logares con sus aldeas y términos y rentas y pechos y derechos y juridiciones tan bien y tan complidamente como las avia la reyna dofia Leonor mi muger que fue y que desto le faremos donacion la mas abastante que se pudiere faser a bien vista de letrados. Otrossy que en el dicho caso conviene a saber falleciendo nos por muerte ante que la dicha infante que la dote que nos asy recibieremos sea entregada a la dicha infante bien y complidamente por los nuestros sucessores como se de derecho deve faser. Y en caso que la dicha infante casase depues de la nuestra muerte y fasta que le sea entregada la dicha dote que ella que pueda tener y tenga la posision de las dichas cibdades y villas y logares que le asy fueren dados por nos y aver y aya los frutos y novos y rentas dellos por suyos. Y ante que sea entregada de la dicha dote complida non sea ni pueda ser desapoderada delias como dicho es. Otrossy en rason de las sucesiones de los regnos de Portogal es otorgado entre nos y el dicho rey de Portogal que se fagan por esta guisa. Primeramente que falleciendo el dicho rey de Portogal y aviendo fijo varon nacido o por nacer de la dicha reyna dofia Leonor o de otra su muger legitima que el oviese depues de la muerte de la dicha reyna dofia Leonor que la herencia de los dichos regnos de Portogal y dei Algarbe sea del dicho fijo dei dicho rey de Portogal libre y desenbargada. Y muriendo el dicho rey de Portogal non dexando fijo varon de la dicha reyna dofia Leonor o de otra su muger como dicho es o dexando fijo 215
  • que muriese sin fijos legítimos o otros decendientes asy que ia línea derecha de los sus decendientes fuese de todo extinta que la herencla de los dichos regnos finque libre y desenbargada a la dicha infante dofia Beatris su fija y que los naturales de los regnos de Portogal fagan a la dicha infante pleitos y omenajes que en aquel caso averan a la dicha infante por su reyna y sefiora. Otrossy fagan omenaje a nos casando con la dicha infante que nos recebiran por rey depues de la muerte de la dicha inffante fincando los sucessores del dicho rey de Portogal extintos conviene a saber fijos y nietos y sucessores de linea derecha del dicho rey de Portogal y de la dicha reyna su muger o de otra su muger legitima que oviese depues de muerte de la dicha reyna dona Leonor segunt que adelante es declarado en otro capitulo que fabla en esta rason. Otrossy que durando el matrimonio y seendo consumado entre nos y la dicha infante que nos que nos Uamemos rey de Portogal como marido de la dicha infante depues de la muerte del dicho rey de Portogal non aviendo fijo varon como dicho es o aviendolo y muriendo sin fijos legí- timos o otros decendientes asy que la linea derecha fuese de todo extinta que en este caso que nos Uamemos rey de Portogal en la vida de la dicha infante. Otrossy falleciendo la dicha infante dofia Beatris sin aver fijo o fija legitimos o decendientes de linea derecha que los dichos regnos de Por- togal se tornen y los aya la otra fija del dicho rey de Portogal y de la dicha reyna dofia Leonor o de otra su muger (8 v.) legitima que oviere depues como dicho es o nieto o nietos sy los delias oviere legitimos. Otrossy que non aviendo el rey de Portogal otro fijo o fija nieto o nietos decendientes de fijos o fijas suyos y de la dicha reyna dofia Leonor o de otra su muger legitima que depues de la muerte delia oviese y falle- ciendo en este caso el dicho rey de Portogal y la dicha infante o decen- dientes dellos por ia guisa que dicha es que en este caso los dichos regnos de Portogal finquen a nos y por esta mesma manera soceda el dicho rey de Portogal en los regnos de Castiella falleciendo nos y la infante nuestra hermana sin sucesores legitimos de linea derecha. Otrossy que nos que juremos y prometamos que en caso que nos regnemos en Portogal que guardaremos a los naturales de los dichos regnos de Portogal y del Algarbe todos los privillejos libertades gracias y donaciones fechas por el dicho rey de Portogal y por todos los reyes dante del y todos los fueros costumbres y estatutos de los dichos regnos y de cada una cibdat villa y castiello dellos. Y otrosy que juremos y prometamos que nos y todos nuestros sucessores non lancemos pechos nl fintas ni tajas ni otros qualesquier encargos a los moradores de los dichos regnos ni a cada una de las cibdades castiellos villas y logares dei salvo aquellos y tales que es acostumbrado seer puestos ordinaria- mente por los otros reyes que ante el dicho rey fueron en los dichos regnos de Portogal y dei Algarbe so las penas suso y yuso escpritas. 216
  • Otros8y que sy el rey de Portogal o vier e otra fija legitima y regnare la dicha infante en Portogal o fijo o fija delia y de nos o de otros decen- dientes que nos que tornemos la dote sy la recibiermos y sy non reci- biermos ninguna dote con la dicha infante que nos demos otro tanto en dote a la dicha segunda fija quanto fuere ordenado que el rey de Por- togal de en dote con la dicha infante de guisa que la dicha segunda fija aya esto pera su casamiento. Otrossy falleciendo el dicho rey de Portogal sin aver fijo varon de la dicha reyna dofia Leonor que las cibdades villas tierras y logares que el dicho rey de Portogal ha dado o diere daqui adelante a la dicha reyna dofia Leonor su muger finquen a la dicha reyna dofia Leonor libres y desenbargados en todos sus dias como es y fuere contenido en los priviliejos que le el ha dados o diere adelante en rason de los dichos donadios pera poder mantener su onrra y su estado. Otrossy todos los otros donadios que el dicho rey de Portogal tiene dados o diere a cavalleros y escuderos y otras qualesquier personas de qualquier estado o condicion que sean finquen a ellos libres y desenbar- gados por la guisa que se contoviere y fuere contenido en los privilie- jos que sobre ello tovieren aunque estas donaciones y priviliejos sean tales que de derecho pudiesen seer impugnados. Otrossy porque la entencion dei dicho rey de Portogal es de guardar la corona de los sus regnos en quanto pudiere que se non ayan de yuntar ni mesturar a la corona de los regnos de Castiella mas que finquen sienpre regnos sobre sy como fasta aqui fueron apartadamente de lo que seria grant dubda sy nos y la dicha infante oviesemos el regimiento dellos y porque otrosy es menester pera los dichos regnos regimiento de tales perssonas que sepan la condicion de la tierra por ende quiere el dicho rey de Portogal que en el caso sobredicho mientre nos fuermos bivo fasta que la dicha infante aya fijo y sea el dicho fijo de hédat que pase de catorse afios que el regimiento de los regnos de Portogal y dei Algarbe asy en la justicia como en poner castelleros y quitar omenajes y (9) recebirlos y tirarlos como en faser moneda como em administrar los bienes y derechos y rentas del regno como en todas las otras cosas que pertenescen a governamiento y regimiento de los dichos regnos sea fecho por la dicha reyna dofia Leonor madre de la dicha infante la qual reyna con aquellos que ella ordenare pera su Consejo asi como governador en el dicho regno riga y govierne los dichos regnos en todas las cosas suso y adelante escpritas y en todas las otras mayores y menores y seme- jantes destas. Y falleciendo la dicha reyna dofia Leonor que la dicha gover- nança finque aaquellos que el dicho rey de Portogal o la dicha reyna dofia Leonor ordenaren en sus testamentos todo aquel tiempo que la dicha reyna avia de aver la dicha governança como dicho es. Otrossy que en el caso sobredicho en que nos avemos a regnar como marido de la dicha infante asi como dicho es que los dichos regnos de Portogal fagan guerra y pas por mandado de la dicha infante seendo reyna contra aquellos que contra nos movieren guerra de fuera de los 217
  • regnos de Portogal en esta manera. Que dentro en los regnos todos man- tengan la bos de la pas y de la guerra que ella mandare mantener contra ellos pero que pera fuera de los regnos non pueda levar los alcaydes que tovieren los castiellos ni sus gentes. Y sy quisleren levar los otros tirados los dlchos castelleros y sus gentes fuera de ios regnos por mar o por tlerra que nos que les paguemos su sueldo a nuestra costa como pagarmos a los nuestros. Otrossy que la dicha infante seendo reyna de Castiella y durando entre nos y ella el dicho matrimonio ayamos todas las rentas y frutos de los dichos regnos pagadas las tenencias de los castiellos y los oficiales de la justicia y los otros oficiales necesarios y las quantias de los fidalgos y todas las otras costas asy pera la dicha reyna dofla Leonor mantener su estado como otras cosas necesarias y complideras segunt alvedrio de la dicha reyna dona Leonor madre de la dicha infante. Otrosy que en caso que la dicha infante aya de heredar los dichos regnos que luego que nos ayamos fijos que todos los fijos que oviermos en la dicha infante desdel dia que nacieren fasta tres meses sean entregos y traydos a los regnos de Portogal pera que se crien y so poderio dei rey su avuelo y de la reyna dcfla Leonor su avuela o de aquellos que ella ordenare en su testamento depues de su muerte. Otrossy que el primogénito o primogénita que naciere de la dicha infante y de nos o aquel o aquella que heredaria los dichos regnos de Portogal como dicho es muerta la dicha infante que luego muerta la dicha infante entonce reyna puesto que nos finquemos bivo sea rey y sefior o reyna y sefiora de los dichos regnos de Portogal y que nos de ally ade- lante non nos Uamemos mas rey de Portogal. Y sy lo fisieremos que perdamos el derecho que oviermos en los dichos regnos de Portogal por qualquier guisa fincando todabia el regimiento y governança a la dicha reyna como dicho es. Otrosy que en el dicho caso depues de muerte dei dicho rey de Por- togal regnante la dicha infante que la justicia cevil y criminal alçadas y apellaciones suplicaciones sea todo librado y desenbargado fasta la postriinera sentencia inclusive y todo otro final desenbargo dentro en este regno de Portogal y que non salgan fuera del regno de Portogal en ninguna guisa ni manera que sea por ellos y que los dichos oficiales sean puestos por la dicha reyna dona Leonor. Y otrosy que los rieptos que se ovieren de faser en los dichos regnos de Portogal entre qualesquier personas sean libres y desenbargados pera ante la dicha reyna dofla Leonor y su Consejo. Otrossy que todos los oficiales de justicia que ovieren de seer pera librar asy en lo cevil como en lo criminal en los fechos de los regnos sean portogaleses y naturales de Portogal y non de aquellos que corrieron a su tierra con sus enemigos en (9 v.) guerra. Otrossy que los portogaleses que en las guerras que fueron vinieron correr a los regnos de Portogal con otros en las dichas guerras nunca 218
  • jamas entren en los regnos de Portogal ni ayan en ellos onrra nl heredat nl otro ningunt bien. Otrossy que nos ni la dicha infante dofta Beatris non podamos llamar a Cortes los naturales del dicho regno de Portogal pero que sy fuere caso necesario de faser Cortes que se fagan dentro en los dichos regnos de Portogal so la reyna dofla Leonor y so aquellos que ella tomare pera su Consejo. Otrosy que nos non podamos faser moneda en el dicho regno de Portogal y sy se oviere de faser que se faga quando y segunt que ordenare la dicha reyna con su Consejo pero que la moneda sea fecha con sefiales de la dicha infante reyna entonce de Castiella y de Portogal conviene a saber los derechos seflales de Portogal y non otros. Otrossy que las presentaciones de las eglesias y las despensaciones y las otras gracias y letras graciosas puedan seer fechas por la dicha reyna segunt que las un rey podria faser sin encargo de su conciencia. Otrossy que el rey de Portogal entregue la dicha infante a nos por mi muger fasta dose dias de mayo primero que viene en la cibdat de Badajos o entre Yelves y la dicha cibdat fasiendose primeramente los desposorios entre nos y la dicha infante por nuestros procuradores en persona de la dicha infante en Salvatierra de Magos que es entre Tajo y Odiana el dia que la dicha infante partiere pera venir a Castiella o un dia ante y cumpliendose todas las otras cosas segunt es contenido de suso en el primero capitulo. Otrosy que nos que entreguemos al dicho rey de Portogal el infante don Fernando mi fijo al tiempo que nos fuere entregada la dicha infante en la villa de Yelves pera que lo tenga el dicho rey de Portogal consigo fasta que la dicha infante aya hedat de honse afios complidos y entre por los dose afios en que el casamiento puede seer firme el qual termino sera el primero dia de março que verna del afio siguiente fasta el qual termino ser tenudo el dicho rey de Portogal de entregar el dicho infante don Fernando a nos o a quien nos ordenaremos dentro en nuestros regnos de Castiella casando nos primero otra ves complida la hedat de los honse afios y entrando por los dose con la dicha infante y recibiendola por mi muger y ella a nos por su marido publica y personalmente segunt que de suso se contiene en el primero capitulo que fabla sobresta rason. Y sobre todas estas cosas y cada una delias sean fechos pleitos y omenajes y juramentos por los fidalgos maestres de las cavallerias y ricos ombres y cavalleros y escuderos y alcaydes de los castiellos y concejos de las cibdades y villas y logares de los regnos de Castiella y de Portogal y firmedumbres las mas firmes y mas fuertes que se faser pudieren a bien vista de letrados y que consienta en ellos la dicha infante en la mejor forma que seer pudiere y que se de sobrello sen- tencia por la Eglesia de Roma a plasimiento de las partes y a penas de excomunion y de entredicho y otras penas qualesquier temporales y espirituales segunt entendieren los letrados que ovieren de tractar por 219
  • la parte del dicho rey de Portogal que se mejor y mas firmemente pueden faser. Otrosy damos al dicho nuestro procurador complido poder que el por nos y en nuestro nombre pueda tractar firmar prometer jurar en nuestra alma con los dichos rey y reyna de Portogal qualesquier tractados promisiones abenencias y capitulos y so aquellas maneras y condiciones que el quisiere y por bien toviere. Otrosy le damos oficio especial y complido poder que el por nos y en nuestro nonbre asy como nuestro procurador y en nombre del dicho infante como su actor y curador pueda quitar y quite a los dichos rey y reyna de Portogal todas las penas y interesse y juramentos pleitos y omenajes y desnaturamientos fechos a nos y al dicho infante mi fijo o a otro en su nombre por qualesquier personas y en qualquier manera por rason de los tractos que fueren fechos y firmados entre nos y el dicho rey de Portogal sobre los desposorios (10) y casamiento que se avian de faser entre el dicho infante don Fernando y la dicha infante dofia Beatris al qual dicho nuestro procurador damos complido y expresso y especial poder pera todas las cosas sobredichas y cada una delias y pera qualesquier otras aunque sean mayores que estas que aqui son expressas y tales que requieran especial mandado y dependientes delias o delias acessórias y connexas en qualquier manera que el que las prometa y firme y jure en nuestra alma y en nuestro nonbre y por nos. Y mandamos a todos los perlados condes maestre3 varones ricos ombres cavalleros y escuderos fijos dalgo y a las cibdades y moradores de las cibdades y villas y logares de nuestros regnos y a todos los nuestros naturales de qualquier estado o condicion que sean que las cumplan asy y por la guisa que por el fuere ordenado y otorgado. Y nos por esta presente carta asy lo mandamos so pena de caer en mal caso y les quitamos una y dos y tres veses los pleitos y omenajes que a nos an fecho conteciendo el dicho caso. Otrossy le damos complido poder que pera mantener y guardar todas las cosas que por el y en nuestro nombre fueren firmadas con los dichos rey y reyna de Portogal y cada una delias que nos obligue a nos e a nuestros regnos a las tener y complir todas y cada una delias por la guisa que por el fueren firmadas y otorgadas so pena de cient mill marcos de oro o mas sy a el bien visto fuere y nos pueda otrosi obligar a nos e a nuestros regnos y nos someter a la Camara Apostolical y a qualquier censura eclesiástica. Y que en caso que nos cayesemos en las dichas penas o en alguna delias fasiendo o viniendo contra los tractos y posturas y juras y prometimientos y convenenclas que el fisiere y firmare con los dichos rey y reyna de Portogal o contra alguna delias viniesemos o las non cumpliesemos segunt por el fuere otorgado en nuestro nombre que desde agora damos poder al dicho rey de Portogal y a la dicha reyna dona Leonor su muger y aaquellos que fuere ordenado que depues de los dias dei dicho rey de Portogal ayan de regir y governar el dicho regno y a todos los otros de su regno que por su 220
  • propria actoridat se entregue en nuestros bienes y de las cibdades y villas y logares de los nuestros regnos. Y que por esto nos puedan libremente faser guerra asy por mar como por tierra y se puedan entregar en todos los nuestros regnos y bienes y de los nuestros naturales los quales desde agora obligamos y ypothecamos especialmente pera complir y tener y guardar todas las cosas y cada una delias que el dicho nuestro procurador en nuestro nombre y por nos con los dichos rey y reyna tractare prometiere jurare o en qualquier manera firmare renunciando expressamente qualquier ley decreto o decretal constituy- cion o estatuto fuero o fasana general o especial que por nos pueda faser en qualquier manera de lo qual prometemos y juramos de nos nunca ayudar ni alegar cosa alguna contra lo que el dicho nuestro procurador fisiere y firmare con los dichos rey y reyna de Portogal. Y damos al dicho nuestro procurador poder y especial mandado que a nos y a nuestros regnos y bienes cibdades y villas y logares de nuestro sefiorio pueda obligar y faser sobre nos y ellos las mas fuertes obligaciones que pudiere y todos los tractos posturas condiciones convenencias ligas vinculos juras y prometimientos y qualesquier otras obligaciones y cosas y cada una delias que el dicho nuestro procurador firmare en nuestro nonbre y por nos con los dichos rey y reyna de Portogal nos desde agora las confirmamos aprobamos retificamos y prometemos y juramos de las retificar y confirmar y aprobar en nuestra propria perssona aaquel tiempo y lugar que por el dicho nuestro procurador fuere otorgado y prometido que lo devamos faser. Y que otrosy que lo faremos asy jurar en la nuestra Corte y por la manera que lo el pusiere y firmare con los dichos rey y reyna de Portogal y segunt en aquel tiempo que se el a ello obligare a lo asy faser y complir. Y juramos a los Sanctos Evan- gelios por nos corporalmente tanidos de las tener y complir y guardar y faser tener complir y guardar las dichas cosas bien y complidamente y de nunca (10 v.) venir contra ellas ni contra alguna delias por nos ni por otro derechamente o non derechamente. Y en caso que lo fisiesemos que pechemos por pena y en nombre de interese y de daiio a los dichos rey y reyna y a cada uno dellos y aquel o aquellos a que perteneciere o puede pertenescer en qualquier manera cient mill marcos de oro en la qual pena cayamos y queremos caer una y dos y tres veses y quantas veses vinieremos o fisieremos contra las dichas cosas o qualquier delias que el dicho nuestro procurador con los dichos rey y reyna de Portogal firmar o en nuestro nombre prometiere o jurare segun dicho es. Y la pena pagada o non pagada que sienpre finquemos y seamos Obligado a tener y guardar y complir todo lo que el dicho nuestro procurador por nos y en nuestro nonbre en qualquier manera con los dichos rey y reyna de Portogal prometier jurar y firmar asy nos Dios ayude y estos Sanctos Evangelios. Y porque esto sea firme y non venga en dubda man- damos faser esta carta de procuracion en estos dos pedaços de pargamino seellada con nuestro seello de piorno pendiente en la qual escrivimos nuestro nombre la qual otorgamos ante Gonçalo Lopes y Diego Martines 221
  • nuestros escrivanos y notários públicos en la nuestra Corte y en todos los nuestros regnos que la signasen de sus signos. Fecha y otorgada fue esta carta de procuracion cn la villa de Otordesiellas dose dias de março era de mill y quatroclentos y veyente y un afios. Testigos que fueron presentes fray Fernando de Yliescas confesor y Diego Lopes de Astuniga camarero del rey pera esto Uamados. Nos el rey y yo Gonçalo Lopes escrivano y notário publico sobredicho con los dichos testigos fuy presente al otorgamiento desta presente carta de pro- curacion y por mandado y requerimiento del dicho sefior rey la escrevi por mi mano en estos dos pedaços de pargamino y en la juntadura dellos puse mi signo en las espaldas y fis aqui en ella este otro mi signo en testimonlo de verdat Y yo Diego Martines escrivano dei dicho sefior rey y su notário publico sobredicho fuy presente al otorgamiento desta dicha procuracion con los dichos testigos y con el dicho Gonçalo Lopes escrivano y va escprita en dos pedaços de pargamino de cuero de mano dei dicho Gonçalo Lopes y a otorgamiento y mandado dei dicho sefior rey fis mi signo en las espaldas de la juntadura destos dichos pargaminos y esso mesmo fis aqui mi signo a tal en testimonio de verdat. Estas cosas sobredichas fueron fechas pedidas otorgadas y firmadas y juradas presentes Gonçalo Rodrigues arcidiano de Toro y Ferrant Peres Calviello dean de Taraçona y Alvar Gonçalves veedor de la Fasienda dei dicho sefior rey de Portogal y Gil Yanes Corregidor en su Corte y Pero Fernandes arcidiano de Truifio y Alfonso Peres dean de Segovia y Francisco Clemente canonigo de Barcilona y Lope Alfonso escrivano de la reyna y otros muchos. Y despues desto jueves dia de la Acension de Nuestro Sefior Jhesu Christo a treynta dias dei dicho mes de abril de la dicha era en el dicho lugar de Salvatierra en los palacios sobredichos dei dicho sefior rey de Portogal dentro en la dicha su camara estando y presentes el sobredicho sefior rey de Portogal y la dicha sefiora reyna dofia Leonor su muger otrosy seendo y presentes algunos perlados condes ricos ombres cavalleros y fidalgos del regno de Portogal que pera el acto soescprito eran y especialmente juntados otrossy estando y personalmente el dicho don Johan electo confirmado de la eglesia de Santiago en nombre dei muy alto príncipe sefior don Johan rey de Castiella y de Leon asy como su procurador aviendo poder dei pera las cosas yuso escpritas segunt se contiene en la dicha carta de procuracion que (11) aqui es ya encor- porada y la sobredicha sefiora infante dofia Beatris fija legitima y heredera de los dichos sefiores rey y reyna de Portogal en presencia de nos los notários públicos y de los te3tigos de yuso escpritos el dicho electo asy como procurador dei dicho sefior rey de Castiella y la dicha infante queriendo faser y firmar matrimonio entre el dicho sefior rey de Castiella y la dicha infante fisieron y firmaron el dicho matrimonio en la manera que se sigue disiendo el dicho electo estas palabras que se siguen. 222
  • Yo don Johan electo confirmado en arçobispo de Santiago procurador que so del muy alto princlpe don Johan rey de Castiella y de Leon en su nombre y por el poder especial que del pera esto he recibo por esposa y por muger legitima del dicho don Johan rey de Castiella a vos seflora dofia Beatris infante de Portogal fija legitima heredera del muy alto príncipe don Fernando rey de Portogal y del Algarbe y de la muy noble sefiora dona Leonor reyna de los dichos regnos segunt manda la Sancta Eglesia de Roma. Y luego la dicha seflora infante con licencia y expresso consentimiento que le pera ello y luego fue dado por los dichos sefiores rey y reyna de Portogal dixo estas palabras que se siguen. Y yo dofia Beatris infante de Portogal fija legitima heredera del muy alto príncipe don Fernando rey de Portogal y del Algarbe y de la muy noble seflora dofia Leonor reyna de los dichos regnos de expresso consentimiento de los dichos rey y reyna padre y madre mios que son presentes recibo por esposo y por marido legitimo al dicho don Johan rey de Castiella en persona de vos don Johan electo confirmado en arçobispo de Santiago segunt manda la Sancta Eglesia de Roma. Testigos que fueron presentes al dicho matrimonio y cosas sobre- dichas llamados y rogados. Don Pedro cardenal d'Aragon y don Alfonso obispo de la Guarda y don Martin obispo de Lixbona y don fray Alfonso obispo de Coria y don Enrrique Manuel de Villena conde de Sea y el conde don Gonçalo y don Johan Fernandes conde d'Ourem y Gonçalo Vasques d'Asevedo y Johan Gonçalves da Texera y Pero Fernandes arci- diano de Truifio v Ferrant Peres Calviello dean de Taraçona y Francisco Clemente canonigo de Barcilona notário apostolical y otros muchos. Y de todas estas cosas sobredicha3 como fueron fechas prometidas firmadas y juradas y de la manera como passaron e! dicho sefior rey de Portogal pidio y requerlo a nos los notários públicos yuso escpritos que el diesemos ende un publico instromento o dos o mas quantos le cumpliesen signados de nuestros signos. Y el dicho electo en nonbre dei dicho sefior rey de Castiella asy lo otorgo y rogo y requerio a nos los dichos notários que diesemos al dicho sefior rey de Portogal los dichos públicos instro- mentos en la manera que los demandava signados de nuestros signos. Y nos diemosle ende este publico instromento que fue fecho dia y mes y era y logar sobredichos y por mayor firmesa los dichos cardenal de Aragon y electo de Santiago escrivieron aqui sus nonbres Petrus de Luna cardinalis electus confirmatus. Y yo Matheo Sanches de Cordova notário publico por actoridat apostolical y imperial y real en uno con los sobredichos testigos y notários de yuso escpritos fuy presente a todos y a cada uno de los actos y cosas fechos dichos firmados prometidos y jurados el dicho tereero dia dei dicho mes de abril y otrosy a los dichos esposorios recebimientos y otorgamientos de matrimonio y consentimiento (11 v.) dellos fechos el sobredicho postrimero dia dei dicho mes segunt que en este quaderno es contenido y escprito y a pedimiento de las dichas partes me soscrevi en este dicho quaderno el qual va corregido enmen- dado salvado y escprito en quinse fojas por mano de Gonçalo Lopes 223
  • notário de yuso escprito y robrado en fin de cada plana por ml y los subscpritos notários y puse aqui mio signo acostumbrado en testimonio de verdat. Y yo Gonçalo Lorenço escrivano dei dicho sefíor rey de Porto- gal y notário general en la su Corte y en todo el su seflorio que con los notários suso y yuso escpritos y con los dichos testigos fuy presente quando todos los dichos capítulos y obligaciones y cosas sobredichas y cada una delias fueron fechas prometidas firmadas y juradas por la guisa que dicho es por los dichos sefiores rey y reyna de Portogal y por la dicha infante y otrosy por el dicho don Johan electo de Santiago en nombre dei dicho rey de Castiella y dei infante don Fernando su fijo por los poderes que pera esto ha y a pedimiento de las dichas partes soescrevi este quaderno el qual va corregido y enmendado salvado en quinse fojas de pargamino en las quales y en cada una delias escrevi mi nombre y aqui mi signo fis que tal es. Y yo Gonçalo Lopes escrivano de mi seflor el rey de Castiella y su notário publico en la su Corte y en todos los sus regnos en uno con los testigos y notários sobredichos fuy presente a los capitulos y actos y cosas sobredichas quando fueron fechas prometidas otorgadas y juradas otrosy a los dichos desposorios recibi- mientos y otorgamientos de matrimonio y consentimiento dellos y a todas las otras cosas sobredichas en este quaderno contenidas el qual va escprito por mi mano y corregido y enmendado y salvado en estas quinse fojas de pargamino y robrado de mi nombre y de los nombres de los notários sobredichos en cada plana. Y de licencia y actoridat dei dicho seflor rey de Portogal (18) escrevi por mi mano este dicho quaderno y fis aqui este mio signo en testimonio de verdat. Y despues desto martes dose dias dei mes de mayo de la era sobre- dicha en la villa de Yelves en los palacios onde entonce posava la dicha sefiora reyna dofia Leonor y la dicha infante dofia Beatris su fija las dichas sefioras reyna y infante por sy y don Johan Fernandes conde d'Ourem como procurador dei dicho rey de Portogal y don Johan electo confirmado de la eglesia de Santiago como procurador suficiente dei dicho rey de Castiella segunt se contiene en los poderes y procuraciones que adelante son escpritas dixieron que entre el dicho rey de Portogal y la dicha reyna y infante y el dicho rey de Castiella por el dicho electo su procurador fueron tractados y otorgados ciertas posturas tractos abenencias y firmedumbres sobre rason dei casamiento entre el dicho rey de Castiella y la dicha infante y sobre otras cosas en los dichos tractos contenidas de las quales algunas delias se avian de complir y acabar en este dicho presente dia martes. Y las dichas partes en pre- sencia de nos los notários públicos y de los testigos de yuso escpritos aviendolo por servicio de los dichos seflores reyes y reyna y infante estendieron y prorrogaron de comunal consentimiento el dicho termino y progoles y consintieron que por aquella guisa que los dichos tractos y avenencias y cosas se avian de complir este dicho presente dia martes que se fisiesen y cumpliesen y acabasen el jueves en todo el dia primero siguiente que seria a catorse dias dei dicho mes de mayo so aquellas 22J,
  • penas y condiciones y clausulas que en los dichos tractos es contenido. Y por mayor firmesa las dichas seíioras reyna y Infante y los dichos procuradores juraron ai cuerpo de Dios consagrado corporalmente taflido con sus manos el qual tenia en sus manos Martin Gonçalves capellan de la dicha senora reyna de tener y faser y guardar y complir en el dicho dia jueves todo lo que eran tenudos de faser y complir en este dicho dia martes segunt dicho es. Testigos que fueron presentes al dicho estendimiento y prorroga- miento y cosas sobredichas don Diego obispo de Avila y don Alfonso obispo de la Guarda y don Martin obispo de Lixbona y fray Fernando de Ylliescas confessor dei dicho rey de Castiella y Garcia Suares de Meneses y Pero Fernandes arcidiano de Truifio y Gonçalo Vasques d'Asevedo y Johan Alfonso Pimentel y Pero Rodrigues de Fonte Seca y Vasco Martines de Merlo y Alvar Gonçalves de Mora y Alvar Gonçalves d'Asevedo y otros muchos. Y despues desto miercoles trese dias dei dicho mes de mayo estando nos el dicho rey de Castiella en la nuestra cibdat de Badajos en la eglesia cathedral de la dicha cibdat y estando y don Fernando obispo de la dicha cibdat revestido en pontyfical y teniendo el cuerpo de Dios consagrado en una patena que tenia en sus manos fueronnos mostrados y leydos de verbo a verbo el sobredicho quaderno de todos los tractos abenencias pleitos y posturas y firmedumbres y cosas de suso escpritas que fueron tractadas y firmadas entre nos y los dichos rey y reyna de Portogal por rason del casamiento nuestro y de la dicha infante dofia Beatris su fija. Y por quanto todo 'o de suso escprito en los dichos tractos abenencias y posturas y pleitos y firmedumbres fue tractado abenido ordenado y fecho por el dicho don Johan arçobispo de Santiago por nos y en nuestro nombre y por nuestro mandado especial y de nuestra cierta sabiduria por ende otorgamos que la procuracion y poder nuestro que el dicho arçobispo presento y mostro por el qual fiso y otorgo todo lo que fue tractado y abenido y concordado y firmado por nos y en nuestro nombre segunt suso es escprito en el dicho quaderno destos tractos la qual procuracion y poder son esepritos de suso en este dicho quaderno que fue fecha por nuestro mandado (12 v.J y otorgada por nos delante los notários y testigos en ella contenidos y que la firmamos por nuestra mano y mandamos y fue seellada de nuestro seello por ende nos a mayor firmesa de las dichas cosas suso escpritas leendo y sabiendo y veyendo todas las cosas suso escpritas y cada una delias que asy fueron tractadas firmadas abenidas y ordenadas por el dicho arçobispo en nuestro nonbre y por nos con los dichos rey y reyna de Portogal y seendo por nos todas las dichas cosas y cada una delias con grant diligencia vistas y examinadas y ávido sobre todas y cada una delias una y muchas veses luengo y maduro conssejo y delibera- cion de cierta sabiduria confirmamos retificamos laudamos y apro- bamos y conssentimos en todo lo que asy fue tractado abenido puesto y prometido y firmado por el dicho arçobispo por nos y en nuestro 225 15
  • nonbre con los dlchos rey y reyna de Portogal segunt de suso es escprlto y obligamosnos y prometemos en nuestra propria persona de tener y guardar y complir todo lo de suso escprito que asy fue fecho y tractado abenido puesto y prometido y firmado por el dicho arçobispo en nuestro nombre y por nuestro mandado con los sobredichos rey y reyna de Portogal so las penas pleitos y posturas y firmedumbres que el dicho arçobispo en nuestro nonbre y por nuestro mandado se obligo y prometio segunt de suso es escprito. Y por mayor firmesa en nuestra propia perssona juramos a este cuerpo de Dios consagrado por nos corporalmente tafiido el qual el dicho obispo tenia en sus manos como dicho es que nos tememos y guardaremos y compliremos todas las cosas suso escpritas y cada una delias que asy fueron firmadas por el dicho arçobispo en nuestro nombre sin otra arte y engafio alguno y que nunca vernemos contra ellas ni contra parte delias en publico ni en ascondido por nos ni por por otro en ningunt tiempo ni por ninguna manera cumpliendo y guardando a nos los dichos rey y reyna de Portogal todas las cosas suso escpritas y cada una delias que sobresto guardar deven. Otrosy juramos a este mesmo cuerpo de Dios por nos corporalmente tafiido que nos non revocamos la dicha procuracion poder y mandado de suso escprito que diemos y fisiemos al dicho arçobispo en ninguna manera expresa ni calladamente y sy alguna revocacion en algunt tiempo fuere fallada que delia fisiesemos queremos y mandamos que non vala mas que la dicha procuracion sea sienpre firme y estable en todo segunt se en ella contiene. Otrosy juramos a este mesmo cuerpo de Dios consagrado por nos corporalmente tafiido que depues de la muerte de la reyna dofia Leonor que fue ml muger fasta este dia non recibiemos por nos ni por otro en nuestro nonbre y con nuestro poder ni por nos otra muger alguna por palabras de presente ni de futuro en ninguna guisa ni manera que sea salvo la dicha infante dofia Beatris mi esposa y mi muger. Y luego don Pedro arçobispo de Sevilla y don Diego obispo de Avila y don Fernando obispo de Badajos y don fray Alfonso obispo de Coria y don Johan obispo de Calahorra y don Pero Fernandes maestre de Santiago y don Diego Martines maestre de Alcantara y don Pedro conde de Trastamar y don Johan (IS) Sanches Manuel conde de Carrion y don Johan fijo dei conde don Tello y don Gonçalo Fernandes sefior de Aguilar y Johan Martines de Rojas y Pero Lopes de Ayala y Diego Gomes Sarmiento y don Alfonso Fernandes de Monte Mayor y Alfonso Fernandes Puertocarrero y Lope Fernandes de Padiella y Johan Duque y Per Affan de Ribera nuestros vasallos y naturales que y estavan pre- sentes todos y cada uno dellos juraron al cuerpo de Dios consagrado que estava ante ellos en manos dei dicho obispo el qual ellos y cada uno dellos corporalmente tafiieron con sus manos y prometieron de consejar y faser y procurar por todo su poder que los dlchos prometimientos obligaciones y juramentos fechos por nos por rason dei dicho casamiento nuestro y de la dicha infante mi muger y de los tractos convenencias 226
  • pleytos y posturas sobrello fechas y firmadas que se tengan y duren y sean firmes y se cumplan asy por no3 como por la dicha ml muger y que non seran agora nl en algunt tlempo en dicho ni en fecho nl en consejo nl en otra manera alguna por que el dicho casamlento sea embargado nl se desate. Y luego nos el sobredicho rey de Castlella por mayor firmesa de tener y guardar y complir todos los capitulos y cosas sobredichas y cada una delias en el dicho quademo escpritas y contenidas diemos licencia a los sobredichos arçobispo de Sevilla y oblspos de Avila y de Badajos e de Coria y de Calahorra y maestres de Santiago y de Alcantara y conde don Pedro y conde de Carrion y don Johan y Gonçalo Fernandes y Johan Martines y Pero Lopes y Diego Gomes y don Alffonso Fernandes y Lope Fernandes y Johan Duque y Per Afan y a cada uno dellos que y estavan presentes como dicho es que en caso que nos non tengamos ni guardemos ni cumplamos todos los capitulos y cosas sobredichas y cada una delias en la forma y manera y con las condiciones y a los tiempos que en estos dichos capitulos se contiene que los sobredichos en este caso se puedan desnaturar y se desnaturen de nos el dicho rey de Castiella teniendo con el dicho rey de Portogal. Y luego los sobredichos y cada uno dellos con la dicha licencia que les nos diemos pera este fisieron pleito y omenaje en manos de Gonçalo Mendes de Vasconcelos vasallo y procurador pera esto dei dicho rey de Portogal y juraron al cuerpo de Dios consagrado que estava ante ellos en manos dei dicho obispo que ellos que faran todo su poder porque nos el dicho rey de Castiella tengamos y guardemos y cumplamos a los dichos rey y reyna de Portogal y a todos los otros a que pertenesce o puede pertenecer en qualquier manera todos estos sobredichos capitulos y cosas y cada una delias de los quales sobredichos capitulos les y fue fecha menclon segunt que son firmadas y juradas y en la manera y forma y tiempo que se contiene en ellos y en cada uno dellos. Otrosy que ellos y cada uno dellos que guardaran y compliran los dichos capitulos y cosas y cada una delias en quanto a ellos pertenesce de los complir segunt en ellos y en cada uno dellos se contiene asy èn las sucesiones de los dichos regnos como en todas las otras cosas. Y en caso que nos el dicho rey de Castiella non tengamos ni cumplamos ni guardemos los dichos capitulos y cosas o alguna delias o contra ello pasaremos que ellos que se desnaturavan y desnaturaron en este caso de nos el dicho rey de Castiella y nos faran guerra y seran contra nos y contra nuestros regnos teniendo con el dicho rey de Portogal y sy lo asy non tovieren y cumplieren y guardaren (13 v.) que cayan en aquel caso en que caen aquellos que traen castiello y matan sefíor guardando y cumpliendo a nos los dichos rey y reyna de Portogal todos los dichos capitulos y cosas sobredichas y cada una delias. Todas estas dichas cosas fueron fechas prometidas y aprobadas y conssentidas y juradas por la guisa y manera que dicha es presentes Alfonso Sanches nuestro escrivano y Ferrant Peres Calviello dean de 227
  • Taraçona y Johan Serrano prior de Sancta Maria de Guadalupe y Alvar Gonçalves de Sandoval y Ruy Bernal nuestro oydor y Ynigo Lopes de Perea y Pero Gonçalves de Mendoça fijo de Johan Furtado y el conde don Gonçalo y don Ferrant Alfonso de Alborqueque maestre de Santiago y Alvar Gonçalves de Mora y otros muchos. Y depues desto jueves catorse dias dei dicho mes de mayo de la dicha era a par de la villa de Yelves que es en el sefiorio de Portogal en el valle de las Huertas que llaman Ia Ribera, de Chinches estando nos personalmente en una tienda que estava armada en el dicho lugar y estando y la muy alta seflora dona Leonor reyna de Portogal y dei Algarbe y estando y otrosy personalmente la sobredicha dona Beatris infante de Portogal fija primogénita y heredera del muy noble sefior don Fernando por la gracia de Dios rey de Portogal y dei Algarbe y de la sobredicha dofia Leonor reyna de los dichos regnos mostrandonos luego dispensacion suficiente pera esto dei honrrado en Jhesu Christo don Pedro cardenal d'Aragon que y esso mesmo presente estava el dicho cardenal tomo por las manos a nos el dicho don Johan rey de Castiella y otrosy a la dicha infante dofia Beatris y dixo estas palabras. Vos sefior don Johan rey de Castiella y de Leon que estades presente recebides a la infante dofia Beatris fija primogénita y heredera de los dichos rey y reyna de Portogal que esso mesmo aqui esta presente por vuestra esposa y muger legitima por palabras de presente segunt manda la Sancta Eglesia de Roma y vos otorgades por su marido. Y nos el dicho rey dixiemos que asy la recibiamos por mi esposa y mi muger legi- tima y nos otorgavamos por su marido. Y otorgado asy por nos dixo el dicho cardenal a la dicha infante. Y vos sefiora dofia Beatris infante de Portogal recebides don Johan rey de Castiella y de Leon que presente esta por vuestro esposo y marido legitimo por palabras de presente segunt manda la Sancta Eglesia de Roma y vos otorgades por su muger. Y la dicha infante dixo luego que asy nos recibia por su esposo y su marido legitimo y se otorgava por mi muger. Y luego nos por quanto por rason de las pases que entre nos y el dicho don Fernando rey de Portogal fueran fechas y firmadas entre la dicha villa de Yelves y la cibdat de Badajos fueron fechos juramentos y dadas arrehenes entre nos y el de la una y de la otra parte conviene a saber una fija dei conde de Barcelos y una fija dei conde don Gonçalo y otra fija dei conde don Enrrique y un fijo de Gonçalo Vasques d'Asevedo y otro fijo de Johan Gonçalves da Texera y otro fijo de Alvar Gonçalves de Mora de la parte dei dicho rey de Portogal. Y otrosy de la nuestra parte un fijo de Pero Fernandes de Velasco y otro de Pero Rodrygues Sarmiento y otro de Pero Gonçalves de Mendoça y otro de Ferrant Ossores maestre que fue de Santiago. Otrosy fueron fechos pleitos y omenajes por algunos condes y caval- leros y otros fijos dalgo de los nuestros regnos y de los regnos de Portogal por ciertas (H) villas y castiellos y logares y esso mesmo 228
  • pleitos y omenajes y desnaturamientos por ellos por guarda y firmesa de las dichas pases. Y como nos y el dicho rey de Portogal seamos ciertos y seguros que las dichas pases se teman entre nos y seran firmes y durables por ende nos el dicho rey de Castiella quitamos deste dia pera todo sienpre al dicho rey de Portogal todas las penas y interesse y juramentos que a el fueron fechos por esta rason y otrossy todas las dichas arrehenes y mandamos que !e sean entregadas y esso mesmo quitamos ima dos y tres veses qualesquier pleitos y omenajes y desna- turamientos y juramentos que nos fuesen fechos sobresta rason por qualesquier perlados condes maestres cavalleros y otras personas de los regnos de Portogal y por qualesquier castiellos villas y logares por qualquier guisa y manera que sea. Y luego don Johan Fernandes conde d'Ourem procurador dei dicho rey de Portogal que presente estava con poder abastante pera esto la qual procuracion y poder adelante es escprita recibio el dicho quitamiento en nonbre dei dicho rey de Portogal y de aquellos a quien pertenesce o puede pertenecer por qualquier guisa. Y el dicho conde d'Ourem pro- curador en nombre dei dicho rey de Portogal y por el fiso este mesmo quitamiento a nos de los dichos juramentos y arrehenes y dixo y mando que nos fuesen entregadas y otrosi quito una y dos y tres veses a los perlados condes maestres cavalleros y otras personas de los nuestros regnos qualesquier pleitos y omenajes y desnaturamientos y juramentos que por esta rason fueron fechos al dicho rey de Portogal por qualesquier castiellos y villas y logares y por qualquier guisa y manera que sea y nos asy lo recibiemos en nuestro nonbre y de qualesquier nuestros vasallos y naturales a que pertenece o puede pertenecer en qualquier manera. Y el dicho casamiento y quitamientos de pleitos y juramentos y ome- najes y desnaturamientos y arrehenes fueron fechos y firmados en la manera que dicha es presentes don Pedro arçobispo de Sevilla y don Alfonso obispo de la Guarda y don Martin obispo de Lixbona y don Diego obispo de Avila y don Carlos infante de Navarra y don Pedro conde de Trastamar y don Pero Fernandes maestre de Santiago y don Pero Nunes conde de Mayorga y Gonçalo Vasques d'Asevedo y otros muchos. Y depues desto domingo dies y siete dias dei dicho mes de mayo en la dicha cibdat de Badajos estando a la puerta principal de la dicha eglesia cathedral revestido en pontifical el dicho don Johan arçobispo de Santiago y estando y otrosy revestidos con capas y mitras y bagos don Pedro arçobispo de Sevilla y don Alffonso obispo de la Guarda y don Martin obispo de Lixbona y don Johan obispo de Coymbra y don Diego obispo de Avila y don Johan obispo de Calahorra y don fray Alfonso obispo de Coria y don Fernando obispo de Badajos y estando y presentes muchos condes maestres ricos ombres cavalleros y otras personas asy de Portogal como de Castiella y estando y presentes nos los notários públicos de yuso escpritos llego y el muy alto y muy noble sobredicho don Johan rey de Castiella y de Leon en cima de un cavallo vestido realmente y con una 229
  • corona de oro y de piedras puesta en su cabeça trayendo un pafio de oro sobrei en paios altos y esso mesmo 11 ego y luego la sobredicha reyna dofia Beatrís su muger sobre un cavallo y por la dlcha mesma guisa vestida y coronada y decendieron a la puerta de la dicha (H v.) eglesia y luego el dicho orçobispo les fiso y las bendiciones de las arras segunt se devlan faser y dentro en la dlcha eglesia les dixo misa seendo a ella amos en los ynojos en un estrado el dicho arçobispo les bendixo las dichas bodas publica y solepnemente segunt ordenaclon de la Sancta Eglesia como se devia faser. Y todo esto fue fecho publica y solepnemente en fas de la dicha Eglesia como dicho es y como devia de derecho. Y depues desto jueves veynte y un dias dei dicho mes de mayo de la era sobredicha dentro en la eglesia cathedral de la dicha cibdat de Badajos estando nos el dicho rey de Castiella y personalmente otrosy estando y presente don Pedro arçobispo de Sevilla revestido en pontifical y teniendo el cuerpo de Dios consagrado en sus manos y don Johan Alfonso conde de Niebla y don Pero Nunes conde de Mayorga y don Johan obispo de Cordova y Alvar Garcia de Albornos y Pero Suares alcallde mayor de Toledo y Johan Rodrigues de Biedma nuestros vasallos y naturales que y estavan presentes de nuestra licencia y expreso consentimiento que les pera ello y luego diemos fisleron juramento sobrei dicho cuerpo de Dios consagrado que el dicho arçobispo de Sevilla tenia en sus manos. Otrosy fisieron pleitos y omenajes en manos dei dicho Gonçalo Men- des de Vasconcelos vasallo dei dicho rey de Portogal y se desnaturaron de nos el qual dicho juramento y pleitos y omenajes y desnaturamientos fisleron por aquella mesma manera y guisa y forma y con aquellas con- diciones con que lo fisleron el sobredicho dia miercoles trese dias dei dicho mes de mayo los dichos arçobispo de Sevilla y obispos de Avila y de Badajos y de Coria y de Calahorra y maestres de Santiago y de Alcantara y condes de Trastamar y de Carrion y los otros sobredichos cavalleros nuestros vasallos. Otrossy luego en este dicho presente dia jueves dentro en la eglesia cathedral de la dicha cibdat de Badajos estando y presentes don Alvar Peres de Castro conde de Arroyuelos y don Gonçalo conde de Neva y don Johan conde de Viana y don Johan maestre d'Avis hermano dei dicho rey de Portogal y don frey Per Alvares Perera prior dei Hospital y don Ferrant Alfonso de Alboqueque maestre de Santiago y don Lope Dias maestre de Christos y micer Manuel almirante mayor de la flota de Portogal y Ferrant Gonçalves de Sousa y Gonçalo Mendes de Vascon- celos y Johan Mendes de Vasconcelos y Alvar Gonçalves de Mora y Alvar Vasques de Goes y Pero Rodrigues da Fuente Seca vasallos y naturales dei dicho rey de Portogal nos dixiemos a los sobredichos que blen sabian en como entre nos y el rey de Portogal nuestro primo y la reyna dofia Leonor su muger y la reyna dofia Beatris ml muger fija dei dicho rey de Portogal fueron tractados y firmados ciertos capitulos abenencias pleitos y posturas firmedumbres asy sobre el casamiento que es fecho entre nos 230
  • y la dicha reyna dofia Beatris mi muger como sobre las suceslones de los dichos regnos de Portogal y de Castiella como sobre otras muchas cosas contenldas en los tractos y capitulos fechos sobresta rason los quales dichos tractos y capitulos y avenencias pleitos y posturas asy fechas eran tenudos los fijos dalgo de Portogal y de Castiella y los concejos de todas las clbdades villas y lugares de los dichos regnos de Portogal y de Castiella de tener y guardar y complir y de (15) nunca venir contra ellos ni contra parte dellos en publico ni en ascondido y deven faser pleitos y omenajes y juramentos pera los tener y guardar y complir segunt que mas complidamente es contenido en los dichos tractos y capitulos que son firmados sobresta rason los quales son signados de los signos de Matheo Soares de Cordova y de Gonçalo Lopes y Gonçalo Lorencio escri- vanos públicos y fueron fechos y firmados y jurados en Salvatierra de Magos del obispado de Lixbona con el arçobispo de Santiago nuestro pro- curador en nuestro nombre y depues fueron aqui retificados y jurados por nos en nuestra propia persona y dixiemos que el dicho rey de Por- togal les embiava mandar que fisiesen los dichos pleitos y omenajes y juramentos y desnaturamientos contenidos en los dichos tractos y capitulos segunt se contiene en una su carta escprita en pargamino y seellada con su seello de piorno y firmada de su nombre el tenor de la qual les fue y mostrado y leydo y es este que se sigue. Don Fernando por la gracia de Dios rey de Portogal y dei Algarbe a vos don Alvar Peres de Castro conde de Arroyuelos y don Gonçalo conde de Neva y don Johan conde de Viana y don Johan maestre d'Avis nuestro hermano y don frey Per Alvares Perera prior dei Hospital y don Ferrant Alfonso de Alborqueque maestre de Santiago y don Lope Dies maestre de Christos y micer Manuel nuestro almirante y Ferrant Gon- çalves de Sousa y Gonçalo Mendes de Vasconcelos y Johan Mendes su hermano y Vasco Martines de Merlo y Alvar Gonçalves de Mora y Pero Rodrigues da Fonsseca y Martin Gonçalves de Tayde y Alvar Vasques de Goes y Vasco Porcallo comendador mayor da Orden d'Avis y Men Ro- drigues y Ruy Mendes fijos dei dicho Gonçalo Mendes y Diego Alvares y Ferrant Alvares Pereira y Gonçalo Veegas y Alvar Gonçalves d'Asevedo nuestros vasallos y naturales y a quales o a qualquier de vos a que esta nuestra carta fuere mostrada y a otros qualesquier cavalleros y escuderos de los nuestros regnos que esta nuestra presente carta vieredes salud. Bien sabedes como nos flsiemos y firmamos tractos y capitulos y abenen- cias pleitos y posturas con el rey de Castiella nuestro primo por rason dei casamiento entre el y la reyna dofia Beatris su muger mi fija y otrosy de las sucessiones de los regnos de Portogal y de Castiella y de otras muchas cosas contenidas en los dichos tractos y capitulos los quales capítulos todos los fidalgos de los dichos regnos de Portogal y de Cas- tiella y todas las dichas cibdades villas y lugares de los dichos regnos deven tener y guardar y complir y non venir contra ellos ni contra parte dellos en publico ni en ascondido y deven sobrello faser pleytos omenajes y juramentos segunt se contiene en los dichos tractos y capitulos los 2S1
  • quales fueron fechos en Salvatierra de Magos del obispado de Llxbona los quales fueron signados por manos de Matheo Sanches y Gonçalo Lopes y Gonçalo Lorencio notários públicos por ende vos mandamos a todos y a cada uno de vos que fagades pleitos y omenajes y juras al dlcho rey de Castiella o a quien el mandare que vos guardaredes todos los dichos tractos y capitulos posturas abenencias y flrmedumbres por la guisa y manera que entre nos y el dicho rey de Castiella es tractado y firmado y se en los dichos capitulos contiene asy en rason de las sucesiones de los dichos regnos como en todas las otras cosas guardando el y cumpliendo todos los capitulos y cosas tractadas y firmadas (15 v.) entre nos y el por la guisa que en ellos es contenido y que prometades de consejar y faser por todo vuestro poder que los prometimientos y obligaciones y jura- mentos fechos por nos por rason dei dicho casamiento dei dicho rey de Castiella y de la dicha reyna su muger mi fija y de las otras cosas y tractos y convenenclas pleitos y posturas sobrello fechas y firmadas que se tengan y duren y sean firmes y se cumplan asy por nos como por la dicha reyna dofia Leonor mi muger y que non seredes agora ni en algunt tiempo en dicho ni en fecho ni en conssejo ni en otra manera alguna por que el dicho casamiento sea embargado ni se desate y por mayor firmesa de tener y guardar y complir los dichos tractos y capitulos y cosas sobre- dichas y cada una delias eE los dichos tractos y capitulos contenldos nos por esta nuestra presente carta vos mandamos que juredes a los Sanctos Evangelios y al cuerpo de Dios conssagrado que faredes todo vuestro poder porque nos el dicho rey de Portogal tengamos y guardemos y cumplamos al dicho rey de Castiella y a todos los otros a que pertenesce o puede pertenecer en qualquier manera todos los dichos tractos y capitulos y cosas y cada una delias segunt son firmadas y juradas y en la manera y forma y tiempo que se contiene en ellos y en cada uno dellos. Y otrosy que vos sobredichos condes maestres prior dei Hospital ricos ombres cavalleros y escuderos nuestros vassallos y cada uno de vos guardaredes y compliredes los dichos tractos y capitulos y cosas y cada una delias en quanto a vos perteneciere de las complir y guardar segunt en ellos y en cada uno dellos se contiene asy en rason de las sucesiones de los dichos regnos como en todas las otras cosas y vos mandamos y damos licencia y actoridat y expresso consentimiento a todos y a cada uno de vos por esta nuestra presente carta una dos y tres veses que en caso que nos el dicho rey de Portogal non tengamos ni cumplamos ni guardemos los dichos tractos y capitulos y cosas en ellos contenidas o alguna delias o contra ello pasarmos que vos podades desnaturar y vos desnaturedes de nos el dicho rey de Portogal y nos faredes guerra y seredes contra nos y con- tra nuestros regnos teniendo con el dicho rey de Castiella guardando el dicho rey de Castiella a nos y a la reyna. dona Leonor mi muger y aaquel- los que depues de sus dias ovleren de governar y reger los dichos regnos de Portogal todas las cosas contenidas en los dichos tractos y capitulos y en cada uno dellos que nos guardar deve y sy lo asy non fisierdes y cumplieredes y tovieredes damosvos licencia pera vos obligar que cayades 232
  • en aquel caso en que Caen aquellos que traen castiello y matan senor. Y porque desto seades ciertos y non pongades en ello otra dubda ninguna vos mandamos dar esta nuestra carta. Dada en Salvatierra de Magos quatro dias de mayo. El rey lo mando. Gonçalo Lorencio la fiso. Era de mill y quatroclentos y veynte y un afios. La qual vos mandamos asignada por nuestra mano y seellada con nuestro seello de chumbo. El rey. Y luego nos el dicho rey de Castiella requeriemos a los sobredichos que fisiesen luego los dichos pleitos y omenajes y juramentos segunt que eran tenudos a los faser y segunt que el dlcho rey de Portogal que lo embíava mandar por la dicha su carta. Y luego los sobredichos y cada uno dellos por la licencia y actoridat y expreso consentimiento a ellos dado por el dicho rey de Portogal su sefior segunt que en la dicha carta se contenla juraron al cuerpo de Dios conssagrado que tenia en sus manos el dicho arçobispo de Sevilla el qual cada uno dellos tanio corporalmente con sus manos y prometieron de consejar y faser y procurar (16) por todo su poder que los juramentos y obligaciones fechos sobrei dicho casamiento fecho entre nos y la dicha reyna dofia Beatris mi muger que se tengan y duren y sean firmes y se cumplan asi por el dicho rey de Portogal su sefior como por la dicha reyna dofia Leonor su muger y que non seran agora ni en algun tiempo en dicho ni en fecho ni en consejo ni en otra manera alguna por que el dicho casamiento sea embargado ni se desate y si contra esto fisieren que aquel cuerpo de Dios consagrado los comprenda y que lo demande en este mundo a los cuerpos y en el otro a las almas. Otrossy luego los sobredichos y cada uno dellos con la dicha licencia y expresso consentimiento que el dicho su sefior rey de Portogal les dio por la dicha su carta fisieron pleito y omenaje en manos de don Pero Fernandes maestre de Santiago nuestro vasallo y juraron por el dicho cuerpo de Dios consagrado que ellos que faran todo su poder porque el dicho rey de Portogal su sefior y la dicha reyna dofia Leonor su muger tengan y guarden y cumplan a nos todos estos dichos capítulos y cada uno dellos de los quales sobredichos capitulos les y fue fecha mencion segun que son firmados y jurados y en la manera y forma y tiempo que se contiene en ellos y en cada uno dellos. Otro&y que ellos que guardaran y compliran los dichos capitulos y cada uno dellos asy en rason de las sucesiones de los dichos regnos de Portogal como en todas las otras cosas en quanto a ellos pertenesce de las complir segun que en ellos se contiene. Y en caso que el dicho rey de Portogal su sefior o la dicha reyna su muger non cumplieren y guardaren los dichos capitulos o alguno dellos o contra ellos o contra alguno dellos pasaren que ellos que se desnaturavan y desnaturaron en este caso dei dicho rey de Portogal su sefior y le faran guerra y que seran contra el y contra los sus regnos tenlendo connusco guardando y cumpliendo nos a los dichos rey y reyna de Portogal sus sefiores todas las cosas contenidas en los dichos capitulos que son firmados sobresta rason y si lo asy non 233
  • fisieren y cumplieren y guardaren que cayan en aquel caso en que caen aquellos que traen castiello y matan sefior. Y depues desto el dia sobredicho jueves veynte y un dias del dicho mes de mayo era sobredicha en la dicha cibdat de Badajos dentro en el Monesterio de Sant Francisco estando en una camara de las casas del dicho monesterio el dicho seflor don Johan rey de Castiella y estando y otrosy dofla Beatris su muger reyna de Castiella en presencia de nos los notários públicos y testigos yuso escpritos luego la dicha sefiora reyna dofia Beatris dixo al dicho seflor rey su marido que y estava presente que el pidia que el diese licencia actoridat con consentimiento expresso pera que consintiese aprobase retificase firmase todos los tractos abenen- cias pleitos posturas y firmedumbres que fueron fechos entre el dicho seflor rey de Castiella y entre el muy alto y muy noble seflor don Fer- nando rey de Portogal y dei Algarbe su padre y la muy noble dofia Leonor reyna de los dichos regnos su madre sobre rason del casamiento que fue fecho entre el dicho seflor rey de Castiella y la dicha sefiora reyna dofla Beatris y sobre las sucesiones y governança dei dicho regno de Portogal y sobre otras cosas los quales tractos fueron fechos y firmados en Salva- tierra de Magos dei obispado de Lixbona entre los dichos rey y reyna su padre y su madre y ella y entre don Johan arçobispo de Santiago pro- curador dei dicho seflor rey de Castiella su marido y depues retificados y aprobados por el dicho seflor rey de Castiella los quales tractos estan de suso escpritos en este quaderno. Y luego el dicho seflor rey de Castiella dixo que le dava y dio la dicha licencia y actoridat y expreso consentimiento pera aprobar confirmar retificar los dichos tractos pleitos y posturas y abenencias y pera se obligar de las tener y guardar y complir so las clausulas condiciones penas y posturas y juramentos en los dichos tractos contenidos. Y luego la dicha sefiora dofla Beatris dixo que ella con licencia (16 v.) actoridat y consen- timiento dei dicho seflor don Johan rey de Castiella su marido que le pera ello dava por quanto ella viera el dicho quaderno de tractos abenencias pleitos y posturas suso escpritas que fueron tractadas entre los dichos rey y reyna su padre y madre por sy de la una parte y el muy noble dicho príncipe don Johan rey de Castiella su marido por el dicho onrrado padre en Jhesu Christo don Johan arçobispo de Santiago su procurador con su especial y cumplido poder y por su mandado y en su nombre y por el de la otra parte por rason dei casamiento que fue fecho y firmado entre la dicha sefiora reyna dofia Beatris y el dicho seflor rey de Castiella lo qual todo de suso es escprito. Y otrosy por quanto todo lo que escprito es de suso en los tractos abenencias pleitos y posturas y firmedumbres fuera tractado firmado abenido ordenado y fecho por su pro y onrra de la dicha reyna que ella por mayor firmesa de las dichas cosas suso escpritas fasiendo leer por ante sy el dicho quaderno y veyendo y sabiendo todas las cosas suso escpritas y cada una delias que asy fueron tractadas firmadas abenidas y ordenadas por los sobredichos reyes y reyna sobrei dicho su casamiento y dei dicho rey de Castiella como dicho 281,
  • es y seendo por ella todas las dichas cosas y cada una delias con grant diligencia y dellberacion vistas y examinadas y ávido sobre todas y cada una delias una y muchas veses luengo y maduro consejo y deliberaclon con la dicha licencia y consentlmiento de su cierta sabiduria otorgo con- firmo retifico y aprobo y consintio en todo lo que asy fue fecho tractado abenido puesto y prometido y firmado entre los dichos rey y reyna de Portogal sus padre y madre y el dicho rey de Castiella su marido por el dicho su procurador segunt suso es escprito. Y obligose y prometio en su propria persona de tener y guardar y complir todo lo de suso escprito que asy fue tractado abenido puesto y prometido y firmado sobrei dicho su casamiento con el dicho rey de Castiella y sucesiones y governança so las penas pleitos y posturas y condiciones en los dichos tractos conte- nidas a que se obhgo. Y por mayor firmesa en su propria persona juro a Dios y a Sancta Maria sobre la Seiial de la Crus que corporalmente taflio con sus manos que ella terna y guardara y complira desde este dia pera todo slenpre todas las cosas sobredichas en el dicho quaderno contenldas y cada una delias que asy fueron fechas firmadas por rason dei dicho casamiento y sucesiones y governança dei dicho regno de Portogal por los dichos rey y reyna de Portogal sus padre y madre y por el dicho rey de Castiella su marido por el dicho su procurador sin otra arte y engaôo alguno y que nunca verna contra ellas ni contra parte delias por sy ni por otro en publico ni en ascondldo en ningunt tiempo ni por ninguna manera y sy contra ello fisiese o pasase que Dios y Sancta Maria y aquella Sefial de Crus la comprendiese y que los demandase caramente en este mundo al cuerpo y en el otro al alma. Esto fue fecho otorgado aprobado retiflcado por la guisa que dicho es presentes el dicho don Johan arçobispo de Santiago y don Martin obispo de Lixbona y don Alfonso obispo de la Guarda y don Gonçalo conde de Neva y don Johan Fernandes conde d'Ourem y don Ferrant Alfonso de Alborqueque maestre de Santiago y Gonçalo Vasques d'Asevedo y otros. Y depues desto otro dia viernes siguiente veynte y dos dias dei dicho mes de mayo de la dicha era estando nos el dicho rey de Castiella dentro en el Monesterio de Sant Francisco de la dicha clbdat de Badajos ante el altar mayor de la eglesia dei dicho monesterio y teniendo y el cuerpo de Dios consagrado en sus manos Johan Fernandes nuestro capellan don Alvar Peres de Gusman y Diego Fernandes de Cordova y Alfonso Fernandes su hermano y Pero Vanegas alcallde de Cordova y Johan de Albornos y Diego Lopes de Asaminga y Ferrant Carriello nuestros vasallos y naturales que esso mesmo y eran presentes de nuestra licencia y expreso consentimiento que les luego y pera ello diemos fisieron juramento sobre el dicho cuerpo de Dios consagrado. Otrosy fisieron pleitos y omenajes en manos dei dicho Gonçalo Mendes de Vasconcelos vasallo dei dicho rey de Portogal y se desnaturaron de nos. El qual dicho juramento y pleitos y omenajes y desnaturamientos fisieron por aquella mesma manera y guisa y forma y con aquellas (11) condiciones con que lo fisieron el sobredicho dia miercoles trese dias dei dicho mes de mayo los dichos 235
  • arçobispo de Sevilla y obispos de Avila y de Badajos y de Coria y de Calahorra y maestres de Santiago y de Alcantara y condes de Trastamar y de Carrion y los otros sobredichos cavalleros nuestros vasallos. Otrosy luego en este dicho presente dia viernes dentro en el dicho Monesterio de Sant Francisco de la dicha cibdat de Badajos ante el altar mayor de la eglesia dei dicho monesterio Vasco Martines de Merlo y Martin Gonçalves de Tayde y Gonçalo Veegas y Ruy Mendes fijo de Gon- çalo Mendes de Vasconcelos y Men Rodrigues su hermano y Ferrant Alvares y Diego Alvares Pereira y Alvar Gonçalves d'Asevedo y Vasco Porcallo comendador mayor d'Avis vasallos y naturales dei dicho rey de Portogal que esso mesmo y eran presentes con la dicha licencia y expreso consentimiento que el dicho rey de Portogal su seôor les dio por la dicha su carta que aqui es ya encorporada fisieron juramento sobrei dicho cuerpo de Dios consagrado que el dicho Johan Fernandes capellan tenia en sus manos. Otrosy fisieron pleitos y omenajes en manos dei dicho don Pero Fernandes maestre de Santiago nuestro vasallo y se desnaturaron dei dicho rey de Portogal su sefior el qual dicho juramento y pleitos y omenajes y desnaturamientos fisieron por aquella mesma manera y guisa y forma y con aquellas condiciones con que lo fisieron el sobredicho dia jueves veynte y un dias dei dicho mes de mayo los dichos condes de Arroyueloa y de Neva y de Viana y maestres d'Avis y de Santiago y de Christos y prior dei Hospital y almirante y los otros sobredichos cavalleros y fidalgos vasallos dei dicho rey de Portogal. El tenor de los poderes que el dicho conde d'Ourem avia dei dicho rey de Portogal pera lo que dicho es y el dicho arçobispo de Santiago avia de nos es este que se sigue. Don Fernando por la gracia de Dios rey de Portogal y dei Algarbe a quantos esta nuestra carta de procuracion vieren fasemos saber que nos confiando de la bondat lealdat y discrecion de don Johan Fernandes conde d Ouren nuestro vasallo y dei nuestro Consejo fasemos ordenamos esta- blecemoslo por nuestro procurador mandadero ambaxador nuncio actor factor y de los nuestros negocios gestor en aquella manera y forma que lo nos mejor y mas complidamente podemos faser y lo el mejor y mas complidamente puede seer al qual de nuestra cierta sciencla y poder absoluto damos complido poder que el por nos y en nuestro nonbre asy como nuestro procurador por quanto fueron tractados y firmados y jurados ciertos tractos y capítulos y convenencias entre nos y la reyna dofia Leonor mi muger de la una parte y don Johan nuestro primo rey de Castiella y de Leon por don Johan electo confirmado de la eglesia de Santiago su procurador mensagero especial de la otra parte sobre los esposorios y casamiento que son y se deven faser entre el dicho rey de Castiella y la infante dofia Beatris mi fija y se han de faser y complir ciertas cosas contenidas en los dichos tractos y capítulos terça feyra primera que verna que sera a dose dias deste mes de mayo en que esta- mos pueda prorrogar los dichos tractos y capitulos o alguno dellos y las 2S6
  • cosas en ellos contenidas que se avian de faser y complir y acabar el dicho dia con el dicho rey de Castiella o con su procurador en su nombre por aquel tiempo que a el ploguiere y bien visto fuere y so aquellas penas y posturas pleitos y convenencias que quisiere y pera faser sobresto en nuestra alma qualquier juramento que sea necessário y damos otrosy al dicho nuestro procurador complido y especial poder que el por nos y en nuestro nombre pueda quitar y quite pera todo sienpre al dicho rey de Castiella todos los juramentos y penas y interese y pleitos y omenajes y desnaturamientos que a nos fueron fechos por el y por qualesquier perlados condes maestres ricos ombres cavalleros fijos dalgo de los regnos de Castiella sus naturales por guarda y firmesa de las pases que fueron fechas entre nos y el dicho rey entre la nuestra villa de Yelves y la cibdat de Badajos y a todos ellos y cada uno dellos. Otrosy que suelte y entregue al dicho rey de Castiella todas las arrehenes que a nos fueron entonce dadas y entregadas por firmesa de las dichas pases asy de algunas personas como de algunas villas y cas- tiellos de los sus regnos y que los suelte y quite de los dichos pleitos y omenajes y juramentos una dos y tres veses en nuestro nonbre segunt que lo nos poderamos faser seendo presente y pera recebir por nos y en nuestro nombre las arrehenes que (17 v.J entonce de nos fueron entregadas al dicho rey de Castiella por guarda de las dichas pases y pera recebir eso mesmo por nos y en nuestro nombre quitamiento de todos los jura- mentos y penas y interese y pleitos y omenajes y desnaturamientos y otras cosas fechas al dicho rey de Castiella por nos y por qualesquier otras personas nuestros vasallos y dei nuestro sefiorio sobre rason de las dichas pases. Otrosy que pueda dar y de al dicho rey de Castiella carta o cartas de conocimiento y quitamiento de como nos damos por contento y entrego y satisfecho de las arrehenes asy de los castiellos y villas y logares como de qualesquier otras personas y de todas las otras cosas que el dicho rey de Castiella nos ha de faser y complir aviendose el delias y de cada una delias por entrego y satisfecho. Otrossy que pueda prorrogar y alongar qualesquier otras cosas que se entre nos y el dicho rey de Castiella ayan de faser y complir a términos ciertos en los dichos tractos contenidos y por rason dellos asy las Cortes que se por ello an de faser como otras qualesquier cosas que le a el ploguiere y por aquellos tiempos o tiempo y con las condiciones que a el bien visto fuere al qual dicho nuestro procurador damos complido y expresso y especial poder pera todas las cosas sobredichas y cada una delias y pera qualesquier otras aunque sean mayores que estas que aqui son expresas y tales que requieran especial rhandado y dependientes delias o a ellas acessórias y connexas en qualquier manera que el que las pro- meta y firme y jure en nuestra alma y en nuestro nombre y por nos con el dicho rey de Castiella o con su procurador y qualesquier prorroga- ciones y condiciones y prometimientos y soltamientos y recebimientos de arrehenes penas y interesse y pleitos y omenajes y desnaturamientos y 23 7
  • qualesquier otros prometlmientos obllgaciones y juras y cosas y cada una delias que el dicho nuestro procurador flsiere y firmare en nuestro nombre y por nos con el dicho rey de Castiella o con su procurador sobre lo que dicho es nos desde agora las confirmamos aprobamos y retifica- mos y juramos a los Sanctos Evangelios por nos corporalmente tafiidos de las tener y complir y guardar y faser tener complir y guardar las dichas cosas blen y complidamente y de nunca venir contra ellas nt contra alguna delias por nos ni por otro derechamente o non derachamente y que en caso que lo fislesemos que pechemos por pena y en nombre de interesse y de dafio al dicho rey de Castiella y aquel y aquellos a que pertenesce o puede pertenecer en qualquier manera cient mill marcos de oro en la qual pena cayamos y queremos caer una dos y tres veses y quantas veses vinieremos y fisieremos contra las dichas cosas o qualquier delias que el dicho nuestro procurador en nuestro nonbre y por nos prometiere y fisiere con el dicho rey de Castiella o con su procurador segun dicho es. Y la pena pagada o non pagada que sienpre finquemos y seamos Obligado de tener y guardar y complir todo lo que el dicho nuestro procurador por nos y en nuestro nombre en qualquier manera con el dicho rey de Castiella o con su procurador fisier o prorrogar y jurar y prometier asy nos Dios ayude y estos Sanctos Avangelios. Y porque esto sea cierto y non venga en dubda mandamos faser esta nuestra carta de procuracion a Gonçalo Lorenço nuestro escrivano y notário general en la nuestra Corte y en todo el nuestro sefiorio y que la signase de su signo la qual signamos por nuestra mano y mandamos seellar con nuestro seello de chunbo. Dante en Salvatierra de Magos quatro dias de mayo era de mill y quatrocientos y veynte y un aflos. El rey. Y yo Gonçalo Lorencio sobredicho escrivano y notário que por man- dado y otorgamiento dei dicho sefior rey esta carta de procuracion por mi mano escrevi y aqui mi signo fis que tal es. Don .Tohan por la gracia de Dios rey de Castiella de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilla de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira y sefior de Lara y de Viscaya y de Molina a quantos esta nuestra carta de procuracion vieren fasemos saber que nos confiando de la bondat lealtad y díscrecíon de don Johan electo confirmado de la eglesia de San- tiago nuestro chanceller mayor fasemos ordenamos establecemoslo por nuestro procurador (18) mandadero ambaxador nuncio actor factor y de los nuestros negocios gestor en aquella manera y forma que lo nos mejor y mas complidamente podemos faser y lo el mejor y mas complidamente puede seer al qual damos complido poder que el por nos y en nuestro nombre asy como nuestro procurador por quanto fueron tractados y firmados y jurados ciertos tractos y capitulos y convenencias entre nos por el dicho electo en nuestro nombre de la una parte y nuestro primo don Fernando rey de Portogal y dei Algarbe y la reyna dofia Leonor su muger de la otra parte sobre los esposorios y casamiento que son y se deven faser entre nos y la infante dofia Beatris fija de los dichos rey y 238
  • reyna de Portogal y se an de faser y complir ciertas cosas contenidas en los dichos tractos y capítulos tras martes dose dias deste mes de mayo en que estamos pueda prorrogar los dichos tractos y capítulos o alguno dellos y las cosas en ellos contenidas que se avian de faser y complir y acabar el dicho dia martes con los dichos rey y reyna de Portogal o con su procurador en su nombrc por aquel tiempo que a el ploguiere y bien visto fuere y so aquellas penas y posturas y pleitos y convenencias que quisiere y pera faser sobresto en nuestra alma qualquier juramento que sea necesario. Otrosy le damos poder que pueda prorrogar y alongar qualesquier otras cosas que se entre nos y el dicho rey y reyna de Portogal ayan de faser y complir a términos ciertos en los dichos tractos contenidos y por rason dellos asy las Cortes que se por ello an de faser como otras quales- quier cosas que le a el ploguiere y por aquellos tíempos o tiempo y con las condiciones que a el bien visto fuere al qual dicho nuestro procurador damos complido y expresso y especial poder pera todas las cosas sobre- dichas y cada una delias y pera qualesquier otras aunque sean mayores que estas que aqui son expressas y tales que requieran special mandado y dependientes delias o a ellas accessorias y connexas en qualquier manera que el que las prometa y firme y jure en nuestra alma y en nuestro nombre y por nos con los dichos rey y reyna o con su procurador y qualesquier prorrogaciones y condiciones prometimientos y obligaciones y juras y cosas y cada una delias que el dicho nuestro procurador fisiere y firmare en nuestro nombre y por nos con los dichos rey y reyna de Por- togal o con su procurador sobre lo que dicho es nos desde agora las con- firmamos aprobamos y retificamos y juramos a los Sanctos Evangelios por nos corporalmente tanidos de las tener y complir y guardar y faser tener complir y guardar las dichas cosas bien y complidamente y de nunca venir contra ellas ni contra alguna delias por nos ni por otro derechamente o non derechamente y que en caso que lo fisiesemos que pechemos por pena y en nombre de interese y de dano al dicho rey de Portogal o aquel o aquellos a que pertenesce o puede pertenescer en qualquier manera cient mill marcos de oro en la qual pena cayamos y queremos caer una dos y tres veses y quantas veses vinieremos y fisiere- mos contra las dichas cosas o qualquier delias que el dicho nuestro pro- curador en nuestro nombre y por nos prometiere y fisiere con los dichos rey y reyna de Portogal o con su procurador segunt dicho es. Y la pena pagada o non pagada que sienpre finquemos y seamos Obligado de tener y guardar y complir todo lo que el dicho nuestro procurador por nos y en nuestro nombre en qualquier manera con los dichos rey y reyna o con su procurador fisiere o prorrogare y jurare y prometiere asy nos Dios ayude y estos Sanctos Evangelios. Y porque esto sea firme y non venga en dubda mandamos faser esta nuestra carta seellada con nuestro seello de piorno pendiente en la qual escrevimos nuestro nombre la qual otorga- mos ante Gonçalo Lopes nuestro escrivano y notário publico en la nuestra Corte y en todos nuestros regnos que la signo de su signo. 239
  • Dada en la nuestra cibdat de Badajos honse dias de mayo era de mill y quatrocientos y veynte y un afios. Nos el rey. Y yo Gonçalo Lopes escrivano y notário publico sobredicho por mandado dei dicho sefior rey escrevi esta carta de procuracion por mi mano y fis en ella este mio signo en testimonio de verdat y por todas estas < 18 v.) cosas y cada una delias seer firmes y ciertas y non venir depues en dubda mandamos faser esta nuestra carta en este quaderno de pargamino pera los dichos rey y reyna de Portogal la qual nos y la dicha reyna dofia Beatris mi muger firmamos de nuestros nombres y nos cl dicho rey mandamosla seellar con nuestro seello de piorno. Dada en la nuestra cibdat de Badajos veynte y cinco dias de mayo era de mill y quatrocientos y veynte y un afios. Nos El Rey A Raynha [Lugar do selo pendente] Y yo Matheo Sanches de Cordova notário publico por auctoridat apostolical imperial y real en uno con los sobredichos testigos y notários de juso scpritos fuy presente a la dicha prorogacion fecha en la dicha villa de Yelves y al aprovamiento y confirmacion dei dicho sefior rey de Castiella y juramentos y pleitos y omenajes y desnaturamientos sobredichos. Otrossy al firmamiento dei dicho casamiento fecho por los dichos rey y reyna de Castiella personalmente cerca de la dicha villa de Yelves en la manera y forma sobredichas y me soscrevi y fise aqui mio signo en testimonio de verdat. E eu Gonçalo Lourenço scprivam dei rey de Portugal e notayro geeral na sa Corte e em todo o seu senhorio que com as sobredictas testemunhas e notairos fuy pressente a dieta prorrogaçom fecta em na dicta villa d'Elvas e ao aprobamento e confirmaçom do dicto senhor rey de Castella e juramentos e preitos e menageens e desnaturamentos sobre- dictos e outrossy a confirmaçom do dicto casamento fecto per os dictos rey e raynha de Castella persoalmente e aos quitamentos e recebimentos de arreffees e preitos e menageens e desnaturamentos dessusso scpritos e ao beenzimento das dietas vodas e reteficamento e aprobaçom fecto pella dieta raynha Dona Beatriz e a todalas outras cousas sobredictas e cada húa delias em na maneira e forma que sobredicto he e per autoridade e mandado do dicto rei de Castella que me pera esto deu esto soeseprevi e aqui meu signal fiz que tal he. tLugar do sinal público] Y yo Gonçalo Lopes escrivano de mi sefior el rey de Castiella y su notário publico en la su Corte y en todos los sus regnos en uno con los 240
  • sobredichos notários y testigos suso escpritos fuy presente a la dicha prorrogacion y aprobamiento y retificamiento y confirmacion del dicho senor rey de Castiella y juramentos y pleitos y omenajes y desnaturamien- tos. Otrosy al firmamiento de cassamiento fechos por los dichos rey y reyna de Castiella cerca la dicha villa de Yelves y a los quitamientos y recibimientos de arrehenes y pleit03 y omenajes y desnaturamientos de suso escpritos y al bendisimiento de las dichas bodas y retificamiento y aprobacion fecho por la dicha reyna dona Beatris y a todas las otras cosas sobredichas y cada una delias en la manera y forma que sobre- dicho es. (19J Y por mi mano escrevi esta carta en este quaderno el qual va en estas dies y ocho fojas de pargamino y en cada lauda yo y los notários sobredichos pusiemos nuestros nombres y de licencia del dicho senor rey de Portogal me soescrevi y fis aqui este mio signo [Lugar do sinal público] en testimonio de verdat. (M. L. E.) 4190. XVII. 6-11 — Contrato feito entre el-rei D. Fernando de Portu- gal e el-rei D. João de Castela, do casamento da infanta D. Beatriz, filha de el-rei de Portugal, com o infante D. Henrique, filho de el-rei de Castela. Cáceres, 1380, Maio, 21. — Pergaminho. 97 folhas. Bom estado. En el nombre de Dios. Amen. Don Johan por la gracia de Dios rey de Castiella de Leon de Toledo de Galli cia de Sevilha de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira e sefior de Lara e de Viscaya e de Molina. A todos quantos esta presente carta vieredes separedes que vinieron aqui a nos don Johan Alfonso Tello conde de Oren e Gonçalo Vasques de Azevedo seiior de Lorifiana embaxadores e procuradores e mensageros dei mui noble e esclarecido príncipe don Fernando por esa mesma gracia rey de Portugal e dei Algarbe e otrosi de la reyna dofia Leonor su muger e otrosi curadores actores e procuradores de la infanta dofia Beatriz su fija con procuraciones e instromento de la dicha [ ] los tenores de las quales son de yuso escriptos para tractar e firmar conusco algunos tractos avenencias promissiones assi por razon de desposorios e casa- miento entre el infante don Enrique mi hijo e la dicha infanta dona Bea- triz fija dei dicho rey de Portugal como sobre otras cosas e nos en nuestro nonbre e por nos e por el dicho infante mi fijo e los sobredichos enbaxadores e procuradores e mensageros como sus curadores actores e procuradores por parte dei dicho rey de Portugal e de la reyna dofia Leonor su muger e por la dicha sua fija firmamos los tractos convencias e posturas de yuso escritas. Primeiramente nos prometemos e juramos que avemos e fagemos que el dicho mi fijo case con la dicha infanta dofia Beatrix e porquanto el es agora menor de hedad de siete aflos prometemos e juramos por nos e por el que desde que el dicho mi fijo cunpliere les siete afios que se 241 18
  • despose publicamente con la dicha infante por palabras de presente e jure publicamente de la aver por su esposa e muger e seyendo ella viva de nunca casar con otra. Otrosi prometemos e juramos que nos avemos e fagamos que des que el dicho infante mi fijo cunpliere hedat de quatcrze afios que el que case e solepnize matrimonio e faga sus bodas con la dicha Infante e dende adelante vivan de consuno como marido e muger. Otrosi prometemos e juramos que de oy fasta primero dia de setien- bro faremos jurar en Cortes por rey e reyna despues de los nuestros dias a los dichos infante mi fijo e la dicha Infanta dofia Beatriz casando en uno e les faremos fazer pleito e omenage e juramentos a los prelados e marques de Villena e a los maestres condes varones ricos onbres cavalle- ros (1 v.) e escuderos mayores de nuestros reynos. E otrosy a todas las clbdades e villas principales de nuestros regnos en aquella forma que es acostrunbrado en Castiella de se faser quando se jura algun infante heredero et la forma commo los sobredichos deven seer jurados en rey e reyfia e commo les deven faser pleito e omenage es de yuso estprito en la fin desta carta e fechas las dichas bodas desde agora damos al dicho Infante ml fijo en donacion por casamiento a Lara e a Víscaya con sus condados de la qual donacion nos le daremos privillegio rodado qual cunpliere en las vistas quando nos vieremos con el rey de Portogal. Otrossi en caso que fechas las dichas bodas el dicho mi fijo reynasse nos prometemos e juramos por nos que avemos e fagamos que el de a la dicha infanta dofia Beatris su muger todas las clbdades villas e logares que an acostunbrado de aver las reynas de Castiella. Et en caso que el dicho infante seyendo ya rey muriesse fechas las dichas bodas que la dicha infante possea todos los dias de su vida no casando todas las dichas cibdades villas e logares que las dichas reynas acostunbraron de aver o otras algunas si gelas el dicho ml fijo diesse. Et sl por aventura conssumado el dicho matrimonio muriesse el dicho infante nos viviendo en este caso aya la dicha infanta por onrra de su cuerpo a Medina dei Canpo e Acuellar e Madrigal e a Olmedo e a Arevalo con todos sus logares aldeas e términos. Et demas que aya a Cibdat Rodrigo con toda su tlerra e rentas e derechos delia et con toda su juridicion alta e baxa mero e mixto inperio por la guisa que las reynas de Castiella las suelen aver en las sus tierras. Et en caso que fechas las dichas bodas o ante que se fisieren el dicho infante mi fijo muriesse et non dexasse fijo varon alguno legitimo suyo e de la dicha infanta dofia Beatris muriendo el rey de Portogal antes que el dicho infante mi fijo e depues et non dexando el dicho rey otro fijo varon legi- timo o viviendo el dicho mi fijo e non se fasiendo el dicho casamiento en alguna manera et esto sin culpa de la dicha infanta prometemos e juramos e otorgamos por nos e por el dicho infante mi fijo que fagamos todo nuestro poder e fagamos faser (It) a el otrossi todo su poder que 21f2
  • la dicha Infanta dofia Beatrls aya e herede e reyne e cobre los dichos reynos de Portogal e del Algarbe enteramente et que sea mantenida en ellos et que nunca seamos en contrario dello derechamente o non dere- chamente publicamente nln ascondidamente por nos o por otren ante le ayudaremos a cobrar los dichos reynos et faremos al dicho infante mi fijo que eso mesmo faga commo dicho es salvo sl ouviessemos alguna necessidat notoria por la qual non pudiessemos faser la dicha ayuda. Otrossi prometemos e juramos por nos e por el dicho infante mi fijo que en caso que despues de los dias dei dicho rey de Portogal nos o el dicho infante mi fijo reynassemos en Portogal segund las maneras contentdas en estes tractos o en atra qualquier manera de tener e gardar e faser tener e gardar bien e conplidamente a dofia Leonor reyna que agora es de Portogal madre de la dicha infanta todas las donaciones e franquesas libertades de qualesquier cibdades castiellos villas e logares e de otras cosas qualesquier que por el dicho rey de Portogal lhe son o fueren fechas puesto que en alguna manera de derecho las dichas donaciones o alguna delias pudiessen seer enpugnadas e de derecho non valiesse et de la onrrar e mantener en su estado et de la faser onrrar en toda su vida commo a reyna de Portogal et de le faser gardar todos sus privilleglos e donaciones segunt mas conplidamente en ellos se conterna e contiene. E porquanto el oficio principal de los reyes es trabajar en su vida porque los sus naturales e súbditos vivan en pas e en sossiego et prover por tal manera porque despues de sus dias sepan los dichos sus naturales e súbditos a quien deven tomar por rey e por sefior porque por ignorância non sean departidos en diverssas partes de que nasçan escândalos guerras e dissenssiones las quales son destruciones de los reynos que segund dise el Evangelio todo reyno que fuere en si departido sera destruydo por onde nos don Johan rey sobre- dicho desseando mucho de coraçon que en la nuestra vida todos los perlados maestres de las Ordens condes varones rico omens vassallos e todos los otros súbditos e naturales nuestros e de los nuestros reynos vivan en pas e en sossiego e en justicia. Et (Z v.) despues de los nuestros dias sepan qual deven en los regnos de Castiella e de Leon e en todo su sefiorio tomar por rey e por sefior. Por esta presente carta e publico instromento firmado de nuestro nonbre e seellado de nuestro seello de piorno e signado de los escrivanos de yuso estpritos notifficamos e declaramos a todos los perlados e mar- ques de Villena maestres et a todos los condes duques varones ricos ornes e infaçones cavalleros e escuderos e qualesquier otros fijos dalgo et a todos los de las cibdades e villas e logares et a todos los súbditos e naturales nuestros et de los nuestros reynos de Castiella e de Leon e de todo el su sefiorio que despues de los nuestros dias deven aver por su rey e por su sefior al dicho infante don Enrrique mi fijo et por su reyna e por su sefiora a la dicha infanta dofia Beatris fija dei rey de Portogal casando con el dicho infante mi fijo et muriendo el dicho 2Jf3
  • infante mi fijo non dexando fijo legitimo e nieto deven tomar por su rey e por su sefior al mi fijo mayor legitimo que quedare et non quedando otro mi fijo o fija legitimo e nieto o nieta legítimos en aqueste caso deven tomar por su reyna e por su seflora a la infanta dofia Leonor nuestra hermana. Et despues de sus dias al su fijo legitimo o fija o nieto ou nieta legitimos si ay quedaren. Et en caso que non quede alguno descendiente legitimo de nos ni de la dicha infanta nuestra hermana segund dicho es confessamos e otorgamos que los reynos de Castiella e de Leon con todo su sefiono pertenescen e son devidos al sobredicho don Ferrando rey de Portogal o seyendo el muerto al su fijo varon legitimo o otro descendiente varon legitimo si dei quedare o synon a la dicha infanta dona Beatris o a otro alguno su descendiente si lo y oviere porquanto este es el mas propinco pariente que nos ayamos que somos de parte de los padres en tercero grado. Et otrossi somos primos fijos de dos hermanas et segund derecho e rason el deve susceder en aquestes reynos en el caso sobredicho e a el pertenescen. (S) Por ende por esta presente carta mandamos a todos los perlados marques e maestres condes varones ricos ombres infanciones cavalleros escuderos e qualesquier otros fijos dalgo e a todos los de las cibdades e villas e logares e qualesquier otros súbditos e naturales nuestros e de los nuestros regnos de Castiella e de Leon que contesciendo el caso sobre- dicto conviene a saber que non quedasse de nos o de mis fijos nlngun descendiente legitimo ni de la dicha infanta nuestra hermana commo dicho es que ayan por su rey e por su sefior al dicho rey don Ferrando o el seyendo muerto a los dichos sus descendientes por la manera que dicha es e le obedesçan como a rey e sefior de Castiella e lo acojan en todas las cibdades e villas e lugares e en los castiellos e en las fortalezas de todos los dichos reynos [ ] pagado con poços o con muchos en lo alto e en lo baxo e a todos los que lo assi recibieren desde agora les quitamos una dos e tres vezes el pleito e omenage que a nos o a qual se quier otro de los nuestros descendientes o a la dicha infanta nuestra hermana o a alguno de los sus descendientes ya muertos oviessen fecho e a qualesquier que lo no recibiessen ny acogiessen en las cibdades e villas o castiello o castiellos fortalesa o fortalesas cayan en aquel caso que cahen aquellos que no obedescen ni reciben a su rey e a su sefior. Et plasenos e queremos e otorgamos que esto assi sea prometido e jurado en Cortes por los perlados marques de Villena maestres condes varones ricos ornes infanciones cavalleros e escuderos e qualesquier otros fijos dalgo e a todos los de las dichas cibdades e villas e logares e qualesquier otros súbditos e naturales nuestros e de los nuestros reynos antes dei mes de setienbre. Otrossi queremos e otorgamos por nos e por el dicho infante mi fijo que saliendo deste mundo el dicho sefior don Ferrando rey de Portogal sin fijo varon legitimo nacido o por nacer antes que el dicho matrimonio sea solepnisado e fechas las bodas segund dicho es entre los dichos m
  • infante e infanta que non tomen ni ayan otro por rey e ipor sefior de los dichos reynos los naturales dellos salvo a la dicha infanta et que en este tienpo avran por regidor e administrador de los dichos regnos en nonbre de la dicha infanta e por ella la dicha reyna dória Leonor (S v.) su madre si viviere o aquel o aquelles que el dicho rey don Fernando pera esto estableciere e ordenare o dexare en su testamiento fasta que las dichas bodas sean fechas entre los dichos infante e infanta commo dicho es. Otrosi porquanto entre los dichos infante e infanta ay algunos enbar- gos de parentesco e otros por los quales non pueden sin dispensacion apostólica seer matrimonialmente conjuntos nos el dicho rey de Castiella por nos e por el dicho infante mi fijo prometemos e juramos de pedir por merced al Padre Santo que dispensse con los sobredichos infante e infanta sobre los dichos enbargos en la manera que cunple et que fagamos por ello todo lo nuestro poder en buena fe e sin otro mal engafio. El otrossi por se encortar e tirar alguas dubdas que desto puedan recrescer de las quales se podran seguir grandes escândalos de servidos e dafios a Dios e a los pueblos de los dichos reynos prometemos de suplicar al dicho Padre Sancto que plega a la Su Santidad de su cierta sciencia e su poder absoluto que les aprueve e ratifique todas las cosas suso e yuso escpritas e de cada una delias et de su consentímiento e otorgamiento e actoridat a ellas supliendo todo defecto e qualquier otra solepnidad si en las cosas sobredichas o en cada una delias non viniese o por alguna via fallesciese. Et demas que viniendo cada uno de nos en qualquier manera contra todo o cada una de las cosas contenidas en estes tractos suso e yuso estpritos o contra parte dellos que pongan sentencias de escomunion e de entredicho en nos e en uuestros reyncs. Et todos aquelles e aquellas que contra esto vinieren o fueren en todo o en parte derecha- mente o non derechamente publicamente o ocultamente por qualquier color o manera. Otrosi prometemos e juramos que todas las cosas contenidas en estes tractos suso e yuso escpritos e cada una delias fagamos jurar pro- meter e otorgar e tener e gardar a la reyna dofla Johana nuestra madre e a la infanta dofia Leonor nuestra hermana fasta primero dia de setienbre primero que viene so las penas suso e yuso estpritas así temporales como spirituales que deven seer puestas por el Padre Santo pera retificacion de todas las cosas contenidas en estes tractos. Et nos el (4) sobredicho rey don Johan rey de Castiella e de Leon prometemos en la nuestra fe real et juramos aquestes Santos Evangelios por nos cor- poralmente tanjidos de tener e gardar e de faser tener e gardar al dicho infante mi fijo todas las cosas sobredichas e cada una delias et de nunca yr ni venir nos e el dicho infante contra todas las cosas sobredichas ni contra alguna delias ni en todo ni en parte por nos ni por otren publica- mente ni en ascondido en dicho ni en fecho ni en consejo et en caso que contra esta que dicho es o contra parte dello alguna cosa rasonemos o 245
  • digamos o declaremos o vengamos nos o el dicho infante mi fijo contra ello en todo o en parte derechamente o non derechamente publica o ocultamente aunque lo digamos en nuestro testamiento o en la nuestra postremera voluntad que nos non valga et seamos por ende por esse mesmo fecho perjuro. Et demas prometemos por firme stipulacion de pechar pagar por pena en nonbre de interesse e de dano al dicho rey de Portogal e a la reyna dofta Leonor su muger e a la dicha infanta doiia Beatris e a cada uno dellos et a qual se quier otra persona que pertenesça o pertenesciere o puede pertenescer en qualquier manera en persona de don Johan Alfonso conde d'Oren e de Gonçalo Vasques d'Asevedo procura- dores e mensageros dei dicho rey de Portogal e de la dicha reyna dofia Leonor e curadores e actores e procuradores de la dicha infanta doiia Beatris presentes solepnemente e firmemente stipulantes e recibientes en nonbre de los sobredichos rey e reyna e infanta dofia Beatris su fija e de cada uno dellos en pena e en nonbre de pena e de interesse cient mill marcos de oro. Et la pena pagada o non pagada que sienpre quedemos Obligado a tener e conplir todas las cosas sobredichas e cada una delias et cayendo nos en la dicha pena de los dlchos cient mill marcos de oro commo dicho es damos poder al dicho rey de Portogal e a las dichas reyna e infanta dofia Beatris su fija e a todos los del su sefiorio que por su propria actoridat se entreguen en bienes nuestros e de las cibdades villas e logares de los nuestros (4 v.) regnos et por esto nos puedan libremente fazer guerra asy por mar commo por tierra et se puedan entregar en todos nuestros bienes e de los nuestros regnos e de los nuestros naturales los quales pera esto obligamos e ypotecamos especialmente et les damos poder que los puedan tomar de su propria actoridat asi cibdades villas e castiellos commo logares otros de nuestros regnos et otros bienes qualesquier asi nuestros e de nuestros regnos commo de los moradores delias fasta que ayan conplimento de la dicha pena et que fagan dellos toda su voluntad commo de su cosa propria et que por esta rason nos non podamos faser prenda en las tierras ni en los moradores ni en los bienes dei dicho rey de Portogal ni de los sus regnos ni de los naturales dellos ni otrosi le podamos faser guerra ni otro mal ni dafio por esta rason. Et en caso que nos contra estas cosas sobredichas o contra qualquier delias viniessemos en todo o en parte nos o el dicho don Enrrique mi fijo que nos que paguemos la dicha pena al dicho rey de Portogal e a la dicha reyna e infanta una ves dos e tres et mas quantas veses en ella cayessemos la qual nos obligamos de pagar por firme stipulacion en nonbre de pena e de interesse e de dafio en ella cayendo contra lo qual otorgamos e prometemos e juramos de nunca allegar ninguna excepcion por nos ni por otro ni otra legitima rason ni fuero ni fasafia ni ley escprita o non escprita. Et si alguna ley o decreto o decretal ay que contra esto sea nos la renunciamos aqui expressamente et demas si alguna ley o derecho cevil o alguna otra ley o fuero o costitucion ay en Castiella fecha por nos o por los reyes onde 246
  • nos venimos que contra esto sea o pueda seer en qualquier manera nos por aquesta presente carta la revocamos cassamos e anullamos. Et quere- mos que non aya ni ayan logar en aqueste nuestro contracto et la pena (5) pagada o non que nos seamos tenudo e finquemos sienpre Obligado de tener e conplir e gardar e faser tener e conplir e guardar todas las cosas sobredichas e cada una delias. Otrossi porque todas estas cosas de suso e de yuso estpritas sean mas solepnes e firmes prometemos de nos veer con el dicho rey de Portogal antes dei mes de mayo primero que viene porque amos a dos estando presentes personalmente aprovemos e firmemos e juremos otra ves todas las cosas desuso e de yuso estpritas e cada una delias en la mejor e mas fuerte manera que se pudieren ratificar e firmar e jurar porque por nos- otros los reyes e por los dichos infantes e por los otros nuestros susces- sores sean sienpre bien e perfectamente conplidas e gardadas so las penas desuso e de yuso estpritas. Et nos los sobredichos conde e Gonçalo Vasques asi commo enbaxa- dores e procuradores e mensageros dei dicho rey de Portogal nuestro senor e de la dicha reyna e commo actores curadores e procuradores de la dicha Infanta por elles e en sus nonbres et por el poder que nos dieron e avemos prometemos e juramos que quando el dicho infante don Enrrique cunpliere hedad de siete afios que la dicha Infanta dona Beatris se desposara publicamente con el dicho infante por palabras de presente et jurara de lo aver por su esposo e por su marido. Et seyendo el vivo de nunca se desposar ni casar con otro alguno. Et des que el dicho infante don Enrrique cunpliere hedat de catorse anos que la dicha Infanta solepnise matrimonio e faga sus bodas con el dicho infante. Et dende adelante vivan en uno commo marido e muger Otrossi prometemos e juramos en nonbre dei rey de Portogal nuestro sefior e por el que de oy fasta en el mes de setlenbre el dicho rey fara jurar en Cortes por reyna e rey de Portogal despues deles sus dias a la dicha infanta dofia Beatris su fija e don Enrrique infante (Sv.) sobredicho casando en uno. Et muriendo el rey de Portogal non dexando fijo varon legitimo heredero o otro algunt su descendiente varon legitimo. Et fara faser pleito e omenage e juramento en el sobredicho caso a los prelados condes varones e ricos omens cavalleros e escuderos mayores de su regno. Et otrossi a todas las cibdades e villas principales del regno de Portogal en aquella forma que es acostunbrado en Portogal de se faser quando se jura alguno infante heredero. Et que el dicho infante don Enrrique quando començare de reynar en los dichos reynos de Portogal e del Algarbe jure e prometa en su fe real el e todos sus suscesores que non den ni entreguen las fortalesas e castiellos de los dichos reynos de Portogal e dei Algarbe salvo a portogaleses e naturales de los dichos regnos. Et otrosi que jure e prometa de gardar a los naturales de los dichos reynos todos los privillegios liberdades gracias e donaciones fechas por todos los reys dante dei et todos los fueros 24 7
  • costunbres e estatutos de los dichos reynos e de cada una cibdat villa e castiello dellos. Et que otrosi jure e prometa el e todos sus suscesores que non lancen pechos ni infintas nl talhas ni otros qualesquier encargos a los moradores de los dichos reynos ni a cada una de las cibdades castiellos villas o logares dei salvo aquellos e tales que es acostunbrado seer puestos por los otros reyes que ante del fuei-on en los dichos reynos de Portogal e del Algarbe so las penas suso e yuso escpritas. Et la forma commo los sobredichos deven seer jurados en reyna e en rey et commo les deven faser pleito e omenagc es de yuso escprita en la fin desta carta Otrosi prometemos en nonbre dei dlcho sefior rey de Portogal e por el que fechas las dichas bodas el dara en dote e nos en su nonbre desde agora damos a la dícha infanta dofia Beatris su flja en dote e en nonbre de dote las villas e logares e castiellos de yuso escpritas la villa de Ber- gança e la villa de Chaves e la villa de Monforte de Rio Livre con (6) sus términos e la villa de Eboramonte e tierra de las Alcacebas e la villa de Ferrera e la villa de Terena e la villa de Lousaa e Arganil e tierra de Arganil e la villa de Pedrogoo e la villa de Figueyroo e tierra de Pena- cova e tierra de Santa Coonba e tierra de Mortaagua e tierra de Ovoa e tierra de Quintella e de Quinteda e Moolhâaes e Ferreros e Arcos e llhaavo e Villa de Milho et Avelãas de Cima con todos sus términos. Et otrossi a Miranda de Tras dos Montes e a Viniãaes et todas estas villas con sus castiellos le damos e asignamos con todas sus aldeas e logares e con todos sus términos e con todos sus pastos montes prados e con todas las otras sus pertenencias e con toda su jurisdicion e mero e mixto inperio asi commo se acostunbra dar a los infantes en Portogal. Et desto le faremos dar un privillegio muy acabado e muy perfecto con esta condicion que los frutos e las rentas de las dichas villas castiellos e logares con sus términos seran pera mantenimiento de los dichos infantes seyendo casados en uno en que se mantengan fasta que Dios quiera que reynen en Portogal. Todavia quel dicho infante non sea acogido en los dichos castiellos e fortalesas salvo sy despues de la muerte dei dicho rey de Portogal el dicho infante don Enrrique fuese rey e reynasse en Portogal. Et en caso que fechas las bodas e viviendo el rey de Portogal muriese la dicha infanta dofia Beatris e non dexando fijo nin fija que todas estas villas castiellos e fortalesas con todos sus términos enteramente se tornen luego a la corona de Portogal. Et si por aventura muriese la dicha infanta dofia Beatris e dexasse dos fijos o fijas en aqueste caso el segundo fijo o fija aya e susdeda enteramente en todas las villas e logares castiellos e fortalesas de suso espritas e que fueron asignadas e dadas en dote a la dicha infanta dofia Beatris (6 vj su madre. Et que en este caso el segundo fijo o fija sea recebido en los castiellos e forta- lesas en lo alto e en lo baxo et le sean entera e libremente entregadas con todos los sus términos e con los frutos e rentas. Todavia que sea tenudo de faser pleito e omenage al rey de Portogal de lo acoger en 2J,8
  • ellos yrado e pagado en lo alto e en lo baxo con poços o con muchos et faser guerra e pas por su mandado. Otrosai prometemos en nonbre del dicho rey nuestro sefior e por el que si seyendo fechas las dlchas bodas la dicha infanta dona Beatrls muriesse non dexando fijo alguno legitimo e non quedando otro fijo alguno o fija nieto o nleta legitimes del rey de Portugal al tiempo de su muerte que en este caso el dicho rey de Portogal fara jurar en Cortes antes del mes de setienbre primero que vlene a todos los del reyno de Portogal que ayan por su rey e por su sefior al dicho infante don Enrrlque. Et si por aventura antes que las dichas bodas se flsiesen la dlcha dofia Beatris muriesse non quedando otro fijo o fija nieto o nleta legitimos del dicho rey de Portcgal segund dicho es que en este caso el dicho rey de Portogal fara jurar en Cortes antes del mes de setienbre primero que vlene segun dicho es a todos los del reyno de Portogal que ayan por su rey e per su sefior a vos el sobredicho sefior don Johan rey de Castlella porquanto en este caso de derecho e de rascn a vos es devido el dicho reyno de Portogal porque sodes el mas propinquo pariente que el rey nuestro sefior aya. Ca vos el rey de Castiella e el dicho nuestro sefior el rey de Portogal sodes parientes de parte de los padres en tercero grado. Et otrosi sodes primos fijos de dos hermanas et segund derecho e rason vos sefior rey don Johan devedes (7) susceder en el dicho reyno de Portogal en el caso sobredicho et a vos pertenesce e non a otro alguno. Por ende nos prometemos en nonbre dei dicho rey de Portogal e por el que el que mande et nos desde agora mandamos de parte dei dicho rey nuestro sefior a todos los perlados condes varones ricos omens infan- ciones cavalleros e escuderos e qualesquler otros fijos dalgo et a todos los de las cibdades e villas e logares e qualesquler otros súbditos e natu- rales dei dicho rey e reyno de Portogal e del Algarbe que conteclendo el caso sobredicho convlene a saber que murlese el rey de Portogal e la dicha infante dofia Beatrls su fija et non quedasen dellos o de qual- quler dellos alguno fijo o flja o algun descendiente legitimo segund dicho es que ayan por su rey e por su sefior a vos sefior don Johan rey de Castiella et vos obedesçan commo a su sefior e rey de Portogal et vos acojan en todas las cibdades villas e logares e en los castiellos e en las fortalesas de todos los dichos reynos de Portogal e dei Algarbe yrado e pagado con poços o con muchos et a todos los que vos reclbieren desde agora les quitamos una dos tres veses el pleito e omenage que a nos et a qualquier otro de los nuestros descendientes ya muertos ovlessen fecho et a qualquier que vos non acogiesse ni reciblesse en las cibdades e villas castiello o castiellos fortalesa o fortalesas cayan en aquel caso que cahen aquelles que non obedescen e non reciben a su rey e a su sefior et prometemos que nuestro sefior el rey de Portogal fara jurar en Cortes todas las cosas sobredichas e cada una delias a los del su regno. 249
  • Et nos los sobredichos conde e Gonçalo Vasques asy comino enbaxa- dores e procuradores sobredichos prometemos en la fe real dei dicho nuestro seflor el rey e de las dichas reyna e infanta et juramos en animas de los sobredichos e de cada uno dellos aaquestes Santos Evan- gelios por nos corporalmente tanjidos que los dichos sefiores (7v.) rey e reyna e cada uno dellos ternan gardaran e conpliran et faran tener e conplir e gardar a la dicha infanta dona Beatris su fija todas las cosas sobredichas e cada una delias et nunca veman nl ellos ni la dicha infanta contra todas las cosas sobredichas ni contra alguna delias ni en todo ni en parte por si ni por otren publicamente ni ascondido en dicho (sic) ni en fecho ni en consejo. Et en caso que contra esto que dicho es o contra parte dello alguna cosa vengan ellos o qualquier dellos en todo o en parte derechamente o non derechamente publica o ocultamente aunque lo digan en sus testamientos o en su postremera voluntad que ies non valga. Et sean por ende por esse mesmo fecho perjuros ellos o qual se quiser que contra ello viniere o fiziese en qualquier manera. Et demas prometemos asi commo procuradores de los dichos rey e reyna por firme stipulacion que los dichos rey e reyna e cada uno dellos pecharan e pagaran por pena e en nonbre de interesse e de dafio a vos seflor rey de Castiella e al dicho infante vuestro fijo et a cada uno de vos et a qualquier otra persona que pertenesça o pertenesciere o puede pertenescer en qualquier manera en persona de vos seflor rey don Johan presente solepnemente e firmemente stipulante e recibiente en vuestro nonbre e dei dicho infante vuestro fijo e de cada uno de vos en pena e en nonbre de pena e de interesse cient mill marcos de oro et la pena pagada o non pagada que sienpre queden obligados los dichos rey e reyna de Portogal a tener e conplir todas las cosas sobredichas e cada una delias et cayendo elles o cada uno dellos en la pena de los dichos cient mill marcos de oro commo dicho es e damos poder a vos el dicho rey de Castiella e al infante vuestro fijo et a todos los dei vuestro regno que por vuestra propria actoridat (8) vos entreguedes en bienes de los dichos rey e reyna de Portogal e de las cibdades villas e logares de los sus regnos. Et porque esto les podades libremente faser guerra asi por mar por tierra et vos podades entregar en todos sus bienes et de los dichos su regnos e de los sus naturales los quales para esto por virtud de la dicha procuracion obligamos e ypotecamos especial- mente. Et vos damos poder que los podades tomar de vuestra propria actoridad asi cibdades villas e castiellos commo logares otros de los dichos regnos de Portogal e del Algarbe e otros bienes qualesquier asy suyos e de los sus regnos commo de los moradores dellos fasta que ayades con- plimiento de la dicha pena. Et que fagades dellos toda vuestra voluntad commo de vuestra cosa propria. Et que por esta rason ellos non puedan faser prenda en las tierras ni en los moradores ni en los bienes vuestros ni de los dichos vuestros regnos ni de los naturales dellos ni otrossi vos puedan faser guerra ni otro mal ni dafio por esta rason. Et en caso que 250
  • elles o cada uno dellos contra estas cosas sobredichas o contra qualquier delias viniessen en todo o en parte que ellos e cada uno dellos paguen la dicha pena a vos el dlcho don Johan rey de Castiella una ves dos e tres e mas quantas veses en ella cayesen la qual nos obligamos por firme stipulacion commo procuradores en nonbre de los dlchos rey e reyna de Portogal que ellos paguen en nonbre de pena e de interesse e de dano en ella cayendo. Contra lo qual otorgamos e prometemos commo procuradores e juramos en las almas del dlcho rey e reyna de nunca allegar ningua exepcion por sy ni por otren ni otro legitima rason ni fuero ni fasafla o ley estprita o non estprita. Et sy alguna ley o decreto o decretal que contra esto sea nos en nonbre de los dichos rey e reyna de Portogal la renunciamos aqui expressamente. Et demas si alguna ley o fuero o constituclon o estatuto ay en Portogal fecha por el dicto sefior rey o por (8 v.) los reyes dante del que contra esto sea o pueda seer en qualquier manera nos por el poder de la dicha procuracion e en su nonbre la revocamos cassamos e anullamos et queremos que non aya ni ayan logar en aqueste presente contracto. Et la pena pagada o non que Jos dichos rey e reyna de Portogal sean tenidos e flnquen sienpre obligados de tener e conplir e gardar et faser tener conplir e gardar todas las cosas sobredichas e cada una delias. Otrossi porque todas estas cosas de suso e de yuso estpritas sean mas solepnes e firmes prometemos en nonbre dei dlcho sefior rey que el dicho rey de Portogal se vea convusco antes dei mes de mayo primero que viene para que amos a dos estando presentes personalmente apro- ve des firmedes e juredes otra ves todas las cosas de suso e de yuso estpri- tas e cada una delias en la mejor e mas fuerte manera que se pudieren ratificar e firmar e jurar porque por vos amos los reyes e por los dichos infantes e por los otros vuestros suscesores sean sienpre bien e perfecta- mente conplidas e gardadas so las penas de suso e de yuso estpritas. Et porque vos sefior rey de Castiella e el dicho don Enrrique vuestro fijo seades mas seguros de nuestro sefior el rey de Portogal que faga las vistas e se vera convusco e al tienpo que de susodicho es et que en las dichas vistas sera publicada la ordenaclon de los dichos desposorios e casamlento segund que es mas largamente de suso contenldo desde agora vos prometemos en nonbre de nuestro sefior el rey que vos de en arehenes el castiello de Portalegre e el castiello de Olivencia. Los quales castiellos nos los sobredichos conde e Gonçalo Vasques teniemos en arehenes en fialdat conviene a saber que yo el conde tenga el castiello de Portalegre e yo el dicho Gonçalo Vasques el castiello de Olivencia. Et nos desnaturaremos de licencia de nuestro sefior el rey de Portogal de su expresa licencia e mandamiento et faremos pleito e omenage a vos e! dicho rey de Castiella e al dlcho don Enrrique vuestro fijo de los tener en arrehenes por la manera (9) e con las condiciones que son estpritas e contenidas en un instrumento publico signado de los signos de los notários de yuso estpritos. Et prometemos e juramos en animas 251
  • de los sobredichos rey reyna que en las dichas vistas a mayor firmesa de todas las cosas e de cada una delias contenidas en estos tractos el dicho seflor rey vos de en arehenes tales castiellos e tantos e quales e quan- tos por bien tovieredes. Et que los tengan aquelles que vos escogieredes con entendimiento que sean naturales dei rey nuestro seõor e sus subjetos. Et nos el sobredlcho rey de Castiella porqu'el rey de Portogal e las dichas reyna e infante dona Beatris sean mas seguros de nos que faremos las vistas de que suso es fecha mencion con el dicho rey de Portogal al tienpo que dicho es et que en las dichas vistas sea publicada la orde- nacion de los dichos desposorios e casamiento segund que es de suso ccntenido desde agora les damos en arehenes los castiellos de Albuquerque e Valencia de Alcantara los quales castiellos deven tener en arrehenes e en fialdat por los dichos rey de Portogal e reyna c infanta dona Beatris su fija. Pero Gonçalves de Mendoça nuestro mayordomo mayor et Yefiego Ortis d'Astuniga nuestra garda mayor. Conviene a saber el dicho Pero Gonçales terna a Valencia de Alcantara e el dicho Yefiego Ortis el castiello de Albuquerque los quales Pero Gonçales e Yefiego Ortis se desnaturaron de nos pera faser pleito e omenage al rey de Porto- gal e reyna e infante de los tener en arehenes por la manera e con las condiciones que son estpritas e contenidas en un instrumento publico signado de los signos de los notários de yuso estpritos. Et nos el dicho rey de Castiella prometemos e juramos que en elas dichas vistas a mayor firmesa de todas las cosas e cada una delias contenidas en estes tractos daremos en arrehenes tales castiellos e tantos quales e quantos por bien tovier el dicho rey de Portogal et que los tengan aquellos que el escogiere con entendimiento que sean nuestros naturales e subjetos. Los tenores de las procuraciones e curadorias susodichas son estas que se siguen. (9v.) Nos don Ferrando por la gracia de Dios rey de Portogal e dei Algarbe confiando de la grant lealdad e discrecion e bondad de vos don Joan Alfonso Tello conde d'Oren e Gonçalo Vasques d'Asevedo sefior de Lorifiana dei nuestro Consejo fisiemosvos e fasemosvos enba- xadores procuradores factores negociorum gestores nuncios e mensajeios speciales nuestros e de la infanta dofia Beatris mi fija pera que vosotros en nuestro nonbre e por nos e por la dicha infanta mi fija podades tractar firmar prometer e jurar con nuestro primo don Johan rey de Castiella desposorios e casamento con el infante don Enrrique fijo de! dicho rey conviene a saber que quando el dicho infante don Enrrique conpliere hedat de siete aõos que nos fagamos todo nuestro poder porque la dicha infante mi fija se despose con el por palabras de presente e solepnise matrimonio e faga sus bodas con el dicho infante des que oviere hedat conpllda de catorse aflos et jure publicamente de nunca se desposar ni casar con otro viviendo el dicho infante et que fechas las dichas bodas nos demos en dote a la dicha infanta mi fija segund que desde agora damos a la villa de Bragança e de Chaves e a la villa de Monforte de 252
  • Rio Livre con sus términos e la villa de Evoramonte e la tierra de las Alcaçobas e la villa de Ferrera e la villa de Terena e la villa da Lousaa e de tierra de Arganil e la villa de Pedrogõo e de villa de Flgeiro e tierra de Penacova e la tierra de Santa Coomba e la tierra de Monta Auga e tierra de Boa e tierra de Quinteda e tierra de Quinteela e de Moolhãaes e de Ferreros e de Arcos e de Ílhavo e villa de Milho e d'Avellaaes de Cima con todos sus términos e otrosi la villa de Miranda e la villa de Vinhaes. Otrosi que podaden tractar e firmar e jurar en nuestro nonbre e por nos que fasiendose el dicho casamiento la dicha infanta mi fija e el dicho infante don Enrrique sean rey e reyna e sefiores e reynen en Portogal despues de nuestros dias. Et si fechas las dichas bodas despues de los nuestros dias la (10) dicha infanta mi fija muriesse dexando alguno fijo legitimo o lo non dexando que en este caso el sobredicho infante don Enrrique sea rey e sefior e reyne en Portogal el e todos los sus descendientes. Et si antes que el dicho casamiento se fesiesse nos e la dicha infante mi fija muriesemos non dexando otro fijo o fija legítimos que en este caso susceda en el reyno e sea rey e sefior dei el sobredicho don Johan rey de Castiella porquanto es el mas propinco pariente que nos ayamos et a el pertenesce el dicho reyno de Portogal o el murlendo a su fijo o fija nieto o nieta legítimos fallesciendo nos e la dicha infanta mi fija muriendo antes que el dicho casamiento se fisiesse et non dexando algunt fijo o fija nieto o nieta legitimos segund dicho es. Et para las cosas sobredichas e cada una delias e qualesquier otros aunque sean mayores que aquestas que aqui son expressas aunque sean tales que requieran especial mandado et de las dependientes e acessórias o conexas delias en qualquíer manera vos damos conplido e bastante poder especial mandado que las prometades e firmedes e juredes en nuestra alma e en nuestro nonbre e por nos. Et mandamos a todos los condes maestres varones ricos ornes cavalleros e infanciones escuderos et a los cibdadanos e moradores de las cibdades e villas e logares de nuestros regnos que las cunplan e fagan lo que vos les mandardes. E por esta presente carta nos gelo assi mandamos e quitamos una e dos e tres veses los pleitos e omenages que an a nos fecho concetiendo el dicho caso et nos obliguedes a nos e a la dicha infanta e a los nuestros regnos a las tener e conplir todas las dichas cosas e cada una delias so pena de cient mill marcos de oro o mas si a vos bien visto fuere et nos podades demas obligar a nos e a nuestros regnos e nos someter a la Camera Apostólica e a qualquier censsura eclesiástica. Et en caso que nos cayes- semos en las dichas penas o en alguna delias fasiendo o viniendo contra los tractos e posturas e juras prometimientos convenciones que vos fisiedes e firmasedes con el dicho rey de Castiella o contra alguna delias viniessemos o las non cunpliessemos segund por vos fueren otorgadas en nuestro nonbre desde agora damos poder al dicho rey (10 v.) de Castiella e al infante don Enrrique su fijo e a todos los de su reyno que de su propria actoridat se entreguen en bienes nuestros e de las 253
  • cibdades e villas e logares de nuestros regnos et que por esto nos pueda libremente faser guerra assi por mar commo por tlerra et se pueda entregar en todos los nuestros regnos e blenes de los nuestros naturales los qualcs desde agora obligamos e ypotecamos especialmente para tener e conplir e gardar todas las cosas e cada una delias que vos en nuestro nonbre e por nos e la dicha Infanta mi fija con el dicho rey prometieredes juraredes o en qualquier manera firmaredes renunciando expressamente qualquler ley decreto o decretal costitucion o estatuto fuero o fasafia general o especial que por nos pueda faser en qualquier manera de lo qual prometemos e juramos de nos nunca ayudar nin allegar cosa alguna contra lo que vos fisieredes e firmaredes con el dicho rey de Castiella. Et damos a vos los dichos nuestros procuradores poder e especial mandado que a nos e a los nuestros bienes et a los nuestros regnos et a las cibdades villas e logares dellos podades obligar e faser sobre nosotros la mas forte obligacion que vos pudieredes et para que podades estipular en nuestro nonbre et de la dicha infanta mi fija et por nos o por ella e recebir pleito e omenage dei dicho rey de Castiella o qualesquier otras obligaciones o promessas e qualquier juramento que nos el faga et todos los tractos posturas condiciones convenciones ligas vínculos jureis e prometimientos et qualesquier otras cosas e cada una delias que vos los sobredichos nuestros procuradores firmaredes en nuestro nonbre e por nos e por la dicha infanta mi fija con el dicho rey de Castiella nos desde agora las confirmamos aprovamos ratificamos e firmamos e las faremos asi jurar en Cortes por la manera que vos las pusieredes e firmaredes con el dicho rey de Castiella nuestro primo e segund e en aquel tienpo que nos obligare (11) des a lo asi faser e conplir. Et juramos a los Sanctos Evangelios por nos corporalmente tanjidos de las tener e conplir e gardar e faser tener e conplir e gardar bien e conplidamente e de nunca venir contra ellas ni contra alguna delias por nos ni por otro derechamente o non derechamente. Et en caso que lo fisiessemos que pechemos en pena e en nonbre de interesse e de dafio al dicho rey de Castiella e al dicho don Enrrique su fijo e aquel o aquellos a quien pertenescier o pudiere pertenescer en qualquier manera cient mill marcos de oro en la qual pena cayamos e queremos caer una dos o tres veses e quantas viniessemos o fisies- semos contra las dichas cosas e qualquier delias que vos los dichos nuestros procuradores e enbaxadores menssageiros con el dicho rey de Castiella firmassedes e en nuestro nonbre prometiessedes o jurassedes segund dicho es. Et la pena pagada o non pagada que sienpre seamos e quedemos Obligado de tener e gardar e conplir todo lo que vos los dichos nuestros procuradores e menssageros por nos e en nuestro nonbre e de la dicha infanta dofia Beatris mi fija en qualquier manera con el dicho rey de Castiella prometiessedes firmasedes o jurassedes assi nos Dios ayude e aquestes Santos Evangelios. 25J,
  • Et porque esto sea cierto e non venga despues en dubda assignamos esta carta de procuracion por nuestra mano et mandamosla seellar de nuestro seello de plomo. Et mandamos a Alfonso Peres nuestro escrlvano c notário general en la nuestra Corte e en todo el nuestro sefiorio que la signasse con su sefial. Dada e fecha en la nuestra villa de Portalegre dies dias dei mes de mayo era de mill e quatrocientos e dies e ocho afios. Testirnonios que a esto presentes fueron liam ados e rogados espe- cialmente pera esto Gonçalo Mendes de Vasconcellos e Gil do Sen Doctor e Ruy Lorencio dean de Coymbra licenciado em decretos del Consejo dei dicho sefior rey e otros. El rey (11 v.) Yo Alfonso Peres escrivano e notário sobredicho que a esto con los dichos testantes Uamado e rogado presente fuy quando el dicho sefior rey fiso los dichos procuradores et otrosi el dicho juramento pera faser conplir tener e gardar e faser tener e conplir e gardar todas las cosas sobredichas e cada una delias e de nunca venir contra ellas ni con otra parte delias so la dicha pena commo dicho es esta procuraclon por mandado e otorgamiento dei dicho sefior rey escrivi e aqui fis mi seflal que tal es. Don Ferrando por la gracia de Dios rey de Portogal e dei Algarbe. A quantos esta carta de actoria e curadoria vieren fasemos saber que nos considerando algunas cosas las quales entendíamos que cunplian a pro e onrra nuestra e de nuestros regnos et otrossi de mi fija la infanta dofia Beatris con el obispo de Siguença e Pero Gonçales de Mendoça e Yefiego Ortis d'Astuniga que a nos vinieron a Portalegre ado estonce estávamos en el mes de mayo era yuso estprita da parte de don Johan rey de Castiella nuestro primo tractamos e acordamos con ellos ciertos capitulos entre los quales capitulos brevemente entre las otras cosas se contenia que el dicho don Johan rey de Castiella avra de curar e faser quel dicho inffante don Enrrique su fijo quando viniere a hedat de siete afios casasse con la infante dofia Beatris mi fija e fisiesse con ella desposorios et quando viniesse a hedat de catorse afios que casasse con ella por palabras de presente e solepnisasse matrimonio. Iten. Quel dicho rey de Castiella fasta el mes de setienbro primero que viene fara recibir a los de sus regnos el dicho infante su fijo por rey de Castiella asi commo em tal caso es acostunbrado e la dicha infante por reyna si se el dicho casamento acertar. Iten. Que en caso que se esto asi faga que el dicho infante despues que fuer rey de Castiella de a la dicha infante todas las cibdades villas e logares que an acostunbrado de aver las otras reynas de Castiella las quales posseera en todos los dias de su vida aunquel dicho infante 255
  • seyendo (12) ya rey muriesse salvo si se la dicha infanta despues con otro casasse. /fen. Que si el dicho infante consumado el matrimonio muriese ante que sea rey que la dicha infanta aya por onrra de su cuerpo a Medina del Canpo e a Cuellar e Madrigal e Olmedo e Arevalo con todos sus logares aldeas e términos e demas a Cibdad Rodrigo enteramente a fuera del Alcaçar e las alçadas. /fen. Que muriendo el dicho inffante ante o despues de las dichas bodas sin fijo legitimo et eso mesmo muriendo nos ante o despues del dicho infante su fijo varon legitimo o viviendo el dicho infante e non se fasiendo las dichas bodas sin culpa de la dicha infanta mi fija que el dicho rey don Johan faga todo su poder o faga faser al dicho inffante que la dicha infante dofia Beatris aya e herede e reyne e cobre los dlchos reynos de Portogal e del Algarbe enteramente et que sea mantenida en ellos e que nunca sea en torna dello en ninguna manera mas que la aju- daran a cobrar los dichos reynos salvo si los dichos rey e infante oviessen alguna necessidat notoria porque non pudiessen faser la dicha ayuda. /fen. Que en caso que el dicho rey de Castiella muriesse sin fijo o fija nieto o nieta legítimos o esso mesmo el dicho infante su fijo e dona Leonor su hermana que socedamos nos en los dichos reynos de Castiella e de Leon. Iten. Que en caso que nos muriessemos sin fijo o fija nieto o meta legitimos que el dicho rey de Castiella susceda en el regno de Portogal. Et otr's capitulos avenencias e tractados validos por penas grandes tanbien tenporales commo spirituales los quales avran de seer mostrados al dicho rey don Johan en Caceres onde estonce estava e firmados e otorgados de la nuestra parte diemos conplido poder a don Johan Alfonso (12 v.) Tello conde d'Oren et a Gonçalo Vasques d'Azevedo sefior de Lorinana del nuestro Consejo que por nos e en nuestro nonbre flrmas- sen e otorgassen los dichos capitulos segund mas conplidamente en su procuracion que les sobrello diemos es contenido et segund todo esto e otras cosas mas conplidamente en los dichos capitulos son contenidas et porque los dichos capítulos e cosas en ellos contenidas pertenescen e pueden pertenescer a la dicha infante dofia Beatris mi fija. Por ende nos por esta presente carta de nuestro officio e poder ordinário e absoluto si pera ello conplir fasemos e costituymos e ordenamos en aquella guisa e manera que mejor podemos actores e curadores a la dicha infante dona Beatris los dichos don Johan Alfonso Tello conde d'Oren e Gonçalo Vas- ques de Asevedo seõor de Lorinãna a los quales damos conplido poder que a ellos e cada uno dellos en nombre de la dicha infanta puedan firmar e otorgar todas las cosas e cada una delias contenidas en los dichos capi- tulos por aquella guisa e manera que los elles firmaren con el dicho rey de Castiella por nos o de la nuestra parte enquanto las dichas cosas e cada una delias contenidas en los dichos capitulos pertenescen o perte- nescer pueden a la dicha infanta. Et pera faser con el dicho rey de 256
  • Castiella qualesquler otras ligas avenencias o promissiones o contractos sobre otras quaiesquier cosas en nonbre de la alcha mfanta aunque tales cosas sean que requeran especial mandado e interposicion del decreto. Et pera faser e tractar e firmar en nonbre de la dicha Infanta con el dicho don Johan rey de Castiella todo lo que se a las sobredichas cosas e cada una delias fuer dependiente e conexo (IS) en qualquier manera. Otrossi les damos conplido poder que ellos en nonbre de la dicha imanta dofia Beatris mi fija puedan recebir e reciban quaiesquier supli- caciones e obligaciones e prometimentos e firmesas e ypotecas penoras e somissoes que sean fechas e puedan seer a censsura eclesiástica e qua- iesquier manera asi sobre aquello que fuer firmado commo sobre las penas que fueren puestas pera guarda de lo que asi fuere firmado del dicho don Johan rey de Castiella pera firmesa e garda de todo aquello que los sobredichos don Johan Alfonso conde d'Oren e Gonçalo Vasques d'Azevedo commo actores e curadores dados por nos a la dicha infanta tractaren firmaren e otorgaren con el dicho rey de Castiella en nonbre de la dicha infanta mi fija. Et otrossi que puedan faser en nonbre de la dicha infanta o del dicho rey de Castiella semejantes prometimientos firmesas ypothecas pefioras e somissiones e penas quaiesquier que de la parte del dicho rey de Castiella fueron estpritas. Et porque esto sea cierto e despues non venga en dubda asignamos esta carta por nuestra mano mandamos seellar con seello de plomo. Dada en la nuestra villa de Portalegre dose dias del mes de mayo. El rey lo mando. Alfonso Peres la fiso. Era de mill e quatrocientos e dies e ocho afios. El rey. Sepan todos quantos este instrumento de procuracion vieren commo yo la reyna dona Leonor muger del muy alto e muy noble príncipe don Ferrando por la guisa de Dios rey de Portogal e dei Algarbe fago ordeno e establesço mis ciertos legítimos e avondosos procuradores enbaxadores e mensageros (IS v.) especiales don Johan Alfonso Tello conde d'Oren ml tio e Gonçalo Vasques d'Asevedo seflor de Loriafia especialmente pera esto que en caso que el muy noble e alto príncipe don Johan por Ia gracia de Dios rey de Castiella e de Leon firme los tractos que aqui agora en este mes de mayo de la era yuso estprita fueron tractados entre los dichos reyes de Castiella e de Portogal por el obispo de Siguenca e Pero Gonçales de Mendoça e Yefiego Ortls de Astufliga que los dichos conde e Gonçado Vasques e cada uno dellos por mi e en mi nonbre puedan tractar e firmar e otorgar con el dicho rey de Castiella uno de los capí- tulos contenido en los dichos tractos conviene a saber que en caso que despues de los dias dei rey de Portogal mi seflor contesciesse que el rey de Castiella o su fijo el infante don Enrrique reynasse en los regnos de Portogal e dei Algarbe segund las maneras contenidas en los dichos tractos o en otra qualquier manera que ellos e cada uno dellos prometieran tener e gardar e faser tener e gardar bien e conplidamente a ml todas las 257 17
  • donaciones franquesas e liberdades de qualesquler clbdades castiellos villas e logares e de otras qualesquier cosas que el dicho rey de Portogal ml sefior me tiene fechas o fislere adelante puesto que en alguna manera de derecho las dichas donaciones o alguna delias puedan o pudlessen seer inpugnadas e de derecho non valiessen et otrossi de me onrrar e mantener en mi estado e faser onrra en toda mi vida commo a reyna de Portogal et de me faser gardar todos mis privillegios e donaciones segund se en ellos conterna e contiene. Et esso mesmo pera tractar firmar e otorgar todos los otros capitulos e cada uno dellos en los dichos tractos cont.enidos que los dichos conde e Gonçalo Vasques commo procuradores del dicho rey de Portogal firmaren con el dicho rey de Cast! (í-íMia enquanto los dichos capitulos a mi tanjeren e pertenescen o pertenescieren o pertenescer e tanjer pudieren en alguna manera. Et pera tractar e firmar todas las cosas que a los sobre- dichos capitulos e a cada uno dellos pertenescieren que dellos dependieren e fueren a ellos conexas aunque sean tales que requeran especial mandado. Et otrossi les do conplido poder que pera firmesa de las cosas sobredichas e a cada una delias puedan faser qualesquier obligaciones promissiones estipulaciones e obligacion de todos mis bienes. Et que pongan o metan penas quales e quantas quisieren e por bien tovieren. Otrossi que puedan jurar em mi alma qualesquier juramentos que les fueren demandados pera gardamiento e otorgamiento de las cosas sobredichas e de cada una delias et someter a mi e a mis tierras a todas las censsuras ecleciasticas que por mi e en mi nonbre puedan del dicho rey de Castiella recebir pera garda de lo que fuer firmado por ellos semejables firmesas commo suso son estpritas de las quales cosas roguo e mando a mi Alfonso Peres escri- vano del dicho sefior rey de Portogal e su notário general en la su Corte e en todos sus regnos que le fisiesse esta procuracion. Fecha fue en Portalegre dose dias de mayo era de mill e quatro- cientos e dies e ocho anos. Testigos que a esto llamados e rogados presentes fueron Gonçalo Mendes de Vasconcellos e Gil do Sen e Ruy Lorenço dean de Coimbra licenciado en decretos del Consejo dei dicho sefior rey e otros et yo Alfonso Peres escrivano e notário sobredicho que a esto con los dichos testigos llamado e rogado presente fuy e esta procuracion por mandado e otorgamiento de la dicha sefiora reyna escrivi e que fis mi sefial que tal es. La forma por que deven jurar los perlados e el marques de Villena e maestres de las Ordenes e les condes e ricos ornes cavalleros e escuderos e fijos dalgo et otrossi los procuradores de las cibdades e villas de Cas- tiella e de Leon es esta que se sigue. Que juran e fasen pleito e omenage en las manos de Ferrand (H v.) Alfonso dean de Burgos Doctor en decretos e de Yefiego Ortis de Astufiiga nuestra garda mayor curadores dei infante don Enrrique mi fijo et otrossi en las manos dei conde de Oren e de Gonçalo Vasques d'Asevedo curadores de la infanta dona 258
  • Beatris flja del rey de Portogal que despues de nuestros dias avran e tomaran por su sefior natural e por su rey e por heredero de los dichos reynos de Castiella e de Leon al dicho infante don Enrrique mi fijo et otrosi por su reyna e por su sefiora a la dicha infanta dofia Beatris casando con el dicho infante et muriendo el dicho infante mi fijo non dexando fijo o qualquier otro su descendiente legitimo que tomen por su rey e por sefior al mi fijo legitimo mayor. Et fallesciendo el su des- cendiente mayor legitimo et non gardando otro mi fijo o descendiente varon legitimo tomaran a la mi fija mayor legitima. Et non quedando fija mia tomaran a qualquier nieta mia mayor que quedare. Et non que- dando de nos descendiente alguno en este caso que tomen por su reyna e por su sefiora a la infanta dofia Leonor nuestra hermana e despues de sus dias a su fijo legitimo. Et non dexando fijo o qualquier otro su des- cendiente varon legitimo que tomen a la su fija mayor. Et non quedando fija alguna suya a su nieta mayor se ay quedare. Et en caso que non quede algund descendiente legitimo sin medio illegitimo alguno de nos ni de la dicha infanta nuestra hermana segund dicho es que tomen por su rey e por su sefior natural a don Ferrando rey de Portogal nuestro primo. Et le fallesciendo al su fijo mayor legitimo et fallesciendo el dicho rey non dexando fijo o qualquier otro descendiente varon legitimo que tomen por su reyna e por su sefiora a la dicha infanta dofia Beatris fija del rey de Portogal. Et ella fallesciendo e non dexando algund varon legitimo descendiente que tomen a qual se quier otra fija legitima e a sus descendientes legitimos. Et nos el sobredicho rey de Castiella prometemos e juramos so las penas de suso e de yuso estpritas que fagamos Cortes (15) en aqueste mes de agosto primero que viene en las quales faremos faser a los perlados marques maestres de las Ordenes condes ricos ornes cavalleros e escuderos fijos dalgo e a los procuradores de las mas prin- cipales cibdades e villas de Castiella e de Leon los juramentos e omenages per la forma de susodicha. La forma por que deven jurar en Cortes los perlados condes e maestres de las Ordenes ricos ornes infanciones cavalleros e escuderos e qualesquier otros fijos dalgo e procuradores de las cibdades e villas e logares de los regnos de Portogal e dei Algarbe es esta que se sigue. Primeramente que juran e fasen pleito e omenage en las manos de don Alfonso obispo da Garda e de Alfonso Gomes de Silva e de Gil do Sen Doctor en decretos e Ruy Lorenço licenciado en degretos curadores de la dicha dofia Beatris mi fija. Et otrossi en las manos de [ ] (i) e de [ v...] (i) curadores dei infante don Enrrique fijo dei rey de Castiella que avran por rey e por reyna de Portogal depues de los dias dei rey don Fernando que agora reyna a la dicha infanta dofia Beatris su fija e al infante don Enrrique fijo del rey don Johan que agora es rey de Castiella casando en uno. E muriendo el rey de Portogal non dexando fijo legitimo (') Espaço em branco no original 259
  • varon heredero o otro alguno su descendiente varon legitimo descen- diente de fijo o fija nieto o nieta legítimos. Otrossi que juran e fasen pleito e omenage que en caso que fechas las dichas bodas entre los dichos infanta e infante la dicha infanta dofia Beatris muriesse non dexando fijo alguno legitimo et non quedando otrossi algund fijo o fija legitimos nieto o nieta legitimos o qualquier otro descendiente de fijo o fija nieto o nieta legitimos del dicho rey don Fernando que en este caso ayan por su rey e por su sefior al dicho inffante don Enrrique. Otrosi que juran e fasen pleito e omenage que en caso que ante que las dichas bodas se fisiessen la dicha infanta dona Beatris se muriesse non quedando otro fijo o fija nieto o nieta legitimos e qualquier otro descendiente de fijo o fija legitimo nieto o nieta legitimo del dicho rey de Portogal que ayan por su rey e por su sefior al dicho sefior don Johan rey de Castiella et a sus suscessores legitimos. Et nos el sobredicho rey de Portogal promete- mos e juramos so (15 v.) las penas de suso e de yuso estpritas que faga- mos Cortes en aqueste mes de agosto primero que viene en las quales faremos faser a los perlados maestres de las Ordenes condes ricos ornes cavalleros e escuderos fijos dalgo e a los procuradores de las dichas cibdades e villas principales de Portogal e dei Algarbe los juramentos e omenages so la forma de suso estprita. Otrossi prometemos e juramos assi commo procuradores de los dichos rey e reyna de Portogal e en sus almas e de cada uno dellos que de oy fasta en quinse dias primeros sigentes seyendo requeridos por parte de los mensageros e procuradores dei rey de Castiella los sobre- dichos rey e reyna e cada uno dellos confirmaran aprobaran loaran e ratificaran e personalmente firmaran e juraran de palabra a palabra todas las cosas sobredichas e cada una delias so pena de cient mill marcos de oro et so pena de todas las otras penas de suso estpritas e de yuso. Et porque esto sea firme nos el sobredicho rey don Johan de Cas- tiella mandamos dar este quaderno firmado de nuestro nonbre et seellado con nuestro seello de piorno en pendiente. Et mandamos a Johan Martins dei Castiello nuestro escrivano et nuestro notário publico en la nuestra corte e en todos los nuestros regnos et a Alfonso Peres escrivano dei rey de Portogal e su notário general en la su corte e en los sus regnos que escrivesen este quaderno e lo signasen con sus signos en testimonio de verdat. Et otrossi nos los sobredichos conde e Gonçalo Vasques asi commo procuradores dei sobredicho rey de Portogal rogamos e requerimos a los sobredichos escrivanos que fisiesen dos quademos tal uno commo otro e de un tenor pera que el uno quedase al dicho sefior rey de Castiella e el otro levemos nosotros pera garda dei derecho de los dichos rey e reyna e infanta de Portogal. Testigos que fueron presentes a lo susodicho en este quaderno con- tenido especialmente llamados e rogados. Don Pedro arcebispo de Toledo primado de las Espafias e don Joan Garcia Manrrique obispo de Siguença 260
  • chanceller mayor del rey de Castiella e Gil do Sen Doctor en leyes e Ruy Lorencio dean de Coinbra. (16 J Fecho este quaderno en la villa de Caceres del obispado de Coria en la posada do posava el dicho rey don Johan de Castiella veynte e un dlas de mayo era de mill e quatrocientos e dies e ocho afios El tenor del alvala en que se contiene la licencia e actoridat que el dicho rey de Castiella dio al dicho Alfonso Peres escrivano del dicho rey de Portogal pera que pudiese dar fe en lo que es contenido en estes tractos e instrumento publico es este que se sigue. Nos el rey de Castiella damos licencia por este nuestro alvala a vos Alfonso Peres escrivano e secretario dei rey de Portogal nuestro primo e nuestro hermano pera que podades e dedes fe asi commo escrivano publico en nuestros regnos en los tractos que se agora firman entre nos e el conde d'Ouren e Gonçalo Vasques d'Asevedo en nonbre del dicho rey de Portogal nuestro hermano en la villa de Caceres e en certidunbre escrivemos en este alvala nuestro nonbre. Fecho veynte e un dias de mayo era de mill e quatrocientos e dies e ocho anos. Nos el rey. Et yo Johan Martins escrivano dei dicho seftor rey de Castiella e su notário publico en la su corte e en todos los sus regnos fuy presente a todo lo que sobredicho es conviene a saber a todos los sobredichos otor- gamientos e juramentos prometimientos laudamientos aprobamientos firmesas obligaciones firmesas tractos e convenciones e todas las otras cosas suso estpritas e cada una delias segund que mejor e mas conpli- damente fueron fechas otorgadas juradas prometidas laudadas apro- badas firmadas obligadas. A las quales cosas fuy presente rogado en testimonio de las cosas sobredichas e este quaderno escrivi de mi mano propia en el quel ay dies e seys fojas estpritas con esta en que va mi signo e en cada una delias soescrivi mi nonbre. Et cada una delias corregi e emende en ciertas planas segund que en cada foja va estprito e emendado. Premeramente en la primera plana va estprito sobre Raydol do dise setienbre e en la quinta plana estprito sobreraido do dise setienbre e en la novena plana estprito sobreraydo do dise may et en la onsena plana emendado entre reglones do dise Arganil et en la dosena plana estprito sobrerraydo en dos logares (16 v.) ado dise setien- bre et a las trese planas estprito entre reglones do dise sobredichos et en las dies e seys planas estprito sabrerraydo do dise mayo et en las dies e nueve planas estprito sobrerraydo ado dise a los nuestros regnos a los tener e eglesia todas las dichas cosas e cada una delias so pefia de cient mill marcos de oro o mas si a vos bien visto fuere e nos podades et a las veyente e tres planas estprito sobrerraydo do dise decreto et a las veynte e siete planas estprito sobrerraydo do dise curadores dei 261
  • infante e a las treynta planas estprido sobrerraydo do dise nuestros et cada una delias corregy de ml mano e pus en el este ml signo (sinal público) en testimonio. Nos el rey E eu Affonso Peres stprivam do dicto meu senhor el rey de Portugal e seu notairo geeral na sua corte e em todos seus regnos per lecença e autoridade que o dicto senhor rey de Castella me deu pera dar fe com o dicto Joham Martlnz seu scprivam e notairo sobredicto en estas cousas sobredictas segundo he conteúdo em huum alvara asinado per sua mãao que me sobrello mandou dar pera as quaes foi chamado e rogado presente foi com o dicto Johan Martins a toda las cousas de suso stpritas e a cada húa delas quando o dicto senhor rey de Castella as asi outorgava e outorgou e fez o dicto juramento. E outrosl o dicto Don Johan Afonso conde d'Ouren e Gonçalo Vaasques d'Azevedo pela manera que de suso stpritas som em este caderno de que son scpritas dezeseis folhas em que pugi meu nome em cada húa lauda e de mandamento e outorgamento do dicto senhor rey de Castella e a pedimento dos dictos conde e Gonçalo Vaasques esto soescrivi per minha mãao em que fiz meu sinal que tal he. (Lugar do sinal público) Affonso Perez Johan Martins Otrossi va emendado a las veynte e des planas do dise setienbre e en las veynte e ocho planas do dise sin medio illegitimo alguno. Johan Martins Affonso Perez (17) E otrossi va emendado entre reglones do dise do Sen doctor en leys e Ruy Lorencio licenciado en decretos lo qual va escprito por mano de mi el dicho Johan Martins Johan Martins Affonso Perez Et despues desto en la cibdat de Soria martes veynte e un dias dei mes de agosto e era susodicha en presencia de mi Johan Sanches escri- vano de mi seõor el rey de Castiella e su notário publico en la su corte e en todos los sus regnos et otrosi en presencia de mi Alfonso Peres escri- vano de mi sefior el rey de Portogal e su notário publico en la su corte e en todos los sus regnos et otrosi por actoridat e mandado que ove espe- cial dei dicho sefior rey de Castiella segunt es contenido en un alvala firmada de su nonbre el tenor dei qual de verbo a verbo es esta que se sigue. 262
  • Nos el rey de Castiella damos licencia por este nuestro alvala a vos Alfonso Peres escrivano e secretario dei rey de Portogal nuestro primo e hermano pera que podades dar e dedes fe asi commo escrivano publico en nuestros regnos en los tractos e juras e pleytos e omenages e todas otras cosas que se agora faran entre nos e la reyna dofia Johana nuestra madre e la infante doíia Leonor nuestra hermana de la una parte et Enrrique Manuel de Villena sefior de Cascales procurador dei rey de Por- togal e de la reyna dofia Leonor su muger et curador de la infante dofia Beatris fija dei dicho rey de Portogal en nonbre de los sobredichos de la otra en la cibdat de Soria et desto vos mandamos dar este nuestro alvala firmado de nuestro nonbre. Fecho postrumero dia de agosto era de mill e quatrocientos e dies e ocho afios. Nos el rey Pera que podades dar fe en los sus regnos en todo lo sobredicho e de los testigos que adelante son estpritos ante el muy alto e muy noble e muy esclarecido príncipe e sefior don Johan por la gracia de Dios rey de Cas- tiella de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilha de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira et sefior de Lara e de Viscaya e de Molina parescieron don Alfonso obispo de la Garda et Enrrique Manuel de Villena sefior de Cascales e Gil do Sen Doctor en leyes et Ruy Lorenço dean de Coynbra e licenciado en decretos enbaxadores e mensageros dei muy alto e muy noble príncipe don Ferrando por esa mesma gracia rey de Portogal e dei Algarbe et de parte dei dlcho sefior rey de Portogal pro- pusieron antel dicho seõor rey de Castiella et dixieron que segunt los tractos e posturas que eran entre los dichos reyes quel dicho sefior rey de Castiella devia faser cortes en este mes de agosto en que estamos en las quales cortes devia faser a los perlados marques e maestres de las Ordenes condes ricos omes cavalleros e escuderos fijos d'algo et los procuradores de las (17 v.) mas principales cibdades e villas de los sus regnos de Castiella e de Leon que fisiesen los juramentos e pleytos e omenages por la forma que suso en estes tractos se contenia. Et otrosi que avia de faser jurar e prometer e otrogar e tener e gardar a la reyfla dofia Johana su madre e a la infante dofia Leonor su hermana todas las cosas contenidas en los sobredichos tratos e en cada uno dellos fasta primero dia de setienbre primero siglente segunt que todas estas cosas dixiesen que mas conplidamente se contenian en los dichos tratos suso contenidos. Et por ende en nonbre dei dlcho sefior rey de Portogal asi commo sus enbaxadores e sus mensageros especiales pera esto reque- rieron al dicho sefior rey de Castiella que plogesse a la su real altesa de faser todo lo que dicho es en la manera que en los dichos tratos se contiene et luego el dicho sefior rey don Johan dixo que le plasia de faser e conplir todo lo que dicho es en la manera que en los dichos tratos se contenia et que seyendo avisado desto que el avia fecho Uamar a cortes 268
  • a los perlados marques e maestres de las Ordenes condes e ricos ornes cavalleros e escuderos fijos d'algo et a los procuradores de las mas principales cibdades e villas de los sus regnos de Castiella e de Leon pera les faser conplir todo lo que dicho es segunt que en los dichos tractos se contiene et porque mejor c mas conpiidamente se fisiesen los dichos juramientos e pleytos e omenages porquanto el infante don Enrrique su fijo primogénito su heredero es menor de hedat de siete afios al qual deven ser fechos los dichos pleytos e omenages segunt es contenido en los dichos tractos de su real poderio dixo que le dava e dio por curadores pera recebir los dichos pleytos e omenages a Pero Gonçales de Mendoça su mayordomo mayor et a Pero Lopes d'Ayala su alferes mayor del su pendon de la vanda e su meryno mayor de Guipusca a amos a dos en uno e a cada uno dellos por in solidurn para que por el dicho infante e en su nonbre reciban pleytos e omenages e juras de todos los pelardos mar- ques e maestres de las Ordenes condes e ricos ornes e cavalleros e escuderos fijos d'algo et otrosi de los procuradores de las cibdades e villas de los reynos de Castiella e de Leon en esta manera que juren e fagan pleyto e omenage en las manos de los dichos Pero Gonçales e Pero Lopes que despues de los dias dei dicho sefior rey de Castiella tomaran por su rey e por su sefior natural e por heredero de los dichos regnos de Cas- tiella e de Leon al dicho infante don Enrrique su fijo segunt que mejor e mas conpiidamente se contiene en una carta de curadoria firmada dei nonbre dei dicho sefior rey e sellada con su sello de piorno pendiente de la qual el su tenor sacado e aqui puesto e encorporado por mandado e atoridat dei dicho sefior rey es este que se sigue. Sepan quantos esta carta de curadoria vieren como nos don Johan por la gracia de Dios rey de Castiella de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilha de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira et (18) sefior de Lara e de Viscaya e de Molina porque segunt ley de Dios e derecho umanal e costunbre antigua d'Espafia los perlados marqueses maestres de las Ordenes condes e ricos ornes cavalleros e escuderos fijos d'algo et las cibdades e villas e lugares de los nuestros regnos son tenudos de faser jura e pleyto e omenage al infante don Enrrique mio fijo prlmero heredero pera que despues de los nuestros dias lo ayan e reciban e tomen por su rey e por su sefior natural et lo tomaran por heredero de los nues- tros regnos de Castiella e de Leon. Et otrosi porquanto el dicho infante es menor de hedat de siete afios porque mejor e mas conpiidamente se fagan al dicho infante los dichos juramentos e pleytos e omenages en personas de sus curadores por ende nos de nuestro poder real absoluto damos por curadores dei dicho infante don Enrrique mio fijo a Pero Gonçales de Mendoça nuestro mayordomo mayor et a Pero Lopes d'Ayala nuestro alferes mayor del nuestro pendon de la vanda e nuestro meryno mayor en Guipusca a amos a dos en uno e a cada uno dellos por in solidum pera que por el dicho infante e en nonbre reciban juras e pleytos e ome- nages de los perlados e marqueses e maestres de las Ordenes e condes e
  • ricos omes e cavalleros e escuderos fijos d'algo et otrosi de las cibdades e villas de los nuestros regnos e de cada una delias en esta manera que ellos e cada uno dellos juren en la Crus e en los Santos Evangelios con sus manos tanjidos corporalmente e fagan pleyto e omenage en las manos de los dichos Pero Gonçales e Pero Lopes recibientes lo por nonbre dei dicho infante que despues de los nuestros dias que tomaran por su rey e por su sefior natural e por heredero de los dichos nuestros regnos al dicho infante don Enrrique mio fijo et damos les llenoro e conplido poder tan conplido commo gelo podemos dar pera que reciban los dichos juramentos e pleytos e omenages en la manera que dicha es. Et los juramentos e pleytos e omenages que los dichos Pero Gonçales e Pero Lopes curadores dei dicho infante mio fijo recibieren en la manera que dicha es nos de nuestro poder absoluto real los loamos e aprovamos e retificamos e damos por firmes e por valederos pera agora e pera en todo tienpo supliendo e cunpliendo dei nuestro poderio real toda otra solepnidat que en esta carta de curacion deviere aver e venir e supliendo e cunpliendo qualesquier otras menguas e fallecimientos sy los y a. Et de nuestra cierta sabiduria e poder real revocamos todas leyes fueros e usos e costunbres e fasafias antiguas que contra esta curacion sean et queremos e es nuestra mercet que non enbarguen a ella et que en este caso que queden revocadas e que esta curacion que sea firme e vale- dera agora e pera sienpre jamas. Et porque non venga en dubda mandamos ende dar esta nuestra carta estprita en pargamino de cuero e firmada de nuestro nonbre e sellada con nuestro sello de piorno pendiente. Dada (18 v.) en las cortes que nos mandamos faser en la nuestra cibdat de Soria postumero dia dei dicho mes de agosto de la dicha era. Et despues desto en la dicha cibdat de Soria el dicho postumero dia dei dicho mes de agosto de la dicha era en presencia de nos los dichos Johan Sanches e Alfonso Peres escrivanos e notários públicos sobredichos e de los testigos que a ello fueron presentes el dicho sefior rey de Castiella poniendo por obra e a exsepcucion lo que le fue pedido por parte dei dicho sefior rey de Portogal por los dichos sus enbaxadores e mensageros fiso ayuntamiento e ayunto sus cortes en la dicha cibdat de Soria dentro en el su palacio estando y presentes don Pedro arçobispo de Toledo et don Pedro arçobispo de Sevilha et don Johan obispo de Siguença chan- celler mayor del dicho senor rey de Castiella et don Guterre obispo de Oviedo chanceller mayor de la reyfia dona Johana et don Alfonso obispo de Avila chanceller mayor de la reyfia dofia Leonor et don Johan obispo de Jaen et don Guillelme obispo de Cartagena et don frey Gonçalo obispo de Cádis et don Johan Ferrandes abade de Fusiellos en nonbre de don Rodrigo arcebispo de Santiago cuyo procurador especial e bastante es et Gonçalo Nunes canonigo de Tuy en nonbre de don Johan obispo de Tuy cuyo procurador especial e abastante es et don Johan Alfonso dean de la eglesia de Lugo por nonbre de don frey Pero Lopes obispo de Lugo cuyo 265
  • procurador especial e abastante es et Martin Yanes canonigo en la eglesia de Santiago en nonbre de don Francisco obispo de Mondofiedo cuyo pro- curador especial e abastante es et otros procuradores de otros algunos perlados de los regnos de Castiella e de Leon. Et otrosi estando y presentes don frey Ruy Gonçales Mesia comen- dador mayor de tierra de Leon por si e por nonbre dei maestre de San- tiago e de su Orden commo su procurador especial e abastante es et Diego Monis criado dei dicho sefíor rey procurador que es dei maestre de Calatrava por nonbre dei dicho maestre e de su Orden et Lopo Fer- randes de Padiella camarero dei dicho sefior rey por nonbre dei maestre de Alcantara e de su Orden cuyo procurador especial e bastante es. Et otrosi estando y presentes el conde don Alfonso hermano dei dicho sefior rey e Johan d'Ortega de Pedrola procurador que es dei mar- ques de Villena por nonbre dei dicho marques et don Dinis fijo dei rey de Portogal et el conde don Pedro primo dei dicho sefior rey et don Johan Sanches Manuel conde de Carrion et don Bernal de Bearne conde de Medina Celin et Johan Alfonso de Monte Molin et Lope Ruys de Mesa procuradores de don Johan Alfonso de Gusman conde de Niebla et Mosen Per de Vilanes conde de Ribadeo et Diego Gomes Manrrique adelantado mayor en Castiella et Pero Gonçales de Mendoça mayordomo dei rey et Pero Ferrandes de Velasco camarero mayor del dicho sefior rey et don Johan Ramires de Arellano sefior de los Cameros et Johan Rodrigues de Castafieda e Ascensio Rodrigues (19) de Carmona procura- dor especial e abastante de don Pero Ponce de Leon sefior de Marchofia et don Beltran de Guevara e Johan Rodrigues de Villa Lobos et Diego Rodrigues de Quadro alguasil de Sevilha procurador especial e abastante de don Alvar Peres de Gusman alguasil mayor de Sevilha et Gonçalo Nunes de Gusman et Pero Ruys Sarmiento adelan- tado mayor de Gallisia et Diego Gomes Sarmiento repostero mayor del dicho sefior rey et Alfonso Anrriques fijo dei maestre don Fra- dique et Pero Alfonso Giron e Alfonso Telles Giron et Johan Furtado de Mendoça alferes mayor del rey et Pero Suares de Gusman notário mayor del Andalusia et Pero Veles de Guevara e Ferrant Veles de Guevara et Pero Lopes d'Ayala meryno mayor de Guipusca e su alferes mayor del pendon de la vanda et Lope Ferrandes de Padiella camarero dei dicho sefior rey et Alvar Garcia de Albornos copero mayor del dicho sefior rey et Sancho Ferrandes de Tovar guarda mayor del dicho sefior rey e Johan Ferrandes de Tovar fijo dei almirante don Ferrant Sanches et Johan Martins de Rojas alcallde mayor de los fijos dalgo et Ferrant Garcia de Jahen procurador de Men Rodrigues de Benavides sefior de Sant Estevan dei Puerto e cabdiello mayor del obispado de Jahen et Alfonso Ferrandes fijo de don Gonçalo Ferrandes de Cordova sefior de Aguylar por sy e en nonbre dei dicho su padre cuyo procurador especial e bastante es et Pero Ferrandes fijo de Alfonso Ferrandes alcallde por nonbre de don Alfonso Ferrandes de Monte Mayor 266
  • sefior de Alcabdete cuyo procurador especial e bastante es et Johan Dias de Aellen e Johan Alfonso de Lacerda e Ferrant Carriello ballestero mayor del rey et Rodrigo Rodrigues de Torquemada et Pero Dias de Sandoval e Alvar Gonçales de Sandoval et Ruy Gonçales de Sandoval et Mosen Juste Rechor sefior de Aguilar de Canpos et Ferrando Dias de Mendoça e Men Rodrigues de Valdes sefior de Velefia e Johan de Leyva e Alvar Gonçales de Ferrera garda del rey e Yefiego Lopes de Perea garda dei rey et Pero Ruys Carriello sefior de Sant'Ofimia e Yefiego Ortis d'Astufiiga el mayor et Alvar Rodrigues d'Escobar et otros ricos ornes cavalleros e escuderos de los regnos de Castiella e de Leon. Et otrosi estando presentes Pero Ferrandes de Villiegas contador mayor del dicho sefior rey en nonbre del Concejo e ornes buenos de la muy noble cibdat de Burgos cabeça de Castiella e camarero dei dicho sefior rey cuyo procurador especial e bastante es et Johan Rodrigues alcallde dei dicho sefior rey en nonbre dei Concejo e alcalldes e alguasil e cavalleros e escuderos e ornes buenos de Toledo cuyo procurador especial e abastante es et Johan Rodrigues Cavallero e Pero Nunes e Suer Alfonso en nonbre dei Concejo de la cibdat de Leon cuyos procura- dores especiales e abastantes son et Diego Rodrigues de Quadro en nonbre dei Consejo de la muy noble cibdat de Sevilla cuyo procurador especial e abastante es et Diego Ferrandes alcayde de los donseles e Pelay Venegas en nonbre dei Concejo e veynte e quatro cavalleros e ornes (19 v.) buenos que an de ver fasienda de la muy noble cibdat de Cordova cuyos procuradores especiales e bastantes son et Pero Gonçales de Con- treras e Johan Sanches de la Finojosa e Domingo Ferrandes de Hermoso e Ferrant Garcia Bernaldo en nonbre dei Concejo de la cibdat de Segovia cuyos procuradores especiales e abastantes son et Alfonso de Moncada e Ferrant Oller en nonbre dei Concejo de la cibdat de Murcia cuyos procuradores especiales e abastantes son et Ferrant Alfonso en nonbre dei Concejo e cavalleros e escuderos e ornes buenos de la cibdat de Çamora cuyo procurador especial e abastante es et Velasco Yemenes el Moço e Johan Velasques en nonbre dei Concejo e cavalleros e escuderos e ornes buenos de la cibdat de Avila cuyos procuradores especiales e abastantes son et Arnal Bonal doctor en nonbre dei Concejo e cavalleros e escuderos e ornes buenos de la cibdat de Salamanca cuyo procurador especial e abastante es et don Johan Ferrandes abad de Fusiellos en nonbre del dean e cabillo de la eglesia de la cibdat de Palencia cuyo procurador especial e abastante es et Ferrant Sanches de Moriana e Adan Lopes en nonbre dei Concejo de la cibdat de Jahen cuyos procura- dores especiales e abastantes son et Diego Gomes d'Almaras e Ruy Ferrandes Barroso en nonbre dei Concejo de la cibdat de Plasencia cuyos procuradores especiales e abastantes son et Johan Dias escudero e Ferrant Sanches regidor en nonbre de la cibdat de Calahorra cuyos procuradores especiales e abastantes son et Pero Ferrandes e Johan 267
  • Ferrandes mercador en nonbre e vos de la cibdat de Oviedo cuyos pro- curadores especiales e abastantes son et Johan Alvares e Ruy Gonçales de Falces en nonbre del Concejo de la cibdat de Cuenca cuyos procura- dores especiales e abastantes son et Ferrant Gonçales e Alfonso Martins en nonbre del Concejo de la cibdat de Coria cuyos procuradores especiales e abastantes son et Alfonso Sanches fljo de Gonçalo Sanches e Gonçalo Sanches fijo de Francisco Sanches en nonbre dei Concejo de la cibdat de Badajos cuyos procuradores especiales e abastantes son et Gil Martins e Gomes Guterres en nonbre dei Concejo de Cibdat Rodrigo cuyos pro- curadores especiales e abastantes son et Andres Ferrandes e Lorenço Ferrandes en nonbre dei Concejo de la cibdat de Ubeda et Johan Garcia e Gonçalo Martins en nonbre dei Concejo de la cibdat de Baeça cuyos procuradores especiales e abastantes son et Johan Duranes e Alfonso Gonçales en nonbre dei Concejo de la cibdat de Orenes cuyos procura- dores especiales e abastantes son et Roldan Peres e Johan Martins Trapero en nonbre dei Concejo de la cibdat de Soria cuyos procuradores especiales e abastantes son et otros procuradores de algunas cibdades de los regnos dei dicho sefior rey et otrosi (20) seyendo y presentes Diego de Corral oydor de la abdiencia dei dicho sefior rey en nonbre dei Concejo de la villa de Valladolit cuyo procurador especial e abastante es et Johan Martines e Clemen Sanches en nonbre dei Concejo de Villa Real cuyos procuradores especiales e abastantes son et Ferrant Ferrandes galego et Johan Nunes despensero dei rey en nonbre dei Concejo de la villa de Toro cuyos procura- dores especiales e abastantes son et Martim Sanches de Riba Frecha e Johan Marques en nonbre dei Concejo de la villa de Logroõo cuyos procuradores especiales e abastantes son et Juan Lopes de Durango en nonbre dei Concejo de Fuenterrabia cuyos procuradores especiales e abastantes son et Pero Peres d'Arriaga e Gutierre Martins d'Estella en nonbre dei Concejo de la villa de Vitoria cuyos procuradores especiales e abastantes son et Martim Martines de Castro e Sancho Garcia de Branceos en nonbre dei Concejo de la villa de Ordufia cuyos procuradores especiales e abastantes son et Martim Roys e Gonçalo de Conparada en nonbre dei Concejo de la villa de Alfaro cuyos procuradores especiales e abastantes son et Niculas Ruys et Johan Ruys en nonbre dei Concejo de la villa de Almaçan cuyos procuradores especiales e abastantes son et Johan Lopes de Arenaça en nonbre dei Concejo de la villa de Castro d'Ordiales cuyo procurador especial e abastante es et Domingo Peres fijo de don Pedro en nombre dei Concejo de la villa de Agreda cuyo procurador especial e abastante es et. Gutierre Ferrandes fijo de Gutierre Gonçales et Ruy Ferrandes de Sandoval en nonbre dei Concejo de Castro Xeris cuyos procuradores especiales e abastantes son et Ruy Mar- tins e Johan Pardal en nonbre dei Concejo de la villa de la Crufia cuyos procuradores especiales e abastantes son et Ferrant Velasques en nonbre dei Concejo de Caceres cuyo procurador especial e abastante es et Lasaro Gomes en nonbre dei Concejo de Trogiello cuyo procurador especial 268
  • e abastante es et Martim Sameran en nonbre dei Concejo de Betances cuyo procurador especial e abastante es et Per Alvares fljo de Johan Alfonso e Velasco Peres en nonbre dei Concejo de la villa de Cuellar cuyos pro- curadores especiales e abastantes son e Alvar Ferrandes fljo de Gil Velasques et Johan Velasques de Tapia en nonbre dei Concejo de la villa de Sepulvega cuyos procuradores especiales e abastantes son et Per Alvares fijo de Andres Martines e Anton Sanches en nonbre dei Concejo de la villa de Atiença cuyos procuradores especiales e abastantes son et Johan Sanches fijo de Ruy Sanches en nonbre dei Concejo e alcades e ornes buenos de la villa de Medina dei Canpo cuyos procuradores espe- ciales e abastantes son et Diego Ferrandes e Gonçalo Bermudes en nonbre dei Concejo de la villa de Madrit cuyos procuradores especiales e abastantes son et Ferrant Gascon despensero mayor del rey et (SO v.) Pero Ferrandes de Cueto en nonbre dei Concejo de la villa de Guada- lajara cuyos procuradores especiales e abastantes son et Rodrigo Rodri- gues Carriello e Johan Alfonso Salmeron en nonbre dei Concejo de la villa de Huepte cuyos procuradores especiales e abastantes son et Ferrant Çapata et Ruy Sanches en nonbre dei Concejo de la villa de Requena cuyos procuradores especiales e abastantes son et Pero Martines e Ximen Garcia en nonbre dei Concejo de la villa de Deça cuyos procuradores especiales e abastantes son et Alfonso Martins alcallde e Johan Gomes jurado en nonbre dei Concejo de la villa de Alçaras cuyos procuradores especiales e abastantes son et Gonçalo Martines jurado e Asensio Rodrigues en nonbre dei Concejo de la villa de Carmona cuyos procura- dores especiales e abastantes son et Ferrant Ruys de Grajera e Jaymes Peres en nonbre dei Concejo de la villa de Çaja cuyos procuradores espe- ciales e abastantes son. Et otrosl otros algunos procuradores de otras villas de los regnos dei dicho sefior rey. Et luego todos los sobredichos e cada uno dellos por sy e por sus partes por los dichos poderes fisieron juramento en la Crus e en los Santos Evangelios corporalmente tanjidos con sus manos e pleyto e omenage en manos de los dichos Pero Gonçales e Pero Lopes solepnement estipulantes e recibientes es en persona e en nonbre dei dicho sefior infante cuyos curadores son en esta forma que se sigue. Que despues de los dias dei dicho sefior rey don Johan que los dichos perlados marques de Villena maestres e condes e ricos ornes cavalleros e escuderos e las clbdades e villas de los regnos dei dicho sefior rey que tomaran por su rey e por su sefior natural e por heredero de los regnos de Castiella e de Leon al dicho infante don Anrrique su fijo primero heredero. Et otrosi todos los sobredichos e cada uno dellos fisieron jura en la Crus e en los Santos Evangelios que tanjeron con sus manos corpo- ralmente. Et otrosl pleyto e omenage en las manos de Enrrique Manuel de Villena sefior de Cascales por parte de la dicha infante dofia Beatris asi comino de su curador e actor solepnemente estipulante e recibiente 269
  • lo en nonbre de la dicha Infante en esta manera que despues de los dias dei dlcho sefior rey de Castlella que recibran por su reyna e por su sefiora a la dicha infante dona Beatris casando con el dicho sefior infante. Et otrosi fisieron pleyto e omenage e jura en manos de los dichos Pero Gonçales e Pero Lopes solepnemente estipulantes e reci- bientes lo en nonbre de todos aquelles a qulen pertenece e pertenecer puede en esta manera. Que falleciendo el dicho sefior infante despues de la muerte dei dicho sefior rey de Castiella non dexando fijo o otro qualquier su decendiente legitimo (SI) que tomen por su rey e por su sefior al otro fijo mayor del dicho sefior rey de Castiella et falleciendo el otro su decendiente mayor legitimo et non quedando otro su fijo o decendiente varon legitimo dei dicho sefior rey que tomaran por su reyfia e por su sefiora a su fija mayor legitima e non quedando su fija que tomaran a qualquier nieta suya mayor legitima que quedare. Et non quedando dei dicho sefior rey descendiente alguno en este caso que tomen por su reyna e por su sefiora a la infante dofia Leonor su hermana et despues delia al su fijo legitimo delia. Et non dexando fijo o otro qualquier su decendiente varon legitimo que tomaran por su reyna a su fija mayor legitima de la dicha infante. E non dexando fija alguna legitima que tomen a su nieta mayor legitima. Et otrosi todos los sobredichos e cada uno dellos juraron en la Crus e en los Santos Evangellos con sus manos tanjidos corporalmente et fisieron pleyto e omenage en las manos dei dicho Enrrique Manuel solepnemente estipulante recibiente lo en nonbre dei dicho sefior rey de Portogal asi commo su procurador et en nonbre de la dicha infante dofia Beatris asi commo su curador e actor e en nonbre de todos aquelles a quien pertenece e pertenecer puede. Que en caso que non quede decendiente alguno legitimo sin medio ylegitimo alguno dei dicho sefior rey don Johan ni de la dicha infante su hermana segunt que dicho es que tomen por su rey e por su sefior natural al dicho sefior don Ferrando de Portogal primo dei dicho sefior rey don Johan de Castiella. Et falle- ciendo el dicho sefior rey de Portogal non dexando fijo o otro qualquier su decendiente varon legitimo que tomen por su reyna e por su seflora a la dicha infante dofia Beatris fija dei dicho sefior rey de Portogal et ella falleciendo e non dexando algunt varon legitimo decendiente que tomen a qualquier otra fija legitima o a los otros sus decendientes legítimos. Et non gardando los sobredichos o alguno dellos todo lo que desuso es prometido e jurado asi en manos de los dichos Pero Gonçales e Pero Lopes por parte dei dicho infante e de los otros a quien pertenece commo en manos dei dicho Enrrique Manuel por la parte dei dicho rey de Por- togal e infanta e de los otros a quien pertenece que cayan en caso de traycion e sean por ello traydores aquel o aquellos que contra ello o contra parte dello vinieren. 270
  • Et despues desto en este mesmo dia viernes a ora de las viesperas en presencia de nos los dichos Johan Sanches e Alfonso Peres escrivanos e notários públicos sobredichos e de los testigos que a ello fueron presentes el dicho sefior rey de Castiella (21 v.) fiso jurar e otorgar e prometer de tener e gardar e conplir todos los tratos desuso contenidos e cada uno dellos a la dicha reyna dona Johana su madre e a la infante dofia Leonor su hermana. Et las dichas reyna e infanta fisieron el dicho juramento en la Crus e en los Santos Evangellos tanjendo los con sus manos cor- poralmente. Et otorgaron e prometieron de tener e gardar todas las cosas e cada una delias contenidas en estos tratos suso escriptos so aquellas mesmas penas contenidas en los tractos suso escpritos asi espirituales commo tenporales las quales deven ser puestas por el Padre Santo pera ratificacion de todas las cosas contenidas en los susodichos tractos a el dicho Enrrique Manuel de Villena sefior de Cascales commo a procurador e mensagero especial dei dicho sefior rey de Portogal et otrosi commo a curador de la dicha infante dofia Beatris et otrosi commo a procurador de la dicha reyna dofia Leonor de Portogal firme e solepnemente estipulante e recibiente los dichos juramentos e otorga- mientos e promisiones sobre principal e penas susodichas en nonbre e vos de los sobredichos. Et despues desto en la dicha cibdat de Soria martes quatro dias dei mes de setienbre era susodicha en presencia de nos los dichos Johan Sanches e Alfonso Peres escrivanos e notários públicos sobredichos e de los testigos que a esto fueron presentes en el palacio dei dicho sefior rey don Johan fisieron pleyto e omenage e jura por la forma sobredicha en manos de los dichos Pero Lopes d'Ayala asi commo curador dei dicho senor infante don Enrrique. Et otrosi en persona e en manos dei dicho Enrrique Manuel asi commo procurador dei dicho sefior rey de Portogal et otrosi en nonbre de la dicha infante dofia Beatris asi commo de su curador e actor estos que se slguen. Don Johan fijo dei conde don Tello e Lope Ochoa de Avellaneda e Johane Gonçales su hermano et Johan duque e Johan de Sant Johan d'Avendafio et Pero Gonçales Carriello posadero mayor del rey et Pero Gomes de Porres et Yefiego Ortis el Mayor et Johan Sanches e Gutierre Sanches de Bustamonte. Et despues desto viernes veynte e uno dias dei dicho mes de setienbre de la era susodicha fisieron pleyto e omenage e jura en manos de los sobredichos Pero Lopes d'Ayala e Enrrique Manuel por la forma sobredicha Ruy Ponce de Leon en nonbre de don Fadrique duque de Benavente hermano dei rey cuyo procurador especial e abas- tantes es. Et otrosi por sy mesmo. (22) Et otrosi don Ferrando obispo de Leon et don Ferrando obispo de Badajos et Alvar Peres Osorio por sy e otrosy por Johan Rodrigues de Neyva por las fortalesas que el dicho Johan Rodrigues tiene por el dicho duque cuyo procurador especial e 271
  • abastante es. Et Ferrant Alvares de Toledo et Ferrant Peres d'Andrade e Pero Suares de Quiflones adelantado mayor en tierra de Leon et Pero Suares alcalde mayor de Toledo et Gonçalo Gonçales de Açores e Juan Ramires de Gusman et Pero Ferrandes Sanchon en nonbre dei Concejo de la clbdat de Palencia cuyo procurador especial e abastante es et Johan Alvares en nonbre dei Concejo de la cibdat de Astorga cuyo procurador especial e abastante es et Johan Gonçales de Palanco en nonbre dei Concejo de la villa de Santander cuyo procurador especial e abastante es et Lope Gallo e Alfonso Velasques en nonbre dei Concejo de Bivero cuyos procuradores especiales e abastantes son. Otrosi plego al dicho sefior rey de Castiella por sy e por el dicho infante don Enrrique su fijo e sus herederos e sucesores e al dicho Enrrique Manuel en vos e en nonbre de los dichos sefiores rey de Portogal e infanta que sy por aventura algunas de las cosas contenidas en los tractos e posturas e convenencias avidas entre los dichos sefiores que se ovieren de conplir fasta primero dia de setienbre fincaron de conplir o non se conplieron segunt que en los dichos tractos e convenencias se contiene et por esta rason alguna de las partes cayeron en algunas penas de ruygor de derecho que porquanto los dichos sefiores creen e son ciertos que non quedaron de se conplir por culpa ni mengua de alguno dellos que estas dichas penas que la una parte que non las puede levar de la otra ni la otra de la otra. Et sy algunas penas fincaron cometidas por alguna de las partes desde agora la otra parte gelas remetio et espresamente e graciosa e libremente e se dan por libres e por quites delias e que todas las dichas cosas e alguna delias que non sc conplieron que sean avidas por conplidas e confesaron que fueron conplidas bien e conplidamente segunt que en los dichos tractos se contiene et que los dichos tractos e posturas convenencias que finquen firmes e estables e valederas en todo e por todo segunt que en ellos se contiene. Lo qual todo retifican e aprovan e loan e an por firmes e valederas e prometen de gardar e conplir so las penas e juramentos en ellos contenidos. Et las procuraciones e curadoria e actoria de los dichos rey de Portogal et reyna dofia Leonor de Portogal e infante dofia Beatris de las quales desuso es fecha mencion parescieron estpritas en cartas non rotas ni viciadas ni canceladas ni en alguna parte delias sospechas fechas por mano de mim el dicho Alfonso Peres notário publico sobre- dicho e firmadas las (22 v.) procuracion e curadoria dei dicho rey de Portogal e infante dei nonbre dei dicho sefior rey de Portugal e selladas con su sello de piorno pendient anbas en uno et la procuracion de la dicha reyna de Portogal firmada de su nonbre e sellada de su sello pendiente de cera amariella segunt que por ellas parescia el tenor de las quales es este que se sigue. Don Ferrando por la gracia de Dios rey de Portogal e dei Algarbe a quantos esta carta vieren fasemos saber que nos por prol de los 272
  • nuestros regnos e onrra nuestra e de mi fija la infante dofia Beatris firmamos ciertos tratos e avenencias en el mes de mayo desta era corriente por nuestros procuradores don Johan Alfonso conde de Oren et Gonçalo Vasques de Ase vedo sefior de Loriafia e curadores de la dicha infante con el mucho alto e noble don Johan por esa mesma gracia rey de Castiella e de Leon en los quales tratos entre las otras cosas se contiene que el dicho sefior rey de Castiella faga por todo el mes de agosto primero que viene en sus cortes jurar e faser pleito e omenage a los perlados e marques de Villena maestres de las Ordenes e condes e ricos ornes cavalleros e escuderos fijos dalgo et otrosi a los pro- curadores de las cibdades e villas maus principales de Castiella e de Leon en manos de los dichos nuestros procuradores e curadores de la dicha infante conviene a saber. Que despues de la muerte dei dicho sefior rey don Johan averan e tomaran por su reyna e por su sefiora a la dicha infante dofia Beatris mi fija casando con el infante don Enrrique fijo primero heredero dei dicho sefior rey don Johan. Et otrosi juraran e faran pleyto e omenage que en caso que dei dicho sefior rey don Johan e dei dicho infante don Enrrique su fijo e de la infante dofia Leonor hermana dei dicho rey don Johan non quede algunt decendiente legitimo sin medio ylegitimo alguno que tomen por su rey et su sefior natural a nos susodicho don Ferrando rey de Portogal su primo et nos fallesciendo que fillen a mio fijo mayor legitimo. Et fallesciendo nos el dicho rey non dexaudo fijo o qualquier otro decendiente varon legitimo que tomen por su reyna e por su sefiora a la dicha infante dofia Beatris fija de mi el dicho rey de Portogal. Et ella fallesciendo e non dexando algunt varon legitimo decendiente que tomen a qualquier otra su fija decendiente legitima et a sus decendientes legitimos segunt en los dichos tratos mas conplidamente es contenido. Et porque los dichos conde de Oren e Gonçalo Vasques son ocupados en otras cosas de nuestro servicio en tal manera que non pueden llegar agora a las cortes dei dicho rey de Castiella pera tomar los dichos juramentos e pleytos e omenages por ende nos confiando de la bondat e lealdad e discrecion dei mucho cnrrado e noble varon Enrrique Manuel de Villena sefior de Cascales por los grandes debdos de linage e parentesco que conusco tiene e con la dicha infante dofia Beatris mi fija fase (23) mos e ordenamos establecemos al dicho Enrique Manuel por nuestro procurador e mandadero e mensagero especial actor factor e negocior gestor et otrosi lo damos e costituymos actor factor tutor curador de la dicha infante dofia Beatris mi fija la qual es menor de hedat e esta en nuestro poder en aquella manera e guysa e forma que lo nos mejor e mas conplidamente podemos faser e ello mejor e mas conplida- mente puede ser al qual de nuestra cierta ciência e poder absoluto damos conplido poder que el por nos e en nuestro nonbre commo nuestro pro- curador et otrosi en nonbre de la dicha infante dofia Beatris commo su actor factor e curador negocior gestor pueda recebir e tomar de los 273 18
  • dichos perlados marques de Villena maestres condes e ricos omes cavalleros e escuderos fijos dalgo e cibdades e villas de Castlella e de Leon e tome e reclba los dichos juramentos pleytos e omenages dellos et cada uno dellos por la guisa susodicha et segunt la forma con- tenlda en los dichos tratoos e avenencias. Et otrosl que en nuestro nonbre e de la dicha Infante ml fija pueda recebir e reciba otorgacion e aprobaclon e confirmacion las quales la reyna dofia Johana nuestra tia et otrosi la Infante dofia Leonor nuestra prima an de faser en rason de los sobredlchos tratoos e avenencias los quales nos firmamos en cortes con el dicho rey don Johan nuestro primo et ellas segunt es contenido en los dichos tratos los an de aprovar e retiflcar e loar. Et que pueda el dicho Enrrique Manuel en nonbre nuestro e de la dicha infante estipular e recebir de las dichas sefioras reyna e infanta qualesquier promisiones e obligaciones de penas qualesquier e interesse e otra qualquier somision e asensura eclesiástica pera cobracion e firmesa de las dichas aprobacion e ratificacion. Et que otrosi en nonbre nuestro e de la dicha infante el dicho Enrrique Manuel pueda gafiar a nos e a la dicha infante e a nuestros herederos e sucesores e recebir de qualquier persona a quien pertenece o pertenecer pueda a adelante en qualquier guysa qualquier quitacion e reynson de qualesquier penas e interese e juramentos e de qualquier otra cosa en que nos o la dicha infante o nuestros herederos o sucesores de presente somos o pudiesemos ser adelante obligados por qualquier manera por rason de los tratoos firmados por nos sobre desposorios e casamiento de la dicha infante dofia Beatris mi fija e don Fadrique duque de Benavente et de la dicha quitacion o quitaciones que le asi fechas fueren en nuestro nonbre e de la dicha infante tomar pedir instrumentos públicos et para que por nos e en nuestro nonbre e en nonbre de la dicha infante dofia Beatris pueda otorgar e otorgue qualquier quitacion o remisyon a qualquier o a quales- quier personas de qualesquier penas e intereses juramlentos et de quales- quier otras cosas en que el dicho rey de Castiella o sus sucesores e el rey don Enrrique su padre e el dicho duque de Benavente su hermano e quales (SS v.jquier dellos son o puedan ser obligados por qualquier manera por rason de los dichos tratoos de los dichos desposorios e casamiento de la dicha infante dofia Beatris mi fija e dei dicho duque et de las dichas quitacion e reynsion faser e otorgar e dar dello cartas e instrumentos públicos. Et otrosi nos de nuestra cierta ciência e poder absoluto damos conplido poder en aquella manera que lo mejor e mas conplidamente podemos faser al dicho Enrrique Manuel que el en nonbre e en vos de todos los nuestros sogeptos e naturales asi perlados como maestres de las Ordenes condes ricos omes cavalleros e escuderos fijos dalgo e concejos de las cibdades e villas de nuestros regnos et por ellos pueda recebir e reciba quitamento e asolipcion e remision una e dos e tres veses de qualesquier pleytos e obligaciones e omenages e juras e penas las 274
  • quales los sobredichos e cada uno dellos tengan fechas al dicho duque o a su tutor o curador o curadores en su nonbre o a otra qualquier persona. Et otrosi por flrmesa de las dichas quitacion e asoluclon e remislon en nonbre de los sobredichos nuestros sogeptos e por ellos estipular e recebir qualesquier penas e juramentos et otras qualesquier obligaciones reales e personales. Otrosi damos poder especial para que por nos e en nuestro nonbre e en nonbre de la dicha infante mi fija pueda confesar e confiese que todas las cosas e cada una delias que el sobredicho rey de Castiella era e es tenudo de faser e conplir por rason e virtud de los dichos tractos fasta primero dia de setienbre primero que viene que el que las conplio segunt se obligo. Et sy por aventura algunas cosas quedaron e quedaren por conplir que non ficaren conplidas ante dei dicho termino asi e tan perfetamente commo se devieron conplir que el sobredicho Enrrique Manuel nuestro procurador las pueda aver en nuestro nonbre e de la dicha infante. Et por nos e por ella por bien conplidas e acabadas et sy por esta rason el sobredicho rey cayere o incurriere algunas penas que las pueda en nuestro nonbre e de la dicha infante por nos e por ella remeter e quitar et nos desde agora las remetemos e graciosamente e libremente quitamos. Et otrosi damos poder al dicho Enrrique Manuel que dei dicho rey de Castiella pueda recebir e reciba en nonbre nuestro e de la dicha infante mi fija semejantes confensiones e otorgamientos en los quales el dicho sefior rey de Castiella confiese e otorgue et otrosi que todas las cosas e cada una delias las quales nos éramos tenudos de faser e conplir por rason e virtud de los dichos tractos fasta primero dia de setienbre primero que viene que las conplimos e acabamos segunt éramos tenudo e Obligado et que las a por conplidas e acabadas en todo e por todo commo en los dichos tractos es contenido et sy por aventura algunas cosas quedaron o quedaren por conplir que non fueren conplidas ante dei dicho termino o fueron mas non asi e tan perfectamente commo se devieran conplir por la qual rason nos incurremos o incurrieremos las penas contenidas en los dichos tratoos damos especial e conplido poder al dicho Enrrique Manuel que en nuestro (24) nonbre e de la dicha infante pueda recebir e reciba quitacion e reynson dei dicho rey de Castiella de las dichas penas e juramentos e de todo lo otro su derecho et que seamos nos e la dicha infante mi fija libres e quitos commo e por aquella guysa sy todas las cosas fuesen conplidas como e quando devian. Et otrosi que pueda faser e desir todas las otras qualesquier cosas que a las sobredichas cosas e cada una delias perteneciese e fueren depenentes e conexas en qualquier manera aunque sean tales que requeran especial mandado e mayores que la3 espresas en esta nuestra presente carta. 275
  • Et sy alguna ley de geral degredo derecho comun civil o canonico o alguna otra ley nuestra o de los reyes de ante nos o fuero o fasafia o costunbre o estilo general o particular enbargan o contradisen en alguna manera a lo que susodicho es o parte dello por qualquier guysa nos de nuestra cierta ciência e poder absoluto las tollemos e revocamos e cassamos e enrricamos et queremos que todo lo que susodicho es vala e tenga non enbargante qualquier ley o decretai o degredo de derecho comun civil o canonico o contra alguna ley nuestra de los reyes ante nos o qualquier otro fuero fasafia costunbre general especial aunque tales sean que dellos de cada uno dellos en esta nuestra presente carta deviese ser especial o espresa mencion fecha e espresamente e especial- mente nonbradas. Et otrosi de nuestra cierta ciência e poder absoluto soprimos toda solepnidat e interposicion de decretos e qualesquier otras renunciaciones e clausulas que en esta nuestra presente carta deven ser puestas per convalidamento e corrobaracion de todo lo que dicho es e cada uno dello e avemos lo todo aqua por espreso e espresamente nonbrado et prometemos a aver por firme et estable todo lo que asi fuere fecho e dicho e procurado por el dicho Enrrique Manuel en nuestro nonbre e de la dicha infante e de los dichos nuestros sugeptos e naturales so obligamiento de todos nuestros bienes los quales pera esto obligamos. E en testimonio desto mandamos faser esta carta de procuracion e curadoria. Dada en Estremos dies e seys dias de junío. El rey lo mando. Alfonso Peres la fiso era de mill e quatrocientos e dies e ocho afios. El rey. Dona Leonor por la gracia de Dios reyna de Portogal e dei Algarbe a quantos esta carta de procuracion vieren fago saber que yo fiando de la bondat e lealtad e debdos grandes que Enrrique Manuel de Villena seSor de Cascales tiene con el rey mi seiíor de Portogal ordeno e estableso al dicho Enrrique Manuel mi procurador actor factor negocior gestor e mensagero especial segunt que el mejor e mas complidamente puede ser e de derecho mas valer especialmente que el por mi e en mi nonbre pueda requerer e desir al muy noble e alto principe don Johan por la gracia de Dios rey de Castiella e de Leon que faga a la reyna dofia Johana su madre et otrosi a la infante dofia Leonor su hermana otorgar e confirmar e aprovar e loar los tratos e avenencias que en (2!t v.) este mes de mayo que otrafio paso fueron firmados en cortes por rason de los desposorios e casamiento de la infante dofia Beatris mi fija et dei infante don Enrrique fijo primero heredero dei dicho sefior rey don Johan e de otras cosas por el rey mio sefior et por el dicho sefior rey don Johan et que en mi nonbre pueda recebir e reciba de las dichas reyna e infanta la dicha aprovacion e notificacion. Et otrosi sobre la dicha ineficacion e aprobacion pueda estipular e recebir de las dichas sefioras reyna e infante su fija qualesquier obligaciones de penas e interese e juramentos e otras qualesquier somisiones e asensura ecle- 276
  • siastica et otrosi que el por mi e en mio nonbre pueda dar quitacion e quite al dicho sefior rey de Castiella et don Fadrique duque de Benavente e sus herederos e sucesores todas las penas e interese e juramentos e toda otra qualquier cosa en que a mi el dicho sefior rey de Castiella e sus herederos e sucesores otros e otrosi el dicho duque e sus herederos e sucesores son de presente o puedan ser adelante obligados en qualquier manera por rason de los tratoos que fueron firmados por el rey mio sefior de Portogal e por mi et por el rey don Enrrique e Ferrant Peres d'Andrade commo curador dei dicho duque sobre desposorios e casa- miento de la dicha infante dofia Beatris mi fija e dei dicho duque et esta medes quitacion e reynson por mi e mis herederos e sucesores recebir dei dicho sefior rey de Castieila e duque e su tutor o curador o curadores de las dichas penas e interese et juramentos e de otra qualquier cosa en que yo de presente so o fuere adelante o podre ser en qualquier manera a los sobredichos rey de Castiella e duque e sus herederos e sucesores por rason de los dichos tratoos e de las dichas quitaciones instrumentos públicos o cartas pedir et recebir otros e otorgar sy meester fuere. Et otrosi quel dicho Enrrique Manuel pueda concordar e concuerde con el dicho sefior rey de Castiella e con el dicho duque o su tutor o curador o curadores que los tratoos de los dichos desposorios e casamiento de la dicha infante dofia Beatris e duque sean ningunos ni ayan ni puedan aver efecto alguno en juysio nin fuera dei en alguna manera et cierta de las sobredichas cosas e cada una delias do al dicho Enrrique Manuel mio poder conplido commo dicho es. Et para faser e desir todas las otras cosas que a las sobredichas cosas e cada una delias pertenecieren o a ellas fueren dependientes e conexas en qualquier manera et prometo de aver por firme et por estable todo lo que asi por el dicho Enrrique Manuel fuere fecho e dicho e procurado so obligacion de todos mis bienes los quales pera esto obligo. Et en testimonio desto mande faser esta carta de procuracion. Dada en Estremos (25) dies e seys dias de junio. La reyna lo mando. Alfonso Peres la fiso. Era de mill e quatrocientos e dies e ocho afios. La Reyna. Te8tigos que a todo esto fueron presentes don Johan obispo d'Amiens et el custudio de Leon e Micer Ebrardo mensageros dei rey de Francia et Mosen Buradon Cavallero et Johan de Armon doctor mensageros dei due d'Anjo et Sancho Garcia Cavallero despensero mavor del rey e su cavalleriso mayor et Ferrand Martins chantre de la Gardia que es en el regno de Portogal et Gonçalo Yanes canonigo e vicário en la dicha cibdat de la Gardia et don [ ](i) obispo de Marruecos et Alfonso Domingues arcediano de Covilafia e otros muchos. Nos el Rey 0) Espaço em branco no manuscrito. 277
  • Et yo Johan Sanches escrivan dei dicho sefior rey de Castiella e su notário publico en la su corte e en todos los sus regnos con los testigos sobredichos fuy presente a todos los pleitos e omenages e juras que fueron fechas en la cibdat de Soria e otrosi a la dicha ratificacion que la dicha seflora reyna dona Juana e la dicha sefiora infante dona Leonor su fija fisieron e a todas las otras juras e pleitos e omenages e cosas que fueron fechas e firmadas e otorgadas en la dicha cibdat de Soria asi en las cortes commo despues segun se contiene en este quademo. Lo qual va estprito en nueve fojas con esta en que va mi nonbre e mi signo et otrosi deyuso de cada foja va puesto mi nonbre. Lo fis escrivir. Fis aqui este rnio sigflugar do sinal públicojno en testimofiio. (25 v.) E eu Affonso Perez stprivam de meu senhor el rey de Portugal e su notário jeeral na sua corte e en todos seus regnos per lecença e autoridade que o dicto senhor rey de Castella me deu pera dar fe con o dicto Johan Sanchez seu estprivan e notário sobredicto em estas coussas sobredictas segundo he contheudo en huum alvara assiinaado per sua mãao do dicto rey de Castella que me sobrello mandou dar pera as quaees fui chamado e rogado pressente fui con o dicto Johan Sanchez a todolas coussas de susso estpritas e cada hQa delas quando as asi o dicto senhor rey outorgava de Castela, E outrosi o dicto Anrrique Manuel e o bispo da Guarda e o Doutor Gil do Sem e o dayã de Coynbra per a manera de susso stpritas som em este caderno aqui suscpritos todallas folhas e aqui meu nome em cada hua folha e de mandamento e outorgamento do dicto senhor rey de Castella e a pedimento dos sobredictos bispo e Antique Manuel o Doutor e dayan esto soscprivi e per minha mâao aqui pus meu siinal que tal he. (Lugar do sinal público) (A. E.) 4191. XVII, 6-12 — Quitação dada a el-rei de Portugal por el-rei D. Pedro de Aragão das treze mil e quinhentas libras, parte das cinquenta mil do dote de D. Leonor, rainha de Aragão. 1347, Dezembro, 30 — Pergaminho. Bom estado. Noverint universi quod nos Petrus Dei gracia rex Aragonum Valen- ciae Maioricae Sardiniae et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritaniae confitemur et recognoscimus vobis venerabili in Chrispto patri Alfonso episcopo Elborensi et religioso Roderico Johanis magistro Ordinis Milicie Jeshu Chrispti in Portugália et dilectis nostris Alfonso Novaes et Laurencio Martini de Avelaal militibus nunciis legatis ac procuratoribus illustrium Alfonsi et Beatricis Dei gracia regis et regine Portugalie vos ut nuncios et procuratores praedictos solvisse et tradi- disse de mandato et voluntate nostra expressis dilecto consiliario et thesaurario nostro Jacobo Rubei recipient! pro nobis et nomine nostro tres decimo mille quingentas libras Barchinona ex et de illis quinquaginta 278
  • mille libras dicte monete nobis in dotem praemissis per dictos regem et reglnam Portugalie cum illustri Alienora regina Aragonum eorum filia cônjuge nostra caríssima quas quidem tresdecim mille quingentas libras solvistis et tradidistis dicto thesaurario nostro ultra illam quantitatem decern mille librarum dicte monete quas nobis seu aliis nomine nostro eadem ratione solvistis de quibus decern mille libris vobis jam facte sunt apoche condecentes. Et quare de dictis tresdecim mille quingentis libris paccati sumus pariter et contenti renunciantes exception! pecunie non numerate non tradire non solute non habite et non recepte et doli mali et in factum actioni. Ideo absolvimus predictos regem et reginam Portugalie et eorum heredes verum absentes tanquam presentes et bona eorum quecumque et eos quitios absolutos et immunes facimus quantum ad quantitatem superius expressatam facientes inde eis et vobis nomine eorum in manum et posse notarii infrascripti ipsorum nomine ac omnium aliorum quorum interest vel interesse potest aut poterit legitime stipulantis bonum finem quita- cionem et absolucionem ac firmum pactum de ulterius non petendo nec a modo pro eisdem tresdecim milibus quingentis libri faciemus contradlctos regem et reginam Portugalie ac successores suos aut bona sua seu alterius cujuscunque aut movebimus seu moveri faciemus vel permitemus quaestionem aliquam seu demandam in judicio sive extra aliqua ratione. Et in testimonium praemissorum presens fieri jussimus publicum instru- mentum per notarium infrascriptum nostro sigillo appendicio communitum. Quod est actum in palacio regio Barchione tercio kalendas Januarii anno Domini millesimo ccc° xl septimo. Signum (Sinal público) Petri Dei gratia regis Aragonum Valencie Maiorcice Sardinie et Corsice comitis que Barchione Rossilionis et Ceritanie qui hac laudamus concedimus et firmamus Testes sunt qui presentes sunt Hugo Vicenci episcopus Johanes Ferdinandi Munionis. Rodericus Didaci. Bernardus de Ultzi- nellis. Raymundus de Valle Signum (Sinal público) mei Raimundi Maranges scriptoris memo- rati domini regis Aragonum et notarii publici per totam terram et domi- nacionem ejusdem qui ejus mandato et auctoritate praedictis omnibus lnterfui et hec scribi feci. Dominus rex mandavit mihi Roderico Maranges (L. P.) 4192. XVH, 6-13 — Este documento encontra-se nesta mesma gaveta, maço 8, n.° 7. 279
  • 4193. XVII, 6-14 — Auto do casamento do infante D. Pedro, filho de el-rei D. Afonso IV, com a infanta D. Constança, filha de el-rei D. João de Castela. Coimbra, 1338, Março, 16.—Pergaminho. Bom estado. En nome de Deus amen. Sabham todos quantos este stromento virem que na era de mil tre- zentos sateen ta e sex anos dezesex dias de Março na cidade de Coimbra dentro nos paaços do muy nobre senhor Dom Affonso pela graça de Deus rey de Portugual e do Algarve per deante o honrado barom e sajes Pedro do Sem chanceler do dicto senhor rey en presença de mim Bertholameu Perez publico tabeliom do dicto senhor rey na dieta cidade de Coimbra e das testemunhas que adeante som scriptas a esto specialmente chamadas e pagadas o honrado barom Fernam Gonçalvez Cogominho vasalo do dicto senhor rey mostrou huum stromento fecto e asiinado per mãao de Pedro Annes publico e geeral tabeliom do dicto senhor rey nos seus reynos e porque dezia que compria de envyar o dicto stromento a algúas partes e se temia de se perder ou ronper per augua ou per fogo ou per outra maneyra de causo fortuyto e guisa que a certidoem dei nom ficaria em momoria pedio e demandou ao dicto chanceler que dese a mim Berto- lameu Perez tabeliom sobredicto sua outuridade que tornase o dicto stromento de publica forma em publica forma so meu signal. E o dicto Pedro do Sem chanceler veendo e consiirando as razões sobredictas demandadas pelo dicto Femam Gonçalvez avendo examinado o dicto stromento e veendo como nom era raso nem borrado nem em nenhQa parte de sy sospecto segundo mays comipridamente no dicto stromento parecia mandou e deu a mim dicto taleliom sua outoridade que tornase o dicto stromento en publica forma so meu signal. Do qual stromento o teor tal he En nome de Deus amen. Sabham todos que perante os muy nobres e muyto onrados senhores Don Affonso pela graça de Deus rex de Portugual e do Algarve e o inffante Don Pedro seu filho primeiro herdeiro Fernam Garcia dayam de Cunca mostrou e per mim Pedro Annes publico tabeliom geeral do dicto senhor rey em os seus reynos presentes as testemunhas adeante scritas aaquesto specialmente chamadas e rogadas leer e publicar fez híia carta de pro- curaçom scripta e asiinada per mãao de Domingo (sic) Fernandez notayro publico de Castrelo e seelada do seelo de cera colgado de Don Joham filho do inffante Don Manuel a qual carta e seelo careciam de toda sospeita segundo en elles parecia da qual carta o teor de vervo a vervo tal he Sepam quantos esta carta virem como yo dona Costança fija dei alto e noble senhor don Joham com voluntade e ruego e mandamento e grande afficamento dei dicho mio padre don Joham fago mio special procurador a Fernam Garcia deam de Cuenca clérigo de mio padre e chanceler magor de dona Blanca pera recebir per mim e en mi nonbre pura o condicionalmente por palabras de matrimonio de presente por mi 280
  • sposo e por mio marido segundo ley de christianos ai inffante don Pedro fijo primeiro herdero del alto e muy noble don Affonso pela graça de Dios rey de Portugual. E pera outorgar a mim dicha dona Costança per estas mismas palabras al dicho inffante don Pedro e por su espossa e por su muger segundo ley de christianos. E pera receber e outorgar sobre esto por joyas e por anielos o por pan todalas cosas e cada una delias que pera esto fueren mester. E prometo e juro verdade a Dios e a los Sanctos Evangelhos per mim corporalmente tanidos de aver por firme en todo tienpo que quier que per el dicho mio procurador fuere fecho o librado en todolo sobredicho o en parte delia e de non venir nem contra- dizer contra ello por mim nem por otrem en algum tienpo. Et desto piedo merce a mi senhor e a mio padre dom Joham que mande seelar esta procuraçom de su seelo. Et yo don Joham a ruego de la dicha mi fija dona Costança temendo por biem confirmado todo lo sobredicho mando seelar esta carta de procuraçom con el mio mayor seelo colgado. Esto foy e passo assy en alcaçar de la villa del Castielo logar dei dicho senhor don Joham. Domingo quatro dias de febrero era de mil trezientos seteenta e quatro annos. Testigos pera esto llamadas e rogadas Sancho Manuel fijo dei dicho senhor don Johan don frey James e frey Fernando su companhon e Gil Martinez despenseyro mayor del dicho senhor Stevom Perez copero e caquitero mayor de dona Blanca. Et yo Domingo (sic) Fernandez notário publico en la dicha vila dei Castielo a merced dei dicho senhor don Joham me acerte a todalas cosas sobredichas que en esta carta si contiene e a cada Ma delias recebiendo de la dicha senhora dona Costança la dicha jura sobre la Cruz e los Sanctos Evangelhos el dicho Fernam Garcia deam de Cuenca e recebi dello firme stipulaçom e outorgamento en nonbre dei dicho inffante don Pedro e por su mandado fiz escrever esta procuraçom segundo costunbre de la tierra e torne la en publica forma esta dicha procuraçom e la signe e la tesse deste mio signo acostunbrado en el logar dia mes e anno sobredichos. A qual carta de procuraçom assy mostrada per leuda e publicada o dicto dayam per poder da dieta procuraçom e en nome e en voz da dieta Dona Costança disse ao dicto senhor inffante Don Pedro estas palavras que se seguem Senhor inffante Dom Pedro eu Fernam Garcia dayam de Cuenca special procurador pera esto de Dona Costança filha de Dom Joham per poder que ey per esta procuraçom em seu nome procuratorio vos recebo por seu esposso e por seu marido lydemo da dieta Dona Costança per palavras de matrimonio de presente segundo direito da Sancta Egreja. E logo esse dayam jurou aos Sanctos Avanjelhos corporalmente per el tangudos em a alma da dieta Dona Costança que essa Dona Costança 281
  • tenha bem fielmente e aguardade (sic) conpridamente todo esto e que nom venha contra ello em nenhuum tenpo nem per nenhúa razam. Outrossy o dicto inffante Dom Pedro recebeo a dieta Dona Costança por sa esposa e molher lydema per palavras de matrimonio de presente segundo a forma da Sancta Egreja e jurou aos Sanctos Avanjelhos corpo- ralmente per el tanjudos que el tenha bem e fielmente e aguarde con- pridamente todo esto e que nom vaa contra ello en nenhuum tempo nem per nenhúa razom. Fecto foy aquesto em Évora nas casas do moesteyro de Sam Fran- cisco postumeyro dia de Fevereyro era de mil trezentos sateenta e quatro anos. Testemunhas os onrados padres senhores Don Joham bispo de Lixboa Dom Pedro bispo d'Evora Dom Joham bispo de Lamego de Lugo Dom frey Salvado bispo de Lamego e Dom Garcia Perez meestre de Santiago e Dom Joham da Cerda e Dom Lopo Fernandez ricos homens e outros. E eu tabeliom sobredicto que a todo esto presente fuy em este stromento pera o dicto inffante screvi e syney do meu signal em testemuinho das dietas cousas. E eu Bertolameu Perez tabeliom sobredicto de mandado e d'auturi- dade do dicto Pedro do Sem chanceler do dicto senhor rey e a rogo do dicto Fernam Gonçalvez Cogominho o dicto stromento de publica forma em publica forma torney e ende [e]ste stromento com o teor do dicto stromento com minha mãao screvi e el meu signal pogi em testemuinho das dietas cousas que tal he (Sinal público). Testemunhas que a esto presentes forom Affonso Steveez Lourenço Calado Joham Duraaes e Lourenço Anes de Briteiros ouvydores do dicto senhor rey e outros. Esto foy fecto em Coimbra a era mes e dia e logo sobredictos. (L. P.) 4194. XVII, 6-15 — Doação feita por el-rei D. Pedro de Aragão à rainha D. Leonor, sua mulher, da vila de Toiro com seus direitos e per- tenças, e doutros locais. 1347, Fevereiro, 5.—Pergaminho. Bom estado. Noverint universi quod die Martis quinta die mensis Febroarii anno Domini millesimo trecentesimo quadragésimo septimo cum serenissimus princeps et dominus dominus Petrus Dei gracia rex Aragonum Valenciae Maloriace Sardinie et Corsice comesque Barchinonia Rossilionis et Ciritania quandam suam patentem literam misisset consulibus et probis hominibus ac universitati loci de Thoirio cujus quidem litere tenor sequitur per hanc formam Petrus Dei gracia rex Aragonum Valenciae Maiorice Sardinie et Corsice comesque Barchinonia Rossilionis et Ciritaniae fidelibus suis consulibus probis hominibus et universitati loci de Toirio salutem et graciam. Cum nos dederimus et assignaverimus illustri 282
  • Alienore regine Aragonum consortl nostre carissime in cameram et per camera sive in dodarium ac donationem propter nuper civitates Tirasone Jaanensis et Turobii cum omnibus et singulis aldeis terminis pertinentiis territoriis et juribus eorundem cujuscumque conditionis existant et castrum et locum de Campdalchum et de Campsfranch in regno Aragonum et castrum et villam de Quoquolibero et predictam villam seu locum de Thoirio in nostro comitatu Rossilionis quas quidem civitates aldeas et castra sive loca dicta regina seu quem voluerit de caetero nomine suo durante toto tempore vitae sue habeat et teneat ac possideat cum suis terminis et pertinenciis ac juribus universis et etiam recipiat seu recipi per quern voluerit faciat suis utilitatibus ac beneplacitis appli- cando omnes quoscumque redditus fructus et esdeveminenta expleta exitus proventus peytas pedagia questas subsidia et demandas tributa ac redemptiones exercituum et aliam jura quelibet quocumque nomine censeantur quas et que nos recipimus et recipere consuevimus et debemus ac nobis competunt et competere possunt seu poterunt et debent seu debebunt in futurum quoquomodo in civitatibus aldeis et castris sive locis superius annotatis et terminis ac pertinentiis uni- versis eorundem et inhabitantibus et habitatis in eisdem seu altero eorundem cujuscumque sexus etatis stratus conditionis fuerint sive legis ac prout nos recipiebamus habebamus et habere ac percipere poteramus ante dictam donationem et assignationem seu habere possimus modo quolibet in futurum et qui seu que nobis pertinent et pertinere possunt et debent nunc vel in futurum quamcumque ratione jure titulo fuit modo vel causa necnon recipiat dicta regina redditus mercati de Biescas que omnia teneat habeat possideat et recipiat integre et complete prout melius et pinguius nos et predecessores nostri tenere consuevimus ac prout perfectius praeterite regine Aragonum tenere consueverunt loca eis pro camara seu dodario ac donatione propter nuptia assignata necnon habeat memorata regina possideat et recipiat omnes cenas et obventiones dictarum civitatum aldearum et castrorum sive locorum prae- dictorum et pertinentiarum et terminorum eorum ac exitus et proventus quoscumque provenientes ex jurldictione tarn civili quam criminali etiam in causa mortis vel mutilationis membrorum si inde pertinência etiam ex compositionem vel bona alia haberentur ad nos spectantes et spectare competere ac pertinere debentes quovis modo ratione vel causa in ipsis civitatibus aldeis et castris sive locis praedictis ac eorum terminis terri- toriis et pertinentiis quibuscunque prout in instrumento inde confecto latius continetur et propterea dicta regina et de assensu nostri constituent procuratorem suum Petrum Guilhelmi de Stagnobosso Consiliarium nos- trum dilectum ac camararium majorem illustrls regine praedicte prae- sentium exhibitorem super recipiendo possessionem fidelitatem juramenta ac homagia a vobis ex causis praedictis et alia faciendo quae in dicto ejus procuratorio continebuntur id circo vobis dicimus et mandamus expresse quatenus praenominato Petro Guilhermi procuratori praefate 283
  • regine fidelitatem naturalitatem sacramentum et homagium faciatis atque praestetis de habendo et tenendo eandem pro domina vestra et de respondendo eidem vel cui loco sni voluerit de omnibus et singulis per nos sibi donatis et assignatis in dicto loco de Thoirio terminis ac terri- toriis suis prout melius et plenius per nos ei donata et assignata existunt ut superius expressatur. Et super annotatione vel constitutione officialium pro praedictls redditibus et juribus colligendis instituendorum pareatis et obediatis nomine dicte regine dicto procurator! seu aliis quibus- cunque quos dicta regina aut alii ad hoc ab eadem potestatem habentes duxerint deputandos et alia omnia et singula faciatis que juxta procura- torium supradictum ipse procurator per vos requisierit facienda. Nos enim ex nunc pro tunc harum serie vos et quemlibet vest rum absolvimus ab omni sacramento et homagio fidelitatis et naturalitate quibus per praemissis nobis essetis astricti seu modo aliquo obligati. Datum Barchinone undécimo kalendas Januarii anno Domini miile- simo trecentesimo quadragésimo septimo. Heam (t) die et anno primo dictis praedicti cônsules et probi homines universitatis jamdicte cupientes mandatum praefati domini regis cum reverencia qua convenit ad implere instante et requirente Petro Guillelmi de Stagnobosso procuratore memo- rate domine regine qui eisdem consulibus et probis hominibus praesen- taverat literam regiam supradictam convocari fecerunt omnes homines et singulas dicte universitatis voce praeconia per Petrum Germani prae- conem publicum dicte ville in platea dicti loci de Thoirio ubi similia consilia et per modum praedictum et convocationes generales dicti loci sunt fieri assuete et dicti loci universitas congregari et ibidem in praesentia dictorum hominum dicte universitatis seu majoris partis et sanioris eorum ad vocem dicti praeconis sic congregate ibidem dictam litteram legi fecerunt et romanaliter explicari et hiis sic peractis dicti probi homines et singuli eorundem ibidem congregati et ipsam universitas obtulerunt seperatas ad implere et facere ea omnia que per dictum dominum regem mandantur fieri ab eisdem. Et ut clarius et cum minori dificultate eadem possint et valeant expediri Bemardus boni hominis Laurentius Boneti et Raymundus Spirani cônsules dicti loci de Thoirio necnon et Jacobus Boneti Johanes Pini Johanes Gomes Jacobus Gerau Bernardus Maleti Anthonius Castelli Guillelmus Costa Arnaldus Pedilianl Petrus Mironi Raymundus Spirani Junior Guilhelmus Monerii Columbus Vitalis Junior G. Borda Petrus Cardin Johannes Spirani Petrus Fabri Petrus Felicis Raymundus Mascaroni Arnaldus de Prato Laurentius Ber- trandi Jacobus Paciani Guillelmus Carbonelli Petrus Cavalerie Petrus Vilela Petrus Gasau G. Durandi Selvianus Bosch Vallispirius Brugera Johanes Serra G. Linares Jacobus Caneti Paschal Balacoris Bernardus Cardin Jacobus Gasau Bernardus Germani Petrus Puyolli Jacobus Andree G. Janbrn Franciscus Caylada Bernardus March Bertholomeus Cap de Vila Bernardus Carbonelli Jacobus Vitalis Guillelmus boni hominis Macl- larius Johanes Vitalis Chonius Linares Petrus Curubi Bertholomeus 281,
  • Raynerii Raymundus Vilartau Poncius Gasch G. Suyerii Bernardus Mon- taya Michael Radulfi Dalmacius Fortimaya Petrus Ferarii Jacobus Mathei Bernardus Ceredani Bernardus Baroni G. Severencis Columbus Vitalis senior Petrus Juherii Jacobus Curvi Raymundus Ferrarii Franciscus Cavalarie Petrus Julian! G. Arbrti G. Capicis hominis Bernardus Serra Nicholaus Vilela Petrus Balagii Johanes Compare Petrus Clapra Ray- mundus Casseles G. Textor Bernardus Monsoni Johanes Curvi Bernardus Royre Raymundus Ferrarii Macllarius Raymundus Linares Petrus Vives Petrus Mir Johanes Brengarii Arnaldus Rogerli Anthonius Colelli Ber- nardus de Sancto Andrea Bernardus Juherii et Johanes Persona et omnes alii probi homines ibidem congregati et universitatem facientes unanimiter et concordit nomine discordante fecerunt elegerunt crearunt et constituerunt eorum et dlctae universitatis sindicos et procuratores videlicet discretos Bernardum AJaysoni Castilione de Boscho Petrum Arnaldi Petrum Durandi et Petrum Alaysoni probos homines universitatis praedictem ibidem praesentes. Quibus dederunt et concesserunt plenam licenciam et liberam potestatem et auctoritatem praestandi et faciendi ac promitendi pro dicta tota universitate jam dictae dominae reginae seu dicto Petro Guillelmi procuratori ejusdem domine reginae procuratorio nomine ipslus fidelitatem naturalitatem et homagium et sacramentum de habendo et tenendo memoratam dominam reginam pro domina eorum et ipsius universitatis et de respondendo ipsi dominae reginae vel cui voluerit de omnibus et singulis ei per praefatum dominum regem donatis et assignatis in loco praedicto de Toyrio et terminis et territoriis suis prout melius et plenius eidem dominae reginae donata sunt et prout continetur in instrumento donationis et assignations factae de loco ipso de Toyrio domine regine praedicte perdictum dominum regem et generaliter omnia et singula faciendi et complendi tractandi gerendi et procurandi quae ad praedicta et circa praedicta fuerunt necessária decentia et opportuna etiam si mandatum exigeret speciale et quae eadem universitas et singulares ejusdem facerent et facere possent si in eisdem personaliter interessent ratum gratum et firmum proprio habentes et habere promi- tentes quicquid per dictos judices et procuratores actum factum gestum promissum juratum fuerit vel modo quolibet procuratum in praemissis et circa praemissa et quolibet praemissorum et nullo modo contravenire in judicio sive extra sub ypotheca et obligatione omnium bonorum dicte universitate et singularium ejusdem praesentium et futurorum et sub omni renunciatione juris qualibet necessária pariter et cautela que omnia fuerunt acta et laudata ac firmata in dicto loco de Thoyrio in posse mihi Bernardi Forchis notarii subscripti die et anno superius anno- tatis in praesencia et testimonio Petri Arruffati Bavili de Thoyrio Ber- nardi Boneti Guillelmi Adalberti et Francisci Cavalarie de Toyrio. Ego Bernardus Torderes haec scripsi vice scriptoris public! subscripti. Et nos Francischus Pode judex ordinarius castri de Toirio huic prae- senti sindicatui et aliis omnibus praesenti instrumento contentis ex nostra 285
  • auctoritate et concenssu factls et ordinatis nostram auctoritatem judicia- riam interponimus pariter et decretum et hoc signum (Sinal público) facimus. Ego Bernardus Forchs praedictus auctoritate regia publicus Toyrii notarius haec per me recepta scribi feci et hoc signum (Sinal público) feci. (L. P.) 4195- XVII, 6-16 — Contrato de paz feito entre D. Afonso V rei de Portugal, e os reis de Espanha. Toledo, 1480, Março, 6. — Pergaminho. 20 folhas. Bom estado. (i) Don Ferrando e dona Ysabel por la gracia de Dios rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Cecilia de Toledo de Valencia de Gallisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdena de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarbes e de Algesira e de Gibraltar conde e condesa de Barcelona sefiores de Viscaya e de Molina duques de Atenas e de Nopatria condes de Ruysellon e de Cerdania marqueses de Oristan e de Gociano fazemos saber a quantos la presente carta vieren que por el Doctor Rodrigo Maldonado oydor de la nuestra audiência e dei nuestro Consejo como nuestro procurador e enbaxador fueron por nuestro mandado tratadas pases perpetuas entre nos e los dichos nuestros reynos e seiiorios e el muy ylustre rey de Portogal e de los Algarbes de aquen e alien mar en Africa nuestro primo e el ylustre príncipe don Juan su fijo e entre los dichos sus reynos e sefíorios las quales dichas pases fueron primeramente tratadas por don Juan de Silveyra varon d'Alvito del Consejo del dicho rey de Portogal e escrivano de la poridat e veedor de la Fasienda chanceller mayor del dicho príncipe de Portogal e por Pero Botello e Rodrigo Alfonso cavalleros e del Concejo dei dicho rey de Portogal e despues fueron asentadas firmadas e juradas por el dicho varao d'Alvito como procurador bastante e suficiente de los dichos rey e príncipe de Portogal e como su procurador e enbaxador segun que mas conplidamente es contenido en la escritura de capitulacion e asiento de las pases que sobre ello fue fecha en la qual entre otras cosas se contiene que cada e quando fuesemos requeridos por parte dei dicho muy ylustre rey de Portogal e dei ylustre príncipe su fijo otorgaríamos con- firmaríamos e juraríamos las dichas pases por nuestras personas e porque por Fernando de Silva dei Consejo de los dichos rey e príncipe de Portogal e su enbaxador e procurador fuesemos requeridos que otorgasemos e jurasemos e firmasemos las dichas pases cegunt que por el dicho Doctor nuestro procurador e enbaxador fueron otorgadas firmadas e juradas vos (í) 4 margem: As pazes fectas amtre el rey Dom Afomso químto rey de Purtuguall e o primceepe Dom Joham seu filho com el rey Dom Fernamdo e rainha Dona Isabell reys de Castella 286
  • mandamos venir paraante nos la dicha escritura de la dicha capitulacion e asiento de las dichas pases para las ver e esaminar el tenor de la qual de verbo ad verbo es este que se sigue. Nei nobre (sic) de Dios todo poderoso Padre e Fijo e Spiritu Santo tres personas realmente destlntas e apartadas e una sola esencia divina manifiesto e notorio sea a quantos este publico ymstrumento de confirma- cion e asiento reformacion e reteficacion de pases perpetuas vieren que en el ano dei nascimiento de Nuestro Sefior Jeshu Chrispto de mill e quatrocientos e setenta e nueve anos a quatro dias dei mes de setienbre en la villa de los Alcáçovas en las casas donde posava la muy ylustre se&ora ynfante dona Beatris en presencia de mi el notário publico e general abaxo nonbrados e de los testigos aqui escritos estando y el honrrado e discreto Doctor Rodrigo Maldonado oydor de l'audiencia e dei Consejo de los muy altos e muy poderosos seflores don Ferrando e dofia Ysabel rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Toledo de Valencia de (1 v.) Gallisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen del Algarbe e de Algezira de Gibraltar conde e condesa de Barcelona seflores de Viscaya e de Molina duques de Atenas de Neopatria condes de Ruysellon e de Cerdania mar- queses de Oristan e de Gociano e dei su Consejo e su enbaxador e pro- curador suficiente para lo abaxo escrito e el honrrado don Juan de Silveyra varon de Alvito dei Consejo del muy alto e muy poderoso seSor don Alfonso por la gracia de Dios rey de Portogal e de los Algarbes de aquen e alien mar en Africa escrivano de la poridad veedor de la Fasienda e chanceller mayor del muy ylustre príncipe don Juan su fijo prymogenito heredero de los dichos reynos e senorios procurador bastante de los dichos seflores de la otra parte segunt amos mostraron por las procuraciones de los dichos seflores sus costituyentes. Don Ferrando e dona Ysabel por la gracia de Dios rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Toledo de Valencia de Gallisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen dei Algarbe e de Algesira e de Gibraltar conde e condesa de Barcelona seflores de Viscaya e de Molina duques de Atenas e de Neopa- tria condes de Ruysellon e de Cerdania marqueses de Oristan e de Gociano porquanto por la ynstigacion e suacion (?) del enemigo dei ene- migo del umanal linaje e de toda pas e concórdia han nascido e son grandes e muy crudas guerras entre nos e los dichas nuestros reynos e senorios e nuestros súbditos e naturales e secaces e servidores e ayudadores e favores- cedores de la una parte e el muy ecelente rey e sefior el rey don Alfonso rey de Portogal e el muy ylustre príncipe don Juan su fijo e el dicho su reyno e seflorios de Portogal e sus súbditos e naturales e secaces e servido- res e ayudadores e favorescedores de la otra parte de las quales se an seguido muchas muertes prisiones rescates e yncendios et otros vunuera- bles dafios robos e males de que Nuestro Sefior Dios ha seydo e es mucho deservido e todos vosotros e los dichos reynos e seflorios e los abitantes 287
  • en ello muy danificados e porque a el ha plasido por su ynfinita clemencia e piedat como amador de pas permitir que las dychas guerras males e dafios cesen e nosotros todos e los dichos nuestros reynos e senorios e súbditos e naturales esternos e bivamos en toda pas e concordia segunt que estovieron e bivieron los reyes de gloriosa memoria nuestros pro- genitores e los dichos nuestros reynos e senorios súbditos e naturales dellos e esta fablado e platicado que se reforme e de nuevo se asiente entre nosotros todos e los dichos nuestros reynos e sefiorios las pases antiguas e a nos plase que las dichas pases antiguas se reformen o se fagan e asienten de nuevo e porque non podemos al presente por nuestras personas entender en la reformacion e asiento de las dichas pases e con- fiando de vos el Doctor Rodrigo Maldonado oydor de la nuestra audiência e del nuestro Consejo e de vuestra lealtad e fidelidat suficiência e discri- cion por la presente damos e otorgamos todc nuestro todo nuestro (sic) conplido poder suficiente bastante llenero a vos el dicho (2) Doctor Rodrigo Maldonado e vos fasemos e costituymos nuestro procurador e nucio e legado e enbaxador especial e general en tal manera que la generalidad non derogue a la especialidat nin la especialidat a la generalidat e en aquella mejor e mas abta forma e manera que podemos e en tal caso se requiere para que por nos e en nuestro nonbre e de nuestros herederos e subcesores e de todos los dichos nuestros reynos e sefiorios e súbditos e naturales dellos podays reformar Íeis pases Eintiguas e fEiser concordar e asentar capitular firmar prometer e jurar de nuevo pazes perpetuas e sin limitEicion de tienpo alguno e por tienpo longuisimo o luengo ana- diendo acrecentando e menguando e declarando ynterpetrando o tirando qualesquier cosas en las dichas pases guardando las alianças que de tienpo antiguo aca tenemos con la casa de Francia cegunt e como a vos el dicho Doctor Rodrigo Maldonado bien bisto fuere con el muy ecelente rey don Alfonso de Portogal e muy ylustre príncipe don Juan su fijo e sus herederos e subcesores e con sus reynos e senorios de Portogal e súbditos e naturales dellos segun e por la forma e manera e con las condiciones e pactos e posturEus e penas e obligacíones e vinculos e fuerças e firmesas con que fueron fechas asentadas e otorgadas e juradas las otras pases antiguas entre los reyes de gloriosa memoria nuestros progenitores e los dichos nuestros reynos e sefiorios e los muy ecelentes reyes progenitores dei dicho muy ecelente rey don Alfonso rey de Portogal e el dicho reyno e sefiorios de Portogal con las condiciones e declaraciones e limitaciones que vos lo asentaredes e a vos mejor paresciere e vieredes que cunple para mayor conservacion de las dichas pases e cebto que non se ayan de poner nin pongan arrehenes de personas nin de forialesEis de la una parte nin de la otra para seguridat de las dichas pases aunque paresça que en el asiento de las dichas pases antiguas fueron dadas e para que podades prometer por nos e por nuestros herederos e subcesores e por los dichos nuestros reynos e sefiorios e por nuestros súbditos e naturales que guardaremos e seran guardadas ynbiolablemente las dichas
  • pases seyendo por vos el dicho Doctor reformadas o de nuevo asentadas firmadas e juradas segunt e por la forma e manera que fueron asentadas firmadas e juradas las dichas pases antiguas e por el tienpo o tlenpos que las asclaredes (T) firmaredes juraredes e que las tememos e guardare- mos e ternan e guardaran nuestros herederos e subcesores e los dichos nuestros reynos e sefiorios e nuestros súbditos e naturales e non yremos nin vememos nin yran nin vernan ellos nin alguno dellos por nos nin por si nin por entrepuestas personas direte nin yndirete en tienpo alguno nin por alguna manera contra las dichas pases nin contra la reformacion o asyento que de nuevo vos el dicho Doctor delias fizieredes nin las que- brantaremos nin amenguaremos en todo nin en parte alguna so las penas contenidas en el asiento de las dichas pazes antiguas e de todas las otras que vos prometieredes e asentaredes en nuestro nonbre las quales desde agora prometemos de pagar e que pagaremos realmente e con efecto si en ella cayeremos. E otrosy vos damos poder conplido para que por vos e en vuestro nobre e en vuestras almas podades (2 v.J podades (sic) jurar e juredes solenemente que tememos e guardaremos todo lo susodicho e que por vos fuere fecho e otorgado jurado e firmado. Otrosy vos damos poder conplido para que podades prometer e segurar firmar e jurar que nos otorgaremos juraremos e firmaremos por nuestras personas las dichas pazes segun que vos las reformaredes e asentaredes dentro dei tienpo que a vos bien bisto fuere para lo qual todo con todas sus ynncidencias e dependências anexidades e conexidades vos damos poder conplido e pro- metemos e seguramos de aver e que avremos por firme rato e grato estable e valedero para agora e para sienpre jamas al asiento que vos el dicho Doctor Rodrigo Maldonado fisieredes de las dichas pases perpetuas o por el tienpo segunt e por la forma e manera que las vos fisieredes e asentaredes firmaredes e juraredes e que lo guardaremos e cunpliremos todo bien entera fiel e verdaderamente sin arte e sin engafio e sin cautela e sin simulança e non yremos nin vememos contra ello nin contra parte alguna dello en tienpo alguno nin por alguna manera so obligacion espresa que para ello fasemos de todos nuestros bienes patrimoniales e fiscales ávidos e por aver. En testimonio de lo qual mandamos dar esta nuestra carta firmada de nuestros nonbres e sellada con nuestro sello e refren- dada de nuestro secretario. Dada en la noble cibdad de Trugillo a dos dias dei mes de jullio ano dei nascimiento de Nuestro Sefior Jeshu Chrispto de mill e quatrocientos e setenta e nueve afios. Don Alfonso por la gracia de Dios rey de Portogal de los Algarbes de aque e alien mar en Africa con el príncipe don Juan mi sobre todos muy amado e preciado fljo fasemos saber a quantos esta nuestra presente procuracion e poder vieren que porquanto sobrevinieron grandes guerras diferencias discusiones e divisiones entre nos e nuestros reynos súbditos e naturales de una parte e los muy altos e ecelentes e poderosos príncipes el rey don Ferrando e reyna dona Ysabel reyes de Castilla de 289 19
  • Leon e de Aragon e etc. de la otra de los quales se siguieran muchas muertes prisiones rescates quemas robos e tomas e otros muchos danos en que Nuestro Sefior fue e es muy deservido e todos nosotros e los dichos reynos e sefiorios dellos e los moradores dellos muy danificados e porque a el ha plasido por Su ynfinlta clemencia que las dichas guerras males e danos cesen e nosotros todos e los dichos nuestros reynos e sefiorios súbditos e naturales esternos e bivamos en toda pas e concordia segun que esto vieron e vinieron los los (sic) reyes de gloriosa menbrança nuestros progenitores e los dichos nuestros reynos subdictos e naturales dellos e esta fablado e platicado que se reformen las pases antiguas odonde non se asienten otras o las dichas antiguas se afiadan o acrecienten entre nosotros todos e los dichos nuestros reynos e sefiorios e porquanto a nos plase que las dichas pases antiguas se reformen o se fagan e asienten de nuevo o acrecienten e non podemos al presente por nuestras personas entender en la reformacion e asiento de las dichas pases confiando de vos don Juan baron d'Alvito e de vuestra lealtad e discricion e fieldat por la presente carta vos damos e otorgamos (S) todo nuestro poder conplido suficiente e bastante a vos el dicho don Juan e vos fasemos e costituymos nuestro procurador especial e general en tal manera que la generalidat non derogue a la especialidad nin la especialidad a la generalidad e en aquella mejor e mas bastante forma que podemos .e en tal caso se requiere para en nuestro nobre (sic) e de nuestros herederos e subcesores e todos los nuestros reynos e sefiorios súbditos e naturales dellos podades reformar las países antiguas e en ellas aifiadir e acrecentar e fazer concordar asentar firmar prometer e jurar de nuevo pazes perpetuas e sin limytacion de tienpo alguno o por tienpo o como a vos don Juaui bien paresciere con el Doctor Rodrigo Maldo- nado oydor de 1'audiencia de los dichos sefiores rey e reyna e dei su Consejo como procurador de los dichos sefiores reyes segunt que en su poder e procuracion conplidamente se contiene en aquella forma e manera e con las condiciones pactos posturas e penas obli- gaciones vinculos e firmesas con que con que (sic) fueron fechas e asentadas e otorgadas e juradas las otras pases antiguas entre los reyes de gloriosa menbrança nuestros predecesores e los dichos nues- tros reynos e sefiorios e con otras se conplir afuera que se non ayan de poner nin pongan arrehenes de personas nin de fortalezas de una nin de otra parte por seguridad de las dichas pases e para que podades prometer e segurar por nos e nuestros herederos e subcesores e por los dichos reynos e sefiorios e por nuestros súbditos e naturales que guardaremos inviolablemente las dichas pases seyendo por vos el dicho don Juan reformadas o de nuevo asentadas firmadas e juradas segunt e por la forma e manera que fueren asentadas firmadas e juradas las dichas pases antiguas e como vos mejor paresciere e asy como la vos asentaredes firmaredes e juraredes asy tememos e guardaremos ternan e guardaran nuestros herederos e subcesores e los dichos nuestros reynos 290
  • e sefiorios e nuestros súbditos e naturales e non yremos nin vernemos nin yran nin vernan ellos nin alguno dellos por nos nin por sy nin por ynterpuestas personas direte ni yndirete en tienpo alguno nin por alguna manera contra las dichas pases nin contra la reformacion asiento que de nuevo vos el dicho don Juan delias fisieredes nin las quebranta- remos nin menguaremos en parte alguna nin en todo so las dichas penas contenidas en el asiento de las dichas pases antiguas e de todas las otras que vos prometieredes e asentaredes en nuestro nonbre las quales desde agora prometemos de pagar e que las pagaremos realmente e con efecto sy en ellas yncurieremos. E otrosy vos damos poder conplido por el qual por nos e en nuestro nobre (sic) e en nuestras almas podades jurar e jures realmente que tememos e guardaremos todo lo sobre- dicho que por vos fuere fecho e otorgado jurado e confirmado e otrosy vos damos poder conplido para que podades prometer segurar jurar e firmar que nos otorgaremos e juraremos e firmaremos por nos personas las dichas pases segunt que las vos reformades e asentades dentro dei termino que a vos bien bisto fuere para lo qual todo con sus depen- dências anexidades e conexidades vos damos poder conplido e prometemos e aseguramos e avemos firme rato e grato estable e (3v.) valedero de agora para en todo sienpre el asiento que vos el dicho don Juan faredes de las dichas pases perpetua (sic) e segunt e por la forma e manera que las vos fisieredes e asentaredes firmadas e juradas e que lo guar- daremos e conpliremos todo bien entera e fiel e verderamente (sic) syn arte nin engano nin cautela e sin fingimiento alguno e non yremos nin vernemos contra ello nin contra parte dello en tiempo alguno nin por alguna manera so obligacion espresa que para ello fasemos de todos nuestros biens patrimoniales e fiscales ávidos e por aver en testimonio de la qual cosa mandamos pasar esta nuestra carta asygnada de nuestros nonbres e sellada con nuestro sello. Dada en la cibdat de Évora a xix dias de agosto. Alfonso Garces la fez afio de Nuestro Sefior Jeshu Chrispto de mill e quatrocientos e setenta e nueve afios. E luego el dicho procurador de los dichos sefiores don Ferrando e dofia Ysabel rey e reyna de Castilla e d'Aragon etc. dizo que porquanto entre los dichos sefiores sus constituyentes de la una parte e el dicho procurador de los dichos sefiores rey e príncipe de la otra despues dei fallescimiento dei sefior rey don Enrique de gloriosa memoria rey que fue de Castilla e de Leon etc. fuera e al presente son grandes debates e quistiones discuciones e diferencias yntitulandose los dichos sefiores rey don Ferrando e reyna dofia Ysabel rey e reyna de Castilla de Leon de Portogal e de los Algarbes etc. e el dicho senor rey don Alfonso rey de Castilla e de Leon etc. lo qual diera principalmente causa a muy grandes e muy crudas guerras que oviere del del (sic) dicho tienpo aca entre los dichos senores de que se siguieran muchas muertes de ombres quemas 291
  • incêndios e innumerables robos fuerças prisiones rescates e otras ynjurias ofensas de diversas calidades e conicimientos de cibdades e villas e lugares e fortalezas e muchas perdidas e danos gastos e despensas e yntolerables males en grande deservicio de Dios Nuestro Sefior e de los dichos senores e grant dafio e detrimento de los dichos sus reynos e senorios e súbditos e naturales dellos e que agora porque a Nuestro Sefior provera por Su ynfinita bondat de clemência como autor de pas el qual el sienpre sobre todas cosas encomendo e mando procurar e guardar que la dicha sefiora ynfante dona Beatris por servido suyo e de los dichos sefiores e por la naturalesa e grandes debdos que con ellos tiene trato e procuro com todas sus fuerças de tratar pas e confor- midad entre ellos e moviera e praticara algunos médios para los tirar de los dichos debates e diferencias guerras e males e dar asiento e pas entre ellos e los dichos sefiores movidos con zelo dei servido de Dios e dei bien publico de los dichos reynos e sefiorios e súbditos e naturales dellos queriendo seguir las pases de los bien aventurados reyes de gloriosa memoria sus progenitores los quales tovieran de muy luengos e antiguos tienpos aca pases ynviolablemente guardadas por sy e por los dichos sus reynos e senhorios e por conservar los grandes deudos que entre ellos ha e el mucho amor e conformidad que entre sy e los dichos sus reynos eram ante de las dichas guerras e escusar que se non fagan mas males nin danos de aqui adelante los quales de cada dia se yvan acrecentando deliberan de confirmar e reformar e asentar por si e por sus subcesores e por los dichos sus reynos e senorios entr'ellos las pases antiguas con algunos nuevos capítulos e condiciones que para mejor guarda delias eram nescesarias dei qual contrato de las pases antiguas con la reteficacion e reformacion e adiciones agora nuevamente fechas el tenor es este que se sigue. (4) Don Juan por la gracia de Dios rey de Portogal e del Algarbe e sefior de Cepta considerando en como entre nos e nuestros reynos de Portogal e dei Algarbe e tierras e senorios partidas gentes e súbditos dellos de una parte e entr'el rey don Juan por rason de la reyna dona Beatris su muger e despues el rey don Enrrique reyes que fueron de Castilla cuyas almas Dios aya e los sus reynos de Castilla e de Leon e tierras e sefiorios partidas gentes e súbditos dellos de la otra parte e fueron grandes debates muertes robos fuerças tomas de cibdades villas e lugares e de otras cosas que mas dafios ynjurias ofensas prendas despensas yntereses penas e otros males por luengos tienpos e desva- riadas (sic) maneras. E agora nos queriendo esquivar e desinar e arredar de se non hazer mas de aqui en adelante semejantes guerras discórdias e males e non se acrecentar nin anader males a males entre cristianos amando e deseando la pas e concórdia e considerando sobre ello el servido de Dios e pro e bien de nuestros reynos e otrosy los grandes debdos que a Dios plogo que fuese entre nos e el rey don Juan de Castilla e de Leon que ora es nuestro hamado e muy preciado hermano e sobrino e el 292
  • ynfante Duarte nuestro muy preciado e amado fijo primogénito heredero e los otros ynfantes mis mucho amados fijos portanto nos con acuerdo e consejo del dicho ynfante Duarte mi mucho preciado e amado fijo primogénito heredero e de todos los otros ynfantes mi muy amados fijos duque e conde e de los perlados e maestres ricos ornes e otros de nuestro Consejo e procuradores de las dichas cibdades e villa de los dichos nuestros reynos sobre lo que dicho es e especialmente para ello Uamados acordamos de enbiar e enbiamos por nuestros enbaxadores suficientes procuradores con nuestro poderio especial los nuestros amados cavalleros Pero Gonçallvez do nuestro Consejo e veedor de nuestra Fasienda e Luys Guillem su hermano del Consejo del ynfante don Juan mi fijo e el discreto Doctor Ruy Ferrandes de nuestro Desenbargo para otorgar firmar e jurar pas perpetua concórdia e amistad entre nos e los dichos rey don Juan de Castilla e de Leon nuestro mucho amado e preciado hermano e sobrino e nuestros reynos e los suyos los quales dichos nuestros enbaxadores e procuradores por vertud del dicho poderio que para lo sobredicho damos e otorgamos otorgaron firmaron e juraron en nuestro nonbre e por nos e por nuestros reynos la dicha pas perpetua concórdia amistad con el dicho rey de Castilla e sus reynos con ciertos capítulos e clausulas e renuciaciones e reteficaciones penas segunt que esto e otras cosas nuestras largamente se contienen en el contrato que sobre esto los dichos enbaxadores e procuradores otorgaran juraran e confirmaran e firmaran de sus nonbres en nuestro nonbre e sellaran con sus sellos que paso por Ruy Galvan nuestro secretario por autoridat que para ello le dio el dicho rey de Castilla e porante el Doctor Ferrando Dias de Toledo oydor e refrendario del dicho rey de Castilla e los dichos enbaxadores e procuradores ante los dichos secretários fue fecho en la villa de Medina del Canpo que es en el reyno de Castilla treynta dias del mes de otubre afio del nascimiento de Nuestro Sefior Jeshu Chrispto de mill e quatrocientos e treynta e nueve anos. Por ende nos con acuerdo e consejo del sobredicho ynfante Eduarte mi fijo primogénito e de los otros ynfantes mis fijos e de los otros del nuestro Consejo e perlados condes e maestres e ricos ornes e procuradores de las cibdades e villas de los dichos nuestros reynos e sefiorios espe- cialmente para ello llamados (h v.) loamos e aprovamos e reteficamos e avemos por grata firme e rata e plasible e loable desde el dicho dia que asy fuere otorgada por los dichos nuestros enbaxadores e procuradores e de aqui adelante para sienpre jamas la dicha pas perpetua concórdia e amistad firmada e otorgada jurada por los dichos enbaxadores e procuradores e todos los capítulos e refutaciones e penas e todas las otras cosas e cada una delias que asy los dichos nuestros enbaxadores e procuradores otorga otorgaran (sic) juraran en nuestro nonbre segun que mejor e mas conplidamente en esto3 capítulos adelante escritos es contenido. 293
  • Prymeramente acordamos firmamos e fasemos ponemos damos è otorgamos e otorgamos (sic) por nos e por todos los nuestros herederos e subcesores e por los dichos nuestros reynos de Portogal e del Algarbe e por todos los otros nuestros senorios e tierras e partidas e lugares e gentes súbditos dellos e otrosy por el rey de Ynglatierra nuestro hermano si en ella quisiere ser buena pas e amistad leal pura verdadera estable e firme perpe- tua e valedera para todo sienpre e jamas asy por mar como por tierra el sobredicho rey don Juan de Castilla de Leon e todos sus herederos e subce- sores e otros sus reynos e senorios tierras partidos lugares gentes e súbdi- tos dellos e de cada uno dellos que seremos buenos fieles leales verdaderos amigos cesante todo fraude e engano cautela e simulança e toda otra qualquier cosa de qualquier natura condicion mistério vigor calidat efecto que podiese enbargar o perjudicar en qualquier manera e que non sea fecha guerra nin injuria ofensa mal nin otro dano alguno en qualquier manera nin por qualquier causa nin rason que sea o ser pueda por nos nin por nuestros herederos subcesores reynos tierra e sefiorios partidos súbditos e naturales e gentes dellos nin por qualquier o por qualesquier dellos contra el dicho rey de Castilla nin contra sus herederos e subcesores reynos e sefiorios tierras e súbditos e naturales e gentes dellos nin de alguno dellos nin contra sus bienes dellos nin de qualquier o quales dellos agora nin en algum tienpo dei mundo nin daremos favor e ayuda e consejo quier consista en dar mandar faser obrar para que sea fecho nin atentado nin cometido por otro ni otros algunos de qualquier ley o estado o condicion preminencia o dígnidat que sea o ser pueda aunque sea real odende arriba e aunque sea o sean conjunto o conjuntos a nos en qualquier grado de consanguinidat o afinidat de debda o parentela o amistad o en otra qualquier causa o rason de qualquier condicion vigor calidat efecto mistério que sea o ser pueda en publico ni escondido nin en otra manera alguna por razon nin color nin causa alguna asy pasada como presente e futuro cuydada e por cuidar de qualquier condicion e manera que sea o ser pueda de fecho nin de derecho puesto que la tal causa por entendimiento de los ombres non puesto al presente ser pensada cuydada nin alcançada ante lo arredraremos e estorvaremos e tiraremos e disviaremos de todo e trabajaremos bien fiel e verdaderamente (5) por lo aredrar e estorvar e tirar e desviar de todo esto e cada cosa dello con toda conprida diligencia e a todo nuestro leal e verdadero poder. E enquanto e nos fuere o ser pueda asy por nos como por nuestros here- deros e subcesores reynos tierras e sefiorios partidos gentes e súbditos e naturales dellos e de cada uno dellos cesante todo fraude e engafio cautela symulacion e otra qualquier cosa que lo pueda enbargar como susodicho es todo esto de aqui en adelante para sienpre jamas e donde asy non pudieremos fazer e conplir que nos apartaremos. E prometemos e otorgamos por firme e solene estipulacion por nos e por todos nuestros herederos e subcesores que por el tienpo fueren con acuerdo de nuestro Consejo perlados condes maestres ricos ornes e fidalgos cavalleros 2H
  • concejos procuradores de las cibdades villas e lugares de nuestros reynos especialmente para esto llamados el dicho rey de Castilla e sus herederos e subcesores en persona del prudente e discreto Doctor Diego Guillen de Toledo oydor de l'audiencia dei dicho rey de Castilla e su contador mayor de las sus cuentas e del su Consejo su enbaxador e suficiente procurador estipulante aceptante recibiente al dicho estipulante e pro- miso en nobre dei dicho rey de Castilla por su poder especial suficiente que para ello antre nos mostro e ante os notários públicos adelante nonbrados estipulantes e acebtantes asy en nobre dei dicho rey de Castilla como de todos otros absentes a quien a lo presente pertenesce e adelante por qualquier guisa posa ou pueda pertenescer que tememos e conpli- remos e guardaremos e faremos a todo nuestro leal e verdadero poder teme e conplire guardare bien fiel leal e verdaderamente todo este capitulo e cosas en el contenidas e que non daremos favor nin ayuda consejo dando fasiendo o mandando o obrando como dicho he a alguna persona qualquier de qualquier estado o condicion preminencia que sea especialmente aquel ou aquellos e cada uno dellos a quien lo sobredicho o qualquier cosa dello pertenesce o pertenescer pueda que contra este capitulo o parte dei nin en cosa alguna del que vayan o pasen nin~de fecho nin de derecho en juysio nin fuera dei en publico nin en escondido non enbargante qualesquier decretaciones opiniones de dotores estatutos costunbres fasanas e otros qualesquier derechos asy canónicos como ceviles asi escritos como non escritos de qualquier nombre que puedan ser llamados que contra esto fuere en este capitulo en cada una de sus partes por qualquier guisa puedan contradesir las quales dichas avemos aqui por espresadas e espresamente espacificadas e declaradas e sin enbargo delias queremos e otorgamos de nuestra cierta ciência e poderio real absoluto que todo sea e quede sienpre firme estable e valedero para agora e para sienpre jamas cegunt e por la forma e manera que de suso se contiene e de todo esto e cada cosa e parte dello nos lo faremos e conpliremos realmente e con efecto como dicho he en todo o en parte o en cosa alguna lo contrario fisieremos o dieremos favor o endicio e ayuda o consejo a se faser que consista en dar faser e mandar e obrar como susodicho he que por el mesmo fecho yncurramos en todas las penas asy de perjuro como de pecuniárias que en este contrato sean contenidas (5 v.) e demas que esta dicha pas e amistad e todo esto e cada cosa e parte dello sienpre sea e este e finque e quede en toda su fuerça e virtud e rato e firme e estable e valedero perpetuamente para todo sienpre jamas sin ninguna violacion e contradicion. E si alguno o algunos nuestros súbditos e naturales lo defendieren o atentaren o fisieren guerra o otro mal o dafio algunc al dicho rey de Castilla o a sus herederos e subcesores reynos e terras e seõorios logares o partidas gentes vasallos súbditos e naturales dellos e cada uno dellos o contra sus biens en qualquier manera que lo no consentiremos nin permitiremos 295
  • ante lo arredraremos e desviaremos e curaremos punir e castigar los tales como fallaremos por derecho. Otrosy porque en el contrato de la pas ante fecho e firmado entre nos e la reyna dofia Catalina e el rey don Ferrando de Aragon que Dios perdone nobre dei dicho rey de Castilla como sus tutores era contenldo entre las otras cosas que los danificados que recibiran dafios e males en las postrimeras e tréguas de los diez anos que fueren fechas entre nos e el rey don Knrrique que Dios de santa gloria los quales començaron por el dia de Sant Miguel que fue a veynte e nueve dias dei mes de setienbre afio dei nascimiento de Nuestro Sefior Jeshu Chrispto de mill e quatrocientos e cinquenta e dos anos se acabaran primero dia de março que fue afio de mill e quatrocientos e sesenta e tres anos fincase todo su derecho salvo para demandar emienda e satisfacion de los dichos danos e males e las otras cosas en el dicho contrato contenidas segunt mas conplidamente en los dichos tratos de pas e postrimeras guerras se contiene. Otrosy en el postrimero trato de paz ante desto fecho e firmado entre nos e el dicho rey de Castilla es contenido acerca de los danificamientos fechos de una parte e de la otra que fuesen tomados ombres buenos entendidos unos dellos por nuestra parte o otro o otros dellos por parte dei dicho rey de Castilla los quales fisiesen juramento que librarian e determinarian los dichos danificamientos de amas partes lo mas syn luenga que ombre faser pudiese e si los sobredichos se non acordasen en ello que fuese dado un comisario por nuestro Santo Padre e tal que fuese sin sin (sic) sospecha a amas las partes e por su juramiento procedlese e obrase e determinase segun derecho sin ninguna especia e aficion de las partes e lo quel con uno de los dichos juezes sobredichos que acordados fueren alguna de las partes acordase e deter,minase que aquella valiese e fuese esecutada segunt mas largamente en el dicho trato postrimeramente fecho e asygnado entre nos e el dicho rey de Castilla es contenido. Nos considerando el servicio de Dios e los debdos sobredichos e otrosi el bien [ ]ro de amas partes e de nuestros reynos e de los reynos dei dicho rey de Castilla con acuerdo e consejo de los dei nuestro Consejo e perlados condes e maestres e ricos ombres cavalleros e procuradores de las dichas clbdades e villas todos especial- mente para esto llamados por bien de pas e acuerdo e buen amorio otorgamos e determinamos con el dicho rey de Castilla por el dicho su enbaxador e suficiente procurador que todos los dichos danificamientos en (6) este capitulo declarados asy los que fueron fechos en las dichas postrimeras tréguas de los dichos dies afios como dicho es como en los otros contenidos en el dicho tracto de la postrimera paz fecho entre nos e el dicho rey de Castilla sobre que avian de ser dados los dichos jueses de la una parte e de la otra con el dicho comisario de nuestro muy Santo Padre como dicho es e aly todos los otros dapnificados qualesquier asy de personas como de bienes muebles e rayses tomas robos de navios e mercaderias e otras qualesquier cosas de qualesquier condicion que sean 296
  • que despues de las dichas guerras començadas fasta oy dia de la fecha deste tracto sean fechos e cometidos de una parte e de la otra asy por mar como por tierra por qualquier guisa que puedan ser fechos todos sean. quitos e remisos de una parte a otra quier fuesen los dichos danificados en cosas nuestras propias e a nos especialmente pertenescientes e a los infantes nuestros fijos e a los sobredichos nuestros naturales e a cada uno dellos por el dicho rey de Castilla o por qualesquier otros sus súbditos e naturales e prometemos por firme e sol[e]pne estipulacion al dicho Doctor e enbaxador e suficiente procurador en nonbre dei dicho rey de Castilla e a los dichos notários adelante nombrados estipulantes non obtantes (8ic) asy en su nonbre como de otros qualesquier a quien el negocio presiente adelante podra pertenecer de tener conplir guardar bien fiel leal e verdaderamente cesante todo fraude arte o mal engano por nos e por todos nuestros herederos e subcesores e por todos nuestros reynos e sefiorios tlerras partidas gentes súbditos dellos e de cada uno dellos todo este capitulo e cosas en el contenidas e non yremos contra ello en alguna parte nin demandaremos en alguno tienpo los dichos danificamientos nin parte dellos al dicho rey de Castilla nin a sus herederos nin suscesores reynos e sefiorios tierras partidos gentes súbditos dellos e de cada uno dellos especialmente aquellos que los dichos danificamientos fisieron puesto que a nos e a nuestros fijos en especial por qualquier guisa puedan pertenescer nin consintiremos permitiendo o levando a ninguno nuestro súbdito e natural de qualquier estado condicion prehe- minencia o dignidat que sea puesto que a nos sea muy conjunto en qualquier grado de dinidat o parentela o consaguinidat ni les daremos favor e ayuda nin consejo en publico nin en escondido para tales danifi- camientos o parte dellos poder demandar de fecho nin de derecho en juysio nin fuera del ante lo contradiremos a todo nuestro poder puesto que los dichos danificamientos en quanta parte quier que sea a ellos o a cada uno dellos en especial pertenesça o pueda pertenecer por qualquier guisa que sea. E prometemos por nos e nuestros herederos e subcesores reynos tierras e sefiorios partidas súbditos e naturales de non ofender nin consentir ofender al dicho rey de Castilla nin a sus herederos e sub- cesores reynos tierras sefiorios partidos súbditos e naturales vasallos dellos en algund tienpo (6 v.) por la dicha rason e fasiendo nos o nuestros herederos e subcesores o otro por nos lo contrario que por ese mismo fecho yncurramos en las dichas penas en este contracto contenidas e todavia este capitulo finque todo sienpre rato firme en toda su fuerça e virtud para sienpre jamas e esto fasemos por bien de paz e concórdia e buen amor de nuestra cierta ciência e poderio real absoluto non enbar- gante qualesquier leys decretaciones e opiniones de dotores estatutos costunbres fasafias e otros qualesquier derechos asy canónicos como ceviles esertos (?) o non esertos (?) o de qualquier nonbre que puedan ser llamados contra esto fable e este capitulo e cada una destas partes por qualquier guisa que sea puedan contradesir los quales derechos 297
  • avemos aqui por expresos e espresamente espicificados e declarados e syn enbargo delias queremos e declaramos otorgamos que todas las dichas entregas damficamlentos sean de todo quitos e remisos e ya nunca mas en ningund tienpo pueda ser demandados como dlcho es e por mayor seguridat de la dlcha paz queremos otorgamos que de aqui adelante los vesinos e moradores en los dichos reynos de Castilla e de Leon sefiorios tierras partidos dellos e cada uno dellos puedan entrar estar e andar e sacar en estos nuestros reynos e sefiorios e tierras salvos e seguramente e traher e sacar e levar qualesquier mercaderias e que les non sea fecho enbargo nin contrario algun ni otro algund mal ni syn rason alguna pagando los derechos e tributos que ovieren e fueren temidos de pagar los nuestros súbditos e naturales los quales truxeren sacaren e levaren de las tales mercaderias e non pagando los dichos derechos e tributos que cayan en aquellas penas necesarias en que cayan si fuesen nuestros naturales e non sacando nin levando cosa alguna de las que en tienpo de pases antiguas fueren vedadas ias quales son estas que se siguen todos ganados asi granados como menudos oro plata moneda monedada o non monedada monedas armas cavallos potros e yeguas e moros e si alguno o algunos levaren o pasaren las dichas cosas asy vedadas o alguna delias que le pueda ser tomadas en aquellos logares donde se costunbraron tomar en tienpo de pases e demas que cayan en aquellas penas necesarias que avrian o devrian aver los naturales de los dichos nuestros reynos que las dichas cosas vedadas sacaren que usen e conversen (?) bien e conpli- damente en todas las cosas segund que mejor e mas conplidamente usaron e acostunbraron usar en los tienpos pasados quando heran pases e por- que estas palabras oro e plata traen muchas dubdas de como se entien- den e a nos es dicho que los alcaides (?) de las sacas usan delias a su voluntad declaramoslas en esta manera que se non entlenda sacar oro ni plata si alguno sacare tocaduras aunque aya en ellas orillas de oro e plata non se entienda sacar oro ni plata por aver en los libros que levaren algunas letras de oro e de plata nin eso mesmo por sacar cabeçadas de frenos dorados o plateados ni bolsas ni pafios aunque aya en ellos orillas o bordaduras o lavores o otros semejantes de oro e de plata. Otrosy queremos que qualesquier personas asy portogueses como Castellanos como qualesquier que pasaren destos nuestros regnos (1) en Castilla moneda de oro o de plata o otra qualquier moneda que levaren para su despensa para y dar estada e tornada segunt la yustancia dei lugar a que va o segunt el estado que llevare e que non sea tomado mas que le dexen yr libremente con aquello e que sea creydo por su juramento e qu'el nuestro alcaide de las sacas o los sus lugar tenientes les tomen sobre desir e lugar donde va. E porque nos es querellado que los lugares tenientes por el alcalde mayor de las sacas o sus guardas fasen muchos agravios e sin rasones e que non han jues ante quien se puedan querellar por que en la dicha ordenança dei quaderno reservamos el conoscimiento 298
  • par nos mesmo e porquanto los onbres por pequenas cosas antes (?) las dexan porder por las grandes costas que sobre ellos fazen en se venir a nos querellar queremos e mandamos que de los agravios que los sobre- dichos fisieren qu'el dicho alcalde mayor de las sacas conosça sy presente fuere e sy presente non fuere que conosçan en cada uno bispado e sacada en el lugar o lugares donde es la cabeça de lo bispado e sacado un ombre bueno qual nos nonbraremos el qual aya poder dei dicho alcaide mayor de las sacas para conoscer de los agravios que los dichos alcaides mayores e sus guardas fisieren porque los onbres ayan a quien se querellar e hallen quien les faga conplimiento de justicia e que nos seamos thenudo de nonbrar el dicho onbre bueno e faser al dicho alcaide mayor de lais sacas que le de el dicho poderio desde el dia que los dichos nuestros enbaxadores e suficientes procuradores otorgaren los dichos contrato de pas perpetua en nuestro nobre a seys meses primeros siguientes e sy el dicho alcalde mayor non quisiere dar el dicho poderio que nos lo demos. Otrosy por escusar las represarias e prendas que por menguamiento de justicia de unas partes a las otras se podrian faser queremos que en todos los fechos ceviles e criminates que ovieren los dichos castellafios e que en todos los casos e cosas que acaescieren de aqui adelante sobre que ayan de ser demandados o demandadores en estos nuestros reynos e senorios o acusados que aya de ser procedido por oficio de judgar o en otras maneras qualesquier que asy se ayan judgados e previllejados e ayan esas mesmas libertades e previllejos e sean judgados por esos mesmos jueses e leyes e fueros e buenas constunbres fasafias que serian judgados e averian se todos fuesen portugueses nuestros naturales e morasen en estos dichos reynos e seSorios e se escogeren de librar todos los otros jueses e vinieren ante los nuestros oydores principalmente e dexados los jueses de las apellaciones e escojeren a nos por jues de la apellacion o sospecha que nos seamos tenudo de los mandar faser conplimiento de justicia segunt dicho es e por esa misma orden e via los nuestros naturales vesinos e moradores en los dichos reynos de Castilla e de Leon e de todos los otros reynos e tierras e partidas e sefiorios dellos e de cada uno dellos e si principalmente o por via de apellacion o soplicacion a nos viere o caso o vos fuere querellado men- guamiento (7 v.) de justicia de los dichos jueses o de cada uno dellos que nos seamos tenudo de faser o mandar faser conplimiento de justicia en casos sobredichos o en cada uno dellos brevemente e sin dilaciones e luengas malícias e sin estrepitu e figura de juysio solamente sabida la verdat dei fecho. E si fueremos negligente e si no fisieremos o manda- remos faser justicia a los dichos danificados en los casos sobredichos o en cada uno dellos qu'el dicho rey de Castilla nos pueda requerir por sus cartas o por su procurador que nos fagamos o mandemos faser justicia a los dichos danificados realmente e con efetto el qual requeri- miento queremos que a nos sea fecho porante escrivano de la nuestra 299
  • Camara e non por otro alguno. E si non fisieremos conplimiento de jus- ticia segunt dicho es de lo que fisieremos a la parte querellante o al que poder oviere por el dicho rey de Castilla lo pidiere sygnado queremos e mandamos a los dichos nuestros escrivanos de Camara porante quien nos fuere fecho requerimiento e a los otros escrivanos porante quien pasare todos los otros auttos que lo den todo sygnado en manera que faga fe so pena de privacion de los oficios dei dia que fueren requeridos hasta tres dias primeros siguientes si la escritura fuere tal que en los tres dias se pueda escrevir e sinon que aya tanto espacio que el dicho escrivano la pueda escrevir e qu'ella fara sin escusa e malicia alguna dei dicho dia en que se podiere acabar asta tres dias primeros siguientes sea tenudo de daria signada la tal escritura segunt dicho es por qu'el dicho rey de Castilla vea e sepa si a los naturales e vesinos e moradores de los dichos reynos de Castilla e de Leon sy les es fecha justicia o menguada. E si el entendiere que la justicia es en alguna cosa menguada qu'el nos requiera otra ves escriviendo nos por capitulos e artyculos e agravios que diga ser fechos e nos seamos thenudo de responder a cada capitulo e agravios masta treynt dias primeros siguientes. E si en el dicho tienpo nos o los dei nuestro Consejo non respondleremos en la manera susodicha que en tal caso sea avida la justicia denegada e le pueda e mande faser represarias en bienes muebles e semovientes solamente e non en ornes nin mugeres nin cibdades villas e castillos e qualesquier castillos e lugares por la suma e contia que monta en el dicho pleyto sobre que la justicia es negada. E si los dichos nuestros escrivanos porante quien pasaren los dichos procesos e auttos e las otras cosas o el dicho nuestro escrivano de Camara porante quien pasare los dichos requerimientos de fecho non lo quisieren daria signado nos desde agora damos licencia a qualquier escrivano dei dicho rey de Castilla que a estos nuestros regnos vinere con Ip° (sic) del dicho rey de Castilla que de signados los dichos requerymientos que nos fueren fechos e pasados los dichos tres dias que fueremos requerido que mandasemos dar el dicho testimonio signado al dicho escrivano e sy lo non fisiesemos qu'el dicho escrivano de Castilla desygnado en este caso e que sea firme e valioso asy como sy lo diese sygnado el dicho nuestro escrivano de Camara porarite quien pasaren los dichos requerimientos e eso mismo sy los otros escrivanos porante quien pasaren los otros autos ante los dichos jueses non lo quisieren dar sygnado a la parte principal o a otro procurador dei dicho rey de Castilla en el termino sobredicho qu'el dicho escrivano dei dicho rey de Castilla lo pueda dar sygnado porque non pueda ser mos- trado menguamiento de justicia que le fuere fecho (8) e lo nos provearnos e mandemos prover como dicho es. Otrosy queremos que si el dicho rey de Castilla principalmente conos- ciere de los dichos pleytos demandas que los dichos nuestros naturales e súbditos ovier en en (sic) sus reynos e senorios o por via de apellacion o supliccacion o en otra manera qualquier o por su proposia (sic) persona SOO
  • - o por los dei su Consejo dieren sentencia que la tal sentencia ante nos non pueda ser dicha nenguna ynjusticia nin agravada e que nos por lo tal menguamiento de justicia que por los dichos nuestros naturales e vesinos e moradores de los dichos nuestros reynos fuere querellado e dicho ser fecho por el dicho rey de Castilla o por los dei dicho su Consejo non fagamos nin mandemos faser nin puedan ser fechas represarias algunas. E si principalmente o por via de apelacion o sopricacion ante ellos viniere el caso o le fuere querellado de menguamiento de justicia de los dichos jueses o de algunos dellos o le fuere querellado que le faga o mande faser conplimiento de justicia e non la fisiere que aunque tal requesicion ante nos paresça que nos por ela non mandemos faser represarias algunas mas que seamos tenudo de lo requerir o mandar requerir otra ves por escrito e repremiendo los agravios por artículos e capítulos por manera que por alli queoscanf?Jlas cosas en que dixeremos la justicia ser dene- gada e sin le responder a cada capitulo e articulo e alegar resones por que diga que la justicia non es denegada e la dicha repuesta diere por si o por los dei su Consejo que alli aya fin el dicho negocio e que nos non fagamos nin mandemos faser represarias por mengamiento de justicia que asy dysearemos ser fecho. E si dei dia qu'el dicho rey de Castilla fuere reque- rido la segunda ves que faga conplimiento de justicia hasta treynta dias primeros siguientes non respondiere por si o por los dei su Consejo por la manera e forma susodicha que en tal caso la justicia se entienda ser denegada e nos podamos e fagamos e mandemos faser represarias en esta manera que nos por nos mesmos o por los dei nuestro Consejo conos- çamos dei dicho menguamiento de justicia e demos sentencia en el pleyto en que la dicha justicia se dise ser menguada por la forma en la dicha sentencia contenida mandemos a ombres buenos sin sospecha que fagan represarias en bienes de vezinos e moradores de los reynos e sefiorios de Castilla que non sean cibdades nin villas nin castillos nin lugares nin bienes de rays algunos nin cuerpos de ombres nin mugeres mas que las fagan en bienes muebles e semoventes e que los dichos bienes que asi tomarem por las dichas represarias que los tengan en secresto e los non vendan ante noventa dias primeros syguientes en el qual termino aquellos a quien fueren tomados los dichos bienes puedan requerir e requieran asy al dicho rey de Castilla como a los otros a quien el fecho tocare que enbien faser pago de la suma en la dicha su carta contenida con las costas que en las dichas represarias fueren fechas. E si dentro destos noventa dias non vinieren a faser la dicha paga segunt dicho es que los bienes que asy fueren tomados puedan ser vendidos segunt los fueros e ordenamientos e derechos de nuestros reynos e de la contia que valieren los dichos danificados seran pagados segunt la forma de sus sentencias. E si los sobredichos bienes valieren mas contia de las contenidas en las dichas sentencias con las dichas costas segunt dicho es e que lo que mas valiere a buena fe syn (8 v.) e sin (sic) mal engano sea torna tornado (sic) e entregado aquellos en cuyos bienes se fisieren las dichas represarias. L soi
  • Otrosy alguna o algunas de los dlchos nuestros reynos e sefiorios fur- taren o tomaren o entrar en cibdat o villa o Castillo o lugar de los dichos reynos de Castilla de Leon e reinos e senorios e tierras partidas delias o las recibieren puesto que las den algunos moradores e naturales de los dichos reynos de Castilla contra voluntad dei dicho rey de Castilla e de sus herederos e subcesores que en aquel tienpo fueren que nos e nuestros subcesores que al tienpo de la dicha toma fueremos seamos tenudo e Obligado de proceder e procederemos contra el malfechor o malfechores que tal cosa fisieren e contra los que con el fueren o estovieren aquellas penas creminales e ceviles que segunt derecho e los fueros e leyes e orde- namientos de nuestros reynos merescieren aquel o aquellos que tales cosas fasen e de los bienes que ovieren los dichos malfechores que sean satis- fechos el dicho rey de Castilla e sus herederos e subcesores que en aquel tienpo fueren e fagamos toda la justicia dellos e de los que con ellos fueren o estovieren como dicho es. E demas qu'el dicho rey de Cas- tilla e sus herederos e subcesores que a ese tienpo fueren puedan e man- den cercar e cobrar la tal cibdat o villa o castillo o lugar e pueda tomar o mandar tomar por fuerça o por otra qualquier manera e prender los dichos malfechores e faser dellos justicia segunt la dicha pena e que nos nin nuestros herederos e subcesores que a ese tienpo fueremos non dare- mos nin consentiremos dar favor ni ayuda alguna al tal malfechor o malfe- chores para se defender antes si se a nuestros reynos acogeren que nos seamos tenudos a buena fe e syn mal engafio de trabajar e faser nuestro poder por los prender e si preso o presos fueren que los entreguemos o remitamos al dicho rey de Castilla o a sus herederos e subcesores que a ese tienpo fueren porque alli do cometera el malefício sea dellos fecho justicia segunt dicho es. Otrosi queremos e prometemos e otorgamos que si alguno o algunos de los dichos reynos de Castilla e de Leon e de los otros reynos tierras partidos e lugares dellos se vlnieren para los dichos reynos e senorios de Portogal con algunas cosas qualesquier e las fortible e robadamente tro- veren contra voluntad de sus duenos o alguno levar muger casada o ella se fuere contra voluntad de su marido o se viniere a los dichos nuestros reynos e sefiorios que seyendo nos o los dichos nuestros herederos e subce- sores que por el tienpo fueren o las nuestras justicias o qualquier delias sobre elle requerido o requeridos que lo fagamos enbiar preso de concejo en concejo e entregarlo en el primero logar de Castilla con las dichas cosas que fueren achadas e se apoderen para se delias faser e de cada uno dellos e derecho en el logar o lugares donde se fisiere e cometiere el malefício o malefícios. Otrosy queremos e otorgamos e prometemos por nos e por nuestros herederos (9) e subcesores e por todos los nuestros reynos e sefiorios e tierras partidos lugares e gentes e súbditos dellos e de cada uno dellos que por rason de las dichas guerras debatos muertes robos fuerças tomas dafios ynjurias ofensas perdidas despensas yntereses penas e otras 302
  • qualesquler cosas males fechos acaescldos en qualquier manera o por qualquier causa e rason que sea o ser pueda desde el dia de Ia fechura del dicho contrato que los dlchos nuestros enbaxadores e sufi- cientes procuradores en nuestro nobre asi otorgaran de nunca ofender al dicho rey Don Juan de Castilla e de Leon nin a sus herederos e subcesores nin a los dichos sus reynos de Castilla e senorios e tierras partidos lugares gentes e súbditos dellos e de cada uno dellos por mar nin por tierra por nos nin por nuestros súbditos o no súbditos de qualquier ley o estado o condicion que sea en los dlchos sus reynos nin fuera dellos nin en alguna parte dei mudo (sic) por ninguna manera que sea porquanto de todo ello e de toda cosa e parte dello nos faremos remision e quitacion para sienpre jamas asy como sy nunca fuesen fechos nin oviese pasado. E queremos e otorgamos e prometemos por nos e por todos nuestros herederos e subcesores que por tienpo fueren e por los dichos nuestros herederos e subcesores que por tienpo fueren (sic) e por los dichos nuestros reynos e senorios tierras partidos e lugares gentes e súbditos dellos e cada uno dellos que guardaremos tememos conpliremos e faremos tener e conplir e guardar bien fiel leal e verdaderamente la sobredicha paz e amistat sin remysion refutacion renuciacion quitacion concórdia todas las cosas suso e ayuso escritas e cada una delias e parte delias agora e de aqui en adelante para todo sienpre. E avremos por firme rato e grato e valedero todas las cosas e cada una delias en esta nuestra carta contenidas e que non yremos nin vernemos nin faremos contra la dicha pas e amistad e cosas en ella contenidas nin cada una delias nin demandaremos nin consentiremos demandar las sobredichas cosas nin cada una delias por nos nin por otro nin por ninguna rason causa nin manera de direcho nin de fecho diretamente o non diretamente agora nin de aqui adelante e para todo sienpre por rason de qualquier cisma nin de qualquier otra discórdia que sea en la yglesia de Dios lo qual non quiera nin por rason de alguna presa o presas qualquier o qualesquier de qualquier ley estado condicion que sea so pena de tresientas mill coronas dei cufio de Francia de buen oro e justo peso la qual pena pagada o non pagada prometemos queremos e otorga- mos que la dicha pas amistad sin remision refutacion renuciacion quitacion concórdia con todas las cosas susodichas e cada una finquen e esten e sean e duren firmes e estantes e valederas en su firmesa para todo sienpre jamas. E prometemos e otorgamos por firme e solepne esti- pulacion por nos e por todos nuestros herederos e subcesores que por tienpo fueren con acuerdo de los sobredichos perlados condes maestres ricos ombres fidalgos cavalleros consejeros e procuradores de las cibdades villas de nuestros reynos al dicho rey de Castilla e a sus herederos e subcesores en presencia dei dicho su enbaxador e (9v.) costituyente pro- curador e a los públicos notários adelante nonbrados estipulantes e aceb- tantes asi en nobre dei dicho rey del (sic) Castilla como de todos los otros absentes a quien la parte pertenesce o adelante por qualquier 303
  • guisa pueda o podra pertenescer que tememos conpliremos guardaremos faremos a todo nuestro leal e verdadero poder tener conplir e guardar bien fiel verdadera e conplidamente todo este capitulo e cosas en el con- tenidas e fasiendo nos e nuestros subcesores el contraryo que por ese mesmo fecho yncuramos en la sobredieha pena en este contrato contenida. E por ende el dicho capitulo finque sienpre rato e firme en toda su fuerça e virtud para todo sienpre jamas. Otrosi queremos e otorgamos que los navios asy de Portogal como de Castilla puesto que ciertamente lleven mercaderias de enemigos non sean buscados los de Portogal por los Castellanos nin los de Castilla por los portogueses e como al borde dei navio parescieren todos ombres de Portogal que luego el navio non sea mas buscado puesto que algunas mercaderias llevase de enemigos de Castilla e eso mismo fagan a los navios de Castilla puesto que lleven mercaderias de enemigos de Portogal salvo en dos casos uno si llevaren los cuerpos de los enemigos lo segundo sy el navio fuere allegado en puerto de tierra de sus enemigos asi los portogueses en puerto de Inglatierra ochando en ellos los navios de Castilla algunas mercaderias e cosas de yngreses que los puedan tomar e eso mismo los navios de Portogal pueda buscar los navios de Castilla en puerto de sus enemigos e tomar dellos qualquier cosa que ay fuere fallada que de enemigos sea. Otrosi queremos e otorgamos que sy algunos navios fueren armados en Portogal o en qualquier logar o lugares que armados fueren las justicias e oficiales delias sean tenudos de tomar segurança de los que asy fueren en armada que non fagan enojo nin dafio a sus amigos con que han pas pero porque seria una cosa yncerta la contia de que se tomasen las dichas fianças porque se non sabe el dafio que despues se podra faser e seria ocasion que ninguno non pudiese armar contra los enemigos por non poder aver fianças generales e ynciertas que se den fianças de cierta contia en esta manera por cada persona que entrare en armada de fiança de cinquenta coronas e las justicias que sean tenudas de las tomar e si las non tomarem que sean tenudos a las dichas contias e si non fueren abonados que sean tenudos a ello la villa o lugar en que la armada se fisiere. E el rey sea tenudo de faser pagar el dafio que se fisiere a los fiadores que fueren tomados o a las justicias si los non tomaren o la villa o lugar donde la armada se fisiere si las justicias non fueren abonadas e si los dafios fueren mas e mayor que la dicha contia de las fianças qu'el rey cuyos súditos el dafio fisieron sean tenudos a faser pagar lo que montare las dichas fianças segun dicho es. E de lo restante que faga justicia contra los fasedores dei dafio segunt la forma dei contrato. (10) Otrosy queremos e otorgamos que porquanto los navios d'armada de Portogal e dei Algarve como de otras partes se viene a lançar cerca de los puertos e abras e quebradas de Castilla e alii toman e roban los navios de los franceses e de otros que vienen con sus navios e merca- SOJf
  • derias seguros merchantes e los de Castilla fasen semejante a los de Portogal que esto non se faga de aqui en adelante e cada uno de nos los reyes demos cartas porque nengunos de nuestros naturales non fagan semejante en el reyno del otro. E por quitar toda dubda que esto se entienda en esta manera que de los lugares donde en un reyno suelen a ser ancorados navios ante una légua non puedan ser tomados por los naturales e súbditos de otro reyno nln en todos los puertos e abras e quebradas e ancoraciones de cada uno de los dichos reynos. Otrosy queremos e otorgamos que sl algunt navio de enemigos de qualquier de nos los dichos reyes tomare algunt navio de sus súbditos que non sea acogldo en puerto nln en praya de los sefiorios de otro rey nin le sean dadas vituallas algunas e si fuere recebido e fueren dadas vituallas algunas que la cibdat villa o lugar donde se fisiere sea tenuda a pagar todo el dafio que el tal navio ovier efecho e esto se entienda o aya lugar non (sic) navio que partiere de algunt logar dei reyno e se tornare donde partio o a otro reyno dei dicho puerto que tornando alii con lo que tomare que non sea consentido que alli venda nin desbarate nin le den vituallas so la pena susodicha mas que non aya logar en los navios que vinieren a sus tierras puesto que algunos navios tomem en el camino salvo si los tomare en los puertos o en las abras o dentro de una légua segunt lo capitulado suso escrito se contiene. E si algunt navio de Castilla estoviere en algunt puerto de Portogal e se temiere de algunos otros sus enemigos que y ya san en el dicho puerto que requiriendo ellos a las justicias de faser dar segurança a los navios de sus enemigos que non partan de alli hasta dos dias e puesto que partan que non fagan dafio nin sin rason alguna al tal navio o navios e fecho el tal requeri- miento si algunt dano recibiere que la cibdat villa o lugar de cuyo puerto tal navio o nao saliere sea tenudo de pagar todo el dafio que el tal navio fisiere. E si porventura tal requirimiento a las dichas justicias non fuere fecho o seyendo fecho fuere dada segurança de non partir de alli a dos dias e los navios de los dichos enemigos non partieren antes dos dias non aya logar la dicha pena. Otrosi queremos e otorgamos que en caso que Dios non quiera que en alguno tienpo o en qualquier manera o por qualquier causa o rason que sea o ser pueda los sobredichos capítulos o qualquier o qualesquier dellos fueren contradichos o quebrantados por el dicho rey de Castilla o por sus herederos e subcesores reynos tierras e sefiorios súbditos vasallos naturales o qualquier o qualesquier dellos que en tal caso el quel o fisiere yncurra en pena de perjuro e en las penas aqui contenidas e que con todo esto non se pueda poner desir nin se entienda ser nin sea quebrantada rota nin enfengida esta pas e amlstad mas que todavia sea e quede firme estable e valedera para sienpre jamas segunt e por la forma e manera que en los dichos capítulos e cada uno dellos se contiene e nos (10 v.) e nuestros herederos e subcesores e reynos tierras sefiorios partidos súbditos e naturales dellos seamos thenudos e obligados 305 30
  • a guardar tener e conplir e observar nin podamos yr contra ella quier sea pagada o non pagada la dicha pena. Otrosy por esta dlcha amistad e remision casamos e anulamos e yrritamos e de nuestra clerta ciência e deliberada voluntad queremos ser ávidos por casos e Irridos e nengunos e de ningunt valor todos otros qualesquler contratos e otras qualesquier escrituras e recabdos e estru- mentos con qualesquier penas juramentos obligaclones vinculos e renun- ciaciones estipulaciones e promlsiones e otras firmesas que en qualquier manera ayan pasado hasta oy dia d'oje e sean fechos e pasados entre nos e el dicho rey de Castilla e sus herederos e subcesores reynos tierras e senorios partidos súbditos e naturales dellos e cada uno dellos por sy o por otro por ellos los quales avemos aqui por ynsertos e encorporados e repetidos bien asy como sy de palabra a palabra fuesen presentes e queremos que non valan nin fagan fe en juysio nin fuera de juysio nin ayan efecto alguno salvo los capitulos yuso e suso escritos en este contrato contenidos los quales queremos que valan e sean firmes estables e valederos agora e para sienpre jamas en todo e por todo segunt e por la forma e manera que en ellos e en cada uno dellos se contiene. O lo qual susodicho e cada cosa parte dello contenido en los sobre- dichos capitulos e cada uno dellos nos el dicho rey don Juan de Portogal e del Algarbe e sefior de Cepta de nuestra cierta ciência motuo libre e de nuestro poderio absoluto propio motuo con acuerdo e consejo de todos los sobredichos como susodicho es aprovamos firmamos reteficamos e prometemos que creeremos e guardaremos e faremos tener e guardar e conplir bien fiel leal e verdaderamente sin ninguna arte nin engano e lo avremos por firme rato e grato para sienpre jamas. E queremos e otorgamos e prometemos por nos e por nuestros herederos e subcesores que por tienpo fueren e por los dichos nuestros reynos e sefiorios tierras partidos lugares gentes súbditos dellos e de cada uno dellos que guarda- remos tememos conpliremos fazemos tener conplir guardar bien fiel leal verdaderamente la dicha pas e amistad e todas las otras cosas e cada una delias que en el dicho trato se contiene segunt e por la forma e manera que en estos sobredichos capitulos va declarado e que non yremos nin faremos contra la dicha pas nin amistad nin contra las cosas que en este trato sean e seran contenidas nin contra cosa alguna delias nin mandaremos nin consentiremos dexando nin permitiendo demandar las dichas cosas nin cada una delias por nos nin por otros en juysio nin fuera delia por alguna rason causa o manera que sea asy pasada como presente o fotura de qualquier manera que fasta aqui aver pudiese o pueda por diante de derecho nin de fecho diretamente o non direta- mente en publico nin en escondido agora nin en algunt tienpo nin por rason de cisma nin disincion que aya en la yglesia de Dios lo qual El non quiera nin otrosl por causa o rason (11) de alguna persona o personas qualquier o qualesquler de qualquier ley estado o condicion que sea so la pena susodicha la qual pena pagada o non pagada prometemos 306
  • queremos e otorgamos que la dicha pas e concórdia e todas las otras cosas e cada una delias que de suso e de yuso son e seran contenldas esten duren queden e sean firmes estantes e valederos para sienpre jamas sin ninguna corrucion nin contradicion nin violacion nin fromcion (t) alguna e para faser tener guardar e conplir todas las cosas susodichas e cada una delias obligamos a nos e a todos nuestros herederos e subcesores e todos nuestros bienes ávidos e por aver muebles e de rays e semovientes asi reales como fiscales e patrimoniales e otros qualesquier en qualquier manera que sean v[u]lgarmente nonbrados e que nos ayamos e nos pertenesça asy como rey e como fisco o en otra manera qualquier. E prometemos por firme e solepne e perfecta estipulacion e oblicacion por nos e por nuestros herederos e subcesores reynos tierras partidas gentes súbditos e vasallos e naturales e por cada uno dellos en persona del dicho su enbaxador e suficiente procurador por el e en su nobre (sic) para esto aviente suficiente e especial poder e a vos los dichos notários públicos ayuso escritos asy como a publicas personas estipulantes aceb- tantes astipulacion por el dicho rey de Castilla e por sus herederos e subcesores reynos tierras senorios partidas gentes súbditos vasallos e naturales dellos e de cada uno dellos e por todos los otros e cada uno dellos a quien lo presente pertenesce o puede o podra pertenescer adelante en qualquier manera de tener guardar conplir observar e faser guardar tener e conplir observar a todo nuestro leal conplido perfecto e ver- dadero poder bien fiel leal e verdaderamente realmente e con efecto sin arte e syn engano e sin ninguna aficion fraude e simulacion e estante toda causa asy de fecho como de derecho de qualquier natura condicion vigor calidat mistério pasada presente o futura que acaesça o acaescer pueda aunque por entendimiento de los ombres non pudiese ser pensada nin cuidada nin conprehendia (sic) que lo enbargar pudiese todos los capitulos suso encorporados e que adelante seran contenldas e cada una cosa e parte dellos e todolo otro que en esta carta e ynstrumiento es contenido e cada cosa e parte dello en todo e por todo segunt e por la forma e manera que en ellas e en cada una delias se contiene para sienpre jamas e de non faser nin yr nin venir nin dar favor dando fasiendo o mandando obrando para yr nin venir pasar contra ellas nin contra cosa alguna nin parte delias nos nin otro por nos nin por otro nin por otra ynterpuesta persona nin personas de fecho nin derecho en publico nin escondido en juyzio nin fuera de juysio callada nin espresa- mente agora nin en algunt tienpo dei vindo por alguna guisa nin rason nin color que sea o ser pueda diretamente nin non yndiretamente. E si lo contrario fisieremos o atentaremos en todo o en parte o en qual- quier cosa o qualquier guisa e manera e por qualquier causa o rason que sea o ser pueda que por el mesmo fecho ayamos yncurrido e yncurramos en todos las penas e en cada una delias e asi de las tresientas mill coronas d'oro en cada una ves que lo contrario fisieremos e guardaremos e conpliremos todo lo de suso e yuso escrito e cada parte e qualquier 307
  • cosa dello e asy en la pena de perjuro que en este contrato son e seran contenidas e la dicha pena pagada o non (11 v.J pagada que todavia para sienpre jamas quede e sea e este firme estable e rato e valedero perpetua- mente para sienpre jamas este dicho contrato e ynstrumento e todos los capitulos e cosas e cada parte e cada una delias que en el eran o seran contenidas e nos e nuestros herederos e subcesores reynos tierras e sefiorios partidos gentes súbditos vasallos naturales dellos e de cada uno dellos todavia para sienpre jamas seamos e quedemos thenudos e obligados a guardar tener e conplir e observar e tengamos e cunplamos e guardemos e cunpramos e observemos en todo e por todo e en cada parte e articulo e cosas dello a buen fe sin mal engafio realmente e con efecto como de susodicho es sin violacion fraucion contradicion nin corronpimiento deminuycion alguna e renunciamos espresamente e espe- cialmente toda aucion e derecho canonico e cevil escrito e non escrito oficio e beneficio previllejo derecho especial como general fueron estilo e fauso costunbre e especial beneficio e previllejo e previllejos o derechos comunes especiales que pertenescen a los reyes asi como reyes o asy como fiscos o en otra manera qualquier que a nos pertenesça o pueda perte- nescer o de que nos o nuestros herederos e subcesores nos podamos o pudiesemos aprovechar o ayudar en qualquier manera los que los bene- fícios previllejos previllejos (sic) fuero o fasafias usos o custunbres avemos aqui por espresos e especialmente nonbrados e nos avemos dellos e de cada uno dellos por certeficado bien asi como si aqui de palabra a palabra fuesen puestos e espacificados e nos asy lo renuciamos e arroga- mos e derrogamos enquanto a esto atafie. E esso mesmo renuciamos todavia especial comuna e ocretal (?) que nos pertenesça o pueda perte- nescer en qualquier manera de querellar o denuciar o demandar o poner o contradesir en juysio o fuera de juysio nin yr por otra qualquier manera e via que sea o ser pueda contra la dicha pas e amistad sin remisio refurtacion renuciacio quitacio e concórdia fecho e fechos sobre todas las cosas susodichas e cada una delias nin contra las cosas sobre- dichas e cada una delias que en este ynstrumento son e seran contenidas e renuciamos eso mismo las leyes e derechos en que dis que las leyes e derechos proybidos non pueden ser renuciados. E por mayor firmesa desta pas e amistad sin remisa quitaçon refutacion renuciacion e concórdia e de todas las otras cosas sobredichas e cada una delias. E por quellas sea mas firmes e mejor guardadas otor- gamos e prometemos por nuestra fe real e juramos a Dios e a Santa Maria e sobre esta Senal de Crus e a las palabras de los Santos Evan- gelios con nuestras manos corporalmente tanximos por nos e por nues- tros herederos e subcesores e por los dichos nuestros reynos e senorios tierras partidos lugares gentes e súbditos dellos e de cada uno dellos de tener e guardar e conplir bien leal e verdaderamente sin ninguna arte nin engafio la dicha pas e amistad de fin remision refutacion quitacion concórdia e todas las otras sobredichas cosas e cada una delias 308
  • para todo sienpre jamas segunt en la manera e forma que en esta nuestra carta e capítulos delia mas conpridamente es contenido. E aviendo aqui todo por especial e espresamente repetido nonbrado espreso e decla- rado e eso mismo que non pediremos nin enpetraremos por nos nin por otro restituclon yn su intregun relaxacion nin absolucion nin despen- sacion nin relevacion dei dicho juramento contra lo sobredicho nin contra cosa alguna nin parte dello disiendo que somos danificados e leso e que recebimos dafio nin enganos algunos asi como rey e como fisco o en otra qualquier manera (12J e guisa que por nuestra parte se pudie[ ] O) alegar nin yremos nin faremos nin daremos favor que consista en dar mandar [ ] (i) contra todo lo sobredicho e contra cosa alguna nin parte nin articulo dello agora nin de aqui en adelante nin en algunt tienpo dei mundo nin en niguna forma nin por qualquier cosa e manera que sea o ser pueda nin por rason de cisma nin de otra qualquier dis- córdia que sea o forma de yglesia de Dios la qual non quiera nin de qualquier persona de qualquier ley o estado o condicion preminencia o dignidat que sea o ser pueda aynda que sea real o dende arriba nin usa- remos de tal absolucion dispensacion relaxacion en caso que propio motuo o a nuestra postulacion o de otro nos fuese otorgada aynda que todo concurra junta e apartadamente. Otrosi porquanto el conde don Alfonso ml fijo ha començado a edeficar un Castillo que se llama de Portello que es en tlerra que se llama Val de Salara (t) a cerca de la villa de Monterrey. El Castillo se dise ser dentro en los limites de nuestros reynos e por la parte dei rey de Castilla se dise ser dentro en los limites de sus reynos. Por ende finque su derecho salvo a cada una de las partes sobre ello e que por ello estos pleytos nin cada uno dellos non entienda ser nin sea derogado nin renuciado nin perjudicado en cosa alguna. Otrosi nos de nuestro propio absoluto e real poderio soplimos qual- quier fallescimiento de fecho o de derecho o de derechos o de solepnidat o solenidades de derecho o de fuero façan huso e constunbre que en este contrato fuesen o fallesciesen o sean omisos puesto que tal o tales sean de que deviesen en ellas ser fecha especial e espresamente ou lo qual o quales o cada uno dellos nos avemos aqui por espresos e espacificados e espresamente nonbrados e declarados. E queremos e otorgamos que non enbargante el dicho fallescimiento o desfallescimientos a la dicha pas e amistad finquen remision refutacion renuciacion quitacion e concórdia e todas las cosas sobredichas e cada una delias sean firmes estantes e valederas e ynviolables para todo sienpre jamas asy e a tan conplida- mente como si en este contrato nengun defecho o defechos fuesen nin alguna solenidat o solenidades qualquier o qualesquier fallesciesen o fuesen omisas e si de verbo ad verbun espresamente fuesen contenidas todo esto e cada una cosa e parte dello so los vinculos e firmesas renu- (i) Impossível ler por deterioração do documento. 309
  • Ciacions derrogaciones penas e obligaciones e juramento e estipulaciones de suso contenidas e so cada cosa e articulo dellos. En testimonio de lo qual porque sea e quede firme e estable c valedero para todo slenpre mandamos faser esta nuestra carta escrita en este quaderno de parga- mlno lo qual firmamos por nuestra mano e mandamosla sellar con nuestro sello de piorno pendiente e otorgamosla ante nuestros secretários e notários públicos e ante los testigos yuso escritos que fue fecha e dada en los nuestros palacios d'Asmerim a dies e siete dias de enero afio dei nascimiento de Nuestro Seíior Jeshu Chrispto de mill e quatrocientos e treynta e dos afios. Testigos que a esto fueron presentes don Ferrando nuestro sobrino e don Ferrando nieto del rey don Enrrique e Martin Alfonso de Mello nuestro guarda mayor e alcayde mayor de Castilla de Olivença e criado del dlcho ynfante e Duarte primogénito mi fijo e don Alvaro de Castro e don Ferrando (12 v.) de Castro su hermano e Juan de Aburquerque cavalleros de casa dei ynfante don Enrrique mi fijo e Gonçalo Nunes Barreto Cavallero de casa dei ynfante don Pedro mi fijo e Vasco Mar- tines de Mello alcayde mayor de la cibdad de Évora escudero de nuestra casa e d[o]n Juan de Castro escudero de la casa dei ynfante don Juan mi fijo e Mosen Graviel c Vasco Martines Vilella guarda dei rey de Castilla e Alfonso de Cuallas e Juan d'Avila e Juan d'Ungria vasallo dei dicho rey de Castilla. Comiençan los capítulos los que nuevamente fueron fechas e anadydos e acrecentadas a este trato de las pases Otrosy es concordado que dei dia de la publicacion de las pases hasta veynte dias primeros siguientes los dichos senores rey e príncipe de Portogal sean obligados de entregar e entreguen realmente e con efecto a los dichos senores rey e reyna de Castilla e de Aragon etc. o a su cierto recabdo todas las cibdades villas e lugares e fortalesas que ellos por sus alcaydes o qualesquier otros naturales de los dichos sus reynos e senorios de Portogal tienen o tovieren tomado en los dichos reynos de Castilla despues del fallecimiento dei rey don Enrrique fasta el dia de la publicacion de las pases. E esto mesmo ayan de faser e conplir los dichos senores rey e reyna de Castilla e de Aragon etc. con los dichos senores rey e príncipe de Portogal las cibdades e villas e lugares e forta- lesas que ellos por sus alcaydes súbditos e naturales tienen o tovieren dei dicho reyno de Portogal dei dicho tienpo aca. E asy mísmo resti- tuyan al dicho senor principe de Portogal la villa de Alcolea que esta en el reyno d'Aragon afuera las fortalesas villas e lugares de que en esta capitulacion en otras escrituras se fase mincion en las quales espe- cialmente esta proveydo e para la entrega de Alcolea sean noventa dias. 310
  • Otrosi es concordado e asentado que los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e d'Aragon etc. e los dichos sefiores rey e principe de Porto- gal sean thenudos e obllgados dentro de treynta dias primeros siguy [entes] (IS) contados desde el dia de la publicacion de las pases de mandar de librar e soltar e faser que sean sueltos e libres don Luys fijo dei conde de Benavente e don Juan de Meneses e todos los cavalleros fidalgos e escuderos e otras qualesquier personas de qualquier estado e condicion que sean que estan presos de una parte a otra en qualquier manera e en poder de qualesquier personas que sean los que dellos son prisioneros sobre sus fies sean libres de las dichas fies e non sean obligados d'acudir a ellas nin las conplir dei dia de la publicacion de las pases en adelante porquanto Sus Altesas las alçan e asi lo manden pregonar que se guarde cunpla so pena que los que de alli en adelante mas remuieren los dichos prisioneros perderan sus biens por el mesmo fecho e los reyes delos faran merced a quien los pidiere e dei dicho dia en adelante se non puedan pedir rescates algunos por los dichos prisiones como quier que sobre ello ayan yntervenido qualesquier avenencias e rehenes e prendas e obligaciones e juramentos o otras qualesquier seguridades e las dichas prendas e refenes e seguridades se restituyan. Otrosi es concordado e asentado que los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e de Leon etc. ayan de remitir e perdonar a todos los caval- leros e escuderos e otras personas naturales e non naturales de los dichos sus reynos e senorios e a sus fijos de qualquier estado e calidad que sean que publica e notoriamente estan con los dichos senores rey de Portogal e principe su fijo asi en el dicho reyno de Portogal como en los reynos de Castilla o en otra qualquier parte de todos los casos enojos e cosas pasadas que en qualquier manera en su deservicio ayan fecho despues de la muerte dei dicho sefior rey don Enrrique ata la publicacion e apregonamiento de las pazes e sobre ello les sean dadas cartas de perdon generales e especiales en forma bastante para su segurança e sanea- miento e asi mismo les ayan de ser restituydas entera e conplidamente todos los sus lugares vasallos villas tierras castillos fortalesas casas e heredamientos e otros qualesquier bienes e dignidades benefícios e oficios asi eclesiásticos como seglares e mrs de juro e de heredat e de vida e raciones e quitaciones e escusados e tercias que ellos e cada uno dellos e sus fijos e fijas tenian e poseyan en los dichos sus reynos al tienpo que se ayuntaron con el dicho sefior rey de Portogal para que lo ayan e puedan aver e tener e gosar enteramente de aqui en adelante e les non sean nin puedan ser quitado nin contraydo nin enbargado nin perturbado en todo nin en parte dello por averse adjuntado con el dicho rey de Portogal e lo aver servido e seguido renoçando e anulando e dando e declarando por ningunas e de ningunt valor e efecto qualesquier cartas e mercedes e previllejos que los dichos sefiores rey e reyna dello tienen dados a otras qualesquier personas e non enbargante qualesquier senten- cias que contra ellos sean dadas por Sus Altesas o por sus oydores e 311
  • justicias despues que se ayuntaram con los dichos sefiores rey e príncipe de Portogal e que los sobredichos e cada uno dellos pueda yr e venir e vayan a venir e morar e estar en los dichos reynos e sefiorios (13 v.) de Castilla e andar libre seguramente por ellos cada e quando quisieren. E si alguno o algunos dellos quisiere venir e morar en Portogal lo puedan faser e ayan de aver e gosar todavia de todo lo que dicho es e de cada cosa dello e sobre ello les ayan de mandar dar e den por los dichos sefiores rey e reyna de Castilla d'Aragon ecetera todas las cartas e provisiones fuertes firmes e bastantes que menester oviere e a cada uno dellos cunplieren firmadas e selladas de los dichos sefiores rey e reyna e sobre escritas de los sus contadores mayores pagando solamente los dichos derechos ordenados para los contadores e oflciales pero quanto es a la condesa de Medellin e a don Alfonso de Monrroy e Alfonso Portocarrero an se de guardar las escrituras que dellos e de sus fechos fablan e fueron asentadas. Otrosi es concordado e asentado que los dichos sefiores rey de Portogal e príncipe su fijo nin sus subcesores despues de ser publicadas las pases non puedan en adelante acoger nin recebir en sus reynos e sefiorios ningunas guardas nin cavalleros nin otras personas de los reynos e sefiorios de Castilla e de Leon etc. contra ello nin para faser guerra mal nin dafio en ellos nin le dar gente favor e ayuda antre ellos nin contra persona alguna para faser mal nin dafio en los dichos sus reynos e senorios nin permitiran nin consentiram nin se recibiran cavalgadas que de los dichos sus reynos e sefiorios de Castilla e de Leon se traygan e se fueren metidas sin su sabiduria las faran luego restituyr seyendo requeridos e procederan a toda punicion e castigo contra los que lo tal fisieren e eso mesmo contenido en todo este capitulo ayan de faser e guardar e fagan e guarden los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e de Aragon ecetera e sus subcesores con los dichos sefiores rey e príncipe de Portogal e sus subcesores e con sus reynos e senorios. Otrosi los dichos procuradores en noble de los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e d'Aragon etc. rey e príncipe de Portogal sus costi- tuyentes reanitiran e quitaran e restituiran e renuciaran de parte a parte todos los dafios robos quemas tomas e yntereses o satlsfaciones que por ellos pudiesen pertenescer a los dichos reyes o a sus herederos e subcesores por ser fechos e cometidos contra los dichos sus reyno3 o sus vasallos e gentes dellos. E puesto que fuesen fechos contra sus bienes patrimoniales e fiscales e blen asy todas e qualesquier penas que se puedan desir en que cada una de las dichas partes encurroo cada e quando contra los dichos tratos de las dichas pases antiguas fueron o vieron por qualquier manera que sea. E quisyeron e prometieron que jamas en algunt tienpo non damanden nin puedan demandar en juysio nin fuera dei las dichas cosas nin parte delias e renuciaron todos los dere- chos e abciones remedios de demandar que para ello les pertenescia por bien e vigor de los dichos tratos de las dichas pases antiguas e por 312
  • qualquier otra manera que se desir pueda. E esta dicha remision e refutacion e quitacion que serian e otorgaron que aya lugar e se entlenda (14) non tan solamente a las sobredichas cosas mas aun a los danos e robos perdidas quemas injurias muertes males e qualesquier otras cosas que por causa de las dichas guerras diferencias e discórdias de la una e de la otra parte fueron cometidas e fechas a todos e qualesquier gentes súbditos e naturales e personas singulares quedan danificadas fueron por rason de la dicha guerra ora fuesen los dichos danos en guerra ora en trégua e a todo quisieran los dichos procuradores en nobre de sus costí- tuyentes e de sus herederos e subcesores e de las dichas personas parti- culares que sea remitido e lo remitieran e quitaron e quisieron e otorgaron que jamas non pueda ser demandado en juysio nin fuera de juysio en manera alguna que sea. E esto pero non derogando lo que por otros capitulos contenidos en otra capitulança acerca de ciertos casos e personas particulares es asentado. Otrosi es asentado e concordado que los dichos senores rey e reyna de Castilla d'Aragon etc fagan derribar fasta dies dias dei mes de disienbre primero que verna desta era todas las fortalesas que nueva- mente se an fecho edeficado en los dichos sus reynos a raya de Portogal despues qu'el dicho seflor rey de Portogal entro en Castilla e eso mesmo ayan de faser e fagan los dichos senores rey e príncipe de Portogal las fortalesas que nuevamente fueron fechas e hedeficadas en el reyno de Portogal a raya de Castilla dei dicho tienpo aca salvo si por la dicha sefiora reyna de Castilla d'Aragon etc. e por el dicho seflor príncipe de Portogal fuere otra cosa acordado. Otrosi porque a meudo acontece por hi non aver provisyone special- mente en los semejantes casos por que los ombres son mas ligeros e se sueltan a cometer e faser robos fuerças tomas en las costas prayas puertos abras e mares de una e de otra parte de los dichos reynos asy los súbditos e naturales dellos como otras gentes estranjeras asy amigos como enemigos de la qual cosa se siguen grandes danos e perdidas a los súbditos e naturales de los dichos reynos e se ofiende grandemente la justicia e republica dellos. E por que las tales cosas se eviten por bien de pas e perpetu sosiego quisieron e otorgaron los dichos reyes que qualesquier de los sobredichos súbditos e naturales e otras qualesquier gentes estranjeras merchantes o de armada que asi en la mar larga como en la costa prayas puertos e abras fasen algunos danos males robos o tomas a cada uno de los súbditos e naturales de los dichos reynos de Castilla o de Portogal que los tales malfechores puedan ser perseguidos conbatidos tomados e presos e asy traydos a cada uno de los dichos reynos contra quelo contra cuyos súbditos e naturales las tales cosas atentaren faser o fisieren para y seren (f) oidos con sus derechos e fisieren satisfacion e seran punidos e castigados segunt las leyes e ordenamientos de aquel rey cuyos súbditos danificarem E si porventura los tales malfechores (14v.) non pcdieren ser tomados e conprehendidos SIS
  • e aportaren e ancoraren en qualquier de los puertos de cada uno de los otros reynos que aquel rey e las justicias donde asi ancoraren e fueren echados sean tenudos e obligados de los tomaren e prendieren cosstan- doles por evidencia de la cosa o enquisicion o en otra qualquier manera. E asi los remitiran seyendo requeridos al rey o a sus justicias contra cuyos súbditos e naturales tal dafio e maleficio cometteren para yscroydos con su derecho e punidos segunt las las (sic) leyes e ordenanças dei dicho reyno a que ofenderan como dicho es e se ran remitidos con las cosas tomadas o sin ellas si las ya non tovieren o se non pudieren aver porque puesto que non sean aliados en el qual caso se someten por los primeros tratos se remitan los tales pero sus personas seran en toda manera remitidas aunque con las dichas cosas robadas non sean fallados como dicho es e qualesquier cosas suyas que le pudieren ser fallados fasta la contia dei dafio sean secrestadas non dando a ello fiança bastante para se satisfaser a los dichos danificados conplidamente e deste capitulo e desposicion dei sean tirados e ecebtados por parte de Castilla e por parte de Portogal los que ante destos tratos eran confederados e aliados con cada uno de los dichos reyes e reynos los quales han de ser declarados por cada una de las dichas partes de la fechura deste hasta dos meses para que en ellos non aya logar este capytulo enquanto contradlser a los tratos ligas e confideraciones entr'ellos fechos mas tener se ha con ellos aquella manera que por derecho comun se puede e deve tener en los otros casos tocantes a las cosas de la mar se guarden los capitulos de las dichas pazes que acerca dello fablan. Otrosy quisieron mas los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e de Aragon e de Secilia etc. e les plogo para que esta pas sea firme estable e para sienpre duradora e prometieron de agora para en todo tienpo que por si nin por otro publico nin secreto nin sus herederos e sub- cesores non turvaran molestaran nin ynquietaran de fecho nin de derecho en juysio nin fuera de juysio los dichos sefiores rey e principe de Portogal nin los reyes que por tienpo fueren de Portogal nin sus reynos la posesion e casi posesion en que estan en todos los trattos tierras rescates de Guinea con sus minas de oro e qualesquier otras yslas costas tierras descubiertas e por descobrir fatiadas e por fallar yslas de la Madera Puerto Santo e Desierta e todas las yslas de los Açores e yslas de las Flores e asy las yslas de Cabo Verde e todas las yslas que agora tiene descubiertas. E qualesquier otras yslas que se fallaren o conqui- rieren de las yslas de Canaria para baxo contra Guinea porque todo lo que es fallado e se fallar e conquierir o descobrir en los dichos términos allende de lo que ya es fallado ocupado descubierto finca a los dichos rey e principe de Portogal e sus reynos tirando solamente las yslas de Canaria a saber Lançarote Palma Fuerte Ventura la Gomera el Fierro ( f) la Graciosa la Grant Canaria Tenerife e todas las otras yslas de Canaria gafiadas o por gafiar las quales fincan a los (15) reynos de Castilla e bien asy non turbaran molestaran ni inquietaran qualesqer personas SlJf
  • que los dichos tractos de Guinea nin las dichas costas tierras descobiertas e por descobrir en nonbre o de la mano de los dichos sefiores reys e príncipe o de sus subcesores negociaren trataren o conquiríeren por qualquier titulo modo o manera que sea o ser pueda antes por estromentu presente prometen e seguran a buena fee syn mal engaflo a los dichos sefiores rey e principe e a sus subcesores que non mandaran por sy ni por otro nin consyntiran ante defenderan que syn licencia de los dichos sefiores rey e principe de Portogal non vayan a negociar a los dichos tractos ni yslas tierras de Guinea descobiertas e por descobrir sus gentes naturales o súbditos en todo logar o tienpo e en todo caso cuydado o non cuydado nin otras qualesquier gentes estrangeras que estovieren en sus reynos e senorios o en sus puertos armaren o se abitullaren ni daran a ello algúa ocasion favor logar ayuda nin consentimiento direte ni yndirete ni consentiran armar nin cargar para alia en manera algfia e sy alguno de los naturales o súditos de los reynos de Castilla o estran- jeros qualesquier que sean fueren tratar ympedir danificar robar o conquerir la dicha Guinea tractos rescates minas tierras yslas delia descobiertas o por descubrir syn licencia e consentimiento espreso de los dichos sefiores rey e principe e de sus subcesores que los tales sean pugnidos en aquella manera logar e forma que es ordenado por el dicho capitulo desta nueva reformacion e reteficacion de los tractos de las pases que se tenia e deve tener en las cosas de la mar contra los que salen a tierra en las costas prayas puertos abras a robar danificar o malfaser o en el mar largo las dichas cosas fasen. Otrosi los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e de Leon etc. prometieron otorgaron por el modo sobredicho por sy e por sus subcesores que non se entreme- teran de querer entender nin entenderan em manera alguna en la conquista dei reyno de Fez como se en ello non enpaçharan ni entro- meteran los reyes pasados de Castilla antre libremente los dichos sefiores rey e principe de Portogal e sus reynos e subcesores podran proseguir la dicha conquista e la defenderan como les ploguiere e pro- metieron e otorgaron en todos los dichos sefiores rey e reyna que por sy ni por otro en juysio ni fuera dei de fecho nin de derecho non moveran sobre todo lo que dicho es ni parte dello ni sobre cosa alguna que a ello pertenesça pleito dubda question nin otra contienda alguna ante todo guardaran conpliran muy enteramente e faran guardar e conplir syn menguamiento alguno e porque adelante non se pueda alegar yno- rancia de las dichas cosas vedadas e penas (15 v.) los dichos sefiores rey e reyna mandaron luego a las justicias e oficiales de los puertos de los dichos sus reynos que todo asy guarden e cunplan e esecuten fielmente e asy lo mandaran pregonar e publicar en su corte e en los dichos puertos de mar de los dichos sus reynos e sefiorios para que a todos venga en noticia. Otrosy quesieron mas los dichos sefiores rey de Portogal e principe su fijo e les plogo para que esta pas sea firme estable para sienpre 315
  • duradera e prometieron desde agora para en todo tienpo que por sy nin por otra publico ni secreto ni sus herederos ni sus subcesores non tur- baran molestaran ni inquietaran de fecho nin de derecho en juysio ni fuera de juysio a los dichos senores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia etc nin a los reyes que por el tienpo fueren de los dichos reynos de Castilla e de Leon nin a los que dellos los ovieren salvo sy con los tales tovleren guerra nin quebrantando estas pases con Castilla e Leon nin a sus súbditos e naturales la posesion e casi posision en que estan de las yslas de Canaria a saber Lançarote Palma Fuerte Ven- tura la Gomera el Fierro la Graciosa la Grand Canaria Tenerife e todas las otras yslas de Canaria ganadas e por ganar nin la conquista delias ante por esta presente prometen e seguran a buena fe syn mal engano a los dichos seflores rey e reyna de Castilla e de Aragon e a sus subce- sores que non enbiaran por sl ni por otro ni consintiran ni daran ocasion favor logar ni ayuda direte ni yndirete antes defenderan a sus gentes e naturales e súbditos en todo logar e tienpo e en todo caso cuydado o non cuydado e otras qualesquier personas estranjeras que estovieren en sus reynos e seflorios o en sus puertos armaren o se avitullaren que non vayan ni enbien a las dichas yslas de Canaria ganadas e por ganar ni alguna delias a las danificar robar ni conquistar e tomar ni ocupar ni faser otro mal nin daho alguno en ellas ni en los que ellas estovieren ni ellos ni sus subcesores se entremeteran en tomar ni ocupar las dichas yslas de Canaria ganadas e por ganar ni parte delias ni la conquista delias ni de alguna delias en tienpo alguno ni por alguna manera e si algunos de los naturales e súbditos de los dichos reynos e seflorios de Portogal e estranjeros qualesquier que sean con licencia e consentimiento de los dichos seflores rey e príncipe de Portogal e de suscesores o por su actoridad fisieren lo contrario de lo que en cima dicho es o de qualquier cosa o parte dello que los tais sean punidos en aquella manera logar e forma que es ordenado e asentado por el sobredicho capitulo desta nueva reformation e retificacion de las dichas pazes que se tienen e deve tener en las cosas de la mar contra los que salen en tierra en las costas puertos abras prayas a robar e danificar o en mar largo faser las dichas cosas porquanto todas las dichas yslas de Canaria ganadas e por ganar e su conquista fica pera los dichos seflores rey e reyna de Castilla (?) etc e sus subcesores e prometen los dichos senores rey e príncipe de Portogal por sl e por sus subcesores que por si ni por otro en juyzio ni fuera dei de fecho ni de derecho non moveran sobre las dichas yslas de Canaria ganadas e por ganar ni sobre la conquista delias ni sobre parte alguna dello ni sobre cosa alguna dello que a esto per- tenesça pleito demanda question ni otra contienda alguna antes gar- daran e conpliran todo lo susodlcho e faran gardar e conplir muy entera- mente si cautela ni engaflo alguno e porque non se pueda alegar ynorancia de lo susodicho lo madaron (sic) asi pregonar primeramente en su corte e en los puertos de mar de sus reynos e seflorios e mandaran luego a las 316
  • justicias e oficiales de los dichos puertos e de los dichos sus reynos e sefiorios que asi lo garden e cunplan e executen fielmente. (16) Otrosl es concordado e asentado que los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e de Aragon etcetera ayan de otorgar jurar e firmar por sus personas esta dlcha escritura e capitulacicn de asiento de las dichas pases cada ves que por por (sic) parte de los dichos senores rey e princlpe de Portogal fueren requeridos e asi mismo los dichos senor rey e principe de Portogal ayan de otorgar jurar e firmar por sus personas esta dicha escritura e capitulacion de asiento de las dichas pases cada ves que por parte de los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e d'Aragon fueren requeridos. E el dicho Doctor Rodrigo Maldonado en nonbre e como procurador e enbaxador de los dichos sefiores rey don Fernando e reyna dofia Ysabel rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. sus sefiores e el dicho don Juan de Silveyra baron d'Alvite en nonbre e como procurador de los dichos sefiores rey don Alfonso rey de Portogal e de los Algarves de aquen e de alien mar en Africa e dei dicho seflor principe don Juan su fljo sus sefiores por virtud dei dicho poder que para ello tienen que en cima va encorporado dixeron que asentavan e otorgavan e asentaron e otorgaron pases perpetuas entre los dichos sefiores sus costituyentes e sus reynos e sefiorios para que seran guardadas entr'ellos perpetua- mente segund es contenido en el tracto de las pases antiguas con las dichas condiciones segund e por la forma e manera que en esta espritura e capitulacion se contiene e dixeron que sy necesario e conplidero hera para mayor validacion que aprovavan e retificavan e reformavan e enovavan como de fecho aprovavan e reformavan e retificavan e eno- vavan el dicho trato de las pases antiguas como en el se contiene enquanto es necesario e conplidero o conviniente al tiefipo presente con las dichas adiciones a ellas por ellos fechas e prometieron e se obligaron uno a otro e otro a otro en nonbre de los dichos sefiores sus costituyentes que elas e subcesores e los dichos sus reynos e sefiorios tern an e guardaran para agora e para sienpre jamas las dichas pases segund e por la forma e manera que en esta escritura se contiene syn arte e syn engafio e syn cautela alguna e non yran nin vernan ni consitiran ni permitiran que sea ydo ni venido contra lo en ella contenido nin parte alguna dello direte ni yndirete por ninguna causa color ni rason alguno que sea o ser pueda pensado o por pensar e sy lo contrario flsieren lo que Dios non quiera que por el mesmo fecho ynairra (?) la parte que lo fisiere en pena de tresientas mill doblas de oro de la vanda de buen oro e justo peso para la otra parte obidiente. Las quales prometieron e se obligaron que pagaran realmente e con efecto la parte que en la dicha pena ocurriese a la otra parte obidiente luego tanto que en ella cayere syn contienda de juysio e pagada la dicha pena o non pagada o remetida finque por ende el dicho contracto de las dichas pases firme e valedero para sienpre jamas. Otrosi dixeron que renuciavan e renuciaron en nonbre de los 317
  • dichos sefiores sus costituyentes todas alegaciones exebciones ( f ) e todos remedios jurídicos e benefícios abxllios ordinários e extraordinários que a los dichos sefiores costituyentes e a cada uno dellos conpete podrian pertenescer agora e en qualquier tienpo de aqui adelante para anular o revocar o enfingir en todo o en parte esta dicha (16 v.) escritura de tracto asiento e reformacion e retificacion de las dichas pases con las dichas adiciones por ellos fechas o por difirir o ynpedir el efecto delias e asy mismo renuciaron todos los derechos leys constunbres estilos e fasaflas e opiniones de dotores que para ello les pudiesen aprovechar en qualquier manera especialmente renuciaron la ley e derecho que dis que general renuciacion non vala para lo qual todo asy tener e guardar e conplir e pagar la dicha pena sy en ella cayeren obligaron los dichos procuradores los bienes patrimoniales e fiscales muebles e rayses ávidos e por aver de los dichos sefiores sus costituyentes e de sus súbditos e naturales e por mayor firmesa los dichos procuradores dixeron que juravan e juraron a Dio e a Santa Maria e a Ia Sefial de la Crus que tocaron con sus manos derechas e a los Santos Evangelios do quier que estan en nonbre e en las almas de los dichos sefiores sus costituyentes por virtud de los dichos poderes que para ello especialmente tienen que ellos e cada uno dellos por sy e por sus subcesores e reynos e sefiorios teman e guardaran e faran tener e guardar perpetua e ynviolablemente las dichas pases segund que en esta escritura se contiene a buena fe e sin mal engaflo sin arte e syn cautela alguna e que los dichos sefiores sus costituyentes nin alguno dellos non pidiran por sy nln por entrepuestas personas absolucion relaxacion dispensacion nin comutacion dei dicho juramento a nuestro muy Santo Padre nin a otra persona alguna que poder tenga para lo dar e conceder e puesto que propio motu o en otra qualquier manera le sea dado non usaran delante aquello non enbargante ternan e guardaran e conpliran e faran tehner e conplir todo lo contenido en este dicho contrato de las dichas pases con las dichas adiciones e cada cosa e parte dello segund que en el se contiene fiel e verdaderamente e con efecto. E en testimonio de verdat otorgaron los dichos procura- dores esta escritura e contracto de las dichas pases e pidieron a mi el notário dello leudos ynstrumentos so mi publico signo e mas los que conplideros fuesen para guarda dei servicio de los dichos sefiores sus costituyentes. Testigos que a ello fueron presentes Fernando de Silvera dei Consejo dei dicho seflor rey de Portogal e cobdel mayor de sus reynos e el Dotor Juan Texera dei Consejo e Desenbargo e de las peticiones e su vice chanceller e Pero Botello e Rodrigo Alfonso cavalleiros dei dicho sefior rey e dei su Consejo e otros e yo Juan Garces Cavallero de la casa dei dicho sefior principe e su escrivano de su Fasienda e de la Fasienda del regno del Algarve de alien mar en Africa notário general e publico en todos los reynos e sefiorios dei dicho sefior rey que juntamente con Benito Rois de Castro escrivano de Camara de los dichos (17) sefiores 318
  • rey e reyna de Castilla e de Aragon etc. con los dichos testigos a todo fue presente quando los dichos procuradores otorgaron esta escritura de capi- tulacion e todas las cosas particularmente en ella contenidas e fisieron el dicho juramento poniendo sus manos derechas sobre una crus e sobre un libro de los Santos Evangelios la qual dicha capitulacíon e escritura yo el dicho Juan Garces fielmente fis escrevir en estas treynta e tres fojas atras espritas contando esta e fue fielmente hemendada e corregida e reservada porante los dichos procuradores segund se contiene en cada una foja signada por mi e por el dicho Benito Roys de nuestros nonbres al pie delia e por mi mano la sobreescrevi e signe de mi publico sefial que es tal e yo Benito Roys de Castro escrivano de Camara de los dichos sefiores rey e reyna de Castilla e de Aragon etc. e notário publico en la su corte e en todos los sus reynos e sefiorios que por licencia e poder actoridat que me fue dada e otorgada por el dicho sefior rey de Portogal para dar fee e tes- timonio de verdat en el tracto de las pases e en todas las otras cosas que a ella pertenescen fuy presente con el dicho Juan Garces e testigos en cima nonbrados quando los dichos procuradores de los dichos sefiores otorgaron esta escritura e fisieron el dicho juramento poniendo sus manos derechas en una cruz e en un libro de los Santos Evangelios e lo fis hemendar en uno con el dicho Juan Garces segund suso va emendado la qual va escrita en treynta e quatro fojas con esta en que va puesto esta mi sefial e en fin de cada plana va puesto mi nonbre acostunbrado e lo signe de mi sefial que es tal. La qual espritura de asiento e capitulacíon de pases vista e enten- dida por nos e por los del nuestro Consejo e por los grandes e cibdades e villas de nuestros reynos la aprovamos otorgamos e confirmamos e pro- metemos e juramos a la Sefial de la Crus e a los Santos Evangelios por nuestras manos corporalmente tangidos presente el dicho Fernando de Silva enbaxador de los dichos sefiores rey e principe de Portogal de con- plir e mantener e guardar esta dicha escritura de contracto de pases e todos los capítulos en ella contenidos e cada uno dellos a buena fe e sin mal engafio syn arte e syn cabtela alguna por nos e por nuestros herederos e subcesores e por nuestros reynos e sefiorios tierras gentes súbditos naturales dellos so las clausulas pactos obligaciones penas vinculos renunciaciones en este dicho contrato e asiento de pases contenidos e por certenidat corroboracion e con validacion de todo mandamos (17 v.) faser esta carta e la dar al dicho Fernando de Sylva para la dar a los dichos sefiores sefiores (sic) rey e principe de Portogal. La qual firma- mos de nuestros nonbres e mandamos sellar con nuestro sello de piorno pendiente en filos de seda a colores. Dada en la muy noble cibdad de Toledo a seys dias dei mes de março afio del nascimiento dei Nuestro Sefior Jeshu Chrispto de mill e quatro- cientos e ochenta afios. Yo El Rey Yo La Reyna 319
  • Yo Fernand'Alvares de Toledo secretario del rey e de la reyna nuestros sefiores lo fise escrevir por su mandado. Alfonso Sanches delegatus chanceller (L. P.) 4196. XVII, 6-17 — Bula (traslado em pública forma da) do Papa Sixto IV «Eterni regis dementia» pela qual aprovou e confirmou as bulas de Nicolau V e Calisto III, pelas quais tinham sido concedidas aos reis de Portugal todas as ilhas e terra firme descobertas e por descobrir, desde os cabos Bojador e Não, por toda a Guiné até à India, e a juris- dição espiritual delas à Ordem de Cristo. Roma, 1481, Junho, 21. Segue-se a tradução da bula. A pública forma é de Lisboa, 1488, Abril, 10. —Pergaminho. 17 folhas. Bom estado. In nomine Domini. Amen. Saibham os que este pressente pubrico estormento de transunto reduzido em pubrica forma dado per autoridade ordinária virem que no ano do nacimento de Nosso Senhor Jhesu Christo de mill e iiij" Lxxxbiij dez dias do mes d'Abrill na mui nobre e senpre leal cidade de Lixboa nas casas da morada do muito honrrado prudente e discreto Stevom Gomez conigo na Igreja Metropolitana e maior da dieta cidade e vigairo geeral no spiritual e temporal por o reverendisimo em Christo padre e senhor Dom Jorge per merce de Deus e da Santa Igreja de Roma do titulo Sancte Marie in Transtiberi cardeal dessa meesma e arcebispo de Lixboa seendo hi o dicto vigairo em presença de mim pubrico notairo apostolico ajuso nomeado e das testemunhas adiante estpritas pareço (sic) hi o honrrado e egregio Doctor Vasco Fernandez do Conselho e Dessen- bargo do ilustrisimo e serenisimo príncipe Dom Joham per mercee de Deus rey de Portugal e dos Algarves daaquem e daalem mar em Africa e senhor de Guinee nosso senhor e seu soficiente procurador pera o acto que se ao diante segue segundo a mim notário constou per hQua carta do dicto nosso senhor rey e apressentou hQua letera apostólica do Santo Padre Papa Sixto quarto da esclarecida memoria presidente que foy na Igreja de Deus eseprita em purgaminho e em latim bulada de sua verdadeira bulia de chunbo em pendente per fiios de sirgo vermelhos e amarelos segundo custume de Roma integra nom viciada nem cancelada nem raspada mas carecente de todo vicio e sospeiçam segundo prima fade per ella bem parecia e huum transunto da dieta letera em linguajem fecto per elle Doctor per mandado dei rey nosso senhor da qual letera apostólica em latim e em linguajem os theores de verbo a verbo som huum empos outro os que se seguem. Sixtus episcopus servus servorum Dei ad perpetuam rey memoriam. Eterni Regis clemência per quem reges regnant in suprema sedis apos- 320
  • tolice specula collocati regum catholicoram omnium sub quorum felicl gubernaculo Christ! fideles in justicia et pace foventur statum et pros- peritatem ac quietem et tranquilitatem sinceris desideriis appetimus et inter illos pacis dulcedinem vigore ferventer exoptamus ac hiis que perdecessores nostros Romanos pontífices (1 v.) et alios propterea provide facta fuisse comperimus ut firma perpetuo et illibata permaneant et ab omni contencionis scrupulo procul existant apostolice confirmationis robur favorabiliter adhibemus. Dudum siquidem ad audienciam felicis recordations Nicolai Pape V. predecesoris nostri deducto quod quondam Henricus infans Portugalie carissimi in Christo filii nostri Alfonsi Portugalie et Algarbii regnorum regis illustris patruus inherens vestigiis clare memorie Johannis dicto- rum regnorum regis ejus genitoris ac zelo salutis animaram et fidei ardore plurimum succensus tanquam catholicus et veras omnium creatoris Christi milles ipsiusque fidei acerrimus ac fortissimus defenssor et intrepidus pugil ejusdem creatoris gloriossisimum nomen per universum terrarum orbem eciam in remotissimis ac incognitis locis divulgari extoli et venerari necnon ilius ac vivifice qua redempti sumus cracis inimicos pérfidos sarracenos ac quoscunque alios infideles de ipsius fidei gremium reduci ab ejus ineunte etate totis viribus aspirans post Ceptensem civitatem in Africa consistentem per dictum Johanem regem ejus subactam dominio et post multa per ipsum infantem nomine tamen dicti regis contra hostes et infideles predictos quandoque eciam in propria persona non eciam absque maximis laboribus et expensis ac rerum et personaram periculis et jactura plurimoruimque naturalium suoram cede gesta bella eis tot tantisque laboribus periculis et dampnis non factus nee territus set hujusmodi laudabilis et pii propositi sui prosecutione in dies magis atque magis exardescens in Occeano mnri quasdam solitárias insulas fidelibus populaverat ac fundari et construi inibi fecerat ecclesias et alia loca pia in quibus divina celebrabantur oficia ex dicti quoque infantis laudabili opera et industria quamplures diversarum in dicto mart existencium insularam incole seu habitatores ad veri Dei eognicionem venientes sacrum (%) baptisma susceperant ad ipsius Dei laudem et gloriam ac plurimoram animaram salutem orthodoxe quoque fidei propagacionem divini cultus augmentum. Preterea cum olim ad ipsius infantis pervenisset noticiam quod nun- quam vel saltem a memoria hominum non consuevisset per hujusmodi Occeanum mare versus Meridionalem et Orientalem plagas navigari illudque nobis occidius adeo foret incognitum ut nullam de partium illarum gentibus certam noticiam haberet credens se maximum in hoc Deo prestare obsequium si ejus opera et industria mare ipsum usque ad indeos qui Christi nomen colere dicuntur navigabile fieret sicque cum eis participare et illos in christianoram auxilium adversus sarracenos et alios hujusmodi fidei hostes commovere posset ac nonnulos gentiles seu paganos nephandissimi Machometi secta minime infectos populos inibi 321 21
  • medio existentes continuo debelare eisque incognita Christ! sacratissimi nomen predicare ac facere predicar! regia semper auctoritate munitus a viglnti quínque annis extunc exercitium dictorum regnorum gentibus maximis cum laboribus periculis et expensis in veiocissimis navibus cara- velis nuncupatis ad perquirendum mare et provincias marítimas versus meridionales partes et Polum Antarticum annis singulis fore mictere non cessaverat. Sicque factum fuit ut cum naves hujusmodi quamplures portus insulas et maria perlustrassent et occupassent et ad Guineam pro- vinciam tandem pervenissent occupatisque nonnullis insulis portubus ac mari eidem provinde adjacentibus ulterius navigantes ad hostium cujus- dam magni fluminis Nili communiter reputati pervenissent et contra illa- rum partium populos nomine ipsorum Alfonsi regis et infantis per aliquos annos guerra habita extiterat et in ilia quamplures inibi vicine insule debelate et pacifice possesse fuissent prout adhuc tunc cum adjacenti possidebantur exinde quoque multi Guinei et alii nigri incapti quidam eetiam non (2 v.) prohibitarum rerum permutacione seu alio legitimo contractu emptionis addita erant regna transmissi quoque inibi in copioso numero ad catholicam fidem conversi extiterant sperabaturque divina favente clemência quod si hujusmodi cum eis continuaretur pro- gressus vel populi ipsi ad fidem converterentur vel saltem multorum in eis anime Christo lucri fierent et per eundem predecessorem accepto quod licet rex et infans prefati qui cum tot et tantis periculis laboribus et expensis necnon perdicione tot naturalium regnorum hujusmodi quorum inibi quamplures perierant ipsorum naturalium duntaxat freti auxilio provincias illas perlustrari fecerant ac portus insulas et maria hujusmodi acquisiverant et possederant ut prefertur ut illorum vert Domini timentes tunc aliqui cupiditate ducti ad partes alias navigasent et operis hujusmodi prefeccionem fructum et laudem sibi usurpare vel saltem inpidire cuplentes. Propterea lucri commodo aut malicia ferrum arma lignamina aliasque res et bona ad infideles deferri prohibita portassent vel trasmisissent aut ipsos infideles navigandl modum edocerent propter que eis hostes fortiores ac duriores fierent et hujusmodi prosecutio vel inpediretur vel penitus forsam cessaret non absque Dei magna ofenssa et ingenti totius christianitatis obprobrio ad obviandum premissis ac pro suorum juris et possessic.nis conservacione sub certis tunc expressis gravissimis penis prohibuerant et generaliter statuerant quod nullus nisi cum suis nautis et navibus et certi tributi solucione obtentaque prius de super expressa ab eodem rege vel infante licencia ad dietas provincias navigare aut in earum portubus contractare seu in mari pisca ri presumeret tamen succesu temporis evenire potuisset quod aliorum regnorum seu nacionum persone invidia malicia et tributi solucione hujusmodi ad dietas provincias accedere et in sic acquisitis provinciis portubus insulas ac mari navigare con- tractare et piscari presumerent et exinde inter Alfonsum regem et infan- tem qui nulatenus se in hiis sic deludi paterentur (S) et presumentes predictos quam plura odla rancores dissensiones guerre et scandala in S22
  • maximam Dei ofenssam et animaram periculum verisimiliter obsequl potuissent et subsequerentur. Idem predecessor premissa omnia et singula debita meditacione pensans et attendens quod cum olim prefato Alfonso regi quoscunque saracenos et paganos aliosque Christi inimicos ubicumque constitutos ac regna ducatus principatus dominia possessiones et mobilia ac inmobilia bona quecunque detenta ac concessa invadendi conquerendi expugnandi debelandi et subjugandi illorumque personas in perpetuam ser- vitutem redigendi ac regna ducatus comitatus principatus dominia posses- siones et bona sibi et succesoribus suis applicandi appropriandi ac in suos successoramque usus et utilitatem convertendi aliisque suis licterls plenam et liberam inter cetera concesserit facultatem dicte facultatis obtentu idem Alfonsus rex seu ejus actoritate predictus infans juste et legitime insullas terras portus et maria hujusmodi acquisiverat et posse- derat et possidebat illaque ad eundem Alfonsum regem et ipsius successo- res de jure spectabant et pertinebant nec qui eis alius ecciam Christi fidelis absque ipsoram Alfonsi regis et successorum suoram licencia speciali de illis se eatenus intromittere licite poterat quoquomodo ut ipse Alfonsus rex ejusque successores et infans eo fervencius huic tarn piíssimo preclaro et omni evo memoratu dignissimo operi in quo cum in illo ani- maram salus fidei augmentum et illius hostium depressio procurarentur Dei ipsiusque fidei ac rei publice universalis ecclesie rem agi conspiciens insistere valerent et insisterent quo sublatis quibusvis dispendiis amplio- ribus se per eundem predecessorem et sedem apostolicam favoribus et graciis munitos fore conspicerent de premissis omnibus et singulis ple- nissime informatus motu proprio maturaque prius desuper deliberacione prehabita auctoritate apostólica et ex certa sciencia de apostolice potes- tatis plenitudine licteras facultatis prefatas quaram tenores de verbo ad verbum haberi voluit proinsertis cum omnibus et singulis in eis contentls clausulis ad Ceptensem et predicta ac quecunque alia (S v.) ante datam dictarum facultatis licterarum acquisita et ad ea que inposterum nomine dictoram Alfonsi regis suorumque successorum et infantis in ipsis ac illis circumvicinis et ulterioribus ac remotioribus partibus de infi- delium seu paganoram manibus acquiri poterant províncias insulas portus et maria quecunque extendi et ilia sub eisdem facultatis licteris comprehendi ipsarumque facultatis et dictarum licterarum vigore jam acquisita et que in futuram acquiri contingeret postquam acquisita forent ad prefatos regem et successores ac infantem ipsamque conquestam quam a capitibus de Bojador de Nam usque per totam Guineam et ultra versus illam meridionalem plagam extendi declaravimus ecciam ad ipsos Alfonsum regem et successores suos et infantem et non adallcos (sic) alios spectase et pertinuisse ac imperpetuum spectare et pertinere debere necnon Alfonsum regem et successores ac infantem predictos in illis et circa ea queecunque prohibitiones statuta et mandata ecciam penalia et cum cujusvis tributi impositione facere ac de ipsis ut de rebus propriis et aliis ipsoram dominiis disponere et ordinare potuisset ac tunc et in 828
  • futuram posse libere et licite decrevlt et declaravit ac pro potloris juris et cautelle suffragio jam acqulsita et que inposterum acqulri contlngeret provindas Insulas portus loca et maria quecunque quotcunque et qualia- cunque forent ipsamque conquestam a capitlbus de Bojador et de Nam predíctis Alfonso regi et successoribus suis regibus dictoram regnorum ac infanti prefatis perpetuo donavit concessit et appropriavit. Preterea cum ad perficiendum opus hujusmodi multipliciter esset oportunum quod Alfonsus rex et successores ac infans predicti necnon persone quibus ex hoc ducerent seu aliquis eorum duceret committendum illius domino Johanni regi per felicis recordationis Martinum V. et alte- rius indultorum ecciam inclite memorie Eduardo eoramdem regnorum regi ejusdem Alfonsi regis genitori per pie memorie Eugenium (k) iiij romanos pontífices predecessores nostras concessorum versus dietas partes cum quibusvis saracenis et infidelibus de quibuscunque rebus et bonis ac victualibus emptiones et vendiciones prout congraeret facere necnon quoscunque contractus inire transigere pacisci mercari et nego- ciar! et merces quascunque ad ipsoram saracenoram et infidelium loca dummodo ferramenta lignamina funes naves seu armaturaram genera non essent deferre et ea dictis saracenis et infidelibus vendere omnia quoque alia et singula in premissis et circa ea oportuna vel necessária facere gerere ipsique Alfonsus rex successores et infans in jam acquisitis et per eum acquirendis provinciis insulis et locis quascunque ecclesias monasteria et alia pia loca fundare ac fundari et construi necnon quas- cunque voluntárias personas ecclesiasticas seculares et quorumvis ecciam Mendicancium Ordinum regulares de superioram tamen suoram licencia ad Illa transmictere ipseque persone inibi ecciam quoadviverent commorari ac quorameunque in dictis partibus existencium vel accedentium confes- siones audire illisque auditus in omnibus preterquam sedi predicte reser- vatis casibus debitam absolucionem inpendere ac penitenciam salutarem injungere necnon ecclesiastica sacramenta ministrara valera ut libere et licite decrevit ipsisque Alfonso et successoribus suis regibus Portugalie qui essent inposterum et infanti prefato concessit et indulsit ac universos et singulos christifideles ecclesiastícos seculares cujuscunque status gra- dus ordinis condicionis vel preeminencie forent ecciam si de archiepis- copali episcopali inperiali regali raginali ducali seu alia quacunque majori ecclesiastica vel mundana dignitate prefulgerent obsecravit in Domino et per aspersionem sanguinis Domini Nostri Jhesu Christ! cujus ut pre- mictitur res agebatur exortatus fuit eisque in remissionem suoram peca- minum injunxit necnon perpetuo prohibicionis edito dlstrictius inhibuit ne ad acquisita seu possessa nomine Alfonsi regis aut in conquesta hujus- modi consistência provindas insulas portus d v.) maria et loca quecum- que seu alias ipsis saracenis infidelibus vel paganis arma feram lignamina aliaque de jure saracenis deferi prohibita quoquomodo vel ecciam absque speciali ipsius Alfonsi regis et successoram suoram et infantis licencia merces et alia a jure premissa deferre aut in illis piscari seu de provinciis m
  • insulis portubus maribus et locis seu allquibus eorum aut de conquesta hujusmodi se intromictere vel aliquid per quod Alfonsus rex et successo- rs suit et infans predicti quominus acquisita et possessa pacifice posi- derent et conquestam hujusmodi prosequerentur et facerent per se vel alium seu alios directe vel inderecte opere vel consilio facere aut inpedire quoquomodo presumerent. Qui vero contrarium faceret ultra penas contra deferentes arma et alia prohibita saracenis qui- buscunque a jure promulgatas quas illos incurrere voluit ipso facto si persone forent singulares excomunicacionis sententiam incurrerent si comunitas vel universitas civitatis castri ville seu loci ipsa civitas castrum villa seu locus ecclesiastico interdicto subjaceret eo ipso nec contrafacientes ipsi vel aliqui eorum ab excomunicationis sentencia absolverentur nec interdicti hujusmodi relaxacionem apostólica vel alia quavis auctoritate obtinere possent nisi ipsis Alfonso et successo- ribus suis ac infanti prius pro premissis congrue satisfecissent aut de super amicabiliter concordassent cum eisdem prefatus predecessor venerabilibus fratribus archiepiscopo Ulixbonensi et Silvensi ac Ceptensi episcopis suis licteris dedit in mandatis quatlnus ipsi vel duo aut unus eorum per se vel alium seu alios quociens pro parte Alfonsi regis et illius successorum ac infantis predictorum vel alicujus eorum desuper forent requisiti vel aliquis ipsorum foret requisitus illos quos excomu- nicacionis et interdicti sententias hujusmodi incurrisse constaret tandiu dominicis aliisque festivis diebus in ecclesiis dum major inibi populi multitudo convenerit ad divinam exccmmunicatos et interdictos aliisque penis predictis innodatos fuisse et esse auctoritate apostólica declararent et denunciarent necnon ab aliis nunciari et (5) ab omnibus arctius evitari facerent donee pro premissis satisfecisent seu concordassent ut prefertur contradictores per censuram ecclesiasticam appelatione pospo- sita compescendo non obstantibus constitucionibus et ordinacionibus apos- tolicis ceterisque contrariis quibuscunque. Ceterum ne dicte littere que de certa sciencia et matura desuper deliberacione prehabita ab eodem predecessore emanarunt ut prefertur de surrepcionis vel obrepcionis aut nulitatis vicio a quoquam inposterum valerent impugnari voluit et acto- ritate sciencia ac potestate predictis decrevit pariter et declaravit quod dicte lictere et in eis contenta de surrepcionis obrepcionis vel nulitatis ecciam ex ordinarie vel alterius cujuscunque potestatis aut quovis alio defectu inpugnari illarumque effectus retardari vel inpediri nulatenus possent sed inperpetuum valerent et plenam obtinerent roboris firmi- tatem irritum quoque esset et inane si secus super hiis a quoquam quavis auctoritate scienter vel ignoranter contingeret attemptari. Et deinde pro parte Alfonsi regis et Henrrici infantis predictorum pie memorie Calixto Pape iij ecciam predecessori nostro exposito quod ipsi supra modum afectabant quod spritualitas in eisdem solitariis insulis terris portubus et locis in mari Occeano versus meridionalem pla- gam in Guineam consistentibus quas idem infans de manibus sarace- S25
  • norum manu armata extraxerat et christiane religioni ut prefertur conquisiverat millcte Jhesu Christl cujus reddltum sufrágio idem infans hujusmodi conquestam fecisse perhibeatur per sedem apostolicam per- petuo concederetur ac declarado constitutio donacio concessio apropriado decretum obsecrado exhortacio injunctio inhibitio mandatum et voluntas necnon littere Nicolai predecessoris prefati ac omnia et singula in eis contenta confirmarentur. Idem Calixtus predecessor attendens religio- nem dicte milicie in eisdem insulis terris et locis fructus aferre posse in Domino salutares hujusmodi supplicacionibus inclinatus declaraclonem constitucionem donationem appropriacionem decretum obsecrationem exhortacionem injunctionem inhibicionem mandatum voluntatem licteras et contenta hujusmodi et indesecuta quocunque (S v.) rata et grata habens ilia omnia et singula actoritate apostólica et ex simili scientia confirmavit et abprobavit ac robore perpetue firmitatis subsistere decrevit supplens omnes et singulos defectus si qui forsan intervenissent in eisdem. Et nichilominus auctoritate et scientia predictis perpetuo decrevit statuit et ordinavit quod spiritualitas et omnimoda jurisdicio ordinaria dominium et potestas in spiritualibus duntaxat in insulis villis portubus terris et locis a capitibus de Bojador et de Nam usque per totam Gui- neam et ultra illam meridionalem plagam usque ad indeos acquisitis et acquirendis quorum situs numerum qualitates vocabula disignaciones confines et loca suis licteris pro expressis haberi voluit ad miliciam et ordinem hujusmodi perpetuis futuris temporibus spectarent atque pertinerent illaque eis extunc concessit et largitus fuit itaquod prior major pro tempore existens ordlnis dicte militie omnia et singula bene- ficia ecclesiastica cum cura et sine cura secularia et ordinum quorum- cunque regularia in insulis terris et locis predictis fundata et instituta seu fundanda et instituenda cujuscunque qualitatis et valoris existerent seu forent quociens ilia in futurum vacare contingeret conferre et de illis providere necnon excomunicacionis suspensionis privacionis et inter- dict! aliasque ecclesiastlcas sentencias censuras et penas quociens opus foret ac rerum et negociorum pro tempore ingruenclum qualitas id exigeret proferre omniaque alia et singula in quibus locorum ordinarii spiritualitatem habere censerentur de jure vel consuetudine facere dis- ponere et exequi potuerant et consueverant ipariformiter absque ilia deferencia facere disponere ordinare et exequi posset et deberet super quibus omnibus et singulis ei plenam et liberam concessit facultatem decernens insulas terras et loca acquisita et acquirenda hujusmodi nulius diocesis existere ac irritum et inane si secus super hiis a quoquam quavis (6) actoritate scienter vel ignoranter contingeret attemptari pos- modum vero cum inter prefatum Alfonsum regem et carissimum in Christo filium nostrum Ferdinandum Castele et Legionis regem illustrem eorumque súbditos humani generis hostis causante versucia guerre aliquandiu viguissent tandem divina operante clemência ad pacem et concordiam devererunt et pro pace inter ipsos firmanda et stabilienda nonnulla capi- 326
  • tula Inter se fecerunt interque unum capitulum fore dinoscitur hujusmodi tenoris. Í Item. Voluerunt prefati rex et regina Castelle Aragonie et Sicille et Illis placuit ut ista pax sit firma et stabilis ac semper duratura proml- serunt exnuc (sic) et in futurum quod nec per se nec per alium secrete seu publice nec per suos heredes et successores turbabunt molestabunt nec inquietabunt de facto vel de jure in judicio vel extrajudicium dictos dominos regem et principem Portugalie nec reges qui in futurum in dicto regno Portugalie regnabunt nec sua regna super possesione et quasi possessione in qua sunt in omnibus comerciis terris et permuta- cionibus sive resignatis Guinee cum suis mineriis seu aurifodinis et quibuscunque aliis insulis lictoribus seu costis maris terris detectis seu detegendis inventis et inveniendis insulis de la Matera de Portu Santo et insula Deserta et omnibus insulis dictis de los Açores id est Ancipitrum et insulis Florum et ecciam insulis de Cabo Verde id est Picomontorio Viridi et insulis quas nunc invenit et quibuscunque insulis que deinceps invenientur aut acquirentur ab insulis de Canaria ultra et citra et in conspectu Guinee. Itaque quicquid est inventum vel invenietur et acqui- retur ultra in dictis terminis id quod est inventum et detectum remaneat dictis regi et principi de Portugália et suis regnis exceptis duntaxat insulis de Canaria Lançarote Forte Ventura la Gomera ho Fierro ha Graciosa ha Gram Canarea Tanarife et omnibus aliis insulis de Canaria acquisitis aut (6 v.) acquirendis que remanent regnis Castele et ita non turbabunt nec molestabunt nec inquietabunt quascunque personas que dicta mercimonia et contractus Guinee nec dietas terras et lictora aut costas Inventas et invenlendas nomine aut potencia et manu dlctorum dominorum regis et principis Portugalie vel suorum successorum tracta- bunt negoclabuntur vel acquirent quocunque titulo modo vel manerie quod sit aut esse possit immo per istam presentem promictunt et assecurant bona fide sive dolo maio dictis dominis regi et pricipi Portu- galie et successoribus suis quod non mictent per se nec per alios nec consentient immo defendent quod sine licencia dlctorum dominorum regis et principis Portugalie non vadant ad negociandum dicta comercia et tractus nec insulis terris Guinee inventis vel inveniendis gentes suas naturales vel súbditos in quocunque loco et in quocunque tempore et in quocunque casu opinato vel inopinato nec quascunque alias gentes exteras que morarentur suis regnis et dominiis vel in suis portubus armarent vel caperent victualia et necessária ad navigandum nec dabunt illis aliquam occasionem favorem locum auxillum nec assensum directe vel indirecte nec permictant armari nec entrari ad eundum illuc aliquo modo etsi aliqui ex naturalibus vel subdltis regnorum Castele vel extranei qulcunque sint lrent ad tractandum inpediendum damnlficandum depredandum acquiren- dum in dicta Guinea et in dictis locis mercimoniorum et permutacionum et mineriorum aurifodinorum et terris et Insulis que sunt invente et in futurum lnveniende sine licencia et expresso consensu dlctorum domi- 327
  • norum regis et principis Portugalie vel suorum sucessorum quod tales sint puniendi eo modo loco et forma quod ordinatum est per dictum capitulum istius nove reformacionis tractatus pacis que servabuntur et debent servari in rebus maritimis contra eos qui descendunt in lictora sive et portus ad depredandum damnificandum vel ad male agendum (7J vel in mari medio dietas res faciant. Preterea rex et regina Castelle et Legionis promisserunt modo supradicto pro se et suis successoribus ut se non intromictant ad inquirendum et intendendum aliquo modo in conquests regni de Fez sicuti se non intromiserunt reges antecessores sui preterit! Castelle immo libenter dicti domini rex et princeps Portugalie et sua regna et successores poterunt prosequi dictam conquestam et earn defendant quomodo illis placuerit et promiserunt et consenserunt in omnibus dicti domini rex et regina Castelle nec per se nec per alios nec in judicio nec extrajudicium nec de facto nec de jure non movebunt super premissis nec in parte nec super re que ad illud pertineat litem dubium questionem nec aliquam contempclonem immo totum preserva- bunt conplebunt intigre et faciant observari et conpleri sine aliquo defectu et ne inposterum possit alegari ignorância de vetacione et penis dictarum rerum contractarum. Dicti domini mlserunt illico justiciis et oficialibus portum dictorum suorum regnorum ut totum quod dictum est servent conpleant et fideliter exequantur et mittant ad preconizandum et publicandum in sua curia et in dictis portubus maris eorum supra- dictorum regnorum et dominorum. Ut id perveniat ad eorum noticiam nos igitur quibus cura universalis dominici gregis celitus est commissa quique ut tenemur inter príncipes et populos christianos pacis et quietis suavitatem vigere et perpetuo durare desideramus cupientes ut lictere Nicolai et Calixti predecessorum hujusmodi ac preinsertum capitulum necnon omnia et singula in eis contenta ad divini nominis laudem ac principum et populorum singulorum regnorum predictorum perpetuam pacem firma perpetuo et ilibata perma- neant motu proprio non ad alicujus nobis super hoc oblate petitlonis ins- tanciam sed de vestra mera liberalitate ac providencia et ex certa sciencia necnon de apostolice potestatis plenitudine leteras Nicolai et Calixti pre- decessorum hujusmodi ac capitulum predicta rata et grata habentes ilia necnon (7 v.) omnia et singula in eisdem contenta actoritate apostólica tenore presencium approbamus et confirmamus ac presentis scripti patro- cínio communimus decernentes ilia omnia et singula plenum firmitatis robur obtinere ac perpetuo observari debere. Et nichilominus venerabilibus fratribus Elborensis et Silvensis ac Portugalensis episcopis per apostólica scripta motu et sciencia similibus mandamus quatinus iipsi vel duo aut unus eorum per se vel alium seu alios singulas licteras ac capitulum predictam ubi et quando opus fuerit solemniter publicantes ac eisdem regi et principi Portugalie eorumque successoribus in omnibus et singulis premissis eficacis defensionis presidio asistentes non permictant eosdem regem et principem et successores contra premissa vel eorum aliquod 828
  • per quoscunque cujuscunque dignitatis status gradus vel condicionis fuerint molestari seu ecciam inpediri molestatores et inpidientes necnoD contradictores quoslibet et rebeles aucturitate nostra per censuram eccle- siasticam et alia juris remedia appelacione postposita conpescendo. Non obstantibus omnibus supradictis aut si aliquibus communiter vel divisim ab apostólica sit sede indultum quod interditi suspendi vel excomunicari non possint per licteras apostólicas non facientes plenam et expressam ac de verbo ad verbum de indulto hujusmodi mencionem. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostre confirmacionis approba- cionis communicionis constitucionis et mandati infringere vel ei ausu temerário contraire. Si quis autem hoc attenptare presunpserit indigna- cionem Omnipotentis Dei ac beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se noverit incursurum. Datum Rome apud Sanctum Petrum Anno Incamacionis dominice. Milésimo quadringentesimo octuagesimo primo undécimo Kalendas Julii pontificatus nostri anno decimo. 1] Item. Segue se a linguagem de esta bulla acima estprita que tal he. J Sixto bispo servo dos (8) servos de Deus pera perpetua memoria da cousa. Ascentados per clemência do Rey Eterno per a qual os reys tereaees reynam na mais alta seeda da See Apostólica como quem esta posto em algúua atalaia requeremos com mui linpos desejos o estado prosperidade folgança e tranquilidade de todos os reys catholicos sob a bem aventurada governamça dos quaees os fiees christãaos som man- thiudos em justiça e paz e desejamos com gram fervor que antr'eles seja continua duçura delia e a todo o que per os Papas de Roma nossos antecessores e per outras pesoas achamos que fosse fecto com providencia pera o que dicto he damos mui favoravelmente toda forteleza de confir- maçom apostólica pera que fique pera senpre firme e estavell e sem corrupçom e seja mui alongado de todo estrupolo de contençam. Dias ha foy trazido audiência de Nicolao Papa V nosso antecessor da louvada memoria que o iffante Dom Anrrique de Portugall ja finado tyo do nosso muito amado in Christo filho Dom Afonso illustre rey de Por- tugall e dos Algarves querendo seguir os passos de seu pay Dom Joham da esclarecida memoria rey dos dictos reynos com zelo da saúde das almas e mui aceso per ardor da fe como catholico e verdadeiro cava- leiro de Jhesu Christo criador de todalas cousas mui duro e mui forte defensor e mui sem medo pelejador da sua Santa Fe fez divulgar alevantar e honrrar o gloriosso nome do mesmo Criador per toda a universsa redondeza da terra e ajuda nos lugares mui muito remotos e a nos nom conhocidos. E bem asy com todas suas forças de mui pequena idade senpre suspirou por fazer reduzir aa conpanhia da Santa Fe os mouros perfíosos imiigos da viva cruz per que fomos remiidos e asy quaeesquer outros infiees despois que a cidade de Cepta constituída em Africa foy sobjecta pollo dicto rey Dom Joham a seu senhorio e 329
  • despols de muitas cousas fectas per elle ifante em nome per o do dicto rey contra os dictos Infiees Imiigos da fe indo aas vezes em propria persoa nom quebrantado nem espantado de mui grandes trabalhos e des- pesas nem de perigo e perda das cousas e das persoas nem da morte de muitos (8 v.) seus naturaees mortos na guerra de tantos anos mas encendido cada dia mais no persseguimento de seu piadosso e louvado proposito poborou de christãaos no Mar Oceano algúuas solitárias ilhas nas quaees fez fundar e alevantar igrejas e outros lugares piadossos nos quaees se celebram os ofícios divinos e ainda per industria e louvada obra do dicto iffante mui muitos poboradores moradores de desvairadas ilhas que forom achadas no dicto mar viindo a verdadeiro conhecimento de Deus receberam o sacramento do bautismo a louvor e gloria sua e saúde de mui muitas almas e conservaçom da fe de Christo e acrecen- tamento de seu divino culto. E como em outro tempo veesse a noticia do dicto ifante de nunca em tempo alguum ou ao menos que fosse em memoria d'omeens nom se acustumase navegar per o dicto Mar Oceano contra as partes meridionaees e ourientaees o qual atee ora asy a nos outros do Oucidente nunca foy conhocido que nom tiinha nenhtia certa noticia das jentes daquellas partes creendo que nisto faria mui grande serviço a Deus se per sua industria e obra o dicto mar podesse seer fecto navegavell ate os Índios que dizem que honrram a fe de Christo pera com elles participar e pera os poder convocar pera ajuda contra os mouros e quaeesquer outros imiigos da fe e pera fazer guerra continua a alguuns poboos jentios ou pagãaos que estevessem neste meo nom emçujentados na seita do nephando Mafamede e pera lhes preegar ou fazer preegar o sacratíssimo nome de Cristo delles nom conhocido ajudado o dicto iffante senpre da reall autoridade nom cessou de idade de xxb anos quasy em cada huum ano mandar dos dictos reynos com mui grandes trabalhos perigoos e despesas exercito de jentes em mui ligeiros navios chamados caravellas pera buscar o mar e provindas maritimas contra as partes de meo dia e Polo Antartico. E fecto asy esto ocupando e lustrando as dietas caravelas muitos portos ilhas e mares veerom emfim aa provinda de Guinee e ocupadas algOuas ilhas portos e mar ajacente aa dieta provinda navegarom mais huum pouco e veerom aa boca de huum gram rio extimado comumente o Nillo e como quer que contra os poboos daquelas (9) partes fosse fecta guerra per alguuns anos em nomes do dicto rey Dom Afomso e iffante Dom Anrrique e neellas muitas ilhas vizinhas fossem sojugadas e posuidas pacificamente asy como ainda agora com a terra ajacente se posuem donde muitos guinéus e outros negros tomados per força e outros alguuns também erom enviados aos dictos reynos per via de resgate de cousas que nom som defessas ou per outro legitimo contracto de venda dos quaees em cupiosso numero muitos ali forom convertidos aa fe catholica e era esperança com favor da devina clemência que se com elles se continuasse asy como se ora fazia ou os meesmos poboos se converteriam aa fe ou ao 330
  • menos as almas de muitos delles se ganhariam pera Deus. E sabendo o dicto nosso predecessor que ainda que os dictos rey e iffante que com tantos e tam grandes trabalhos e despessas e bem asy com tanta perdiçom dos naturaees dos dictos reynos dos quaees la muitos pereceram que com ajuda soomente dos dictos naturaees fezerom descobrir as dietas pro- vindas e aquirirom e posuirom como dicto he como verdadeiros senhores os dictos portos e insulas e mares e teendo emtam receeo que alguuns movidos de cobiiça navegasem aquellas partes querendo asy apropriar o louvor o fructo e perfeiçom daquesta obra ou ao menos desejando de a inpidir e por ello ou movidos d'aver alguum proveito e gaanço ou de malitia levassem ou enviassem ferro armas linhames e outras cousas e beens defessos de se levarem aos infiees ou lhes ensinassem ho modo de navegar polias quaees cousas lhe seeriam fectos os innigos mais fortes e mais duros e o proseguimento da tall cousa ou se empidiria ou perven- tura de todo cessaria nam sem grande ofenssa de Deus e mui grande doesto de toda chrlstandade pera enbargar o que dicto he. E pera conservaçom de seu direito e de sua posse poserom defessa sob certas gravíssimas penas entom expressas e jeeralmente estatuirom que nemhuum presumisse navegar aas dietas provindas nem tractar nos portos delias nem pescar no mar delias sem primeiramente aver expressa licença pera ello do dicto rey ou iffante e esto indo soomente em seus navios com seus marinheiros e pagando lhe dello certo trabuto. Porem que por socesso de (9 v.) tempo poderia acontecer que pess[o]as doutros reynos e naçõees per enveja malicia ou por dizerem que querem pagar trabuto presumiriam ir aas dietas provindas e asy neellas como nos portos ilhas e mar presumiriam navegar negociar pescar da quall cousa antre o dicto rey Dom Afomso e ifante que per nehuum modo conportariam seer molestados e aqueles que ja presumissem mandar verisivelmente se pode- riam seguir e seguiriam mui muitos odios rancores disensõees guerras escândalos em muy grande ofenssa de Deus e periigo das almas o dicto nosso predecessor esguardando todas e cada hdua das dietas cousas e atendendo com devida temperaça (sic) como em outro tempo per outras suas leteras desse antre outras cousas licença ao dicto rey Dom Afomso pera envadir conquerir expugnar guerra e sobjugar quaeesquer mouros e pagáaos e quaeesquer outros innigos de Christo em quallquer lugar que estem e bem asy reynos ducados principados senhorios e posisõees e beens movees e de raiz quaeesquer que fossem e per elles deteudos e lhe sejom concedidos e pera reduzir em perpetua servidom as pessoas delles e pera apricar e apropriar pera sy e seos sobcessores reynos ducados condados principados senhorios e posse e quaeesquer outros beens e pera converterem em seu proveito e usso asy seu como de seus socessores per bem da quall faculdade o dicto rey Dom Afonso ou o dicto ifante per sua autoridade aquiriram e posuiram e posuia juxta e legitimamente as dietas ilhas terras portos e mares as quaees perteenciam de direito ao dicto rey Dom Afomso e seus socessores em maneyra que 331
  • nemhuum outro per o fiell christãao fosse sem espicial licença do dicto rey Dom Afomso e de seus socessores licitamente se podia das dietas cousas per nêhQua maneyra atee ora antremeter. E pera que o dicto rey Dom Afomso e seus socessores e o ifante com mayor fervor quisesem insistir e insistissem naquesta tarn piedosa e nobre obra e mui muito dina de seer senpre e per toda parte do mundo ienbrada na quail como per ella se procure saude das almas e acrecentamento da fe e abaixamento dos innigos delia olhando como se trautava de (10) cousa de Deus e de Sua fe e da Repubrica da universal Igreja pera se confortarem com algQuas perdas se olhassem como aviam de seer pollo dicto nosso ante- cessor e polia Se apostólica defessos e guarnicidos com mui mais largos favores e graças e mui inteiramente emformado de todalas dietas cousas e cada hQua delias de seu moto proprio e avida sobr'ello primeiramente madura deliberaçom per autoridade apostólica de certa sabedoria e de abastança de poderio licitamente determinou e declarou a dicta bulia dos dictos poderes cujo theor aqui quis que fosse ávido de verbo a verbo com todas e cada htiua das crausulas neella conthiudas por inserto e quis que a faculdade da dicta bulia se estendesse a todo o que ja ante delia era aquirido e a todo o que despois em nome dos dictos rey Dom Afomso e seus socessores e ifante nas dietas partes e nas vizinhas asy nas daalem como nas daaquem e das mãaos dos infiees ou dos pagâaos podessem aquirir provindas ilhas portos e quaeesquer mares e as cousas que asy novamente fossem achadas podessem seer conpreendidas per vigor e faculdade da dicta bulla e asy as que ja som aquiridas como as que daqui avante acontecer de se aquirirem despois que forem aquiridas como ja declaramos per vegor e faculdade da dicta bulla que pertenciam ao dicto rey e socessores e ao ifante e lhe dever pertenceer pera senpre e nom a outra algQua pessoa e a essa conquista a qual o dicto nosso ante- cessor declarou se estender dos cabos de Bojador e de Nam atee per toda Guinee e aaleem contra a plaga meridionall e bem asy declarou que os dictos rey dom Afomso e socessores e iffante podessem fazer nas dietas partes e acerqua do que a ellas perteencer quaeesquer defessas estatutos ordenaçõees e mandados ainda que sejom com pena ou com quallquer inposiçom de trabuto e ordenar e despoor delias agora e pera senpre como de suas próprias cousas e como das outras terras e senhorios delias e bem asy pera senpre doou concedeo e apropriou pera coroboraçom de mayor direito e cautella as cousas ja conquistadas e as que se acontecer pollo tempo se gaanharem províncias ilhas portos lugares e mares quaees- quer quantos quer e (10 v.) quejandos quer que forem e esso meesmo a dieta conquista aos dictos rey Dom Afomso e seus socessores reys dos dictos reynos e ao iffante des nos dictos cabos de Bojador e de Nam. E outrosy como fosse per muitos modos necessário pera se aver de acabar a dieta obra livre e licitamente determinou e outorgou e concedeo ao dicto rey Dom Afomso e a seus socessores reys de Portugal que polios tempos forem e ao dicto iffante huum indulto outorgado ao dicto 332
  • rey Dom Joham per Martinho da bem aventurada memoria Papa V.° e outro também outorgado a el rey Duarte da nobre memorea rey dos dictos reynos e padre do dicto rey Dom Afomso per Eugénio 4." da pie- dossa memorea Papas de Roma nossos predecessores que os dictos reys Dom Afomso e seus socessores e Iffante e bem asy as pessoas a que elles ou cada huum delles o quisesse cometer acerqua das dietas partes podessem fazer com quaesquer mouros e infiees de quaeesquer cousas beens e vitualhas e conpras e vendas e bem assy fazer quaeesquer con- tractos trasauções preytisias mercadarias e negociaçõees e levar quaees- quer mercadarias aos lugares dos dictos mouros e Infiees comtanto que nom fosse ferramenta linhame cordoalha navios ou quallquer genero d'armas. E bem asy todas e cada huua das outras cousas fazer e negociar e exercitar nas cousas premissas e ao que acerqua delias for compridoiro. E podessem os dictos reys Dom Afomso e socessores e ifante nas provin- das ilhas e quaeesquer lugares asy ja aquiridas como nas por aquirir fundar e fazer fundar e fazer quaeesquer igrejas moesteiros e outros piadossos lugares e bem asy podessem mandar quaeesquer perssoas asy ecclesiasticas como seculares e quaeesquer persoas regulares ainda que sejom da Ordem dos Mendicantes comtanto que seja de licença de seus mayores e que vãao per sua vontade. As quaees possam estar la toda sua vida se quiserem e bem asy possam ouvir de confissam quaeesquer asy dos que la esteverem ccmo dos que la forem e ouvidos lhes dar divida absoluçam em todollos casos senom nos que som reservados aa See Apostólica e dar lhes pendenças saudavees e ministrar lhes os eccle- siasticos sacramentos e isso meesmo per virtude do Senhor e pollo espar- gimento do sangue (11) de Nosso Senhor Jhesu Christo de cuja cousa se tracta rogou a todollos christãaos em jeerall e a cada huum em particular eclesiásticos seculares regulares de quaeesquer Ordeens em quallquer lugar do mundo que estem de quallquer estado graao ordem condiçom ou preminencia ainda que sejam innobricidos per dignidade archiepiscopall episcopal inperial real ducall ou per outra quallquer ainda que seja maior ora seja ecclesiastica ora mundana e os exortou e lhes mandou em remissam de seus pecados e perpetuu editu de defessa mui estrytamente defendeo que nom presumisse nenhuum fazer ou inpidir per quallquer modo as cousas aquiridas ou posuidas em nome dei rey Dom Afomso ou as que estam dentro na dieta conquista provindas ilhas portos mares e quaeesquer lugares e bem asy nom presumisse de levar aos dictos mouros infiees ou pagãaos armas ferro linhame e quaeesquer outras cousas que o direito defende de se nom levarem a mouros per quallquer modo ou sem espiciall ou mandado ou licença do dicto rey Dom Afomso e seus socessores e ifante e isso meesmo nom presumisse levar mercadarias e outras cousas premissas nem pescar ou per qual- lquer outra maneyra se antremeter das províncias ilhas portos mares e lugares ou alguum delles ou da dieta conquista e outrosy nom presu- missem fazer algQua cousa per que o dicto rey Dom Afomso e seus 333
  • socessores e iffante fossem inpididos de nom posuir pacificamente as cousas adquiridas e se fezessem per sy ou per outrem direitamente ou indireita per obra ou per conselho que nom proseguissem a dicta con- quista e os que o contrairo fezessem aalem das penas polio direito ordenadas contra os que levam armas e outras cousas defessas a quaeesquer mouros as quaees elle quis que per esse meesmo fecto encorresem quis mais que se fossem pesoas particulares encorresem em sentença d'excomunham e se fosse comunidade ou universidade de cidade Castello villa ou lugar essa cidade ou castello villa ou lugar fossem somi- tidos per esse meesmo fecto a interdicto ecclesiastico e os que contra isto fezerem ou alguum delles nom podessem seer abssoltos nem rela- xados da dieta sentença de excomunham (11 v.) nem de entredicto per apostólica nem per outra algúua autoridade se nom fosse primeiro intei- ramente satisfecto das dietas cousas ao dicto rey Dom Afomso e seus socessores e ifante ou sobr'ello amigavelmente com elles se concordase. E o dicto nosso predecessor per sua bula mandou aos honrrados irmãaos arcebispo de Lixboa e bispos de Silves e de Cepta que todos ou dous ou huum delles per sy ou per outrem ou outros quantas vezes sobre as dietas cousas fossem requeridos por parte do dicto rey Dom Afomso e seus socessores e ifante ou dalguum delles ou alguum dos dictos prelados fosse requerido aquelles que constase aver encorrldo nas dietas sentenças d'escomunhom e de interdicto logo aos domingos e aos outros dias de festa nas igrejas quando hi concorresse multidom de poboo pera ouvir os divinos sacramentos os declarassem e denunciasem por exco- mungados e somltldos aos interdictos e a outras penas ja dietas per autoridade apostólica e fezessem como fossem denunciados dos outros e evitar mui estreytamente dos outros atee satisfazerem das dietas cousas ou concordarem como dicto he costrangendo os contrariantes per censura ecclesiastica pesposta toda apellaçam sem enbargo de cons- tituiçõees ordenaçõees apostólicas e quaeesquer outras cousas contraíras. E porque a dicta bulla a quall como dicto he emanou do dicto nosso predecessor de certa sciencia e ávido sobr'ello madura deliberaçam nom podesse dalguem seer per tempo mazelada e inpugnada de vicio de sorreiçam no que era ávido per falsa emformaçam ou que era nenhQua quis que polia dieta autoridade sciencia e poderio determinou e declarou que a dicta bulla e o que neella he conthiudo per nenhuum modo podesse seer inpugnado de sorreiçam nem de falsa emformaçam nem de nulidade nem por teer defecto de poder do ordinário ou de quallquer outro ou por teer outro quallquer defecto e declarou mais que o efecto delia per nemhuum modo podesse seer inpidido nem retractado mas que valesse pera senpre e tevesse mui enteira forteleza de firmidam. E se acontecer que sobr'ella alguua cousa (IS) fosse atentada em contrario per quallquer persoa e per quallquer autoridade aciinte ou per ignorância declarou que fosse vãao e de nenhum efecto. E seendo outrosy notificado a Calisto Papa 3." da piedosa memoria também nosso predecessor por parte do dicto rey SSJf
  • Dom Afomso e do iffante que grandemente desejavom que a esprituali- dade nas dietas ilhas solitárias terras portos e lugares que estam em Guinee no mar Oceano descontra a plaga oriental as quaees o dicto ifante tirara per força d'armas das mãaos dos mouros e aquirira como dicto he pera a relegiom de Christo que fossem outorgadas per a See Apostólica pêra sempre a Ordem da Cavalaria de Jhesu Christo com ajuda das rendas da qual se dizia que o dicto ifante fezera a dieta conquista e se confirmase a declaraçom constituiçam doaçam outorga apropiaçam deter- minaçam rogo exortaçom injunçam inibiçam mandado vontade e bem asy a bula do dicto Nicolaao nosso predecessor e todas e cada hQua das cousas neella conthiudas esguardando o dicto Calixto nosso predecessor que a religiam da dieta cavalaria poderia fazer fruito saudavel no Senhor nas dietas terras e lugares inclinado polias dietas soplicaçõees per auto- ridade apostólica e per semelhante sciencia confirmou aprovou determinou que a dieta declaraçam constituiçam doaçom apropriaçam determinaçam rogo injunçam inibiçam mandado vontade bula e todo o neella conthiudo e todo o que dela se podia seguir valesse pera senpre com forteleza de firmidam avendo todas e cada hQua das dietas cousas por ratas firmes e estavees suprindo todas e cada huuns defectos se perventuira alguuns neella interviessem e porem polia dieta autoridade e sciencia pera senpre determinou estabeleceeo ordenou que a estpritualidade e toda jurdiçam ordinária senhorio e poder no stpritual soomente perteencesse aa dieta cavalaria poios tempos viindoiros pera senpre nas ilhas villas portos terras e lugares dos cabos de Bojador e de Nam atee per toda Guinee e aalem daquelas partes meridionaees atee os Índios avidas e por aver cujos sitos couto calidades vocábulos desviaçõees limites confiins e lugares quis na sua bula aver por expressos as quaees des entom deu e outorgou (lSv.) asy que o prior mayor que pollo tempo fosse da Ordem da dieta cavalaria podesse dar todos e quaeesquer beneficios seculares ecclesias- ticos com cura ou sem cura ou regulares de quaeesquer Ordeens asy fun- dados e instituídos como os que se fundarem e instituírem nas dietas ilhas terras e lugares de quallquer calidade e vallor que sejom ou forem e delles proveer e despoor quantas vezes pollo tempo acontecer que vaguem e bem asy podesse poor sentenças d'escomunham suspenssam privaçom e inter- dicto e outras censuras sentenças e penas quantas vezes necesarias lhe parecer segundo a calidade das cousas e negocios que pollo tempo aconte- cessem o requeresse e bem asy podesse e devesse sem nehQua deferença fazer despoor ordenar e per semelhante maneyra exueutar todas as outras cousas e cada hQua delias nas quaees os prelados dos lugares acustumarom de teer a estpritualidade e de direito ou de custume podem fazer despoor e enxueutar sobre as quaees cousas todas e cada hQua delias lhe deu enteira e livre faculdade determinando que as dietas ilhas terras e lugares ja aquiridos e os que com o tempo se aquirlrem nom fossem dalguum bispado avendo por irrito e vâao todo o que se acontecesse fazer e atentar contra esto per quem quer de quallquer autoridade aciinte ou per ignorância. 335
  • E como despois antre o dicto rey Dom Afomso e nosso amado filho el rey Dom Fernando rey ilustre de Castella e de Liam e antre seus sobdictos per industria do imiigo da jeeraçom umana per alguum tempo ouvesse guerra porem pera operaçom de devina clemência veerom a fazer antre sy paz e concórdia e por fimeza e estabelicimento della fezerom antre sy alguus capitolos antre os quaees he ascentado huum deste theor. j[ Item. Quiserom os dictos rey e raynha de Castella d'Aragom e de Cezilia e lhes prouve pera que esta pas seja firme e estável e pera senpre duradoira prometerem d'agora pera todo senpre que nem per sy nem per outrem escondido nem em pubrico nem per seus herdeiros e sucessores tornaram nem molestaram nem inquietaram de fecto ou de direito em juizo ou fora de juizo os dictos senhores rey e principe de Portugall nem os reys que pollo tempo reynaram no dicto reyno (IS) de Portugall nem seus reynos sobre a posse ou easy posse em que estam de todollos trautos terras e resgates de Guinee com suas minas d'ouro e com quaeesquer outras ilhas prayas ou costas de mar descubertas ou por descobrir achadas e por achar ilhas da Madeira de Porto Santo e Ilha Deserta e todalas Ilhas chamadas dos Açores e ilhas de Flores e também as ilhas do Cabo Verde e todas as ilhas que agora achou em quaeesquer outras ilhas que se daqui avante acharem ou aquirirem e esto das ilhas da Canarea aalem e aaquem e em fronte de Guinee asy que quallquer cousa que ja he achada ou se achar e aquirir aalem nos dictos termos todo o que he achado e descuberto fique ao dicto rey e principe de Portugal e a seus reynos tirando soomente as ilhas de Canarea Lançarote a Palma Forteventuira a Gomeira o Ferro a Gracyossa a Gram Canarea Tanarife e todalas outras ilhas de Canarea aquiridas ou por aquirir as quaees ficam aos reynos de Castella e bem asy nom tornaram nem molestaram nem inquietaram quaeesquer persoas que os dictos trautos e resgates de Guinee nem as dietas terras prayas e costas descubertas e por descobrir em nome ou de mãao e poder dos dictos senhores rey e principe de Portugall ou de seus socessores trauta- ram negociaram ou adquiriram per quallquer titollo modo ou maneyra que seja ou seer possa ante per esta pressente prometem e seguram aa boa fe sem maao engano os dictos senhores rey e principe de Portugal e a seus socessores que nom mandaram per sy nem per outrem nem con- sintiram ante o defenderam que sem licença dos dictos senhores rey e principe de Portugall nom vãao negociar aos dictos tractos nem nas ilhas e terras de Guinee descubertas e por descobrir suas gentes naturaaes ou sobdictos em quallquer lugar ou tempo e em todo caso cuidado ou nom cuidado nem quaeesquer outras gentes estrangeiras que morarem em seus reynos e senhorios ou em seus portos armarem e tomarem victualhas e cousas necesarias pera navegar nem lhes darem algúua occasiam favor lugar ajuda nem conslntimento directe nem per rodeo nem permitiram armar nem caregar pera la ir em maneyra algfiua. E se alguuns dos natu- raees (IS v.) ou sobdictos dos regnos de Castela ou estrangeiros quaees- quer que sejom forem tractar inpidir dampnificar roubar e aquirir na 336
  • dicta Guine e nos dictos lugares tractos resgates e minas terras e ilhas delia que ja som descubertas ou per tempo se descobrirem sem licença e expresso consintimento dos dictos senhores rey e príncipe de Portugall ou de seus sobcessores que os taaes ajam de seer punidos naquela maneyra lugar e forma que he hordenado pollo dicto capitólio desta nova reforma- çom dos trautos da paz que se guardavom e devem guardar nas cousas do mar contra os que saaem nas prayas ou nos portos a roubar dampni- ficar ou mallfazer ou no meeo do mar as dietas cousas fazem. Outrosy os dictos rey e raynha de Castela e de Lyam prometerom e outorgarom no modo susodicto por sy e por seus socessores que nom se entremetam de enquerer e emtender em maneira algQua na conquista do reyno de Feez asy como se niisso nom entremeteram os reys pasados de Castella seus antecessores ante aa sua vontade e livremente os dictos senhores rey e príncipe de Portugall e seus regnos e socessores poderam proseguir a dieta conquista e a defenderam como lhes prouver e prometerom e consintirom em todos os dictos senhores rey e raynha de Castela que per sy nem per outrem em juizo nem fora de juizo de fecto nem de direito nom moveram sobre o que dicto he nem em parte nem em cousa algQua que a isso perteença demanda duvida questam nem outra contenda algQua ante todo guardaram conpriram mui enteiramente e faram guardar e conprír sem alguum desfalicimento. E porque daqui avante nom se possa alegar ignorância de como isto he vedado e defeso e das penas das dietas cousas contractadas os dictos senhores mandarom logo aas justiças e ofi- ciaees dos portos dos dictos seus regnos que todo o que dicto he guardem e cunpram e fielmente executem e asy o mandaram apregoar e pubrícar em sua corte e nos dictos portos do mar dos dictos seus regnos e senho- rios pera que a todos venha em noticia. Portanto nos aa quem do ceeo he comitida a universal cura das ovelhas do Senhor e que segundo (Uf) somos obrigado desejamos aver e pera senpre durar antre os príncipes e poboos chrístãaos a suavidade e folgança da paz desejando que a bulia de Nicolaao e de Calixto nossos predecesores e espicialmente asy o dicto inserto capitolo e bem asy todas e cada hQua das cousas nas dietas bulas e capitólio conthiudas sejom pera senpre firmes e inteiras a louvor do nome divino e perpetua paz dos dictos príncipes e de seus poboos de nosso moto proprio nom a instancia dalgQua persoa que no lo pidise mas de nossa mera liberalidade e providencia e de certa sciencia e de poderio da See Apostólica avemos por ratas e gratas as dietas bulas de Nicolaao e Calixto nossos antecessores e o dicto capitólio e bem asy per autoridade apostólica per theor do pressente aprovamos e confirmamos e com ajuda do pressente estprito guarnecemos todas e cada hQua das cousas neella conthiudas e determinamos que as dietas cousas e cada hQua delias tenhom enteira forteleza de firmidam e que sejom guardadas pera senpre. E porem mandamos aos honrrados irmãaos os bispos d'Evora de Silves e do Porto de noso moto proprio e semelhante sabedoria que todos ou dous ou huum delles per sy ou per outro ou outros pubriquem solepnemente 337 22
  • cada hQua das dietas bulias e capitólio onde e quando for necesarlo e dem grande ajuda de eficaz defenssam em todo o que dicto he e em cada hQua cousa delias aos dictos rey e príncipe de Portugall e a seus socessores e nom consentam os dictos rey e príncipe e sobcessores contra as dietas cousas e cada hQua delias seer molestados e inpididos per nemhúuas pes- soas de quallquer dignidade estado graao ou condiçam que forem ante costrangam per nosa autoridade per censura ecclesiastics e per outros quaeesquer remedios de direito posposta toda apellaçam quaeesquer moles- tantes inpidintes contradizentes e revees sem enbargo de todalas cousas dietas ou sem embargo que a alguuns comuum ou particularmente seja polia See Apostólica outorgado que nom possam seer interdictos sospensos ou escomungados per literas apostólicas que nom façom inteira e expressa mençom de verbo a verbo deste indulto. Portanto nemhuua persoa (Hv.) seja tam ousada quebrantar ou per temerária ousadia contradizer esta carta de nossa confirmaçom aprova- çom amoestaçom constituiçom e mandado. E se alguum presumir de o atemptar saiba que encorrera a indignaçam de todo poderoso Deus e dos bem aventurados Sam Pedro e Sam Paulo seus apostollos. Dada em Roma nos paaços de Sam Pedro anno da encarnaçam do Senhor de mil iiijcLxxxj xxj dias de Junho anno decimo de nosso papado. E apresentada asy a dieta litera apostólica e transunto delia em lin- guajem como dicto he o dicto Doctor dise ao dicto vigairo que a serviço do dicto senhor conpria e era necesario o trelado da dieta litera apostólica asy em latim como estava estprita como ho dicto transunto em lin- guajem e Sua Alteza lhe estprevera que requerese a elle vigairo que lhe mandase da dieta litera e da linguajem delia dar doze vezes o trelado segundo elle dicto vigairo poderia seer verdadeiramente enfor- mado polia carta que lhe o dicto senhor estprevera se a veer quisese. Porem elle como procurador do dicto senhor da sua parte e em seu nome lhe pidia que lha mandase dar per mim notairo como dicto he em pubrica forma entrepoendo a elo sua autoridade ordinária com inter- posiçam de degredo. E o dicto vigairo veendo o dizer do dicto Doctor e veendo a dieta litera apostólica dise que quanto era a carta do dicto senhor que lhe parecia escusada. E quanto ao trelado que da dieta litera apostólica pidia veendo elle vigairo como a litera era boa e saam interpôs sua autoridade com interposiçom de decreto e mandou a mim notairo que lhe desse os dictos estormentos e mandou que valham e lhe seja dada tanta fe e autoridade e a cada huum delles como os pró- prios originaees sob meu pubrico signal e seello do dicto senhor Cardeal. Testemunhas que pressentes forom o honrrado Ruy Lopez bacharel em cânones e estprivam da Torre do Tonbo e dei rey nosso senhor e Fernam Gomez e Diego Lopez familiares do dicto Doctor. E eu Joham Rodriguez clérigo de missa do arcebispado de Lixboa e thesoureiro da Egreja Cathedral da cidade de Tangere per auctoridade apostólica 338
  • publico notairo que com as dietas testemunhas (15) a todo esto presente fuy e per mandado e auctoridade do dicto vigairo este presente publico stormento de mãao de outro seprivam seprito por eu seer ocupado em outros árduos negocios com meu acostumado e praticado signal corro- borey e auctorizey que tal he. (Lugar do sinal público) I. R. Notarius Apostolicus Thesaurarius Tingensis (A. E.) 4197. XVII, 6-18 —Bula (traslado em pública-forma da) do Papa Sixto IV, pela qual adjudicava aos reis de Portugal as conquistas feitas e confirmava a bula de Nicolau V. Roma, 1481, Junho, 21. Lisboa, 1488, Abril, 10.—Pergaminho. 18 folhas. Bom estado, (i) 4198. XVII, 6-19 — Instrumento (pública forma do) do qual constam as escrituras do casamento do infante D. Pedro com D. Isabel, filha do conde de Urgel, e do contrato de venda da vila de Alcolea feita por el-rei D. Afonso de Aragão àquela senhora. Lisboa, 1502, Julho, 6. — Papel. 18 folhas. Bom estado. In nomine Domini amen. Saibam quamtos este publico estromemto de transumpto reduzido em publica forma per auctoridade ordinária virem que no anno do naci- mento de Nosso Sennhor Jeshu Chrlspto de mil e quinhemtos e dous annos aos seis dias do mes de Julho na nobillissima e antiquíssima cidade de Lixbooa demtro na egreja metropolitana dessa mesma estamdo hy Fer- nam Cordeiro bacharel cânones e beneficiado na dieta egreja provisor e viguairo geeral no spiritual e temporal pello reveremdissimo em Chrlspto padre Dom Martinho da Costa per mercee de Deos e da Sancta Egreja de Roma arcebispo da dieta cidade de Lixbooa etc. peramte elle dicto provisor em presemça de mim Pero Calça publico notairo apostolllquo e das teste- munhas que abaxo seram nomeadas pareceo Joham Affomsso adminis- trador do moesteiro d'Odivellas pello qual em nome e como procurador do illustrissimo sereníssimo e potemtissimo sennhor el rey Dom Manuel nosso sennhor rey de Portugal e dos Alguarves daaquem e daalem maar em Africa sennhor de Guinee e da comquista navegaçam e comercio de Ethiopia Arabia Perssya e da Imdia foram apresemtadas duas escrepturas de purgaminho estriptas em latim comvem a saber húua do tracto do casamemto e arras da iffamte Dona Isabel conffirmado per el rey Dom Affomsso d'Aragam que sancta gloria ajam e huum contracto da vem- (i) Este documento não foi copiado porque é igual ao documento anterior. 389
  • digam que o dicto rey Dom Afonso fez aa dicta iffamte da villa d'Alcolea fectas as dietas escrepturas e asignadas pellos estprivaaes e notairos em ellas contheudos saas e imteiras nom viciadas nom camcelladas nem em algúa parte de sy sospeitas amtes de todo vicio e sospeiçam carecemtes segumdo per ellas prima facie parescia cujos theores de verbo a verbo se seguem sob esta forma In Dei nomine et gloriose Virginis Marie pateat universsis quod cum de ordinatione et volumtate illustrissimi principis et domini domini Alfonsi Dei graciae regis Aragonum nunc feliciter regnantes tractatum fuisset matrimonium inter illustrem dominum inffantem Petrum secumdo- genitum Portugalie ducem Colimbrie ex una parte et egregiani dominam Isabelem filiam domini Jacobi Olim comitis Urgelli et inclite domine Isabeliis inffantisse de Aragon eximie recordationis parte ex altera super quo quidem matrimonio habitis et secutis tractatibus quam plurimis inter me Ungarlum Barucelli archidiaconum de mari in eclesia Barchinonensi avunculum et procuratorem jam dicte egregie domine Isabelis ac tutorem et curatorem egregiarum dominaram Elienoris et Johanne ejusdem domine Isabelis sororum ex una parte et nos Ayrem Gomez de Silva militem et Stephanum Alfonsi decretoram doctorem comssiliarios et pro- curatores prefatl illustris domini inffantis Petri parte ex altera facta et comcordata extiterint de jam dicti domini regis volumtate et ordinatione capitula que secumtur. Capitolos fectos e comcordados emtre el illustre senior Dom Pedro iffante de Portugal duque de Coimbra e o el noble Cavallero Aris Gomez de Silva comsellero e el muy honorabile Stevam Alfomsso Doctor em decretos Cavallero e procuradores suyos para las cousas de juso escrlptas specialmemte constituídos de una parte e la muy egrejia senyora Dona Isabel fija legitima e natural de Dom Jayme Olim comte d'Urgel e de la muy Ínclita seniora dona Isabel iffanta d'Aragom de loable recordacion e o el muy onorabile Mossen Ungarium Baratelli arcldiano em la eglegia de Barchena tio e procurador outrossy a las cosas diuso contenidas expressamemte constituído per la dieta senyora dona Isabel de la outra parte em rezam dei matrimonio de volumtat (1 v.) e ordlnacion dei muy excellente primcepe el serínor dom Affomso rey d'Aragon e de Sicilia emtre los dictos senior infamte dom Pedro de Portugal e la dieta seniora dona Isabel tractado comcordado e comvenido e mediamte la divinal gratia em fac (sic) de Santa Madre Eglesia solenizador et tenor e serie de los quales capitulos es segund se sigue. Primeiramemte la dieta egregia seniora dona Isabel com volumtat e expresso conssentimemto e ordinacion dei dicto senyor rey d'Aragon su senyor e primo em contemplacion dei dicto matrimonio trae comslgo e constituexe en e por dote suya al dicto seftior iffante dom Pedro quarenta mil e nueveeientos florines d'oro d'Aragon valiemtee quatrozientos qua- remta nueve mil e nueveciemtos sueldos barceloneses los qualles la dieta senyora dona Isabel asigna e segura al dicto iffamte emde e sobre los SltO
  • castiello e villa de Alcolea situada em el regno de Aragon en la ribera del rio de Cimqua segund confromtaçom términos de los lugares de Sancta Lizinia de CastieU Follit de Villa Nueva de Otiniena de Xalamera e com el riio de Cimqua e aquellos dictos castiello e villa de Alcolea con todo su domínio propriedat possion juredicion alta e baxa mero e mixto império vassalos ombres e mujeres remtas fructos emolumemtes e per- tinemcias e outros qualesquier direitos por mayor firmeza e seguridad de paga de la dicta dote la dieta senyora dona Isabel de presemte com auctorldat e directo dei dicto senyor rey d'Aragon en e so titulo e contracto de premda da cede transpuerta e entre manos pone e livra al dicto sefinor iffamte para que cada e quamdo bien visto le sera el dicto sefinor iffamte por sy o por su legitimo procurador ensemble com la dieta seniora dona Isabel o procurador suyo convocamdo a ello las egregias dona Elienor e dona Johanna sus hermanas o el curador o procurador daquellas segund de iuso es comtenido poedam vemder los dictos castiello e villa e dei precio de aquellos el dicto sefinor iffante pueda recibir e aver la dieta dote. Emtretamto empero e fasta la dicta vemda sera fecta e el dicto precio recebido las remtas fructos e emolumemtes de la dicta villa sean proprios dei dicto sefinor iffamte e aquel faga suyos aquellos a todas sus volum- tades. Item porque es presumidor que el precio de los dictos castiello e villa de Alcolea seria o momtaria a mayor quantidat de los dictos qua- renta mil nueveciemtos florines de la dieta dote es comvenido e comcordado entre las dietas partes por especial pacto que em tal caso el dicto sefinor iffamte haya e reciba e aver e recibir deva e pueda dei dicto precio los dictos quarenta mil nuevecientos florines e la restant parte dei dicto precio deduzida la dicta dote puedam e devam recibir e aver las dietas egregias dona Elianor e dona Johanna em paga por rata de lo que a ellas foy leixado e dado por la imcllta dieta sefinora infanta su madre e el dicto illustre sefinor iffamte dom Pedro comssiderado em aquesto la claridat del image de la dieta muy egregia sefinora dona Isabel e las vertudes fama e buenas custumbres de aquella em contemplacion dei dicto matrimonio por volumtat de Dios ya emtre ellos o por sus partes comcordado e en breve tiempo com la divinal gracia em fac de Sancta Madre Egesia (sic) segund dicto es solemnizador de muy buena voluntat da constltuexe por arras e em nonbre de arras a la dieta sefinora dona Isabel esposa e muger advenidora suya seis mil florines d'ouro d'Aragon los quales asigna e assegura aaquella sobre todos (S) sus bienes general- memte e en special sobre los castiello e villas o lugares de Monte Mayor e de Tentugala de juso maes largamemte designados. Item el dicto sefinor iffante em contemplacion dei dicto matrimonio aceptamdo la dote a el de suso constituída com las seguridades maneiras qualidades e forma ya specificadas promete e comviene por special pacto a la dieta sefinora dona Isabel advenidora muger suya que en qualquer caso de dote restituirá tornara e pagara a ella e a los suyos o a quem ella querraa la susodicta dote em la moneda forma e quantidat que por 341
  • el fuere o sera stada recibida e avida del preclo o venida de la dicta vila d'Alcolea e esso mesmo le pagara realmente los dictos seis mil florines de arras e por todo esto tener servar e complir obllga generalmente a la dicta sefinora dona Isabel todos sus bienes e directos priviligiados e outros qualesquer ávidos e havedoiros. Item por special e maes expressa segurldat de las dietas arras e dote e solucion de aquellas fazedoras cada e quamdo comteclere el caso de dote deverse restituir e pagar segund dicto es el dicto seiinor iffamte dom Pedro specialmemte asigna e assegura a la dicta sefinora dona Isabel las dietas arras e dote en e sobre los dictos castiello villas o lugares de Monte Mayor e de Tentulga (sic) situados em el regno de Portugal segund confrontam com términos de la cidat de Coimbra e de la Vilal e lugares de Buarcos de Leiria de Villa Nueva de Soure de Cantanhede e de Pereyra e aquellos dictos castelos villas e lugares com todas sus fortellezas sennorio propiedat possession jureditiones e emolumemtes fructu vassalos ombres e mugeres e outros quallesquiere rem tas e per- tinencias daquellos el dicto seftnor iffamte specialmente obllga a la dicta sefinora dona Isabel assy empero que por la especial obligation non sea derogado a la general susodicta nem por la general a la special amtes la una sea vista todavia seja fecta em corroboracion de la outra. Item es comvenido entre las dietas partes que cada e quamdo e luego que sea o sera caso e tiempo de restitucion de la dicta dote la dicta dona Isabel pueda deva e haya d'aver e receber la possession de los dictos Cas- tello villas o lugares de Monte Mayor e de Tentulga a ella specialmemte por las dietas arras e dote de suso obligados e aquellos realmente temga e possida usofructus e splecta com toda plena senyoria propriedat posses- sion jureditiones fructus remtas e otros qualesquiere pertinencias de aquellas fasta tamto las dietas arras le sean pagadas e la dicta dote le sea restituida enteramente e por mayor cautella e seguridat a la dicta sefinora dona Isabel de lo que dicto es los dictos procuradores del dicto sefinor iffante dom Pedro metem e ponem de presemte a ella entre manos los dictos castiello villas o lugares de Monte Mayor e de Tentulga segund dicto es con los direitos e pertinencias de aquellos susodictos e le livram e agora per la hora querem seyer havida por livrada la reyal e plenaria possession de aquellos por maneira que quamdo quer que viniere el caso de restitucion de dote e paga de arras susodictas los dictos Castello villas o lugares sean vistos tenerse por la dieta sefinora dona Isabel e nom por outra perssona nenguna e por execucion de aquesto el dicto sefinor iffamte lugo (sic) de presemte dara e (S v.) otorgara las cartas e recaudos que comprirem. Item porque las cosas suso comcordadas outorgadas e comvenidas por parte ou em nombre del dicto senior iffante dom Pedro por tiempo advenidor em toda via seam vistos e paresçam seyr estadas feitas de e com voluntat ordinacion e expresso consentimiento del muy alto e escla- ricido princepe dom Joham rey de Portugal su senyor e padre e dei muy SJf2
  • esclarecido princepe dom Adoard iffamte primogénito de Portugal su caro hermano e com autoridat e decreto de aquellos e de qualquiere dellos los dictos procuradores dei dicto sefinor iffamte dom Pedro pro- metem e se obligam en el dicto nombre fazer e curar por todo su leal poder que demtro de três meses dei dia de la firma de los presemtes capitolos en avant continuamente contadores el dicto sefinor iffamte dom Pedro e o los dictos sus procuradores havram havido e livrado a la dieta dona Isabel carta e cartas e o instrumentos públicos signados de próprias manos de los dictos sefinores rey e primogénito de Portugal e con sus sellos sellados e em poder de sus secretários o escrivianos de Camera o outros públicos e autênticos scrivianos e notários feitos e firmados por la qual ou quales dieta carta o cartes o instrumentos públicos los dictos sefinores rey e primogénito de Portugal havram todo outorgado e inter- posto a los presemtes capitolos e cosas suso e de juso escriptas em general e especial sus auctoridat decreto e conssentimiemto expressos e senie- ladamente emquamto atanyr o se sguarde a las cosas por parte dei dicto senyor iffante aqui em los presemtes capítulos prometidas otorgadas e comvenidas com plenera ratificacion ratihicion en aprobacion de lo que de presemte por los procuradores dei dicto sefinor iffamte aqui es estado firmado otorgado e comvenido e esso mesmo los dictos procura- dores dei dicto illustre sefinor iffamte dom Pedro en el dicto nombre prometem e se obligam fazer e curar por todo su leal poder que demtro el dicto termino de tres meses ellos o el dicto sefinor iffamte havram livrado em mano e poder de la dieta sefinora dona Isabel carta o instru- mento publiquo signado de su mano e nombre e com su sello sellada e em poder de notário publiquo e autemtico firmado por la qual cons- tara el dicto sefinor iffamte dom Pedro aver ávido rato firme e valedero e haver loado e aprovado otorgado e firmado todo lo que por los dictos sus procuradores en su nombre e por parte suya juxta serie de los presemtes capítulos es estado convenido e otorgado so e con las obliga- tiones clausulas renunciaciones tenor de palavras cautelas e seguridades a plenera corroboracion e validacion de lo en estos capitulos contenido complideras e oportunas. Item el dicto Mossen Ungario Barutell tio tutor e curador por el dicto senior rey d'Aragon dado e asignado a las dietas egregias dona Elienor e dona Johanna de mandamiento e ordinacion dei dicto senior rey de Aragon por iteresse daquellas firma e presta sus cossentimientos em los presemtes capitulos e cosas susodictas con retencion e comdicion empero que en el caso de vemda fazedora de los dictos castiello e villa de Alcolea las dietas dona Elienor e dona Johanna hayam de seyr certificadas del tiempo e lugar de la dieta vemda se havra de fazer e firmar por maneira que ellas (S) o el dicto su curador por 1'interesse delias puedam procurar maneira de aver sufficiente e buen precio a la dieta venda afim que la restant parte dei precio deduzido lo que la dieta sefinora dona Isabel e o por aquella el dicto sefinor iffamte devra haver SJfS
  • e receber segud (sic) dicto es ellas puedam haver e receber em paga por rata de lo que a ellas foi leixado e dado por la dicta inclita sefinora iffamta su madre asin empero que se demtro de huum mes apres la certificacion susodicta continuamiente contada las dietas dona Elienor e dona Johanna o alguna delias e el dicto su curador non havram nombrado amostrado otro o outros comprador o compradores que den mayor precio por los dictos castiello e vila d'Alcolea. El dicto senyor iffamte dom Pedro o el dicto su procurador emsemble con la dicta sefinora dona Isabel o su procurador puedam liberamiente fazer la dicta venda no esperadas otra ou otras perssonas e certifficaciones. Item el dicto seõnor rey d'Aragon interposta su auctoridat e decreto a la firma e contracto de los presemtes capitulos prestamdo aaquellos su expresso conssentimiento por seyr estados feitos e comcordados de volun- tat e ordinacion suya e otrosy da e otorga plena licencia e faculdat al dicto illustre iffamte dom Pedro e a la dicta egregia dona Isabel prima del dicto sefinor rey e a qualquer procurador o procuradores que seram de aquellos ou de qualquer dellos por aquesto constituídos que cada e quamdo bien visto les sera sin embargo e solucion de direito o veerigai alguno real puedam liberamente sacar e levar do quier que ben visto les sera por tierra ou por maar de las terras e seflnoria dei dicto sefinor rey d'Aragon qualesquer monedas d'oro e de argent joelles pedras pre- ciosas ropas e panyos d'oro de seda de lino e de lana fructos remtas e otras qualesquiere cosas e bienes por rezam de la dieta constitucion de dote cosas susodictas al dicto illustre iffamte dom Pedro e o la dieta egregia dona Isabel pertenesciemtes e por observância e execucion dei presemte capitulo el dicto sefinor rey quiere atorga (sic) e manda seyr fectas todas provisiones e leteras oportunas. Item quierem las dietas partes que de los presemtes capitulos e cada uno dellos seam feitas cartas publicas con todas stipulaciones clau- sulas e cautelas decemtes e oportunnas com todas solemnidades em tales auctos acostumbradas e en carta actorizadas com auctoridade e decreto de los reis susodictos dispemssamtes a todos direitos que contrá- rios hy sean e suplientes de plenitud de poder todo de falimiento e nota que podessem seer annotadas o fuessem derogamtes a los capitulos suso- dictos. Idcirco nos dicte partes videlicet ego dictus Berengarius Baru- telli procurator jam dicte egregie domine Isabellis ac tutor et curator dicta rum egregiarum dominaram Elienoris et Johanne habens ad hec plenariam potestatem cum instramentis publicis que sunt hujusmodi seriey. In Dei nomine amen. Noverint universsi ex nos Isabel de Ara- gonia filia incliti Jacobi de Aragonia et domine Isabellis iffantisse de Aragon memorie recolemde ejus consortis dominaque villa Alcolege ripparie cimque ex certa nostra sciencia facimus constituimus creamus et ordinamus procurator em nostrum vos venerabilem magneque circuns- pectionis viram dominum Ungarium Barutelli archidiaconum majorem in eclesia iterdensi et archidiaconum de mari in eclesia barchinonensi SU
  • avunlculum nostrum carissimum presentem ad tractandum (3 v.) comtrac- tamdum de et super matrimonio faciemdo et complemdo inter nos et illustrem ac potentem virum dominum iffantes Petrum secumdum natum filium illustrissimi domini regis Portugalie et super dote nostra augmen- tum sive donationes propter nuptias faciendus et pro ipsis dote et augmento sive donatione propter nuptias quascumque concutiones obli- gationes et securitates fieri faciendas petendas et acceptamdas prout necessarium fuerit pariter et opportunum et de et super predictis ins- trumemta nupcialia facienda et fieri firmamda et de tota dote nostra nobis damda et solvemda seu per nos portamda quancunque cautionem et securitatem nomine nostro recipiemdam et alias super premissis quascunque promissiones stipulationes pacta capitula comditiones obli- gationes juramemta et instrumemta recipienda facienda et prestanda et cum dicto iffante Petro ut predicitur matrimonius per verba canónica de presenti per nos et nomine nostro in perssonam nos- tram contrahaenda et omnia alia et singula facienda in praedictis omnibus et singulis dependentibus ex eisdem aut ea tangentibus aut ex eisdem emergentibus pro nobis et nomine nostro quantumcunque utilia sint seu etiam opportuna et que nos faceremus aut facere possemus perssonaliter constituta etiam si tallia sint que mandatum exhigunt speciale. Nos enim super predictis omnibus et singulis et depemdemtibus ex eisdem aut ea tangentibus seu ab eis emergentibus donamus et conce- dimus plenarie vobis vices nostras et administrationem generalem pro- mittentes in super vobis dicto procurator! nostro ac notário infra stripto ut publico perssone pro quarum perssonis interest intererit et interesse poterit stipulanti et recipient! legitime sub bonorum omnium nostroriun ypotheca ad hec scienter et caute obligamus de presenti juramtes ad Deum et ejus Sancta quator Evangelia manu nostra dextera tacta corpo- raliter in posse notarii public! infra script! nos ratum et firmum habere perpetuo quicquid per vos dictum procuratorem nostrum in et super predictis et depemdemtibus ex eisdem aut ea tangemtibus seu ab eis emergentibus nobis et nomine nostro quantumcunque utilia sint procu- ratum actum fuerit sive gestum nulloque tempore revocare. Quod est actum apud castrum dicte ville die vij° menssis Agusti anno a nativi- tate Domini milésimo quadringentesimo vicesimo octavo presentibus testibus honorabilibus Dompnis Jacobo Martini presbitero et Michaele Chrisptofol de domo dicte domine IsabeUs de Aragonla ad premissa vocatls rogatis speciali et asumptis signum mei Johannis Farol habitator dicte ville notarii publici actoritate illustrissimi domini regis Aragonum per totam terram et dominacionem qui premissis omnibus et singulis dum sic ut premittitur agerentur et fierent presens fui. In Dei nomine pateat universis quod nos Aiffomssus Dei gratia rex Aragonum Sicilie Valentie Majorice Sardinie et Coorsice comesque Barchinonie dux Attenarum et Neopatrie ac etiam comes Rossilionis et Ceritanie quia bona omnia mobilia quam sedemcia ac se movencia 3Jf5
  • obligaciones accionesque et dlverssa alia Jura que Ínclita infantissa Isabel de Aragon quoque arnica nostra precara dum in humanis agebat habebat et posidebat habereque et possidere debebat et seu quasi queque ab ejus decessum egregiis Isabeli Elienori et Johanne filiabus comunibus ipsi iffantisse et Jacobo Olim comiti Urgelli (lf) viro suo pro nunc in carceribus detemto comssamguineis nostris precaris jure testanti dicte infantisse prevenerunt quequid filii sunt in etate videlicet Isabel quin- decim Elienor quatuordeciin et Johanna decern annorum vel inde circa constitute et duo ex eisdem videlicet Isabel et Elienor pro nunc resident in regno Castelle penes illustrissimam dominam reginam matrem nos- tram carissimam et altera residet et habitat intus nostrum dominium videlicet penes illustrem reglnas consortem nostram precaram carent regimine et rectore et propter absentiam duarum ex ipsis tenere etatis ipsarum omnium et videlicet alias prorsus remanent indefenssa. Quodque a nonullis possent subito vastari vel usurpari per fraudem aut per calump- niam exauriri nisi provideretur eidem de legitimo defenssore qui perssonas et bona dictarum sororum regat et dirigat ipsarumque curam diligemter assumat ac sciat et optet earum indepnitatibus percavere consideramtes igitur quodlicet infra stripta officia penes illustrissimam dominam nos ad quem secundus juris ordinem defferentur remaneant quare tamen aliis arduis negociis perpediti premissi intendere non possemus expedit illis de alia provideri perssona que gerat earum curam solicite et dicta ac infra stripta diligemter officia exequamtur. Idcirco confidemtes de fide probitate industria et legalitate vestrl dilecti consiliaril nostri Ungarii Barutelli archidiaconi majoris ecllesie Ilerdensis qui cum dictis sororibus estis nexus sanguinie aligatus. Cum present! carta nostra ex certa nostra scientia et consulte et ex actoritate et protestate nostra regali d am us commictimus creamus ac decernimus vos dominus Ungarius Barutelli in tutorem et curatorem perssonarum dictarum sororum et bonorum predictorum omnium et aliorum quorumcumque ad ipsas et quamlibet earum expectantium pertinentium ac competentium ubique tarn premissorum occasione quam alia quacumque ratione seu causa videlicet cujuslibet dictarum sororum secundus earum etatem. Itaquod vos dominus Ungarius Barutelli tarn per vos quam per alios ydoneos quos possitis ad hec actores procuratores seu subadministratores vestros constituere teneatis recuperetis regatis et administretis et tenere recu- perare regere seu administrare possitis libere et absque impedimemto e contraditione alterius cujuscumque perssone tarn ville Alcolegie riparie cinque quam redditus civitatis Balagarii quam etiam omnia et quaecumque alia bona atque jura eidem et cujuslibet ipsarum perti- nentia et expectantia quovis modo et omnes causas et negotia earundem prossequi gerere seu tractare in judicio et extra judicium tarn in agendo quam in defemdemdo bona debita et actiones ipsarum exhigere petere recipere et recuperare et de receptes apocas abssolutiones quitationes et alias quascumque cautellas facere et recipere ab aliis quibuscumque 346
  • procuratoremque et procuratores bajulum et in stantiam in dicta villa tam in et super regimine et exercício jureditionis ejusdem quam alias constituere et creare ipsosque officiales quamdo et quocienscumque volue- ritis amovere et suspemdere et videlicet amoveii seu suspemdi facere aliosque de novo creare eisdemque salarium vel salaria decencia de bonis dictarum tutorie et cure tatxare et solvere prout vobis bene visum fuerit ad utilitatem et quomodum ipsarum tutele et cure. Et generaliter omnia alia et singula facere complere exequi et libere exer- cere que circa perssonas et bona predicta et administrationem ipsorum et aliis super officio dictarum tutelle et cure vobis dicto Ungario expe- diemda occurrerint fuerint (4 v.) necessária et etiam opportunna et que potest facere gerere exercere exequi et complere quicumque tutor et curator vel administrator ad perssonas et bona abssemtie et seu minoris indefenssi datus ex certa sciemtia et legitime a príncipe cons- titutus. Et demum etiam vobis concedimus super premissis omnibus et circa predicta offitia exequemda et per agemda liberam et generalem administrationem cum plenissima facultate. Supplentes ex nostra regali preheminentia et ex regie plenitudine potestates omnem defectum siquis sit veluti emersserit et omnem impedimentum objectlonem et obsta- culum que possint premissi obici vel opponi aut que illis valeant derogare imno et omnia per nos vobis dicto tutori et curatorl concessa ex nostre regie plenitudine potestatis jure optimo semper valere volumus et ea que possent premissum quomodolibet impugnare decernimus non obstare mandamtes cum presente carta nostra gubernatori nostro generall ejusque vices gerentibus necnon bajulo justicie et juratis ac universsitatl et singu- laribus dicte ville aliisque universsi et singulis officialibus et subdictis nostris eorumque loca tenentibus presentibus et futuris quod vos dictum Ungarium pro legitimo tutore curatore administratore et gubematore perssonarum et bonorum predictorum dictarum sororum et cujuslibet ipsarum et quorum vis aliorum bonorum que eisdem et cuicumque ipsarum expectant et competunt expectabunt que et competent in futurum quoquo- modo habeant et teneant et premissa omnia et singula rata habeant atque firma vobisque respondeant et respomderi faciant de bonis redditibus et aliis juribus quibuscumque dictis sororibus et cuilibet ipsarum pertinentibus ubique quovismodo et in eis que circa curam et administrationem bonorum ipsorum ordinanda faciemda complenda et exequemda fuerint vobis pres- tent auxilium conssilium et favorem cum quamdo et quotiens inde fuerint requislti. Ad hoc autem dictus ego Ungarius Barutel tutor curator gubernator supradictus suscipiens cum illis quibus debet humili reve- rentla et honore a vobis dicto domino rege scienter et spomte officia tutelle curee gubernationis et administrationis predicte promicte vobis dicto domino regi dictisque sororibus et cuilibet Ipsarum licet absemtibus tanquam presentibus et notário secretario vestro infra scripto tamquam pubhce et autentice perssone per dictis sororibus et unaquacunque ipsarum et aliis etiam perssonis omnibus quarum interest intererit recl- S47
  • pienti et legitime stipulanti quod in dictis tutele et cure officiis per vos mihi nunc decretis et comissis bene et legaliter ac diligenter me habemdo ac bona dictarum sororum et cujusque ipsarum custodiam regam et salvabo faciendo et procuramdo eisdem et earum cuilibet utilia et inutilia pro posse evitamdo pretermitendo atque pro viribus propellemdo eaque procurabo omnino saliva fore prout tutor curator administrator legitimus ad hec de jure ratione vel foro astringitur et tenetur. In super promicto quod libet jam vestra ordinatione et mamdato et tanquam manu missor dicte inffantisse invemtarium de bonis predic- tis fecerim atamen siquid etiam de bonis predictis extra dictum inven- tarium repertum fuerit id eidem inventario addam quoque de dicta tutella et cura reddam tempore debito verum et bonum (5) compotum atque legitimam rationem et reliqua omnia restituam breviter et de piano sine malicia difugio atque lite pro quibus omnibus attendendis et firmiter complemdis obligo vobis dicto domino regi et dictis sororibus et cuilibet ipsarum omnia bona mea mobilia et immobilia ubique habita et habemda renuncians quo ad hec omni juri foro rationi et consuetudini contra hec repugnamtibus. Quod est dictum et actum Valemtie die quartor decima March anno a nativitate Domini millesimo quadringentesimo vicesimo quarto regnique nostri nono sigum Alffonsi Dei gratia regis Aragonum Sicilie Valentie Majoricarum Sardinie et Corsice comitis Barchinonie ducis Athenarum et Neopatrie ac etiam comitis Ressillionis et Ceritanie qui creationi et constitution! tutelle cure gubernationis et administra- tionis predictarum ex nostre regie plenitudine potestatis facte et omnibus et singulis superius contentis actoritatem nostram interponimus pariter et decretum huicque publico instrumento sigillum nostrum com- mune impendes jussimus apponendum. Rex Alfonssus. Signum Ungarlii Barutelli tutoris et curatoris predicti qui predicts laudo concedo et firmo. Testes fuerunt ad predicta presemtes videlicet firme domini regis Petrus Basseti Bajullus Cathalonie generalis consiliarius Guilhermus de Vich. Raymumdus de Muro milites camerarii. Et firme dictl tutoris et curatoris Raymumdus de Salas civis valencis. Raymumdus Mirales de Stribania ejusdem domini regis. Signum mei Francisci Darmio secretarii domini regis predicti actoritateque regia notarii publici per totam ipsius domi- nationem et terram que predictis interfui eaque de mamdato dicti domini regis scribi feci et clausi. Et nos preffati Aires Gomez de Silva et Stephanus Alffomsi procuratores sepe dictl domini infantis Petri ad hec et alia plenariam potestatem habentes cum instrumentis et Alvarano quorum tenores per ordinem sic secumtur. In nomine Domini amen. Cunctis innotescat presens publicus instru- mentum visuris et ispecturis quod illustris et excelssus princeps ac mag- nificus dominus domnus Petrus regnorum Portugalie et Algarbii secumdo genitus Colimbrie dux etc. meliori modo forma et lege quibus potest creavit constituit et fecit irrevocabiliter suos veros certos legí- timos actores factores procuratores seu negotiorum gestores cum plena 31,8
  • et libera potestate nobilem vlrum Ariam Gomecii de Silva ejus conssilia- rium et egregium virum Stephanum Alfonsi decretorum Doctores cancel- larium suum presemtes et hujus procurations et actorie onus sponte suscipientes ambos in solidum et eorum quemlibet itaque non sit melior conditio occupamtes sed quod unus inceperit alter possit prossequi mediare et finire scilicet ad tractandum inhiendum et prossequemdum vice et nomine suo cum quacumque seu quibuscunque perssonis illustribus magni- ficis viris seu aliis quibuscumque dominis aut dominabus super sponssaliis conjugio aut connubio cujuscumque domine ipsarum perssonarum vel cujuslibet earum fillie sororis aut conssamguinem et ad exigemdum requirendum et acceptandum ab ipsa despomssamda seu illius parentibus tutoribus vel curatoribus vel tutoribus promissionem stipulationem et constitutlonem et asigrnationem dotes damde et asignamde contempla- tione futuri matrimonii cum (5 v.) cum pactis promissionibus obliga- tionibus realibus et perssonalibus et aliis cautelis oportunis et ad pro- mictendum solempniter et obligamdus ipsum dominum predicte despons- sande seu alter! perssone ipsius nomine dotem constituenti seu asig- nanti ad restituemdum quod restituendum fuerit in casu dotis resti- tuemde si quod abssit acciderit cum penis provisionibus promissionibus obligationibus realibus et perssonalibus et cautelis interveniemtibus opor- tunis et ad assecuramdum et asignamdum eidem desponssamde seu cuilibet ex perssonis pro ea auctoritatem hujusmodi habemtibus pro securitate sua certos redditus in casu acceptamde seu recipiemde per eum dotis et ad assignamdum comssemtiemdum vice et nomine suo ipsi desponssamde donationes seu arras propter nuptias in quantitate et summa quam viderint expedire et super hoc obligamdum et ypothe- camdum super praemissis et quolibet premissorum scripturas et instru- menta autentica per notários quos viderint confeci omnia bona sua mobillia et immobilia cum penis juramentis et cautelis congruis seu oportunis et speciali ac finali ad recipiendum et disponssandum eandem dominam sponssandam per verba legitimas de present! in forma eclesie consueta et super omnibus premissis et quomodolibet premissorum scrip- turas et instrumenta autentica per notários quos viderint conffeci requi- rendum et confecta exigendum et recipiemdum et generaliter omnia et singula dicemdum faciendum stipulandum obligamdum juramdum pro- mictendum assecuramdum et exercendum que boni veri legitimi procura- tores facerent etiam si majus et specialius exigant mandatum. Et que ipsem faceret diceret si ad hec omnia perssonaliter interesset jurans ad sacra Dei Evangelia corporaliter tacta contra premissa stipulamdum obligandum juramdum promictendum non venire promitens que ratum gratum validum atque firmum semper habere tenere et inviolabiliter observare quicquid per dictos procuratores actores et factores suos seu alterum eorum per se et in solidum super eis omnibus et singulis fuerit actum gestum factum dictum juratum concessum stipulatum promissum et obligatum sub bonorum suorum ubique habitorum et habemdorum SIf9
  • omnium obligatione et ypotheca. Actum est hoc in palatio episcopali Valencie die secumda Agusti anno a nativitate Domini milésimo quadrin- gentesimo vicesimo octavo. Signum illustris excelssi ac magnifici prin- cipis et domini domini Pretrus supradicti qui hec concessit laudavit roboravit et firmavit et huic instrumento suum apponi jussit sigillum impressum infante Dom Petro. Testes inde sunt nobiles viri domini Alvarus Valacii de Almadahan capitanus maris regni Portugalie et Alvarus de Castro et Didacus Gonçalvi Rombo magister curie ac consiliarii dicti domini ducis et honorabilis et egregius vir Rodericus Ferdinamdi legum professor et in regis Portugalie palatio suplicationum expedictor. Signum Vincencii ea era regia actoritate notarii public! per totam terram et dominationem illustrissimi domini regis Aragonum qui predictis interfuit et hec scribi fecit unacum dicti domini ducis sigilli impressione clausitque loco die et anno prefixis cum rasis et emendatis in vicesima et ultima linea ubi videtur impressum et in prima linea presemtis clausure ubi cernitur per iffante Dom Petro secundo genitor (6) de Portugal duque de Coimbra etc. faço saber a quamtos esta mi (sic) carta virem que eu lexi em Aragon Aires Gomez de Silva cavaleiro de mi casa e de mi Conselho e el Doctor Estevam Affonsso de mi Comsselho e mi canceller mayor por mis emba- xadores por aver de tractar pera mim huum casamento a los quales leixei mi procuraçon abondosa porque ellos em mim nombre pudiessem tractar e firmar e receber qualquer noble seflnora segund maes compli- damiemte em ella es comtenido e nom declare el nombre de aquella con la qual el casamemto se avia de fazer e com la qual de casar tenia e temgo emtencion por non saber el notário de la terra amte que fuesse firmado. Agora eu ey por cierta enformaçam que el nombre delia deve expressa- mente por mim ser declarado por se poder firmar sem dubdo. E por emde eu por esta presente notefico e declaro que ella he dona Isabel filha dei magnifiquo olim comte d'Urgel e quero e outorgo que com esta firmem mi cacasamemto (sic) seemdo ellos concertados con ella em la dote como les yo temgo encomemdado e recibam por mim e em mi nombre. E pro- meto e juro en mi clara fee de aver por firme el recibimemto e toda outra cousa que ellos sobre esto emtro agora tenham fecto e daqui em diamte fizerem. E em testimonio dello mamdei ser fecta esta carta por mim asignada e sellada dei sello de mis armas. Feita em Valhadolit primero dia de Setembro era de incarnation de Nostro Sefinor Jeshu Christo de mil e quatrociemtos e vinte e oito. Iíante Dom Pedro. In nomine Domini amen. Cunctis hoc presens publicum procurationis inspecturi instrumentum pateat evidemter ex anno a nativitate Domini millesimo quadringente- simo vicesimo octavo quinto enim die mensis Septembris extra muros civitatis Çamore in monasterio Ordinis Fratrum Minorum in mei notarii apostolici et testium infra scriptorum presentia illustris et excelssus prin- 850
  • ceps et dominus dominus Petrus regnorum Portugalie et Algarbll etc. secundogenitus Colimbrie dux etc. non revocando quandam procura- tionem factam in civitate Valencie in domo serenissimi principis et domini regis Aragonum subscriptam per quendam Vincentium Caera dicti domini regis actoritate notarium qua infra scribemdos procura- tores ad certos actus tractatus matrimonialis constituit sed istam pro- curationem alii acumullans et defectus si qua in alia fuerint per istam suplens rataque et firma stabilia quecumque per aliam gesta in hac et per hanc gerens firmans et corroborans omni meliori modo lege jure et forma quibus potuit et validius debuit de novo si expedit creavit fecit constituit et solempniter ordinavit suos veros legitimos certos et indu- bitatos ac sufficiemtes procuratores factores negotiorum suorum actores gestores ac nuntios generalis et speciales videlicet virum nobilem et strenuum militem Airem Gomez de Silva ex expectabilem virum Stepha- num Alfonsi decretorum Doctorem ipsius domini secundo genitl consti- tuentis consiliarios abssemtes tanquam presemtes conjunctim et divisim itaque nom sit conditio melior occupantis sed quod unus eorum incepit alter prossequi continuare et finire posslt videlicet ad tractamdum inhien- dum et prossequendum vice et nomine suo cum quacunque seu quibus- cumque persona vel perssonis (6 v.) cujuscumque gradus status conditionis dignitatis Ordinis existat vel existant ad quam vel ad quas pertineat vel expectare dignoscitur quoquomodo super sponssalibus matrimonio con- trhaemdis seu comtrhaemdo inter ip3um illustrem principem dominum Petrum secumdogenitum Colimbrieque ducem prefatum et magnificam dominam Elizabet de Aragon domini Jacobi olim comitis de Urgello primogenitum et ad exigemdum requiremdum acceptamdum et recipiem- dum ab ipsa domina primogénita seu illius curatoribus et a quocumque seu quibuscumque perssona seu perssonis alia vel aliis pro ea et ejus nomine promissionem stipulationem consignationem et constitutionem dotis damde et assignamde in quacumque specie et forma contemplatione dicti matrimonii cum pactis promissionibus obligationibus realibus et perssonalibus penis et cautelis opportunis et ad ipsam dotem effectualiter et realiter recipiemdam et receptam per mutandam cambiamdam trans- hacionandam in parte vel in toto vemdemdam et pignorandam seu in pignus collocamdam ad eorun procuratorum beneplacitum et volumtatem. Et dereceptis cognoscemdum quietandum et quitationes dandum scripta publica et instrumemta seu quascumque alias scripturas privatas consig- namdum et dari jubemdum solutiones donationes quitationes pactiones jura- menta stipulationes fide jussiones novationes delegationes obligationes firmitates promissiones et corroborationes et quecumque alia contrac- tuum genera quocumque seu quibuscunque nomine seu nomlnibus nun- cupentur prestamdum et concedemdum ac in premissi et premissorum quomodolibet quecumque spatia et conditiones ponendum ordinamdum et disponemdum et finaliter tractamdum tarn respectu dotis constituende quam restituemde quam donationis propter nuptias seu etiam arrarum 351
  • pennarum bonorum palafernarlum quam etiam aliorum quorumcunque faciemdum agendum determinamdum et complemdum prout preffatis suis procuratorlbus seu eorum alter! utilius et convenientius pro prefato domino secumdogenito videbitur expedire. Et ad promlttendum soleniter et obligamdum eidem domine desponssamde seu alteri perssone vel perssonis dotem constituent! et assignanti seu constituentibus et asignan- tibus et ad restituendum quod restituendum fuerit in casu dotis resti- tuemde si quod abssit accederit cum penis promissionibus ypotecis obligationibus et cautelis intervenientibus oportunis. Et ad securandum et asignamdum eidem desponssamde seu cuilibet ex perssonis pro ea super hoc actoritatem habenti seu habemtibus pro securitate sua certos redditus et provemtus in casu acceptamde seu recepiemde per eum dotis et ad constituemdum et asignandum vice et nomine vice et nomine suo ipsi domine desponssamde vel cuicunque alteri perssone ad hoc potestatem habenti vel perssonis quibusvis actoritatem talem habemtibus et super obligamdum et ypothecamdum omnia bona sua presemtia et futura mobilia et immobilia cum penis juramentis cautelis firmitatibus roborationibus congruis et legitimis. Et specialiter ad contrahendum suo nomine cum eadem domina Elisabet ipsius comitis primogénita sponssalia per verba de futuro et si viderint per verba legitima consensum expre- mentia de presenti in forma eclesie consueta. Et super omnibus pre- missis et quomodolibet premissorum ad petemdum dandum (t) confiei faciendum et recipiendum quascuque scripturas autenticas tarn publicas quam privatas in premissis (7) et quomodolibet premissorum necessárias et oportunas ad robur et fortitudlnem eorum. Et generaliter ad omnia alia et singula faciendum dicendum procuramdum inhiendum tractandum firmamdum disponendum ordinamdum promovendum comcordandum obli- gamdum recipiendum et ypothecamdum circa spomssalia et matrimonium hujusmodi ac omnia alia et singula supradicta et ab eis et eorum aliquo depemdencia et descemdencia que boni veri legitimi ydonei et suficienti procuratores ac nuncii speciales conjunctim seu divisim ad similia cons- tituti facerent dicerent procurarent tractarent jurarent concordarent dis- ponerent firmarent ordinarent obligarent reciperent et ypothecarent. Et que ipsem dominus Petrus secumdo genitus et dux constituens ante dictus facere dicere procurare inhire tractare concordare firmare disponere ordinare obligare recipere et ypothecare posset si in premissi et in premissorum quomodolibet personaliter interfuisset etiam si mamdatum magis speciale ac latius exigerent quam hie est expressum. Et ad juram- dum in animas predicti domini constituemtes quodcunque licitum juramen- tum ad premissa necessarium et oportunum promitteens in infra scripto notário stipulanti vice et nomine omnium et singulorum quorum interest aut interesse poterit quomodolibet in futurum se ratum gratum firmum et stabile perpetuo habiturum quicquid per eosdem Airias Gomecii et Stephanum Alfonsi procuratores suos in premissum et premissorum quomodolibet actum gestum dictum tractatum procuratum et ordinatum 352
  • obligatum concordatum et firmatum fuerit et non contravenire de facto vel de jure sub ypotheca et obligatione omnium bonorum suorum presentium et futurorum quam ad observationem premissorum [...] et special! obligavit et ypothecavit renuntiamdo omnibus exceptio- nibus tarn juris quam facti do*' mali fraudis et aliis quibuscunque etiam si de eis aut earum aliqua requiratur mentio specialis seu revocatio singularis et expressa quam et quas in enervatione presentes mandati voluit habere locum. Acta fuerunt hec anno die mensse loco quibus supra presemtibus ibidem nobilibus ac strenuis militibus Alvaro Gumssalvi de Atayde ipsius secundo genitl gubernatore domus et con- siliario domino Alvaro de Castro etiam suo consiliario Ludovico d'Atayde ac spectabili viro fratre Johanne verba ipsius principis secumdogeniti confessore. Testibus ad premissa vocatis specialiter et rogatis. Infante Dom Pedro. Et me Nicholao Gerardi Clotersthast Coloniensis diocesis clerico publiquo apostólica et in prefatis regnis Portugalie et Algarbii regali actoritatibus nomine qui omnibus et singulis premissis dum sic agerem- tur et fierent una cum prenominatis testibus presens fui eaque sic fieri vidi et audivi de mandato prefati principis secumdogeniti. Id eo hoc presens publicus procurationis instrumentus manu propria scriptum nomine et signato meis consuetis signatum ac in majoris actoritatem juditium et roborem manu ipsius principis propria roboratum et fir- matum ipsius sigili impressione presentibus fulcitum et appositum in hanc publicam formam redegi in fidem et testimonium omnium et singulorum premissorum volemtes et cupiemtes tractata facta et com- cordata per nos nominibus ante dictis super matrimonio pro contento et eundem ad finem per optatum deduci et total! divina (7 v.) mediamte gratia ad implerl laudamus approbamus ratificamus confirmamus etiam et firmamus capitula supra inserta et eorum quodlibet ac omnia et singula in eisdem et quolibet ipsorum contenta ac promictimus nos dicte partes adinvicem et vicisim nominibus precontentis firma et stipula- tione solemni in posse secretarii et notarii infra scripti hec pro vobis dictis partibus nominibus quibus supra ac prodictis principalibus nostris et ipsorum quolibet et pro omnibus quorum intersit recipiemtis paciscemtis ac legitime stipulamte jam dicta capitula ac universsa et singula que continentur et declaramtur in eis prout ab utraque parte vestrum seu dictis principalibus nostris et quolibet ipsorum tenemda sunt atque com- plemda tenere ac complere firmiter et exequi ac rata grata et valida habere et efficaciter observare ad bonam et sanctum mentem illorum fraude et dollo cessantibus quibuscumque sub ypotheca et obligatione omnium bonorum principalium nostrorum predictorum que ad hec nobis adinvicem obligamus et ut majori robore fulciatur nominibus sepe dictis in animas principalium nostrorum predictorum et cujuslibet ipsorum juramus per Dominum Deum et ejus Sancta quator Evangelia manibus 355 23
  • nostris corporaliter tacta predicta omnia et singula attemdere et com- plere tenere et Invlolabiliter observare ac teneri servarl et compleri facere juxta formam et series ac tenores capitulorum praedictorum et cujusllbet Ipsorum et non contrafacere vel venire jure aliquo causa vel etiam ratione. Ad hec nos dicta Isabel filia Domini Jacobi Olim comltes Urgeli et Indite Domine Isabelis infantisse de Aragonia predictorum certiorata per secretarium et notarium infra scriptus de capitulis prein- sertis et omnibus et singulis in eisdem et ipsorum quolibet comtemtis laudamtes approbantes ratificamtes et confirmantes omnia et singula per dictum Ungarium Barutelli ut procuratorem nostrum tractata facta comcordata super dicto matrimonio et firmata promissa ac jurata eisque conssentiemtes ad corroborationem omnium et singulorum predictorum firmamus capitula superius inserta ac universsa et singula in eisdem et unoquoque ipsorum contenta et specificata promictentes firma et stipulatione solempne in posse seeretarii et notarii infra scripti ea omnia et singula attemdere et complere ac inviolabiliter observare et in nullo contrafacere vel venire aliquo jure causa vel etiam ratione actum est Valemtie tercia decima die Septembris anno a nativitate Domini millesimo quadringentesimo vicesimo octavo. Signum Ungarii Barutelli procuratoris tutoris et curatoris predicti. Qui hec nominibus predictis laudo firmo et juro signa Aires Gomez de Silva et Stephani Alfomssi procuratorum predictorum qui hec nominibus supra dictis laudamus firmamus et juramus. Signum Isabelis predicte que pre- dicta laudamus concedimus et firmamus die videlicet vicesima octava Septembris anno predicto in castro ville Alcolege presentibus testibus nobili Geraldo d'Espes Andrea Barutelli Dalmacio de Jardino et Ludovico de Valls, militibus ac Jacobo Navarra eive et Patiario hoc anno civitatis Ilerde. Signum Alfomssi Dei gratia regis Aragonis Sicilie Valencie Majoricae Sardinie et Corcice comitis Barchenensis ducis Athenarum et Neopatriae ac etiam comitis Rossilionis et Ceritaniae. Qui premissis capitulis et aliis (8) omnibus supra dictis tamquam de nostris licemcia volumtate et ordinatione factis actoritatem nostram interponimus pariter et decretum aposita hie de nostri mamdato die et anno predictis per fidelem secretarium illustris regine conjugis nostre precare Petrum de Colle alias Lobet et pro majori premissorum corroboratione huic publiquo instrumento sigillum nostrum inpendenti jussimus apponendum. E esta sobscripçam estava asignada do nome do dicto sennhor rey Dom Affomsso d'Aragon etc em ho qual dezia Rex Alfomssus. Testes fuerunt ad premissa presemtes honorabiles Franciscus Sançuela consiliarius et thesaurarius Johannes de Guerra et Galcerandus de requeseris camerarii milites et Franciscus d'Ariujo secre- tarius domini regis praedicti. Signum mei Petri de Colle alias Lobet serenissime domine regine secretarli actoritateque illustrissimi domini regis Aragonum notarii publici per totam terram et dominationem suam. Qui hoc instrumentum in hiis S51f
  • duobus pergamenis cum fillo canapis simul junctis slve sutis in. primo quorum sunt nonagimta quatuor linee quarum prima incipit in Dei nomine et gloriose Virginis Marie et finit Portugalie ducern. Secumda incipit Colimbris et finit Barchenensis avunculum. Penúltima incipit stipulamdum et finit comtra premissa. Ultima incipit non venire et finit promissum. Et in secumdo pergameno sunt praeter decretum et lineam de testibus mentionem facientem quadraginta quatuor linee quarum prima incipit obligatum et finit et domine domini. Secumda incipit Petri supradicti et finit ac consiliarii. Penúltima vero incipit qui hec nominibus predictis et finit octava Septembris. Ultima incipit anno predicto et finit civitatis Uerdae scribi feci et clausi. Constat autem de rasis et correctis in lineis xxj dicti secumdi pergameni ubi dicitur et asignamdum eidem desponssamde seu cui et xxbiiij ubi legitur meei et xxxbj ubi dicitur parte vostrum et xxxxj ubi dicitur superius inserta ac. Segue se a outra escreptura Hoc est transumptum sumptum fideliter die tertia menssis Agusti anno a nativitate Domini millesimo quadringentesimo vicesimo tercio a quodam publiquo instrumemto sigillo regie magestatis in veta regali in pendenti munito cujus tenor tallis est In Dei nomine universsi pateat evidenter quod nos Alfomssus Dei gratia rex Aragon Sicilie Valentie Majorice Sardinie et Corcise comes Barchenensis dux Athenarum et Neopatrie et etiam comes Rosi- lionis et Ceritaniae attendentes vos inclitam iffantissam Isabellem amiccam nostram carisimam tempore matrimonii vestri et Jacobi de Urgello mariti vestri attullisse in dotem et pro dote vestra eidem Jacobo quin- quaginta mille libras monete Barchenensis de tertio que dos super bonis dicti Jacobi viri vestri fuit vobis obligata finisseque pro parte vestra nobis humiliter supplicatum ut dignaremur vobis in dote vestra predicta satisfacere de nostri dementia assueta. Id circo constituto vobis de receptione et obligationis dotis predicti per dominum Jacobum factis supplication! vestre predicte ut juste vel nobis placide anuem- tes benigne ex certa sciemcia certificate de juribus nostris plenissime per nos et successores nostros successores nostros (sic) quoscumque que nos (8 v.) ad hec tamen volumus disponimus et decernimus de certa sciemcia et consule in solitum pro rata dicte dotis vemdimus et ex causa pure firme ac prefecte venditionis concedimus credimus seu quasi tradimus vobis dicte inclite infantisse Isabelli presemti e acceptanti et vestris et quibus volueritis villam de Alcollege de Cimqua in regno d'Aragon sitam cum ejus castro et fortalicio terminis et territoriis montibus et planis nemoribus atque silvis ripariis et portubus publicis et privatis venationibus piscationibus saltibus molemdinis furnis et tin- tureis pasturis sive erbis devesis rivis agnis aqueductibus manssis manssatis domibus vasis vinariis oleariis vineis campis ortis et plateis aliisque omnibus et singulis juribus et pertinenciis eorumdem et dictarum pertinentiarum pertinenciis pertis quartis monetatis donis serviciis toltis 355
  • fortis ad empremis necnon et omnimoda jurisditione alta et baxia mero et mixto império et alia qualibet et eorum exerciciis cognitione et determi- natione vobis pertinentlbus in villa predicta et terminis ipsius et homi- nibus et mulieribus christianis judeis et sarracenis ibidem habitamtibus et habitatis ve feudis et feudatariis militibus et aliis omnibus juribus et pertinentiis ipsius quam et que nos habemus et possidemus nobisque pertinent et spectant legitimis titulis slve causies vel aliis quovismodo et eis titulis juribus sive causis quibus predecessoribus nostris et dominie dicte ville pertinebant et expectabant et nunc nobis pertinent et expec- tant que habeatis francha libera et quitia ab omnibus et singulis debitis et oneribus censsuallbus [ jolariorum (1) ac comandarum hucusque factis seu oneratis per quoscumque confrontantur autem dicta villa et ejus termini cum terminis locorum de Sancta Lizinia de Castro Follito de Villa Nova de Outyniena de Laxamera et cum rivo de Cimqua. Hanc autem venditionem et ex causa venditionis concessionem facimus vobis dictem inclite inffantisse et vestris et quibus volueritis perpetuo de predictis omnibus et singulis sicut melius dici potest et inteligi ad vestrum vestrorumque salvamentum et bonum etiam intelectum. Et extra- himus praedicta quo vobis vemdimus de jure dominio proprietate et posse nostrl et nostrorum. Eademque omnia et singula in vestrum vestrorumque jus dominium proprietatem et posse mictimus et transferimus irrevoca- biliter pleno jure ad habemdum tenendum percipiendum et possidendum vemdemdum impignorandum et alienamdum et inde faciendum libere vestras in omnibus volumtates promictentes vobis tradere aut cui volue- ritis loco vim possessionem corporalem seu quasy predictorum que vobis vendimus et in ea vos et vestros facere perpetuo existere potiores et etiam vos et vestros in dictam possessionem mictimus et transferimus irrevocabiliter pleno jure adhemdum tenendum percipiendum et posi- dendum vendemdum de present! facientes ilia pro vobis habere et vestris praetario nomine quousque dictam possessionem corporalem fuerltis adepti quam etiam (9) recipere et habere possitis nostri aut nostrorum licemtia minime expectata. Et ex causa venditionis hujusmodi damus cedimus transferimus atque mamdamus vobis et vestris omnia jura omnesque actiones reales et personales mixtas utiles et directas ordinárias et extraordinárias et alias quascumque nobis pertinemtes et pertinentia ac pertinere debemtes et debemtia in predictis que vobis vendimus et contra quascumque perssonas et res rationem eorum. Quibus juribus et actionibus possitis vos et vestri et quos vos volueritis uti et experlri agendo scilicet respondendo defendendo excipiemdo proponemdo et repli- camdo et omnia alia faciemdo in juditio et extra juditium quecumque et quem ad modum nos poteramus ante presemtem vemditionem ac in nominum et actionum cessionem possemusque etiam nunc et etiam post ea quamdocumque nos enim facimus et constituimus vos et vestros in (') No principio da palavra está um buraco. 356
  • hiis dominos et procuratores ut in rem vestram propriam ad faciemdum lmde vestras in omnibus libere volumtates dicemtes et mamdamtes serie cum presenti vicem specialem in se geremti universis et singulis hominibus et mulieribus feudatariis et dominabus et aliis quibus vis perssonis in eodem loco et ejus terminis habitantibus et habitaturis quod vos dictam inclitam infantissam et successores vestros in hiis pro eorum dominis veris et naturalibus habeant et teneant vobisque et eis pararant et attendant ac respomdeant tanquam eorum veris dominis et naturalibus de redditibus juribus et emolumentis in et de quibus nobis et nostris ut eorum domino natural! attemdere respomdere parare et obedire debeant et etiam tene- bamtur faciant que et prestent vobis et vestris homagium et fidelitatis juramentum quoniam nos factis et prestitis per ipsos vobis aut alii pro vobis Sacramento et homagio ante dictis [ ] O) aquocumque jura- mento et homagio fidelitatis nobis prestitis sive factae nunc protunc absolvimus et ipenitus liberaimus fidelitate nostra ratione generalis domini in omnibus et per omnia semper salva prout ea de foro habere debemus et non alias pretium vero jam dictorum que vobis vendimus est sexa- gimta mile florinorum auri d'Aragon quos confitemur habuisse et recipisse a vobis in hunc modum silicet quod eisdem retinuimus penes nos de volumtate vestra ex illis quinquaginta mile libris dotis vestre predicte que vobis debebamtur et volebamus restitui de bonis que fuerunt ejusdem mariti vestri. Et id eo renuntiamus exceptioni venditionis praedicte per nos vobis non facte et peas (t) praedicte non numerate non hunc et non recepte et doli mali et actioni infantem et legibus quibus deceptes ultra dimidiam justi precii sufragatur omnique alii juri ration! et con- suetudine hiis repugnantibus damus et remetimus vobis et vestris dona- tione pura perfeta et irrevocabili inter vivos si quid et quicquid predicta que vobis vemdimus plus modo valent et a modo valere potue- runt precio ante dicto. In super convenimus et promictimus vobis quod predicta que vobis vendimus facimus vos et vestros et quos volueritis habere tenere percipere et possidere in parte perpetuo comtra omnes perssonas et quod tenebimur vobis et vestris et teneri volumus semper de firma et legali evictione et legitima defemssione et garemtia eorum et de lictis expensis et de toto dampno missione et interesse quas et que feceritis et sustinueritis (9 v.) quovismodo tarn in juditio quam extra. Et etiam juxta pactum inter nos et vos inhitum et concetum comventum videlicet quod si forssam aliqua vel alique perssone facerent proponerent seu moverent comtra vos et vestros pro predictis que vobis vemdimus aut ratione vel occasione ipsorum questionem aliquam petitionem vel demandam littem vel contraversiam de jure vel de facto aut alias comve- nimus et promictimus vobis et vestris quod in continent! cum judice a vobis vel vestris inde fuerimus requisiti factaque inde vobis aut vostris denuntiatione vel ea non facta seu aliguata non expectata cum remic- (') Ilegível por estar roto. 357
  • tamus vobis omnem necessitatem predictum vel eorum aliqua denun- ciamdi opponemus nos descussioni vestrl et vestrorum et agemus et duce- mus seu per nostrum procuratorem flscalem aut allum agi et duci faciemus easdem causam seu causas nostris periculo risco et nostris propiis sumptibus et expenssis a principio litis usque ad finem vel vos aut vestri si volueritis positis ipsam causam seu causas agere et ducere per vos ipsos dictis vostris periculo et risquo dapnis et expensis et nostrorum et hoc sit in electione vestri et vestrorum. Nos enim remetimus vobis necesitatem de numeramdi verum si vos vel vestri elegeritis et malueritis ipsam causam seu causas agere et ducere per vos ipsos com- venimus et promictimus vobis et vestris quod restituemus vobis et eis omnes missiones dapno et interesse que in litem et extra feceritis aut sus- tinueritis quoquomodo sive obtineatis in causa seu causie sive etiam subcumbatis etiam quacumque ex causa. Necnon et solvemus vobis et vestris totum id et quicquid a vobis vel vestris evictum fuerit de pre- dictis nec possit per nos aut nostros opponi quod super defemssione predictorum fuistis negligemtes seu imperiti nec possitis argui de negli- gemtia aut judieis imperícia seu contumatia et non emissione appellacionis vel supplicationis procuratoris vel advocati vestri aut alias. Et pro pre- dictis omnibus et singulis obligamus vobis et vestris speciallter et expresse pro major! securitate et thuitione ac indempnitate dicte vemditionis et dictorum sexaginta mile florinorum et omnium dampnorum et expem- sarum civitatem Balagrensum cum terminis territoribus redditibus emolu- mentis jurlbus et pertinenciis suis universsis pro ut confrontantur ejus termini cum terminis locorum de Menargues de Castilione de Furfania et Ossis et de Servio de Merita de Trapita et de la Cibdad de Timona- lique et de Tremes ac cum hominibus et mulieribus feudiiis feudatariis et dominabus in dicta civitate et ejus terminis habitamtibus et Litamturis et cum jurisditione civili et criminal! alta et baxa meroque ac mixto império et alia qualibet et eorum exercitio nobis in dicta civitate et ejus terminis pertenentibus qualitercumque. Et generaliter omnia et singula alia nostra bona mobília et immobilia ubique sint habito et habemda volemtes et comcedemtes vobis ac ordinamtes quod per specialem obli- gationem generali nec e comtra neminem derogetur. Et ut inde vos dicta infantissa securior (10) si tis volumus et concedimus et disponimus et presenti quod in casu dicte evictiones possitis vos et vestri uti sacra- memtis et homagiis dudum vobis prestitis per patiarios et homines civi- tatis Balagrensis aliisque juribus et accionibus universsi liberationem seu abssolutionem quacumque et quomodocumque facta non obstante quam seu quas casu evinctionis predicte pro non factae penitus volu- mus haberi quibus ante absolutionem et liberationem pietactis uti potue- ritis et quod patiarii et homines ejusdem civitatis Balagrensis teneant et observent vobis et vestris dictum homagia et juramemta fidelitatis vobisque et vestris obediant. Nos enim dictos patiarios et homines nunc pro tunc abssolvimus et liberamus ab omni nexii obligationis et fidelitatis 358
  • quibus vobis tenemtur duratura dicta liberatione donee vobis et vestrls fuerit plene satisfactum in rebus evictis dampnisque et expensis per vos aut vestros jam tunc factis et sustentis plenarum seu complete et quod hec habere valeant et habeant iterationem juxta vires evictionum. Et dictis casibus evictionum volumus et concedimus auod remaneatis donee vobis et vestris in predictis omnibus et singulis fuerit satisfactum in jure quo eratis amte presemtem vemditionem et aliam venditionem per nos vobis factas de redditibus civitatis Balagrensis. Itaquod non censeatur esse facta lesio derogatio aut novatio aliqualis obligationibus quas habe- batls a dicto vestro vlro aut ejus patre aut aliis quibusvis de vestra dote antedicta ne ex dictis derogationibus aut novationibus in juribus vestris possetis esse posterior et sit debilior in juribus vestris ante factis. Que omnia predicts vestri et vestrorum volumtati dimictimus et relaxamus totaliter cum dicto pleno effectu quo ad predicts dumtaxat. Et ut predicts omnia et singula majori gaudeant firmitate juramus spomte in animam nostram per dominum Deum et ejus Sancta quator Evangelia corporaliter per nos tacta predicts omnia et singula tenere complere et firmiter observare et in aliquo non contraffacere vel venire jure aliquo tarn vel etiam ratione. Hec igitur omnia et singula supradicta facimus paciscimur comvenimus et promictimus. Nos Alffomssus rex predictus vobis dicte inclite inffantisse et vestris necnon et secretario nostro notário infrascripto tamquam publice perssone pro vobis et pro aliis etiam personis omnibus quorum interest et intererit ac interesse potest vel poterit in futurum nunc abssentibus recipient! et paciscemti ac etiam legitime stipulamti in cujus rei testimonium hoc presens publicum ins- trumentum vobis fieri jussimus nostro sigillo pendenti munitum quod est datum et actum Valemtie vicesima octava die Octobris anno a nativitate Domini millesimo quadringentesimo decimo septimo regnique nostri secumdo. Signum Alffomssi Dei gratiae regis Aragonum Sicilie Valentie Majoricae Sardiniae et Corcice comitis Barchenensis duels Athenarum et Neopatrie ac etiam comitis Rossilionis et Ciratanensis. Qui hec laudamus firmamus et juramus. Rex Alfonsus. Testes sunt qui ad predicta presemtes fuerunt reverendus in Christo patri Petrus archiepiscopus Traconensis Geraldus Alemani de Cervilione miles et Veregarius de Bardaxino dicti domini regis consiliarii. Signum (10 v.) mei Pauli Nicholai dicti domini regis secretarii actoritate regia notarii publici per totam terram et dominationes suas qui predictis interfui eaque scribi feci et clausi. Corrigitur autem in lineis secumda vobis VII iizinia XII. Ut in et xxbiiij vires. Signum mei Bernardi Riba (f) publici actoritate regia notarii qui iu hoc translate pro teste me subscribo. Signum mei Nicholai Cerda notarii notarii (sic) publici actoritate regia. Testis signum Arnaldi de la Pardina actoritate illustrissimi domini regis Aragonum notarii publici per totam terram et dominationem suam 359
  • qui predictum translatum a suo originali fideliter sumptum scripsit et clausit cum rasis et correctis in lineis xbilij suffragamtur et xxi aliqua. Et cum suppositis in lineis xj jus et xij perpetuo. E apresentadas asy as dietas escrepturas pello dicto Joham Affomsso ao dicto provisor como dicto he logo per elle por parte do dicto serenís- simo senhor rey de Portugal etc. nosso sennhor lhe foy requerido que porquanto ho dicto senhor se esperava d'ajudar das dietas assy nos regnos d'Aragom como em outras diverssas partes regnos e sennhorios e se temia de se perderem ou romperem per agoa ou fogo ou longo uso ou outro qualquer caso furtuito que porem lhe pedia por parte do dicto senhor em seu nome e como seu procurador que interposta sua auctori- dade lhe mandasse dar o trellado delias em publica forma. E o dicto provisor visto seu requerimento ser justo e jurídico vistas per elle as dietas escrepturas como eram booas e verdadeiras saas [ ] (i) e de todo vicio carecentes segumdo aa primeira facie parescia antrepos a ello sua auctoridade e comssemtimemto com interposiçam de decreto e lhe mandou dar o trellado delias em publica forma e huum publiquo estro- mento fecto e asignado per mim notairo o qual valha e faça tamta fee e verdade em juizo e fora de juizo assy como aquellas mesmas escrepturas que lhe foram apresemtadas e proprio original das quaaes cousas e cada húua e de todo como se passou o dicto Joham Afonso pedio a mim notairo pera o dicto sereníssimo senhor rey nosso senhor hum e muitos estromemtos e quamtos a sua real senhoria comprissem. E eu notairo lhe dei este o qual foy fecto anno dia mes lugar quibus supra. Testemunhas que presemtes estavam pera esto especialmente cha- mados e rogados Estevam Martiinz mestre escolla e Fernam da Costa e o Doctor Affomsso de Moraaes conegos na dieta egreja de Lixbooa e Affomsso Gomçalvez viguairo d'Aveires. E Joham Viçoso crelego. E eu Pero Calça crelego de missa da cidade d'Evora publiquo per actoridade apostólica notairo que a todollas sobredictas (11) cousas e cada hQua delias com as dietas testemunhas presemte fui vi e ouvi e este estromemto de transumpto pera o dicto senhor rey per minha propria mãao escrepvy e com meu publiquo signal e nome usados e costumados corroborey em fee e testemunho de verdade pera ello com as dietas testemunhas rogado e requerido. (Lugar do sinal público) Petrus Calça Notarius Apostolicus (L. PJ (') Ilegível por estar roto. 360
  • 4199. XVII, 6-20 — Padrão de quatrocentos e quarenta e nove mil e Vc^õ" dezasseis réis de tença à infanta D. Isabel. Évora, 1520, Outubro, 3. — " ® Pergaminho. Bom estado. Selo pendente. 4200. XVII, 6-21 — Contrato do casamento do infante D. Duarte, filho de el-rei D. Manuel, com D. Isabel, filha do duque de Bragança, D. Jaime. Évora, 1536, Agosto, 21. — Papel. 8 folhas. Bom estado. 4201. XVII, 6-22 — Poder dado pelo Imperador Carlos V a seus embai- xadores para ajustarem o seu casamento com a infanta D. Isabel, filha de D. Manuel. Toledo, 1525, Outubro, 2. — Pergaminho. Bom estado. Carolus divina favente dementia electus romanorum imperator sem- per augustus ac rex Germanie Castelle Aragonie legionis utriusque Sicilie Jherusalem Hungarie Dalmacie Croatie Navarre Granate Toleti Valencie Galicie Maioricarum Hispalis Sardine Cordobe Corcice Murcie Giennis Algaronie Algezire Gibraltaris ac insularum Balearium insularam Canarie et Indiarum ac terre firme maris occeani archidux Austrie dux Burgundie Lotaringie Brabantie Scirie Carintie Carniole Limburgie Lu- xemburgie Gheldrie Calabrie Athenaram Neopatrle Wirtemberge etc comes Plandrie Habspurgi Tirolis Barchinone Arthois et Burgundie comes Palatinus Hamionie Hollandie Kiburgi Namurci Rossilionis Ceritanie et Zutphanie Lantgravius Alsatie Marchio Burgonie Oristani Gotziani et sacra romani imperii princeps Suevie Cathalonie Asturie etc dominus Fhrigie Marchie Sclavonic Portusnaonis Biscaye Molnie Salniaram Tri- polis et Mechlinie etc Notum facimus universls quod confisi de fide pra- dentia dexteritate et legalitate magnifici Caroli de Popeto domini de Lachaulx militis consiliarii et cambellani nostri nobilisque viri Johannis de Çuniga militis et comendatarii Sanct Jacobi in Compostella eosdem fecimus creavimus et constituimus ac per presentes facimus creamus et ordinamus oratores procuratores nostras nuncios commissarios et depu- tatos et quicquid melius dici et esse potest specialiter et expresse ad nostra nomine cum serenisslmo rege Portugalie fratre sororio et consan- guíneo nostra carissimo aut cum suis procuratoribus et deputatis ad id sui parte sufficiens mandatum habentibus tractandum paciscendum et con- cludendum de matrimonio per verba de futuro contrahendo inter nos et serenissimam dominam Ysabellam Infantem Portugalie. Quatenus tamen S. D. N. ac Apostolice sedis dispensado ad id accesserit et Sancta Mater Ecclesia in tali matrimonio perficiendo consenserit necnon ipsa dispen- satione obtenta hujusmodi matrimonium nostro nomine per verba de present! ac ad id apta cum ipsa sereníssima Domina Infante concludendum et perfeciendum ac solempnisandum concludique et perfici ac solempni- zari petendum simulque de dote dotario arris seu donatione propte nuptias ceterisque pactis dotalibus et matrimonialibus formisque et modis ac terminis solutionum prout eisdem procuratoribus melius videbitur conveniendum et capitulandum ac pariter ad tractandum et jucumdum quascunque alias pactiones et conventiones ac obligationes consignatio- S61
  • nesque et ypothecas ad premissorum effectum convenientes ac super premissis et quolibet ipsorum in animam nostram jurandum ac quod cumque licitum juramentum nostro nomine prestandum et ex adverso prestari petendum et requirendum. Et generaliter ad omnia alia et sin- gula in premissis et circa neccessaria et oportuna dicendum faciendum gerendum et exercendum que nos ipsi facerimus et facere possemus si presentes personaliter interessemus etiam si talia forent que mandatum exigerent magis speciale. Promittentes bona fide nostra ac in verbo cesáreo ac régio nos ratrum gratum ac firmum habituros id totum et quicquid per dictos oratores procuratores nuncios commissarios et depu- tatos nostros actum gestum consensum tractatum seu procuratum fuerit in premissis seu in aliquo premissorum. Harum testimonio litterarum manu nostra signatarum nostrique sigilli munimine roboratarum. Datum in civitate nostra Toleti die secunda mensis Ottobris anno Domini millesimo quingentesimo vigésimo quinto. Regnorum nostrorum Romani sexto aliorum vero omnium nono. Yo el rey (B. R.) 4202. XVII, 6-23 — Contratos (traslado dos) do casamento feito entre el-rei de Castela, D. Afonso e a infanta D. Maria, pelos quais o dito rei dava à dita infanta certas vilas e seus termos. 1328, Março, 26. O treslado é de 1525, Julho, 28. — Papel. 22 folhas. Bom estado. Contratos de casamento feitos amtre ell rey Dom Affomso de Castylha e a infamte Dona Marya fylha deli rey Dom Affomso de Portugall pellos quaes deu o dyto rey de Castella em arras e donadyo a dyta iffante as vyllas de Guadallffajara Talaveyra e Ullmedo com todos seus termos e etc En ell nombre de Dios amem. Sepam quamtos esta carta vyerem que como emtre nos dom Alfomso por la gracia de Dios rey de Castiella de Leon de Toledo de Galeyzia de Sevilla de Cordova de Murcia de Jahem dell Algarbe y sen or de Vyzcaya y de Molina y ell muy nobre y mucho omrado dom Alfomso por esa mesma gracia rey de Portugall aya pheitos posturas abnemcias y firmedumbres las quales fueron tratadas fyrmadas y otorgadas por el dicho rey de Portugall y por Pero Luys de Vylliegas y Ferrand Fernandez de Pina nuestros mamdaderos speciales y procuradores sufecyemtes aqui nos deemos y otorgamos nuestro complido generall specyall poder pera esto seguinte mas complidamente se com- tiene em dos instrumentos publycos ambos de un tenor que emtre nos y ell dicho rey de Portugall ha fecho ell uno por mano de Lourenço Martyns notairo publyco generall em los reynos deli dicho rey de Portugal y ell 362
  • otro instrumemto fecho por mano de Per (sic) Yanez otrosy notayro publyco em generall em los dichos reynos de Portugall y anbos los dichos Instrumentos synados de los sygnos destos dichos notayros y sellados dei sello de piorno deli dycho rey de Portugall (1 v.) de los qualles Instru- memtos nos tenemos ell uno y ell dicho rey de Portugall ell otro los quales estormentos nos viemos y nos fueron mostrados leydos y publycados tam- byen por los dichos nuestros procuradores como por Joam Alfomso Trigo y Estevam da Guarda y Joham Loremço y Loremço Vasquez y Estevam Gonçalvez lechou procuradores deli dicho rey de Portugall de los quales instromemtos el tenor dei uno dellos es este que se sygue En el nombre de Dios amen. Sepam quamtos este instrumemto vieren como quimta feyra dezasiete dyas amdados deli mes de dezlembre de la era de myll y treziemtos y sesemta y cimquo alios em la cydade de Coimbra em los paços de la muy nobre y mucho omrada senhora dona Isabel por la graça de Dyos reyna de Portugall y dei Algarbe em pre- semça de my Loremço Martynz tabaliyam general em los dichos regnos y de los testygos adyamte escriptos Pero Ruys de Vyllegas y Ferrand Fernandez de Pina mandaderos especyalles y procuradores sufeciemtes y avomdosos deli muy nobre y mucho omrado senhor dom Alffomso por la gracia de Dios rey de Castiella y de Leom mostraram y fyzierom ler peramte mym el dicho tabeliam una carta de procuraçam fecha por mandado de Joam Martyns escryvano de la camara deli dycho senhor rey de Castiela y notayro publyco de su corte y synada com seu synall y fecha outrosy por mandado dei dicho senhor rey de Castiella y sellada com su seello de piorno de la quall ell tenor de vervo a verbo tall es f En ell nombre de Dios amen. Sepam quamtos esta carta de pro- curaçam (2) vierem como yo dom Allffomso por la gracia de Dios rei de Castiella de Toleido de Leon de Gallizya de Sevilla de Cordova de Murcia de Jahem dell Algarbe y seíior de Vyzcaya y de Molina otorgo y conosco que fago y estabeleço nuestros personeros y nuestros cyertos procuradores especiales asy como meyor y mas complidamente puedem ser y mays valer a Pero Ruis de Villiegas y a Ferrand Fernandes de Pina a amos y a cada uno deles procurador o procuradores y recybedores desta presemte carta de procuraçam que ellos o quallquer dellos pueda y puedam por mym y em myo nombre y pera mym recebyr por esposa y por muger a la ifante dona Marya fyja dell muy noble y muchu (sic) homrado dom Afomso rey de Portugal y do a ellos y a qualquier delles complydo espoder que pueda y puedan per mym y em mio nombre esposar se y fazer casamiemto com la dicha Ifamte dona Marya por palabras de presemte y pera otorgar a mym por esposo y por marydo de la dycha ifante dona Marya y prometo a Dios y a Samta Marya de estar y guardar y tener y aver por fyrme ell desposoryo y casamyento que los dichos Pero Ruys y Ferrand Fernandes o qualquyer delles flziere o figiesen por my y em myo nombre com la dicha infamte dona Marya y de nom S6S
  • venyr comtra ello em nyngum tiempo ny por nynguna razon mas que lo cunple y lo guarde y le mamtega blen y complidamiemte pera em todo tiempo. Otrosy les do complido y especlall poder a los dlchos nuestros procuradores y a quallquier dellos que pueda y puedom per my y em (2 v.) mio nombre nonbrar y obligar a mi pera dar ciertas vilas y logares mios y del mio senhorio a la dicha infante dona Maria pera sus arras y donadlo y otrosy pera se obrygar per my y em mio nombre y fazer pleitos y posturas y omenages pera dar y prover de las mys vylas y de los myos castiellos em fialidat y em arrefens all dycho rey de Portugall y a la dicha iffamte dona Maria estes que aqui dira ell myo alcacer y la my vyla de Trugiello y el mio allcacer y la my vylla de Plagencia y el mio castielo y la my vylla de Lobarçana y ell myo castylho y la my vylla de Monterey y el castiello y la vyla de Castro Tosaffe y ell myo Alcacer y la my vyla de Alva de Tormes todas estas vylas y alcaceres y castiellos sobredichos o de las outras vylas y alcaceres y castielos nues- tros y del mio senhoryo quales los dichos nuestros procuradores o quallquer delles se aabinyere o abinieren o pusyere ho pusieren con el dycho rey de Portugall. Las quales vyllas y allcaceres y castielos devem ser dados y postos em arrehens por las maneyras maneyras (sic) y comdyçoes que se seguem a saber (?) que yo pera em todos mios dyas temga y guarde y aja por fyrme el dicho esposoryo y casamyento que fuese fecho por los myos procuradores o por quallquer dellos em mio nombre con la dicha infante dona Maria y que la tome y que la aja por muger y por reyna y ha non deixe ni me parta delia por manera delia non aver por muger y por reyna aunque y despensacion ni otra fyrmedunbre (3) non pueda aver del Papa porque este casamento seja fyrme o aun quell Papa estrafiase este casamyemto o dixiese expresamiente o por otra maneyra que dexase a la dicha infanta dona Marya y que non vyvyese com ella y sobr'esto pusiese allgunas semtencias de la eglesia pera me costrefiyr a esto o quysese costrenyr ali dycho rey de Portugal por semtencias de la Eglesia o por otra maneyra quallquer que deXase las dichas arefens mas que em todos hos myos dias lhe guarde omra y estado como a my muger a reyna y que non sea contra ell dicho rey de Portugal por nymguna de las dychas maneyras ny faga ny procure nynguna otra cosa porque ell pierda ny aja embargo sobre las dichas arrefenes (sic) mas que sea em esto de so (?) uno con el y lo ajude em todo. Otrosy que nom desapodere a la dycha infante dona Marya ny mamde desapoderar por my ny por otrem por esta rezão ny por outra de las arras y donadyo quell por my fuerem dadas y seflaladas y non tam sollamyemte temgo y quero quel esto sea guardado por my y em myos dyas aun obligo los myos sucesores quel sean tenudos dei complir las dichas cosas y non venyr comtra ellas em parte ny em todo com aquellas comdições y maneyras que de suso se comtyenen com que me yo oblyguo a guardar gellas. Y asy ho comtra las dychas cousas vynyere o comtra allgúa delias en parte (3 v.) ou em todo que loguo io pyerda los dychos 864
  • - castiellos y alcáceres y villas y finquem libremente y sem comtyemda com todos sus derechos y pertenencias all dicho rey de Portugal y a todos seus socesores y con todo derecho y senhoryo y com toda jurydicyon y mero y mixto império y com todo otro quallquer derecho que ho en ellos aja y esto mysmo sea em los myos sucesores sy comtra las cousas sobre- dichas ou comtra algúa delias vynyesem em parte o em todo. Otrosy do complydo especiall poder a los dichos myos procuradores y a cada uno de los que por my y em myo nombre pueda y puedam fazer pleito y postura con el dycho rey de Portugall y oblygar a my que los sobredichos castyellos y alcáceres y vyllas que yo he de poner em refens que los faga entregar lybremyemte y sem comtyemda nynguna aquelos omens fijos dallgo quel rey de Portugall en ellos quisyere poner y que yo quiera y otoregue y comsyentam que aquelos ornes fyjos dalgo que le rey de Portugall pusyere en estos castiellos y alcáceres fagan a ell omenage. Que sy io o los myos sucesores non tovieremos ny aguardaremos todallas cousas sobredychas y cada húa delias com las maneyras y comdyções que y som puestas o fueremos contra ellas o contra allguna delias em parte hou em (4) todo por nos o por otro que los dychos omens fyjos dallguo que tovyeren los dichos castyellos y allcaceres que los emtreguem lueguo lyvremyemte y sym comtyeimda nynguna ali dycho rey de Portugall y esos omens fyjos dallguo quel rey de Portugall escogyere pera tener esos castyellos y allcaceres deven a my fazer omenage que guarden y temgan los dychos castyellos y alcáceres por que seyam por ellos guarda- dos y mantenydos los dychos pleytos y posturas y abenencyas como de suso se comtyenen y que no emtreguem estos castyellos y allcaceres al rey de Portugall ny a sus socesores salivo como de suso dycho es. Otrosy que tenyemdo yo y guardamdo los casos sobredychos que de los sobredichos castyellos y allcaceres no sea fecha guera a my ny a la my terra mas que guardem delias myo servyço y myo senhoryo guardamdo yo las cosas sobredychas. Y sy ell rey de Portugall quisere poner outros allcaydes nestos castyellos y allcaceres que lo pueda fazer seyemdo omens fyjos dallguo de lynage peroo tynyemdo amte a my esos allcaydes a fazer me la dycha omenage y trayemdo me carta y portarya deli dicho rey de Portugall por que yo seya cyerto. Y otrosy vynyemdo a my ell allcayde que tovyese ell allcacer o castyello o emvyado por sy ornem fyjo dalgo que vea como me faze la dicha (4 v.J omenage. E otrosy pera quytar ell omenage que me tenya fecho ell dycho allcayde que yo que le mamde luego emtregar ell dicho allcacer o castyelo ao qual ornem fyjo dallgo quel rey de Portugall a my emvyare pera esto sem otro allomgamyento ny detenymento nynguno y quel de my corte y myo porteryo sym costa y sem chamcellarya lo que for menester en esta razon. Otrosy do complydo y especyall poder a los dychos myos procuradores y a cada uno dellos que por my y em myo nombre faga pleyto y se oblyguem ali dycho rey de Portugall que yo com conseyo y comsemtyny- myento dellos de la my corte faga que los moradores y vezynos destas S65 L.
  • vylas o syn estes castyellos y allcaceres que ham de ser puestos em arrefenes tambyen fyjos dalgo como otros omens quallesquer fagam pleyto y omenage por sy y por todos los de sus termynos que non fuerem ny enganen por sy ny por otren ny desapoderem a los dychos omens fyjos dalgo que los dychos castyellos y allcaceres tovyeren ny consyentam a otro que los emgane ny los fuerce ny los desapoderen dellos mas que hos ayudem a guardar y a mantener los dychos allcaceres y castyellos syn allgunos los quysyeren de los forçar desapoderar y que quamdo yo fuese comtra las cosas que som comtenydas en el dycho pleyto y posturas y abenencyas o contra allguna delias que eles que seam y se tome deli rey de Portuga» y dysyrvam y fagam guerra a my y pera poder esto fazer que yo com consejo y consentymyento (5) de los de la my corte y dell myo comsejo do poder a esos moradores y vezynos de las dychas vyllas do som esos castyellos y allcaceres que am de ser puestos em arrefenes que fagam los dychos pleytos y omenages y que em este logar que los desnaturen de my y do poder a ellos que se desnaturen de my. Y que otrosy en esta razon los quite todo pleyto y omenage y natu- raleza y debydo de suyo y toda otra oblygaciom a que a my sean tenydos por quallquer rezão y manerya (sic) a que a my seam tenydos por quall- quer rezão y manerya a que a my oblygados sea o pudyeren ser y quellos asy se otorguem de my por desnaturados y desoblygados pelas maneryas que de suso som dychas. E otrosy com comsejo y comsemtymiemto de los omens bonos de la my corte y deli myo Comsejo do complydo y genera» poder a los dychos myos procuradores y a cada uno dellos pera fazer todas las otras cosas y cada una delias que por guardamyento de» dicho hosposoryo y casamyemto y de los dychos pleytos y avenenclas y posturas y fyrmedum- bres tynyeren y fyzyeren mester y que yo farya sy por my fuese pre- semte aunque deimamdem especyall mandado en egualldade de las dychas cosas o em mayores. Y prometo y otorgo por my y por los myos sucesores de complyr y aguardar y tener y fazer complyr y aguardar y aver por fyrmes y estables todas las dychas cosas y cada huna delias que fueren dychas y fechas y procuradas y otorgadas y prometydas por my y em myo nombre por los dychos myos procuradores y por cada uno dellos a» dycho rey de Portuga» y de no venyr comtra ello em parte ny em todo sob oblygamyento de los myos regnos (5 v.) y de todos los otros myos byenes. Y porque em trautamdo y fablamdo los dychos myos procuradores en estos fechos desta procuracion poderyam recrecer muchas cosas mas de quamto se comtyenem en esta dycha procuracion per adelante asy por muertes como por vydas y porque mejor y aguardadamyente lo ellos puedan todo fazer do complydo y genera» y especyall poder a los dychos myos procuradores y a cada uno dellos que nom tam sollamyemte ayam poder em las cosas sobredychas desta dycha procuracyom mas aunque ayam poder pera se avenir con ell dycho rey de Portuga» asy en muda- myento de los castyellos y allcaceres y vyllas que ham de ser puestas em 366
  • arefenes y em fyalldat como em mudamyento de los allcaydes que los am de tener como en los omenages que se am de fazer como em todas las otras cosas quellos o quallquer dellos ovyere ovyere {sic) em quallquer maneyra que mas cumple porque estos pleytos seam guardados y mamtenydos emtre my y ell rey de Portugall que las puedan fazer asy em crecer mas dello que nesta dycha procuracyom se comtyenen como en menguar de lo que hy esta escryto. E todo quamto en esta razon los dychos myos procuradores o quallquer deles fyzyese o fyzere yho lo otorgo y lo he por fyrme pera sempre jamas com las oblygacyones que dychas sam y juro a los Samtos Evam- gellyos corporallmyente por mys manos tenydos y sobre la Cruz de tener y complyr y guardar por my y por los myos socesores la dycha procuracyom y ell poder que em ella he dado y otorgado a los dychos myos procuradores y cada uno dellos y de non revogar (6) nem hyr com- tra la dlcha oblygaçam ny comtra nenguna de las cosas que hy som com- tenydas y que fueren fechas y otorgadas y fyrmadas por ell poder delia mas que cumpla y guarde y aja por fyrme y por estable por my e por los myos sucesores la dlcha procuraçam y todallas cosas y cada una delias que hy som comtenydas pera sempre jamays. Y porque todas estas cosas y cada una delias seam mas fyrmes y mas estables y nom vemgam em dubda yo ell sobredicho rey dom Afomso mamde a Joam Martynez de la my camara y myo escryvano y notayro publyco de la iny corte que fyzlese fazer esta carta de procuraçam y que la asynase com su syno y por mas fyrmedunbre mande la seelar com myo sello de piorno y mando a los testygos que em esta dycha carta sam esprltos que lo fyrmen. Desto sam testygos que fueron llamados y estuvierom presemtes a esto que dycho es dom Vasco Rodryguez maestre de la cavalleria de la Orden de Santyago y dom Joam Nunes maestre de la cavellerya de la Ordem de Callatrava y dom frey Francysquo Rodryguez prior de las cousas que ha la Orden de Sam Joam em Castylha y em Leon y dom Alfonso Samchez do Alboquerque y dom Diego Gomes de Castafielda y Gonçalo Laso de la Vega meyryno mayor del rey em Castiela y su pres- tamero mayor em Vyzcaya y em las emcartaclones y Pero Laso su fyjo balesteyro mayor dell rey y Martyn (6 v.) Fernamdez el ayo y Joam Martitynz (sic) de Leyva guarda mayor del cuerpo del rey y Francisco Royz camareyro dei rey. Fecha dez e ocho dias de othubre era de myll y trezemtos y sesemta y cymquo anos. E yo ell dycho Joam Martinz de la camara deli dlcho sefior rey y seu esprivano y notaryo publico de la su corte fuy presente a todo esto que dycho es y por mamdado dei dicho sefior rey fiz fazer esta carta de procuraçam puse em ella myo syno em testemonyo. A quall procuraçam mostrada y leyda los dichos Pero Ruys y Francysquo Fernandez dysero ali dycho sefior rei de Portugall que ell byen sabya y era cyerto em como emtre ell y el rey dom Allfomso de 367
  • Castiella era tratado y acertado fecho de casamyento del dicho sefior rey de Castela y de la Ifamte dona Marya fyja dell dicho rey de Portugall y que agora ell dicho rey de Castlela los emvyara a ell pera afyrmar con ele ell dicho casamiemto. E otrosy pera poner con el tyempo convenible a que ell dycho rey de Castiella recebyese por esposa y por muger a la dicha infante dona Marya. E otrosy pera poner con ell tyempo com- venyle a que ell dicho rey de Portugall dyese y emtregase la dicha infante su fyja all dycho rey de Castlela pera venyr al dicho casamento o aca- bamyento y pera la tomar y aver ell dicho rey de Castela dali adellante por muger y por reyna. E pera obligar (7) ell dicho rey de Castlela pera poner al dicho rey de Portugall em arrefens cyertos castielos y vylas pera le tener complyr y aguardar todo aquelo quelles con el pusiesem em su nombre a por omde (sic) quelles por ell poder de la dicha pro- curaçam ou boz y en nombre del dicho senhor rey de Castlela y por ell faziam con ell dycho sefior rey de Portugall tall pleito y postura comvyem a saber quell dicho senhor rey de Castiela embye sus certos mamdaderos y procuradores especyalles y sufecyemtes pera recebyr por ell y em su nombre y pera ell por esposa y por muger la sobredyta infante dona Maria ante dell dya de Sam Joham Bautysta de junyo prymeyro que vyene fazyemdo la saber ell dycho rey de Portugal tienpo aguyzado y convenible a que se esto pueda fazer y ser amte dell dicho dya de Sam Joham Bautista y que los mamdaderos y procuradores especialles y sufeciemtes que ell rey de Castyela pera esto mamdar por ell y em su nombre y pera el recebam por esposa y por muger a la dicha infamte dona Marya. E luego los dichos procuradores se obrygaron em nombre y em voz del dicho rey de Castiella y por ell que ell dycho rey de Cas- tiella de a la dicha dona Marya por sus arras y por su donadio pera em toda sua vyda los sus alcáceres y castielos y vylas de Guadalfajara de Talavera y de Olmedo com todos sus termynos derechos remdas jurdy- cyones y perteneucyas y emtomce el sobredicho rey de Portugall (7 v.) dixo que byen sabya y era cierto em como ell dicho casamyento era tratado y aceitado emtre el dicho rey de Castiella y ell com la dicha infante su fija y de como ellos venyam y trayan poder complydo del dicho rey de Castyela pera lo fyrmar con el y por emde que ell fazya pleyto con ellos y se obligava que ell embyee dizir all dicho rey de Cas- tiela amte del dicho dia de Sam Joam tyempo convenyle a que embye sus cyertos mandaderos y procuradores especialles y suficiemtes pera recebir por ell y ?m su nombre y pera el por esposa y por muger la dicha ifante dona Maria y quell faga que la dicha infante dona Maria emtonce presente los dichos procuradores receba al dicho rey de Castiella por esposo y por marydo o los dichos procuradores em nombre del dycho rey de Castiela. E otrosy que se oblygava que fasta el dicho dia de Sam Joam dyese y entregase o fyzese dar y emtregar all dicho rey de Cas- tyela la dicha inffante dona Marya damdo Dios all dicho rey de Portugall 368
  • y a la dlcha infante su fyja vyda y salut aunque hy despensaçam non aja em Ellvas. Emtomce los dichos procuradores em boz y em nombre dell dicho rey de Castyela por ell se obrygaron al dlcho rey de Portugall que fasta ell dicho dia de Sam Joam el dlcho rey de Castiella avyendo vyda y salut tome y aja por muger y por reyna la dicha infamte dona Marya em toda sua (8) vyda y que le faga lueguo emtregar los dychos allcaceres y vyllas com todos sus termynos rendas derechos jurydiciones y perte- nencyas los quales alcáceres castyellos y vyllas com sus termynos rendas jurdyções y pertenemcyas sobredychas los dychos procuradores se obly- gam a le dar ell dycho rey de Castyella por sus arras y por su donadyo como dycho es. E otrosy pera ell dycho rey de Castyella tener complyr y guardar ell dycho casamyento com todas las cosas sobredychas y cada una delias y nom venyr comtra ellas em parte nem em todo los dychos procuradores em voz y em nomble dell dycho rey de Castyella y por ell se oblygaram all dycho rey de Portugall que ell dlcho rey de Castyela pomga a el em arrefenes los sus alcáceres castyellos y vyllas comvyene a saber Trugyello Plazencla la Ferya Burguyelos los quales arrefenes am de estar pellas maneryas y comdycyones que se adelamte syguem. H Comvem a saber quell dycho rey de Castyella aja por muger y por reyna a la dicha infante dona Marya y que la non dexe ny se parta de la em nymgum tyempo ny por nynguna rezon por manerya della non aver por muger y por reyna mas que temga cumpla y guarde ell dycho casamyento y lo guarde y mantenga omra y estado y vyna con ella como com su muger y com reyna y que non vemga comtra esto por nynguna manerya ny por nyngua rezom aumque despemsacion otra firmedumbre non pueda aver del (8 v.) Papa sobre ell dycho casamyemto o aunquell Papa estrovase este casamyento o dyxese espresamyente o por otra manerya que de derecho non vallya o era nynguno y por esto mandase quell dycho rey de Castyella dexase la dycha infamte dona Marya y que non vyese com ella y sobre esto pusyese allguna semtemcya de la eglesya pera costrenyr a esto all dycho rey de Castyella o quisese costrenyr ell dycho rey de Portugall por semtencyas de la Eglesya o por otra maneyra quallquer que dexase las dychas arrefenes mas que ell dycho rey de Castyella em todos sus dias guarde omra a la dycha infante dona Marya asy como reyna y a su muger y que nom sea comtra ell dycho rey de Portugall por nynguna destas maneryas ny faga ny procure nynguna otra cosa porque ell dycho rey de Portugall pyerda o aja embargo sobre los dychos arrefenes mas que sea en esto de so uno con ell y que lo ajude em todo. Otrosy que non desapodere la dycha Infamte dona Marya ny mamde desapoderar por sy ny por otrem por esta razom ny por otra de los sobredychos alcáceres castyellos y vyllas que ell dere y sefialare por sus arras y donadyo ny de las remdas de sas vylas. Otrosy los dychos procuradores por ell poder especyall que am em la 369 24
  • dycha procuraçam dyseron que nom sollamemte oblygavam a esto ell dycho rey de Castyella que lo temga y cumpla y guarde em todos sus dyas mas nom oblygaron los sus sucesores que seam tenudos de complyr las dychas cosas (9) e non venyr comtra ellas em parte ny em todo com aquellas maneyras y condyciones que de suso som comtenydas en que sy ell dycho rey de Castyella comtra las dychas cosas vynyr o comtra cada una delias em parte ho em todo que pyerda los dychos alcaceres cas- tyellos e vyllas y fymque lyvremyemte y sym comtemda all dycho rey de Portugall y a sus socesores com todos sus derechos remdas jurydy- cyones y pertenencyas y com todo derecho y senhoryo y mero y mysto Império y com todo o tiempo quallquer derecho que ell dycho rey de Cas- tyella en ellos aya y que esto mysmo se emtyemda em los sus socesores sy comtra las cosas sobredychas vynyesem em parte o em todo. Otrosy los dychos procuradores por ell poder de la dycha procuracyon em voz y en nombre del dycho senhor rey de Castyella y por ell fyzyeron pleyto y postura con ell dycho rey de Portugall y se oblygaram que el dycho rey de Castyella faga emtregar lybremyente y sem comtyemda y sem embargo nymguno los dychos sus alcaceres castyelos y vylas aquellos omens fyjosdalgo quell rey de Portugall en ellos qulsere poner que seam omens de lyna que pera guardar verdar (sic) y que los dychos fyjosdalgo quell rey de Portugall en esos castyellos pusyere fagan a ell omenage que sy ell dycho rey y los (9 v.) sus socesores non tovyeren ny guardaren todas las cosas sobredychas y cada una delias con las mane- ryas y comdyclones que hy son puestas o fueren comtra ellas o comtra alguna delias em parte o em todo por sy o por otrem seyemdo ell heyrro cyerto y sabydo y fazyendo la saber el dycho rey de Portugal al dycho rey de Castyella fazyemdo gelo saber los dychos alcaydes que los dychos castyelos tovyeren por sy o por otro homen fydalgo quel dycho rey de Castyella sea tenudo de lo correger y emmendar lueguo y se lo fazer non quisere que los dychos omes fyjos dalgo que tovyeren los dychos alcaceres y castyelos los emtreguen luego lyvremyente y sym comtyemda nymguna all dycho rey de Portugal. Los quales fyjosdallguo quel rey de Portugall escoger pera tener los dychos allcaceres y castyellos deven fazer omenage all dycho rey de Castyella que temga y guardem los dychos allcaceres y castyellos pera ser por ellos guardados y mamte- nydos los dychos pleytos pusturas avenencyas asy como de suso sam comtenydas y que nom emtreguem esos allcaceres nã castyellos a ell rey de Portugall ny de sus socesores salivo como dycho es. Otrosy que tenyendo y guardando el dycho rey de Castyella las sobredychas cosas que de los sobredychos castyellos non seam (sic) fecha guerra ny a la su terra (10) mas que le guarden su servycio y su senhoryo guardando el 1m cosas sobredychas. Otrosy los dichos procuradores dyxeron all dicho rey de Portugall que como quer que los dichos allcaceres castyellos y vyllas que a ell pone ell dicho rey de Castiella em arrefenes seam puestos sobre las dytas 370
  • cosas com las maneyras y comdyçôes que y som devysadas a que ell dicbo rey de Castyella fynca tenudo y oblygado como dicho es pero por que ell dicho senhor rey de Portugall sabya que esto era sefialladamyente porque non avya y despemsacion y por dubyda que hy avya de lo non querer otorgar ell Papa o por non fazer cada uno de los sobredychos reyes aquello que devyan pera la ganar que comcenendo quel dicho rey de Castyela ovyse ya recebyda por esposa y por muger a la dicha infante dona Maria y tomandola y avyendolla por muger y por reyna ali tienpo y en nel logar que es devysado emtre ell rey de Portugall y ell avyendolle dados y emtregados los dichos allcaceres y castiellos que som nombrados y senallados pera He dar por sus arras y donadio y fazyemdole fazer omenage de sus castyelos y vyllas y vyvyemdo con ella como com su muger y com reyna y mamtenyemdole omra y estado que fazyemdo y complyndo ell dicho rey de Castiella todo esto ante que ha despemsacion fuese ganada y avyda que ganada y avyda la dicha despemsacion que los dichos (10 v.) castyelos alcáceres y vyllas que ell rey de Castyela poene em areffenes al dicho rey de Portugall fiquen al dicho rey de Castiella quites y desembargados y lie sean emtregados sym detenencya y sym embargo nynguno seyemdo ell dicho rey de Portugall emtregamdo de los seus castiellos que ha de poner em arrefens ali dicho rey de Castiela por razão de la entrega de la dicha ifamte dona Marya. Otrosy comcedyendo que all tiempo que la dicha despemsacion fuese ganada y avyda ell dycho rey de Castiella non ovyese complydas y aca- badas todas las dichas cosas y cada húúa delias que em razon deli dicho casamyento han de complyr y de acabar o ovyese complydas algunas delias y fyrmasem las otras por complyr que cumpliendo y acabamdo todas las otras cosas que han de fazer y complyr em razon deli dycho casamyemto comvyene a saber recebyendo la dicha ifante dona Maria por esposa y por muger y tomandola y avyemdola por muger y por reyna y damdolle y emtregamdolle o fazyemdolle dar y emtregar las dichas arras y donadio y fazyemdolle delias fazer omenage como dycho es que fazyemdo y complyemdo ell dicho rey de Castiella todo esto que las dychas arrefenes le seam luego desembargados y emtregados seyendo ell dicho rey de Portugall emtregado delia arrefenes que el poen por razon de la emtrega de la dicha infante dona Maria. Otrosy se acaeseyese lo que Dios non quiera que ell dicho rey de Castiella murvese ante que la dicha despemsacion fuese ganada o que el dicho rey de (11) Castyella y la ifamte dona Marya ouvyesen deso uno fyjo ou fyjos que las dichas arrefenes sean tornadas y entregadas a omens fyjosdalgo naturales de Castyela o de Deon que les el rey de Por- tugal pera esto escogyere que sean ornes de lynagen y tales pera guardar verdat que fagan por elos omenage que los tengan y guarden por aquelas maneryas y comdiciones que am de tener aquelos omens fyjos dallgo y naturales de Portugall que ell rey de Portugall y pusier o quallquer que fyncar por rey de Castiella o su tutor o tutores con comsejo y comsemty- 371
  • myento de los omens bonos de Castiela y de Leon quamto en este fecho y razon es desnaturen luego de sy los dichos fyjosdallgo que los dichos castielos y allcaceres ovyeren de tener y los quite toda omenage pleito y postura juramento avenencya vasallage y toda otra oblygacion per quall- quer rezon y maneyra que la ovyesem fecha por sy o por otre o a que fuesen o devyesem ser tenudos y obligados. Y que otrosy quamdo em este fecho y razon es los quite todo deudo de senhoryo y de naturaleza y de vasallage que con el rey de Castiella ayam o devyesem aver y que otrosy quamto en este pleyto y razom es de poder a los dichos fyjosdallgo que se puedan deli desnaturar y espedyr de vasallos y quitar de todo pleyto oblygaçam juramento omenage y de toda otra oblygacion por que le seran tenudos por quallquier rezom y maneyra y quamto en este fecho y razon es los dichos fyjosdallgo que los dychos castiellos y allcaceres ovyeren (11 v.) de tener asy se desnaturen luogo deli rey de Castvela a lie non ser tenudos dally adelante por omenage ny por vasallage ny juramento ny oblygacion pleito postura ny abenencia ny por nynguua otra manerya por que lo seam o devam ser tenudos oblygados asy la ellos avyan fecha por sy o por otren por quallquer razão y maneyra y que aquell que fymcar por rey de Castiela o su tytor ou tutores como dycho es asy lo fagam fazer de guysa que sym dubda y sym embargo nynguno puedam tener y guardar los dichos allcaceres y castielos por aquellas maneyras y condições que los am de tener aquellos omens fyjosdallgo naturalles deli rey de PortugaU quell dicho rey de Portugal y pusier y que aquel que fyncar por rey de Castyella o su tutor o tutores com conseyo y comsentimento de los omens bonos de Castyela y de Leon renuncie logo porante aquellos omens fijosdallgo que los dychos allcaceres y castyelos ovyeren de tener tuodo fuero ley derecho fazafia tragymyento costumbre stabelecimyemto o costetuyçom sy 11o ovo o lo ha em Castiella o cm Leon o em alguuas otras partes de su sefloryo porque se emtyemda o pueda o deva emtemder que nymgun naturall de Castiella o de Leon por omenage pleyto juramento ny postura o prometimyento que ovyese fecho nom dee ny emtregue castlello deli dicho senhoryo a rey dotra terra ny vallyese omenage pleyto ny postura (18) ny juramyemto ny otra certedumbre que sobre esto ovyese fecha por quel rey de Castiella perdiese o pudlese perder castlello de su senhoryo y que fuese emtregado a rey o a sefior dotra terra. E que otrosy do poder y otorgamiento a los dichos fyjosdallguo que los dichos alcáceres y cas- tyellos ouvyeren de tener que por esta manerya renuncyem luego porante ell expressamyente especiallmyente y complydamyente cada una de las sobredichas cosas y las ayam por renunciadas y asy mesmos por quites y desoblyguados delias y quell dicho rey de Castela o seu tutor o tutores asy lo fagam fazer. Otrosy comtescyendo que aquel que fyncase por rey de Castiella o su tutor o tutores fyzyesen saber aquellos omens fyjosdallguo deli sefloryo de Portugall que tovyesen los dichos castyellos quell dicho rey 372
  • de Castyella era muerto lo por que los dichos castiellos am de ser tornados a tener los oomens fyjosdallgo dell senhoryo de Castyella o de Leon porque aquelas maneryas y condiciones que los tenyam los fyjosdallguo naturales dell rey de Portogall que los dichos fyjosdallgo que emtomce esos castyelos tovierom vayam o embyem omens fyjosdallgo all rey de Portugall pera ser ciertos sy ell rey de Castyela es muerto. E otrosy pera ser cyertos que los som aquellos fyjosdallguo dell senhoryo (12 v.) dell rey de Castyella que ell rey de Portugall escogyer pera tener los dychos castyellos y que syemdo los dichos fyjosdallgo cyertos que el rey de Castiella es muerto y nom los queryemdo ell dicho rey de Portugall escoger o fyncamdo por ell de los escoger ponyendo hy traspaso o del vemga tall que pareciese que lo fazya malleciosamente que emtomce seam tenudos los dichos fyjosdallgo que los dychos castyellos tcvyerem a emtregar los all rey de Castyella o a su tutor o a su cyerto mandado. Otrosy que escogyemdo ell dicho rey de Portugall los dichos fygos- dallguo de sefioryo de Castyella o de Leon pera tener los dichos cas- tyellos y aquell que fyncase por ell rey de Castyella o su tutor lo non desnaturar de sy y fazer a ell que se desnature ny comply todas las outras (sic) maneiyas y comdiçoenes que som puestas y devysadas emtre ell dicho rey de Castyella y ell dicho rey de Purtugall em razon dell dicho casamyemto y de complymemto dell y de las sobredychas arras y donadyo que los dichos fyjosdallguo dell senhoryo de Portugall que tovyeren los dichos castyelos dell rey de Castyela temgam y guardem esos castyellos y sy ell dicho rey de Portugall quiseer poner otro o outros em los dichos castyellos que lo pueda fazer. E esos fyjosdallgo (IS) sean tenudos de llos emtregar a aquelos quel dicho rey de Portugall y quiser poner fazyemdo ante esos fyjosdallgo o ell tall omenaje quail la los otros tenevyam fecha com aquelas maneryas y comdiciones com que la tenyan fecha, E otrosy esos fyjosdallguo fagam a el pleito y omenage que a todo tienpo quel dicho rey de Castiella y su tytor embyar dezyr y afrontar all dicho rey de Portugall o ala reyna su muger o a su socesor fazyemdo se em este comedio dell all lo que Dyos non queyra que ell escoga omen fyjodallgo dell senhoryo de Castiella o dee Leon pera tener los dichos castielos. E que ell dicho rey de Castiela o su tutor guardarom y quierem guardar y complyr todo aquelio que se em esta rezam ha de guardar. Y de complyr que escogyemdo ell dicho rey de Portugall los dichos fyjosdallguo y desnaturamdolos de sy ell dicho rey de Cas- tiella o su tytor por dellamte ell procurador deli dicho rey de Portugall y mandamdo a los dichos fyjosdalgo que se desnaturen deli como dycho hes y fazyemdo ali dicho rey de Portugall aquela omenage que em nesta rezão hes devysada deli fazer. E otrosy fazyemdo al dicho rey de Castyella la omenage quel le sobre esto a de fazer y seyemdo desto cyerto los fyjosdallgo que 373
  • tovyeren los dichos castielos por sy o por otro omem fyidallgo (sic) que emtomce los dichos fyjosdalgo que los dichos castielos tovyeren los emtreguem aquellos quel dlcho (IS v.) rey de Portugall pera este escoger aguardamdose y complymdose en esto comedío todas las sobredíchas cosas y cada una delias que se am de guardar y de complyr. Otrosy con- tecemdo que ali tiempo de la muerte deli dlcho rey de Castiela que fymcase fyjo herdero suyo y de la dicha Infamte dona Marya y seyemdo de tall hedat y em tall tiempo a que emtregasem a ello los otros castielos dei seõoryo de Castiella y de Leon que los dichos fyjosdalgo que tovye- ren los dichos castyelos los emtreguem all dicho fyjo herdeyro y sucesor deli dlcho rey de Castyella sin torna (?) sim embargo y sim detenencya nynguna non se fazyemdo ali em este comedio o fazyemdose allguna maneira por que yo deli dicho castyello ali ouvyese de fazer. Otrosy comteciemdo que a la muerte dei dicho rey de Castiella o su fyjo y de la dicha Ifamte dona Marya non fuese de edat ny em tiempo pera le emtregar los otros castielos dei seiíoryo de Castiella y de Leon que los dichos fyjosdallgo que tovyeren los dichos castiellos guarden a ell servycío y seiioryo dellos guardamdo ell y ell su tutor o tutores ali dlcho rey de Portugall o a la dicha reyna su muger o a sus sucesores todas Ias cosas sobredichas y cada una delias que ell dicho rey de Castiella avya de guardar em razom deli dlcho casamyento. Otrosy se acaecese lo que Dyos non quera que ell dicho rey de Portugall muryese amte que la dicha despemsacion fuese ganada ny quel dlcho rey de Castiella y la ifamte (li) dona Marya ovyesem fyjo o fyjos de so uno que las dichas arrefens seam tenudas a la reyna dona Bryatyz de Portugall madre de la dicha infamte dona Marya por aquellas maneryas y com aquellas comdyções que fueren tenudos ali dicho rey de Portugall seyemdo emtomce vyva la dicha reyna dona Bryatyz. E que sy comteciese muerte de la dicha reyna amte que la despemsacion fuese ganada ny quell dicho rey de Castiella y la ifamte dona Marya ouvyesen fyjo o fyjos de so uno que las dichas arrefens seam emtomce tenudas ali socesor deli dicho rey de Portugall que em su lugar ovyer de herdar ell reyno de Portugall. Otrosy sy ell rey de Portugall quisier poner otro o otros allcaydes em esos castiellos y allcaceres que lo pueda fazer pero vynyemdo amte esos allcaydes ali rey de Castyella y fazyendole la dicha omenage por la maneyra que dicha es. E los dichos omens fyjosdallgo que ell rey de Portugal emvyar ali rey de Castiella pera esto devem levar carta deli dicho rey de Portugall por que faga cyerto ali dicho rey de Castyella que los escoge pera los poner em aquel los castielos em logar daquelos que los ante tenyan pero que los dichos allcaydes que los dichos alcáceres y castyellos tovyeren deven ir o embyar por sy (li v.) omens fyjosdalgo que vean sy fazem tall omenage ali dicho rey de Castyella quall les elos avyam fecho y pera les quitar la omenage que lie tenian fecha em esta razon y quel dicho rey de Castiella mamde luego emtregar los dichos S7Jf
  • allcaceres y castiellos aquellos omens fyjosdallguo que ell rey de Portugal a ell emvyar pera esto sym detenencla y sym embargo nynguno y los faga dar sus cartas y sus porteros sem costa y sym chancelaria que les fueren mester en esta razon. Otrosy hesos fyjosdalgo que esos castyellos tovyeren quel rey de Portugall mamdar emtregar aquellos fyjosdallgo que embyar all rey de Castiella pera le fazer omenage dellos entreguemtreguem (sic) esos castyellos aquellos fyjosdallgo que embyar aquellos el rey de Portugall mandar emtregar devem venyr all rey de Portugall por sy o por o homem fydallgo pera ser cyertos por ell sy mamda emtregar esos cas- tyelos aquellos fyjosdallgo e sy le fyzyeron aquella omenage qual ellos desos castyelos tenyam fecha. Otrosy los dychos procuradores por el poder de la dicha procuracion em nombre y em voz del dicho rey de Castiela y por ell fyzeron pleito y se oblygaron ali dicho rey de Portugall quell dicho rey de (15) Castiella con consejo y comsemtymemto de los de su Consejo y de los de la su corte faga que los moradores y vezynos do son estes allcaceres y cas- tielos que ham de ser puestos em arrefens tambyem fyjosdalgo como otros quallesquier fagan omenage per sy y per todos los de los sus termynos que nom fuercem ny emganem por sy ny por otrem ni desapoderem los dichos homens fyjosdallgo que los dichos castielos y allcaceres tovyerem ny comsemtam a otrem que los fuercem ny emganem ny desapodere de los mas que los ajudem a guardar y mamtener si los alguno delos quisiere forçar o desapoderar. E que quamdo el dicho rey de Castiela fuese amtre las cosas que som contenydas em las dichas posturas y abenencias o comtra cada hiifia delias que los sean y se tornem dei rey de Portugal y desirvam y fagam guerra ali rey de Castyella y a su terra. E pera poder elos esto fazer quel dicho rey de Castiella com comseyo y comsemtimento de los de su Comsejo y de los de su corte de poder a esos moradores vezynos de las dichas vyllas ho som eses castiellos y allcaceres que ham de ser puestos em arrefens que fagam los dichos pleytos y omenages que em este logar y por esta razon los desnature de sy y de poder a ellos que se desnaturem del y que otrosy em esta razom los quite (15 v.) todo pleyto omenage natura- leza y debdo de senhoryo y de toda otra oblygacion em que le sean tenudos por qualquer razom y manerya a que le oblygados sean y podryam ser y que los asy se otorguem dele por desnaturados y deso- blygados por las maneryas y comdyciones sobredichas. Otrosy los dichos procuradores por ell poder de la dicha procura- cion em nombre y em voz dei dicho rey de Castiella y por ell fyzyerom pleito ali dicho senhor rey de Portugall y jurarom em la Cruz y sobre los Samtos Evamgellios corporallmente por ellos tanydos quell dicho rey de Castilla nom fuerce nym desapodere ny emgafie ny mamde forçar ny desapoderar ny emganar por sy ny por otrem abertamente ny ascom- didemyente (sic) nynguno de los alcaides de los dichos alcáceres y cas- 375
  • tyelos ny faga ny mamde fazer nymguna otra cosa porque esos alcaydes delos seam desapoderados. Otrosy a los moradores y vezynos de las vyllas em que esos alcaceres y castlelos som que nom sean forçados costrefiydos ny apremiados ny los fagam nynguna otra maneiya por que dexem de tener y de guardar las dlchas omenages que sobre esto am de fazer y aum (T) por mayor abomdamyemto y fyrmidumbre oblygaram al dicho rey de Castiella a jurar sobre la Cruz y em los Samtos Evamgellyos corporalmente (16) por ell tafiydos que faga cumpla mamtenga y aguarde byen y verda- deramyente y complydamente todas las cosas sobredichas y cada huua delias y que nom vemgam comtra ellas ny comtra nynguna delias em parte ny em todo abyertamyemte ny escomdydamyente em nymgum tyenpo ny por nenguna razom. Otrosy ell dicho senhor rey de Portugall fyzo pleito a los dychos procuradores quel pusyese all rey de Castyella em arrefenes y fyzese emtregar lybremiemte y sim comtiemda aaquellos omens fijosdallguo quel rey de Castiella pera esto escogyera que seam omens de linage y pera guardar verdar (sic) los sus castlellos y vyllas de Arronches da Vyde de Portalegre y de Monforte por las maneyryas (sic) y comdi- ciones que se seguyem comvene a saber que ell entregue o faga emtregar all dicho rey de Castiella en el dicho lugar y fasta ell dicho dya de Sam Joham Bautista dell mes de junyo prymeyro que vyner la dicha Infamte dona Marya pera la tomar y aver dalli adellamte por muger y por reyna ell dicho rey de Castyela asy como sobredicho es vynyemdo el dicho rey de Castiella aaquell tempo y aquell lugar y fazyemdolo amte saber all rey de Portugall em como vyene y pera esto y oblygose ell dicho seflor rey de Portugall que sy fasta ell dicho tempo por la ma- nerya que dicho es non entregase (16 v.) o fyziese emtregar la dicha infamte su fyja all dicho rey de Castiella aunque y dyspemsacion non aya damdo Dyos a ell y a la dicha infante vyda y salut que pyerda los dichos castyellos y vylas com todos sus termynos derechos jurydições y pertenencias y mero y misto império y que seam tornados a poder y senhoryo dell dicho rey de Castyella. E pera se todo esto poder complyr mamtener y aguardar que aquelos omens fyjosdallgo quel rey de Castyella escogyere pera poner em los dichos castyelos fagam a ell omenage que los temgam y guardem byen y fyellmemte por la dycha maneyra y comdyclon porque ell dicho rey de Portogall pone a ell estos castyellos em arrefenes comvyem a saber que nom queryemdo esto complyr ell dicho rey de Portugall y seyemdo le dicho y afromtado de parte dell rey de Castyella o de aquelos omens fyjosdallgo de su senhoryo que los dichos castielos tovyerem por sy o por omen fydalgo que los cumplyse aviendo ell dicho rey de Portugall y la dicha ifamte sua fyja vyda y salud y non lo queryendo complyr que emtomce que los emtreguem all rey de Castyella lybremyemte y sym comtyenda. 376
  • Otrosy que los dichos fyjosdallgo quel rey de Castyella mandar pera tener los dichos castiellos devem fazer cyerto ell rey de Portugall de como los el rey de Castyela embya (17) pera esto y de la omenage quel am fecha. E emtomce devem a fazer omenage ali dicho rey de Portugall que temga y aguarde byen y fyellmyemte los dichos castiellos por la manerya y comdiciom sobredicha y los nom emtreguem ali rey de Cas- tela salvo por la comdiciom que dicha es comvyene a saber nom complyemdo ell dicho rey de Portugall aquello a que se oblyga ali dicho rey de Castiella em razom de la emtrega de la infamte dona Maria como dycho es que los dichos fyjosdallgo que los dichos castiellos tovye- rem emtreguem luogo ali dicho rey de Castiella sem embarguo y sym detenencia nynguna los dichos castyellos Otrosy pera poder los dichos fyjosdallgo que estos castyellos tovyerem complyr y aguardar la dycha omenage ell dicho rey de Portugall se oblygo a los dichos procuradores que faga a los moradores y vezynos do som estos castielos tambyen fyjosdallgo como otros quallesquier que fagam omenage por sy y por todos los de los sus termynos que nom fuercem ny emganem por sy ny por otre ny desapoderem los dichos omens fyjosdalgo que los dichos castyelos tovierem ny comsyemtam a otrem que los forcem ny emgane ny desapodere de los mas que los ajudem a guardem (sic) y a mantener (17 v.) sy los allguno dellos quisere forçar o desapoderar. E que sy ell dicho rey de Portugall nom cun- plyese aquello a que se obryga al dicho rey de Castiela em rezom de la emtrega de la dicha infante dona Marya como hes que los seam y se tornem dei rey de Castyela y destruam y fagan guerra a ell rey de Portugall y a su terra. E pera poder elos esto fazer quel dicho rey de Portugall com comsejo y comsemtymento de los del su Comsejo y de los de la su corte de poder a los moradores y vezynos de las dichas vyllas do som esos castyellos que ham de ser puestos em arrefens que fagan los dichos pleitos y omenages y que em este logar y por esta razom los desnature de sy y dee poder a elos que se desnaturem del. E que otrosy en esta razon los quite todo pleito omenage naturaleza y debydo senhoryo y toda otra oblygaciom em que le sean tenudos por quallquer rezom y manerya que le oblygados seam y podam ser y que ellos asy se otor- guem deli por desnaturados y desoblygados polias maneryas y com- dições sobredlchas. Otrosy ell dicho sefior rey de Portugall fyzo juramento em la Cruz y sobre los Samtos Evamgelios corporallmeymte por ell tanydos que temga cumplla y guarde y faga complyr y guardar em razon de los dichos sus castyellos que ha de poner em arrefenes ali dicho (18) rey de Castiella. E otrosy em razom de los moradores desas vylas o los dichos castyellos son las maneryas y comdiciones a que se oblyga el dicho rey de Castiella em razom de la emtrega de la infante dona Marya asy como dycho es. E los dichos procuradores em nombre y em voz deli dicho rey de Castiella recibyerom la dicha oblygacyon prometymyento 377
  • y juramyemto. Otrosy los dichos procuradores por ell poder de la dlcha procuraclom em nombre y em voz dell dicho rey de Castiella y por ell prometyerom y se oblygarom em nombre dell rey de Castyella que ell dicho rey de Castyela quiera consyenta y otorgue que aquelos omens fyjosdallgo que ell rey de Portugall a de poner em los castyellos que ell rey de Castyella a de poner em arrefens fagam all dicho rey de Portugall omenage emtre las otras que le am de fazer que cunplyendo ell all dicho rey de Castiella aquello a que se oblyga em razom de la emtrega de la ifamte dona Marya y fazyemdo cyerto los dichos fyjos- dallgo naturales dell rey de Castyella que ham de tener los castyellos dell rey de Portugall que lo ha complydo all qual tyempo lie devem emtregar lybremyemte y sym comtyemda los dichos sus castyellos que asy tovyeren em arrefens que los non entregamdo luego lyvrememte (18 v.) y sem comtemda que los dichos fyjosdalgo naturalles dell rey de Portugall que tovyerem los castyellos em arrefens dell rey de Cas- tyella emtregue all dicho rey de Portugall esos castiellos sym detenencia y sen inbargo nynguno. E otrosy que en la omenage que los fyjosdallguo naturales dell rey de Portugall am de fazer all rey de Castyela sean com esta efiadida y comdicion comvyem a saber que nom emtregamdo esos fyjosdallgo naturales del rey de Castyella los sus castiellos all rey de Portugall o fyncando alguno dellos por emtregar complymdo ell rey de Portugall las dlchas cosas como dycho es que los fyjosdallgo naturales del rey de Portugall que tovyeren em arrefens los dichos alcáceres y castyellos dell rey de Castyella los emtreguem lueguo all rey de Portugall sim comtemda y sym embarguo de la omenage que ovyerem fecha all rey de Castyella y de las otras comdicyones que hy pusyeren. Otrosy los dichos procuradores por ell poder de la dicha procuraçam em nombre y en voz dell dicho senhor rey de Castyella y por ell fyzerom pleito y postura con ell dicho rey de Purtugall que damdo Dios all dicho rey de Castyella fyjo o fyja de la dicha infante dona Marya que luego lo mas cedo que se fizer (19) pudiere faga ell dicho rey de Cas- tiella que los rycos omens bonos y cavalleros tambyem sequelares como de releglom y otrosy los comsejos de su senhoryo fagam all dicho su fyjo o fyja aquella omenage que es costumbrada de se fazer a los fyjos o fyjas herederos de los reis de Castyella y de Leon y quel dicho rey de Castyella nell sobredicho juramento que fyzese jure y prometa de lo fazer asy fazer y de lo guardar asy. f Otrosy los dichos procuradores em nombre y em voz dell dicho senhor rey de Castyella y por ell fezyeron pleyto y postura con el dicho rey de Portugall y se oblygaram quel dicho rey de Castyella de y faga dar a los omens fyjosdallgo quel rey de Portugall pusyere em los dichos allcaceres y castyellos que el rey de Castiella a ell a de poner em arrefens a cada uno sus tenencias em esta guysa comvyem a saber a los que tovyeren los alcáceres de Plazencla y de Trugiello cada uno dellos quinze my 11 myl (sic) maravydys de blancos. 378
  • Item a los que tuvyeren los castiellos de Burgyelos y de Feira termyno de Badajoz a cada uno dyez myll maravedis de la dicha moneda y fazer lies las pagas de las tenencyas dellos em esta guysa comvyem a saber luego quamdo cada uno ovyere a ser emtregado de cada uno de los dichos castyellos segunt la quamtia que cada uno ouvyere de aver de las dichas tenencias que lie dey la tercía parte luego de la dicha quamtya segunt es devysada y puesta em cada huno de los dichos allcaceres y castyelos (19v.) y a cabo de los quatro meses que es ell tercio deli afio deli dya que fueren emtregados los dichos allcaceres y castiellos la otra tercia parte a cada uno de los dichos allcaydes y dally otros quatro meses la otra tercia parte pella manera que dycha es es (sic) em guysa que cada uno de los dichos allcaydes aya complymyento de la dicha quamtia que ham de aver segunt dycho es em cada un afio emquamto los dichos castiellos estudieren (sic) em arrefens por las maneryas sobredichas. E los dichos procuradores em nombre y em voz deli dlcho senhor rey de Castyella y por ell se oblygarom que sy ell dicho rey de Castyela non dyese o fygese dar las dichas tenencias a cada uno de los dichos allcaydes por las maneryas que dychas som yemdo o embyamdo los dychos allcaydes o quallquyer dellos ali dicho rey de Castyela a dyzyrlle y afromtarlle que les dyese las dichas tenencyas y ell dicho rey de Castyella las non fyzyese dar por la maneira que dycha es que dell dya quel fuese afrom- tado fasta sesenta dyas que demde adellante pyerda ell dicho rey de Castyella los dichos allcaceres y castyelos o quallquer dellos de que asy non dyese la dicha tenencia com todo derecho y senhoryo y jurydicion que ovyer em los dichos allcaceres y castyellos. E otrosy em las vylas ho esos castiellos fueren y que los dichos allcaceres y castyellos y vyllas fyquen lyvremyente y sym comtyemda ali dlcho rey de Portugall y que los dichos allcaydes que los dichos allcaceres y castyellos tovyeren los entreguem (20) ali dicho rey de Portugall o a su eyerto recabydo sym comtyemda y syem embargo nyn- guno. E que em la omenage que cada uno de los allcaydes fyzyeren ali rey de Portugall sea contenydo y declarado de complyr y guardar esto que dicho es em razom de las dichas tenencias. E otrosy que em la omenage que fyzyerem ali dlcho rey de Castiella sea com esta efiadida y comdiciom. E otrosy ell dicho rey de Portugall se ablyguo a los dichos procuradores que elle de o faga dar a los allcaydes quell rey de Castyella pusyere em los castiellos de Arromches y de Portalegre a cada uno dellos dos myll y quinyentas lybras por ell afio. Item a los que tovyerem los castyelos da Vide y de Monforte a cada uno delos myll y seyscemtas y sesemta y seys lybras por los dichos tercios y fazerlles las pagas a los tercios dei afio por ell tlempo que los tovyerem por las maneryas que sobredichas som quell rey de Cas- tiella a de fazer a los allcaydes quell rey le Portugall pusyer em los sus castyellos. E oblygose ell dicho rey de Portugall que sy non fyzyese daar las dichas tenencias a los dichos alcaydes como dycho es seyemdolle 379
  • afromtado por los dichos allcaydes o por cada uno dellos por la ma- neira que dycha es dell dya quell fuere afromtado fasta em sesemta dias que demde adellante pyerda los dichos castyelos o castyelo do que non fyzyese paga de la dicha tenencla como (20 v.) dicho es y la vylla o vyllas o esos castyellos som y que los allcaydes sean tenudos de los emtregar ali dicho rey de Castyella o a su cyerto mandado y que desto fagan omenage ali dicho rey de Castella y que otrosy que em la omenage que fyzerem ali dicho rey de Portugall sea com esta afiadyda y condyciom de las qualles cosas ell dicho sefior rey de Portugall y los dichos procuradores deli dicho rey de Castyella pydyeron senhos Instru- mentos amos de un tenor. Fecho en ell dia y mes y era y lugar sobredichos testemonyos Mar- tlm Eannes de Tryteyros y Gonçalo Pyres Rybero Lopo Fernandez Pache- quo y Estevan da Guarda y Joham Louremço y Maestre Vicente de las leys y Gomçalo Fernandez Chanciflo y outros muytos. E eu Lourenço Martynz taballyam sobredycho a todas estas cosas presentes fuy com Per'yanes (sic) taballyom generall y a peticion deli dicho rey de Portugall y de los dichos procuradores este instromento com mya mano escryvy em estos tres rooes y ell dicho Pere Eanes taballyom fyzo otro instro- myento semellavel deste amos de un tenor com su mano esprevlo y em cada una juntura destos tres rooes y aqui my synall puse que tall hes em testimonyo de verdad. E yo Pereanes taballyam sobredicho a todas estas cosas de suso- dychas presente fuy com los dichos testygos y aqui soesprevy y my synall puse em testemunho de verdad que tall hes. (21) f Por emde nos ell sobredicho rey de Castyella veymdo y examy- namdo de femencia com los de nostro Comsejo y de nuestra corte todas las cosas y cada una delas que en el dicho instrumento som comteuydas (sic) y emtemdyemdo lo por servyclo de Dios y nuestro y por nuestra omra y nuestra pro y deli dicho rey de Portugall y de los nuestros senho- ryos tenemoslo por byen y plazenos y loamos y otorgamos de cyerta clencya em todo y por todo todas las cosas sobredlchas y cada ima delias que em los dichos Instrumentos som comtenydas. E juramos sobre los Samtos Evamgellios y sobre la Cruz em que corporallmyemte pusyemos nuestras manos a tener complyr mamtener y aguardar todas las cosas sobredychas y cada una delias que som comtynydas en ell dicho instru- mento y non venyr comtra ello em parte ny em todo em nyngun tiempo ny por nynguna razoom y pera todas estas cosas y cada una delias sean mas cyertas y mas fyrmes y non venyr em duvyda mandamos a Ruy Sanchez de la nuestra camara y nuestro esprivano y notaryo publyquo generall em todos los nostros reynos que fyzyese fazer desto dos cartas anbas semeyales de un tenor la una pera nos y la otra que dee a los dichos procuradores deli dicho rey de Portugall y pera ell em manerya de quaderno porque la escrytura es grande y nom se poderya comtener 380
  • em carta. E que em (21 v.) cada una de las foyas pusese su syno. E por mayor fyrmedunbre mandamoslas sellar con nuestro sello de plomo. E mandamos a los testygos que en esta carta som espritos que lo fyrmem. Desto som testygos que fuerom llamados y presyemtes a todo esto ell comde dom Alvoro Afonso Lopez de Haro Joham Veles de Guevara y Ladiom su hermano y Joam Martynyz de Leyva adellamtado mayor por ell rey em Castyella y su prestamelro mayor de las emcartaciones y Francysquo Gomez de Toledo Ruy Gomez de Badajoz Joam Ares Maldo- nado y Joam Afonso de Benavydes y Francysquo Eanes d'Orneyra Joam Guerero y Joam Martynz de Pozuelo y otros. Dada en el Reall de la Cerqua de sobre Escolona vemte y seys dias de março era de myll y trezyemtos y sesemta y seys anos. E yo Ruy Sanchez tabeliom sobredycho fuy presyente a todo esto que sobredicho es co los dichos testigos y a pedimyento de los dichos procuradores dell dicho sefior rey de Portugall. E otrosy a mandamyento del dicho seflor rey de Castyella fys ende fazer dos cartas ambas semeablys de um tenor y fyz escrever esta carta em catorze fojas de purgamynho a manerya de quaderno que di a los dichos procuradores dell dicho sefior rey de Portugall y pera el. De las quales foias las dezy mediam y som espri- tas (22) y las otras y media por esprevyr y em cada una de las foias espritas puse my syno. E otrosy em fym desta carta que es em la moytad de la honzena foia puse em testemonio de verdat este mio aacustum- brado sino. Concertada. Treladado y comcertado com o proprio orginall que se achou na Torre do Tombo. Scprito em vinte e duas folhas com esta em xxbiij0 dias de Julho 1525. Thome Lopez (B. R.) 4203. XVII, 6-24 — Carta do mestre piloto da nau espanhola «Vitória» para o imperador Carlos V, na qual lhe dizia que tinha ido à ilha de Tidore e descoberto terras e lhe pedia ajuda para regressar à Pátria. Moçambique, 1525, Outubro, 25. — Papel. 2 folhas. Bom, estado. Sefior Su Cezara Majestad sabra las cozas que haca nos ha cocedydas despues que la nao Vitoria se partio de Maluco conviene a saber como nosotros sefior tornamos a descargar la nuessa nao y la dobamos muy bien con buena ayuda dei rey de Tidori el qual sefior nos hizo en el nombre de Su Cezara Majestad muy muncha honrra que non podia sefior esser mejor y quando sefior la dicha nao fue muy bien adobada la tor- namos a cargar en buen ora y quando fue cargada nos partimos desta 381
  • dicha Isla de Tidori a los seis dias dei mes de abrill afio de mill y qulnlentos y veinte y dos alios y hezimos nuesso camino para yr a demandar la tyerra firme adonde seiior Andres Nifio hizo las caravelas que es en la mar dei Sur. Donde seiior sabre Su Cezara Majestad que desta dicha tlerra firme a las yslas de Maluco no hay mas de dos mill léguas a lo mas lexosf f) camino y demora la una tlerra con la otra la mas parte del camino a Leste quarta dei Nordeste y a lo Este quarta dei Sudueste. Donde sabra Su Cezara Majestad que des que partimos de la Isla de Tidori que fue a los seis dias dei mes de abril hasta la fin d'agosto siempre andovimos trabajando por la mar y hazlendo (1 v.) nuessas fuersas de tomar la dicha tierra firme y porque seiior los vientos heran siempre contraltos que nos hizieron hir asta quarenta e dos grados y medio de la parte dei Norte donde hallamos grandes tormentas de mar y munchos frios y porque seiior la jente non tenia ya que comer nin tenian ropa que vestir se nos adolessian y morian sin le poder dar ayuda ninguna porque seiior avia ya quinze mezes que non comian sinon aroz y como el fastio los tomava luego se morian. Y quando vimos que los vientos nos heran contrallos y vimos que la jente nos moria nos determinamos d'arlbar y arlbamos camino de Maluco el qual estava ya de nossotros mas de mill y trezientas léguas donde seiior a quiníentas léguas de Maluco aviamos descubiertas quatorze Islas las quales fuemos desta via a demandar que ellas estan desde veinte grados hasta dlez grados de la parte dei Norte donde seiior el miedo que tenia la nuestra jente de ver murir sus compaiieros se nos fuyeron quatro hombres los mas sanos que tenlamos donde non podlmos tomar mas que uno dellos y los tres se quedaron en la dicha ysla de Mao. La qual ysla de Mao esta en veinte grados y non tenia sino veinte personas. Las otras yslas seiior son mucho llenas de inflnitissima jente de Sunda de la color de los de las índias. Y de alli nos partimos para Maluco y antes que seiior allegassemos a las tierras de los reyes de Maluco nos murieron treinta y siete ombres y non quedaron en la nao mas de seys hombres que podiessen trabajar. Los quales seiior dieron la vida a los otros y el dia que descobrimos la tyerra de los reyes de Maluco luego vino una barqueta a nos y nos dixo como los portuguezes heran llegados con siete velas a la isla de Ternate y que ellos estavan haziendo una fortaleza y luego quando ovimos estas nuevas luego mandamos un ombre de los nuessos al dicho capitan mayor el qual se llamava Antonio de Brito con una carta la qual dezia que de partes dei rey de Portogal y de partes dei emperador nuesso seiior le requeríamos que nos mandasse alguna jente para nos ayudar a llevar la nuessa nao adonde ellos estavam porquanto la nuessa jente estava doliente. (2) Donde el dicho capitan mayor luego mando una caravela redonda y una fusta con otros otros (sic) navios de remos de la tierra donde vénia por capitan destos navios don Garcia Manr- riquez y luego que ellos llegaron a nossotros luego entraron dentro y nos llevaron a la isla de Ternate adonde estavan haziendo la fortaleza 382
  • y luego que fuemos alii llegados luego nos hecharon en tierra a todos ansi sanos como dolientes y se sefiorearon sefior de la nao y merca- doria y nos tovieron en esta isla de Ternate quatro meses y de Ternate nos embiaron a las yslas de Bamda que sefior tanbien son de su corona real y de Banda nos llevaron a Melaca donde estovimos sinco meses y de alii nos llevaron a la India apresentar al governador de la India donde estovimos en la cibdad de Cochim adonde cargan la especiaria diez mezes que non nos davan de comer ni lo teniamos sinon fueran estados algunos estranjeros que nos socorrian murieramos de hambre. Y quando sefior vimos que non nos querian dar pasaje nos embarcamos ambos a dos maestre y piloto escondidamente con ayuda de buenos amigos estranjeros en una nao de las que venian a Portogal para venir sefior a dar nuevas de lo que su Cezara Majestad aca tiene que nos avemos visto con nossos ojos. Y porque non vengamos a dar estas dichas nuevas a Su Cezara Majestad non nos quieren dexar alia venir sefior sabra Su Cezara Majestad como esta dicha nao adonde nos embarcamos non ha podido passar a Portogal y le hizo menester aribar a Moçambique a invernar y estando sefior em Moçambique vino aqui una nao de las que venian de Portogal y luego nos tomaron ambos a dos y nos entregaron al capitan desta dicha nao presos en grillones que nos llevasse a entregar en la índia al governador de la índia. Donde sabra Su Cezara Majestad que esta dicha nao adonde nos han embarcado non ha podydo passar a la India que nos ha ecido fuerça de tornar a invernar en Moçambique otros siete o ocho meses adonde sefior avemos miedo de morir por cer la tierra muy dolentia y mas porque sefior se van aquellos ombres honrrados que nos davan de comer y agora sefior quedamos desmanpa- rados sin ropa e sin dinero y sin amigos. Por lo qual sefior suplicamos a Su Cezara Majestad porquanto fuemos prezos em servido de Su Cezara Majestad nos quiera hazer (2) tanta merced que nos demande al rey de Portogal para que sefior vengamos a socorer nuessas mujeres y hijas que tenemos para cazar. Y si pudiere sefior eser que vengamos con estas primeras naos que agora vendran non sea sefior mas tarde porque sefior una ora nos paresse ciento que vengamos a dar quenta a Su Cezara Majestad de las cozas ricas que aca sefior tiene su corona real por lo qual hazemos saber a Su Cezara Majestad como tiene aca tres verjeles los mejores que ay oy en el mundo conviene a saber Maluco por el clavo y Bamda por la nuez noscada y massa y Timor por el sandalo con munchas otras islãs ricas de oro y perlas que aqui sefior son al derredor. Las quales sefior son de su corona real y porque non lo vengamos a hazer saber a Su Cezara Majestad nos dan tanta pena que bien nos desea la muerte. Sefior yo sertefico a Su Cezara Majestad que yo estuve en una isla qui se llama Nassara Sanguin y los portogueses se pusieron a resgatar oro a pezo por pezo de unas quentas qui se llaman margaridetas las quales valem muy poco dinero in n'Espafia. Sencrr non escrevimos mas largamente porque sefior non caberia en ima mano 383
  • de papel sinon que quedamos rogando a Nuesso Seflor Jesu Cristo que guarde la vida y Estado de Su Cezara Majestad. Fecha en Mocemblque a los velnte y cinco dias dei mes d'otubre afio de mill y quinientos y veinte y sinco aflos. Los que quedan slempre rogando a Nuesso Seflor Jesu Cristo por la vida y Estado de Su Cezara Majestad. Baotista da Ponçoron y Leon Pancado maestre y piloto de la nao que fue tomada em Maluco. (B. R.) 4204. XVII, 6-25 — Mercê que el-rei D. João III fez a D. Jerónimo^ da sua alcaidarla-mor e fortaleza da vila de Selir. Vila Franca de Xira, 1523, Abril, 28. — Pergaminho. Bom estado. 4205. XVII, 6-26 — Este documento encontra-se nesta colecção, gaveta 18, maço 6, n.° k- 4206. XVII, 7-1 — Contrato a respeito das demarcações da terra de Fez, feito entre Portugal e Espanha. 1509, Setembro. — Papel. 17 folhas. Bom estado. Jhesuus Em nome de Deus todo poderoso Padre Filho e Sprito Samto e de Nosa Senhora a Virgem Samta Maria Sua madre. Manifesto seja a quantos este pubrlco estormento vireem que no ano do nacimento de Noso Senhor Jhesuu Chrlsto de mil e quinhemtos e nove annos aos tantos dias do mes de Seteembro do dito anno em presemça de mim notairo pubrico abaixo nomeado e das testemunhas adiante spritas pareceram hi presentes Dom Amtonio sobrinho do multo alto e muito eixcelente e muito poderoso príncipe el rei Dom Manuel rei de Portugal e dos Algarves daaquem e daalleem maar em Africa senhor de Guinee e da comquista navegaçam e comercio de Etiópia Arabia Persia e da Imdia etc. nosso senhor e seu sprivam da puridade seu precurador abastante e soficiente pera o caso abaixo stprito de hflua parte e Gomez de Santilham coregedor da cidade de Jaem precurador abas- tante e soficiente da muito alta e muito eixcelente e poderosa primcesa Dona Joana rainha de Casteella de Liam e de Graada etc" da outra parte segundo que ambas as dietas partes o mostraram por cartas de poderes e precurações dos ditos senhores seus constetuimtes das quaaes de verbo a verbo o teor ne o seguimte: Dom Manuel per graça de Deus rei de Portugal e dos Algarves daqueem e daalleem maar em Africa senhor de Guinee e da conquista navegaçam e comercio de Etiópia Arabia Persia e da Imdia etc". 384
  • A quamtos esta nosa carta de precuraçam e poder virem fazemos saber que porquanto amtre nos e a muito alta e muito eixcelente prim- cessa (lv.) Dona Joana rainha de Casteella de Liam e de Graada etc minha muito amada e preçada irmãa e o muito alto e multo eixcelente e poderoso primcipe el rei Dom Fernando meu muito amado e pregado padre como amenistrador e governador por ella dos ditos reinos de Castella de Liam e de Graada etc. se trauta ora comcerto sobre Belez da Gomeira que he noso e da coroa de nosos reinos por ser cousa como he da nossa conquista do reino de Feez e sobre os lemites que ficaram por detreminar em ha costa de Berberla des os lemites do reino de Fez atee o cabo de Bojador e de Nam domde começam as marcas de Guine em ha capitollaçam pasada fecta amtre el rei Dom Joham meu primo que santa gloria aja e o dito mui alto e mui eixcelente e poderosso primcipe el rei meu muito amado e pregado padre e a rainha Dona Isabel sua molher que santa gloria aja minha madre sobre a quall cousa e pera nella se tomar aseemto a nos emviaram Gomez de Santilham coregedor da cidade de Jaem com seu poder e precuraçam abastante nos por a muita comfiança que teemos de Dom Antonio meu amado sobrinho e noso sprivam da poridade e por conhecermos delle que em todas as cousas que lhe come- termos nos servira verdadeira e fielmente e gardara em todo o que lhe mamdarmos e compriir por noso serviço por esta presente carta lhe damos e outorgamos noso poder comprido livre e cheo e ho fazemos e constetuimos criamos e ordenamos noso legitimo e abastante precurador na melhor forma e maneira que podeemos e que milhor pode e deve valleer de direito. E em tall caso se requere espicialmente pera que por nos e em noso nome e de nosos herdeiros e sobcesores e de nosos reinos e senhorios súditos e naturaes deles posa contractar comcordar asentar e fazer trauto e comcordia e aseemto com a dita muito alta muito eixcelente primcesa rainha de Castella de Liam e de Graada etc minha irmaa e com o dito muito alto e muito eixcelente primcepe e poderosso el rei meu muito (£) amado e preçado padre como admenistrador e governador por ella de seus reinos e senhorios ou com quem seu poder pera ello tever e fazer e faça quaesquer com certos aseemtos e lemitaçam demarcaçam e comcordia sobre a dita cidade e Penham de Belez e sobre os ditos lemites (i) que em a dita capitolaçam pasada fica- ram por detriminar em a dita costa de Berberia des dos ditos lemites dei reino de Fez atee o cabo de Bojador e de Nam segundo na capitolaçam (i) Riscadas as palavras: da demarcacam do reino de Feez que por ha capito- laçam fecta amtre el rei Dom Joham meu primo que samta gloria aja e o dito e muito alto e muito eixcelente e poderoso primcepe el rei meu muito amado c preçado padre e a rainha Dona Isabel sua molher qu» samta gloria aja minha madre ficaram por detriminar. 385 25
  • dello he declarado (2). O quail todo posa comcordar e lemltar por aquelas partes e devisões e lugares que beem visto lhe for por ho tenpo e tenpos e perpetuamente e com as lemitações que lhe a elle parecer. E pera que posa leixar a dita muito alta e muito eixcelente princesa rainha de Cas- tella de Liam e de Graada etc. minha irmãa e a seus reinos e sobcesores de todo o susodito o que lhe a elle beem visto for e leixar e aceitar pera nos e pera nosos herdeiros e sobcesores e a nosos reinos e (sic) todo o que lhe parecer e beem visto lhe for e pera que em noso nome e de nosos erdeiros e sobcessores e de nosos reinos e senhorios e naturaes delles posa comcordar asentar receber e aceitar da dita muito alta muito eixcelente primcesa rainha de Castella de Liam e de Graada etc. minha irmãa ou de quem seu poder pera ello tever em seu nome todo o que a nos e a nosos erdeiros pertemeer do que dito he pello dito asento e comcordia com aquelas lemitações (Z v.) e eiceições e com todas as outras clausulas e declarações e renunciações que a ele beem visto lhe for e pera que sobre o que dito he e sobre ho a ello tocamte em qualquer maneira posa fazer e outorgar comcordar trautar receber e aceitar em noso nome quaeesquer capitolações e contrauto esprituras com quaeesquer vimcullos e comdições e obrigações e estipullações pennas e sobmissões e renucia- ções que elle queser e beem visto lhe for e sobre ello posa fazer e outorgar todas as cousas e cada húua delias de quallquer natura calidade gravidade e impurtancia que sejam e seer posam aimda que sejam taaes que por sua comdiçam requeiram outro mais asinado e especial mandado noso e de que se devese de fazer de feito e de direito espicial e simgullar mençam e que nos seemdo pressemte poderíamos fazer e outorgar e receber. E outrosi lhe daamos poder comprido pera que posa jurar em nosa alma que tereemos e gardareemos e compríreemos o que elle asi aseemtar e capitollar e outorgar cesamte toda cauteella fraude engano ficion e simullaçam e asi posa em noso nome capitolar segurar e prometer que nos em pesoa segurareemos juraremos e prometeremos e outorgareemos e confirmareemos todo o que elle em noso nome acerqua do que dito he segurar e prometer e capitolar deemtro daquelle termo e tempo que lhe a elle parecer e que ho gardaremos e compríreemos realmente e com efeito sob eis comdições penas e obrigações que elle prometer e aseemtar as quaes des d'agora prometeemos de pagar (S) se nellas encorreermos pera o qual todo e pera cada húua cousa e parte delia lhe damos o dito poder com livre e geerall admenistraçom e prometemos e seguramos por nosa fee e palavra reall de teer gardar e conpriir nos e nosos herdeiros e sobcesores todo o que por elle acerqua do que dito he for dito capitollado e prometido. E prometemos de o aveer por firme rato e grato estável e valledoiro por agora e em todo tenpo e pera seenpre jamais e que nam ireemos neem vireemos comtra ello nem comtra parte algúua disso direita (*) Riscadas as palavras: des dos lemites do dito reino de Fez atee o cabo de Bojador e de Nam. 386
  • neem indireitamente em juizo neem fora delle so obrigaçam expressa que pera ello fazeemos de nosos beens patrimoniaes e fizcaaes. E em testemunho e por certidam de todo mamdamos pasar ao dito Dom Amtonio noso precurador esta carta por nos asinada e aseellada com ho seello redomdo das nosas armas. Dada em [ ] a [ ) dias de [ ] (») a fez anno de Noso Senhor Jhesuu Christo de mil b'ix.. El rei. Dona Johana pella graça de Deus reyna de Castilha de Leon de Granada de Toledo de Galliza de Sevilha de Cordova de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibaltar e de las yslas de Canareas de las yslas Imdias y terra fyrme del mar Oceano primcesa de Aragão e de las dos Cisizilias de Jerusallem etc.* archiduquesa de Austrya duquesa de Bregonha e de Bravante condesa de Flamdres e de Tirol senhora de Bizcaia e de Molina porquanto amtre mym e el serenysymo primcipe dom Manuel rey de Portugall my muy caro e muy amado ermano ay algunas diferencias asy sobre el penhon de la cidade de Belez de la Gomeyra (S v.) que el Verano mas cerca pasado fue tomado de los moros imiguos de nosa fee por mamdado del rei mi sefior e padre admenistrador o gover- nador destos mys reynos pera escusar los muchos catyveros e robos e dafios que des de alhy faziam de contyno los dlchos moros a los súditos destos dichos mys reynos como sobre los lemites que en la capitolaçam que em los dias pasados fue asentada amtre el dicho rey my sefior e padre e la reyna my sefiora y madre que santa glorya aja de la una parte y el serenesymo rey dom Joam de Portogal my prymo que Dios aya de la otra quedaron por detryminar en la costa de Berberya desde los lemytes del reyno de Feez fasta el cabo de Bojador e de Nam dhomde começam as marcas de Guynea. Por emde comfiamdo de vos Gomez de Santylhan coregedor de la cidad de Jaen que soys tal persona que gardares my serviço y bien e fyelmente farees lo que por my vos fuere mandado por esta my carta vos doy y otorgo my poder complydo livre e lheno y vos he y comstetuyo e cryo e ordeno my lygytymo e bastante precurador en la mejor forma e maneira que puedo e que mejor puede e deve valler de derecho e em tall caso se requere espicialmente pera que por my e em my nombre y de mys eredeiros e sobcesores e de mys reynos e sefiorios e súditos e naturales delhos podades tratar e comcordar e aseemtar e fazer trato comcordia y asyemto con el dicho serenysymo rey de Portogall my ermano ou com quien (4) su poder pera elho toviere e fazer e fagades qualles- quyer conciertos e asyentos lemetacion demarcaçam e comcordia sobre a dita cidade e penhon de Belez e sobre los susodichos lemytes que em la susodicha capitolaçam pasada quedarom por detryminar en la dicha costa de Berberya desde los lemytes del reyno de Feez fasta el cabo de Bojador (') Espaços em branco 387
  • e de Nam lo qual todo podades comcordar e lemytar por aquelhas partes y devesyones e lugares que beem visto vos for por ell tyenpo y tenpos y perpetuamente e com las lemytacyones que a vos pareclere e para que podades dexar el dicho sereneslmo rey de Portogal my ermano y a sus reynos e subcesores de todo lo susodicho lo que a vos blen visto fuere e dexar e aceytar pera mym e pera mis erederos y subcesores e a mys reynos todolo que vos parecere e bien visto fuere e pera que em my nombre e de mys eredeiros e subcesores y de mys reynos e seflorios e súditos y naturales delhos podades concordar y asentar e recebiir e aceptar dei dicho serenesimo rey de Portogal o de quyen su poder pera elho tovlere em su nombre todolo que a my e a mys subcesores pertene- ciere de lo susodicho por el dicho asyento y comcordia com aquelhas lemy- taciones e excepciones e com todas las otras clausullas e declaraclones e renuncyaciones que a vos bien visto fuere e pera que sobre todo lo que dicho es y sobre lo a elho tocante em quallquier maneira podades fazer e otorgar e comcordar e tratar y recebir (4 v.) e aceptar em my nombre qualesquyer capytolaciones e comtratos esprituras com qualesquier vymcul- los e condiciones y obligaciones e estypulaciones penas y sobmysyones e renunciaciones que vos quyserdes e bien visto vos fuere e sobre elho podades fazer e otorgar todas las cosas e cada una delhas de quallquier natura e calidad e gravedad e ymportancia que seam e ser puedam aver que seam talles que por su comdicion requeram otro mas senhallado ie espicial mandado myo e de que se deviesse fazer de fecho e de derecho espicial e symgular mencion e que yo syemdo presemte poderya fazer e otorgar e recebiir. E otrosy vos do poder complido pera que podades jurar em my anyma que terne y gardare y complire lo que vos asy asentardes e capi- tollardes e otorgardes cesante toda cautella fraude emgafio ficion y semulacyon e asy podades em my nombre capitollar segurar y prometer que yo em persona o el dicho rey my sefior e padre como admenistrador e governador destos mys reynos em muy nombre segurara jurara y pro- metera e otorgara e comfyrmara todo lo que vos em my nombre acerqua de lo que dicho es segurardes e prometerdes e capytollardes deemtro de aquel termyno y tienpo que vos pareciere y que lo gardare y complire reallmente y com efeyto sob as comdiçòes penhas e obligaciones que vos prometyerdes e asemtardes las qualles desde agora prometo de pagar sy en elhas ymcorrlere pera lo qual todo y pera cada una cossa y parte delho vos doy ell dicho poder com libre (5) y generall admenistraçom y prometo y seguro por my fee y pallavra real de tener y gardar y compliir yo e mys eredeiros e sobecesores todo lo que por vos acerqua de lo que dicho es fuere dicho comcordado capitollado e prometido y prometo de lo aver por fyrme rato y grato estable y valledero por agora em todo tienpo y pera syempre jamas y que no yre ny verne comtra elho ny comtra parte alguna delho dyreyta ny yndyreitamente em juizo ny fuera del so obrigacion expresa que pera elho fago de mys bienes patrymonyales 888
  • e fyscales de lo qual mando dar la presemte carta fyrmada de my nombre e sellada com my seello. Dada em la vilha de Valhadolid a vyente e dos dias dei mes de março ano dei nacymento de Nuestro Seflor y Salvador Jhesu Christo de mil lyix. Yo el rei Yo Myguel Perez de Almaçam secretaire de la reyna nuestra sefiora la fez sprevyr por mandado dei rey su padre. B logo o dito Gomez de Santilhan precurador da dita senhora rainha de Castela de Liam e de Grada etc. disse que veemdo o dito senhor rei Dom Fernamdo padre da dita senhora rainha sua connstetuimte como amenestrador e governador dos ditos reinos de Castella de Liam e de Grada segundo he declarado pello dito seu poder e precuraçam os grandes malles e danos que se seguiam de Belez da Gomeira a costa de Grada e d'Amdaluzia pera remedio delles e pera que se evitasem muitos cati- veiros de geente christãa de seus súbditos e vasallos e naturaaes (Sv.) que os mouros faziam e asi outros muitos malles e danos e por serviço de noso senhor mamdara fazer e de feito se fez no penham e Ilha no mar junto do dito Belez húua torre nam aveemdo memoria que o dito Belez era da comquesta do dito senhor rei de Portugal por ser demtro dos lemites do reino de Feez que he da comquesta do dito senhor rei de Portugal como claramente se mostra pella capitolaçam das pazes e pella outra segunda capitollaçam fecta por Rui de Sousa e Dom Joham de Sousa seu filho e Aires d'Almadaa em tenpo dei rei Dom Joham seus embaixadores e precuradores sobre a negociaçam de Melilla e Caçaca e as outras cousas em a dita capitolaçam conthiudas. E que veemdo o dito senhor rei Dom Fernamdo como admenistrador e governador dos reinos de Castela de Liam e de Grada etc por a dita senhora rainha sua filha e sua constetuimte como o dito Belez era da comquesta do dito senhor rei de Portugal e a ele pertemcer e queremdo comservar e gardar o muito amor que antre eles ha e asi por comprir e satisffazer a obrigaçam que a isto teem por bem da capitollaçam das pazes damtre os ditos reinos de Castella e Portogal como he obrigado fazer detriminou de lha mandar dar e emtregar como cousa sua propria que he e de sua comquista pero esgardamdo os ditos precuradores como o dito Belez he cousa mui nece- saria e proveitosa (6) aos ditos reinos de Castella asi por seer mui cerqua dos teermos de Cacaça e Melila que pella capitollaçam e aseemto fecta pello dito Rui de Sousa foram outorgadas aos ditos reinos de Castella segundo em ella he conthiudo como principallmente pellos maalles e danos e cativeiros de geente que a costa dos oitos reinos dali mais geerall- mente recebia e se espera que recebera pello qual aos ditos reinos de Cas- tela mais convém e he proveitoso teer a garda e segurança do dito Belez. E consirando como a costa de Berberia daquela parte comtra Guinee em que os ditos reinos de Castella pretemdem ter alguum direito ate o cabo de Bojador e de Nam he mais proveitoso ao dito senhor rei de 389
  • Portugall e a seus reinos asi pellos negocios do seu senhorio de Guinee e ilhas como por a cidade de Çafim e casteellos outros que naquela parte teem e mui prlmcipalmente porquamto ellos se comserve o muito amor que huum ao outro teem como he muita rezam que aja amtre pai e filho e asi meesmo porque amtre seus reinos e os naturaaos delles aja sempre aquela paz e comcordia que he rezam que aja. E pera se tirarem causas de duvidas e debates dhomde o contrairo se pode seguir que Noso Senhor em todos tenpos defeemda por todas estas rezõoes os ditos precuradores em nome e por vertude dos poderes dos ditos senhores seus comstetuimtes se concordara[m] no modo seguinte: (6vJ Item. Primeiramente foi amtre eles concordado firmado e aseemtado que ho dito senhor rei de Portugal porque se eviteem os ditos malles e danos que os ditos mouros dali de Beleez fazeem aos christãaos e geemtes dos ditos reinos de Casteella leixe e alargue como de feito leixa e larga deste dia pera seenpre jamais a dita senhora rainha de Casteella de Liam e de Grada etc.* pera ella e seus erdeiros sobcessores e pera seus reinos e senhorios o dito lugar de Belez de Gcmeira com seu porto e penhon e forteleza que em elle esta feita e com todos seus teermos e asi meesmo toda a costa que do dito lugar de Belez ha atee os lugares de Melilla e Caçaça e com todos e quaaesquer lugares e povorações que na dita costa agora ha fectas e se fezerem e com todos os termos delias comtanto porem que comtra a parte da cidade de Cepta nam se posam meter nem se estemda o termo do dito lugar de Belez mais que ate seis legoas por a costa. E das ditas seis leguoas por costa partimdo por teerra Norte e Sul ate ho comfim do dito teermo de Belez pera o que todo esto que lhe asi leixa lhe outorga e da todo o direito rezam e auçam que o dito senhor rei de Portugal e seus reinos e erdeiros e sobcesores delles niso teem e per qualquer maneira posam teer de modo e maneira que todo o que dito he fique e quede a dita senhora rainha de Casteella e a todos seus (7) sobcesores e a seus reinos deste dia pera todo seempre jamais como cousa sua propria. Item. Que porquamto pella capitolaçam que fez e asentou Rui de Sousa e Dom Joham de Sousa seu filho e Aires d'Almadaa embaixadores e precuradores do senhor rei Dom Joham que samta gloria aja damtre elle e o dito senhor rei Dom Fernando e a senhora rainha Dona Isabel sua molher que santa gloria aja sobre os lemites e demarcações do dito reino de Feez e sobre as outras cousas em ella conteudas ficaram por detrimi- nar da parte do Ponemte por homde avia de hir ficar e partiir a raia e lem[i]te do dito reino de Feez sobre o qual se avia de fazer certo eixame segumdo na dita capitoilaçam he contiudo e declarado por aveer hi duvida se antre o cabo de Bojador e Nam dhomde começam as marquas e lemites do senhorio de Guinee que he do dito senhor rei de Portugal ficavam allgúus lugares e terras que nam foseem da comquista do dito reino de Feez por homde se dizia a comquista delles nam pertemcer a Portugal foi amtre elles asemtado firmado e comcordado que porque 390
  • asi o dito senhor rei de Portugal leixa e alarga a dita senhora rainha de Castella e a seus reinos e sobcesores o dito lugar de Belez como dito he que claramente e seem duvida e debate he seu (7 vj e da coroa de seus reinos pera que se remediem os malles e danos que eram fectos e cada dia se esperavam que fizesem os mouros aos ditos vassallos e naturaaes dos ditos reinos de Casteella que a dita senhora rainha de Castella de Liam e de Graada etc e o dito senhor rei Dom Fernando seu padre como admenistrador e governador por ella de seus reinos e senhorios largase e deixase como de feito larga e leixa ao dito senhor rei de Portugal e a seus reinos e a todos seus erdeiros e sobcesores deste dia pera todo senpre jamais todo e quallquer dereito e auçam e rezam que elles e os ditos reinos de Castella etc per qualquer modo e maneira posa teer e tenha em todos e quaaesquer lugares e teerras que aja nas ditas comarquas e lemites a saber desd'o dito lemite das ditas seis leguoas que ficam com ho dito lugar de Belez da parte contra Cepta comsiguimdo os lugares e terras que ho dito senhor rei de Portugal teem no reino de Fez ate chegar ao dito cabo de Bojador e de Nam e que pella rezam sobredita e por outra quallquer cuidada ou nam cuidada nunca em tempo alguum se posa dizer que o que dito he pertence a Casteella. E em tall maneira lhe outorga e leixa todo o que dito he que no meo de toda a dita teerra e comarquas nam posa ficar nehuum direito auçam nem rezam a dita senhora (8) rainha de Casteella nem a seus reinos erdeiros e sobcesores e desde os ditos lemites do dito lugar de Belez da Gomeira (i) comseguimdo os ditos lugares que ho dito senhor rei de Portugal teem em o dito reino de Feez ate ho dito cabo de Bojador e de Nam fique livremente e sem duvida nem debate aos reinos de Portugal como se tudo lhe fose julgado por da sua conquista do reino de Feez. Pero em esto nam se emtemda que emtra a Torre de Samta Cruz que estaa em a mar pequena que he dos ditos reinos de Castela porque esta ha de ficar e fica pera a dita senhora rainha de Castella e pera seus erdeiros e sobcesores. Da quall torre nam se poderá porem trautar por os súditos e naturaes dos reinos de Casteella de Lion e de Grada etc. salivo defromte delia e nam ao longo da costa pera huum cabo nem pera outro e comtanto que desd'o dito cabo de Bojador por o mar e costa da Berberia contra a parte do Levante os súditos e naturaaes dos ditos reinos e senhorios de Castela de Liam e de Graada etc e dos reinos e senhorios de Portuga» etc posam hiir e vUnr e vãao e venham livre e segura e pacificamente a pescar e saltear e comtratar em teerra de mouros por a dita costa e surgir da maneira que ate aqui o podiam e acostuma- vam fazer pagamdo os sobreditos em cada huum dos lugares e fertelezas e lemites delas que agora estam fectas e se fezerem (8vJ daqui adiamte (') Riscadas as palavras: que com elle ficam por bem deste asento e capi- tollacam 391
  • os direitos ordenados e que esteverem postos em os taes lugares. Com- tanto porem que os dereltos que se ouverem de pagar em os lugares e fortelezas e lemites delias que novamente se fezereem e forem tomados ou se derem nam sejam maiores que aqueles que se agora pagam aos mouros em os lugares e fortelezas que eles agora pesuem em aquella costa. Pero se novamente se fezesse alguua forteleza ou fortelezas ou povo- rações ou lugares omde nam ouvesse povorações de mouros nem se pagavam dereitos na tal forteleza ou lugar que de novo se povorase. Os que a ella forem a contratar ou esteverem contratando pagaram os dereitos que se pagarem no lugar que pesuem ou pesulrem os ditos mouros a elle mais achegado e comarquãao. Iteem. Foi comcordado firmado e aseemtado amtre os ditos procura- dores que todo o comthiudo em esta capitollaçam nem parte dello nam prejudicara nem trara impldimento por maneira algúua hao que estaa firmado capitollado e aseemtado pella capitollaçam e aseemto das pazes dantre estes reinos de Portugall e seus senhorios e os reinos de Castella e seus senhorios sobre o que toca a comquista do reino de Feez mas que fique pera sempre jamais firme estável e valiosa como na capitollaçam e aseento das ditas pazes he comtiudo. E que todo o que dito he e cada húua cousa e parte dello o dito Dom Amtonio precurador do mui alto muito eixcelente primcipe e muito pode- roso senhor (9) rei de Portugall etc por vertude de seu poder que aqui vai emcorporado e o dito Gomez de Santilhan precurador da muito alta muito eixcelente princesa e muito poderosa senhora rainha de Castela etc por vertude do dito seu poder e procuraçam que aqui vai emcorporado prometeem e seguram em nome dos ditos senhores seus constetulmtes que elles em aquelo que a cada húua das ditas partes toca e seus sobcesores reinos e senhorios pera seempre jamais teeram e guardaram e compriram realmente e com efeito cesante todo fraude cautella engano e ficion e semulaçam todo o contiudo em esta capitolaçam e cada húa cousa e parte dello e obrigarem se que as ditas partes nem nemhúua delias em todo o que a ellas toca nem seus sobcesores pera senpre jamais nam iram neem viram comtra o que aqui he dito e aseemtado e concordado nem comtra cousa algúua nem parte dello directe ni indirecte em maneira algúua nem em tempo alguu nem por algúua maneira cuidada ou nam cuidada so penna de cem mil dobras d'ouro castelhanas da banda que dee e pague a parte que quebramtar ou nam comprlir ou comtra ello for ou vier pera a parte que ho comprlir e o dar por penna e por imtarese conven- cional que pagaram por cada vez que ho quebrantarem ou comtra ello foreem ou vierem e a dita penna pagada ou nam pagada ou graciosa- mente remetyda (9 v.J que esta obrigaçam e capitolaçam e aseemto fique firme estável e valioso como nelle se conthem pera o qual todo asi teer e guardar e compriir e pagar os ditos precuradores em nome dos ditos senhores seus comstetuimtes obrigaram os beens cada huum da dita sua 392
  • parte moves e de raiz patrimoniaes e fiscaes e de seus súbditos e vasallos e naturaaes ávidos e por aver e arenunciaram quaaesquer leis e dereitos de que se poderam aproveitar as ditas partes e cada húua delas pera hiir ou viinr ou comtradizer o que dito he ou quallquer cousa ou parte delia. E por maior firmeza e seguridade de todo o contiudo em esta capitolla- çam e asento juraram a Deus e a Samta Maria e ao sinal da cruz em que poseram suas mãos dereitas e as pallavras dos Santos Avamgelhos dhomde quer que mais largamente sam sprltos em nome e nas almas dos ditos senhores seus comstetuimtes que elles e cada huum delles teeram e gardaram todo o que dito he e cada hflua cousa e parte dello realmente e com efeito segundo que aqui he aseemtado e firmado e capitollado e ho nam contradiram em maneira algúua nem em tenpo allguum. Sobre o qual juramento juraram de nam pedir asolviçam nem rela- xaçam ao Santo Padre neem a outro nemhuum delegado (10) nem perllado que a posa dar e ainda que de moto propio lha deem nam usaram delia e o dito Gomez de Santilhan precurador da dita senhora rainha de Cas- teella em seu nome e por si se obrigou sob a dita pena e juramento que deemtro de [ ] (i) dias primeiros seguimtes comtados do dia da fecta desta capitollaçam se dara ou emvlara ao dito senhor rei de Portugal ou a seu certo mamdado a spretura d'aprovaçam reteficaçam e outorgamento desta dita capitollaçam e asento sprita em porgaminho e asinada pello dito senhor rei Dom Fernamdo como admenistrador e governador dos reinos e sen[h]orios de Castella de Liam e de Grada etc. por a dita senhora rainha sua filha e por elle jurada e asellada do seello da dieta senhora rainha em seu nome e de seus reinos e de todos seus sobcesores e que elle como governador fara esta dita capitolaçam manteer comprir e gardar asi inteiramente e como nella he contiudo. E emtregando se asi a dita aprovaçam e reteficaçam e comfirmaçam na maneira que dito he ao dito senhor rei de Portugal ou a seu certo mamdado o dito Dom Antonio seu precurador em seu nome e por si se obriga que sera dada ao dito Gomez de Santilham precurador da dita senhora rainha de Castella ou a seu certo mamdado outra tall spritura d'aprovaçam reteficaçam e confirmaçam asinada pello dito senhor rei de Portugall seu comstetuiente e asellada do seu seello e por ele jurada (10 v.) no modo que dito he. E de todo o sobredito outorgaram duas sprituras ambas de huum teor as quaees asinaram de seus nomes e as outorgaram presente. 2.° documento (11) Que veemdo el rei Dom Fernando como governador etc. os gramdes danos que se sigiam de Belez a costa de Grada e d'Amdaluzia por remedio deles e serviço de noso senhor acordou de mandar fazer no (>) Espaço em branco, no original 393
  • penham de Belez como de feito se fez húua torre nom seemdo lembrado como o dito Belez era da comquista dei rei etc. por ser de dentro dos lemites do reino de Fez como mais claramente se mostra pela capitolaçam e as pazes e pella outra segunda capitollaçam fecta por Rui de Sousa sobre o contrauto de Melilla etc. E que vimdo a noticia dei rei etc. como a dita tore era fecta no dito penham de Belez lhe mandou requerer que lha mandase entregar por a elle pertencer e ser de sua conquista etc pera que amtre elles se conservase o amor que antre eles ha etc. E vemdo el rei como o dito Belez era de sua conquista e a elle per- tencia e queremdo conservar e gardar ho amor que antre elles ha e asi as capitollações das pazes que amte elles ha como he obrigado acordaram e detriminaram de lho mandar entregar como sua cousa que he. (11 v.) Pero porquanto o dito Belez aos reinos de Castela era mui necesario asi por ser mui cerqua dos termos da villa de Caça (sic) que ja pella outra capitollaçam lhe foi outorgada como primcipallmente pollo dano que a costa dos ditos reinos dello mais geralmente recebia e podia receber pello qual a elles mais comvinha e era proveitoso terem a garda e segurança do dito Belez e asi consiramdo como a costa de Berberia daquella parte contra Guinee em que os ditos reinos de Castella pretendem ter direito (i) ate o cabo de Bojador e de Nam he mais proveitosa e con- veniente ao dito rei de Portugal e a seus reinos asi pellos negocios de Guinee ilhas como por a cidade de Çafim e castellos que naquella parte tem e asi primcipallmente por se mais senpre conservar o amor paz e concórdia que amtre elles ha e se tirarem causas duvidas e debates dhomde o contrairo se pode seguir vieram a tal concerto nom se metendo contra Cepta mais que ate huua legoa (2) por costa e dali partimdo per terra Norte e Sul ate o confim do termo de Belez (»). (12) Item. Capitulo que fiquem a capitolaçam das pazes no que toca a conquista de Fez em sua força etc. (•») S.° documento (13 v.) Pero en esto no se entienda la Torre de Santa Cruz + que esta en la mar pequefia y es de los reynos de Castilla pero que esto ha de quedar e quedo pera la dicha sefiora reyna de Castilla e pera sus here- deros e subcesores de la qual torre non se podra tratar por los súbditos e naturalles de los reynos de Castilla e de Leon e de Granada etc. salvo defruente delia e no a la luenga de la costa pera un cabo ni pera otro. (') Riscadas as palavras: Em que ja foi duvida (') Riscadas as palavras: duas legoas (') Riscadas as palavras: item toda aucam que tinham ate o cabo de Bojador e de Nam sem fallar no lemite da comquista de Fez. (*) Seguem-se duas páginas em branco. 39J,
  • Pero des el cabo de Bojador por la mar e costa de Berberla contra la parte de levante los dichos súbditos e naturales de los dichos reinos e senhorios de Castilla e de Leon e de Granada etc* e de los reynos e sefiorios de Portugal etc podran ir e venir e vayan e vengan libre e segura c pacificamente a pescar e saltear e contratar en terra de mouros por la dicha costa e surgir de la manera que fasta aqui lo podian e acostumbra- van e acostumbran hazer pagando lo sobredicho en cada uno de los lugares ou fortaleza que agora estan fechas e se fiseren ou se dieren daqui adelante los derechos que agora pagan e han pagado e los que tienen de uso e de costumbre de pagaren e no otros ningunos ni mas í1). (A. E.) 4207. XVII, 7-2 — Capítulos e artigos que vieram de Castela, a res- peito do contrato do casamento da rainha de França. (Medina dei Campo, 1517). — Papel. 6 folhas. Bom estado Invocado o nome de Chrispto. Visto o stromento do contrauto dotal e duvidas e alegações de direito emviadas polo muito alto e muito poderoso senhor rey de Portugal parecia prima facie que a serenisima imfante filha do muito alto e muito poderoso senhor rey Dom Manuel e da serenisima rainha Dona Bianor sua molher nom tinha direito nas iiljo dobras que no dito contrauto heram prometidas aa filha femea em caso que morese o filho macho poios direitos alegados per esta parte poios letrados que o viram per mandado do dito senhor rey de Portugal como se mais largamente contem nas ditas alegações porque posto que do dito casamento nacese filho macho o tal filho faleceo em vida do pay. E nom obstante as ditas alegações a contraria parte a saber que a dita senhora infante lhe sam dividas as ditas iiijc dobras parece de direito mais verdadeira e mais consemtanea a vontade dos contrahentes o que se demostra polo que se segue. Primeiramente porque a promesa do dito senhor rey Dom Manuel de [dar] ao filho macho que nacese do dito matrimõio biijc dobras quamdo [o dito] senhor rei morese e morendo o dito filho macho sem ter outro irmão macho de dar a filha femea Uij"c dobras que he a metade da dita suma principal nam foi condicional como dizem os letrados que neste caso aconselharam amtes da tal promessa naceo logo civil e natural obrigação e não foi promesa condicional mas em dia ut l. si pupillus § qui sub conditione et ibi glo. ff. de nova. Prova se também polo tex. I. nam si cum moriar ff. de condi indebiti omde se traz que a promesa feita quamdo morer se se paga amtes da morte nam se pode repetir polo que a prometeo e pagou o que nam he por outra cousa senam porque amte da morte hera nacida a natural e civil obrigação porque doutra (i) Minuta de artigos destinados a acrescentar ao documento n.« lt 395
  • maneira poder se hia repetir ut I qui promisit eodein titulo e asl o decrara Bal. e Paulo de Castro na d. I. nam st cum moriar e Joam de Imola e Paulo de Castro e Bertolameu Socino na ley 1." ff. de condi et demostra. E posto que Bar na ley ifa stipulatus agrande na 2.* questam principal ff. de verborum obllga tenha que quando o dia he Incerto quamdo posto que seja certo que ha de ser como he o dia da morte seja condicional quanto he ao nacimento da obrigação e da aução posto que quanto a transmisão e pera se não poder repetir o que se pagar seja a vi da por pura per d. I. nam si cum moriar. Porem a mais comum opinião he contra Bar e que Bar nam diga (1 v.) bem prova se porque Bar fumda se na ley 1.' C. ut act ab hered. et contra hered. omde diz que he o tex. in quanto aly se diz as auçoes começarem dos herdeiros mas oulhando bem aquela ley nom obsta porque como diz Joam de Imola e Suei d. I. 1. hua cousa he se prometo depois de minha morte porque emtam a sustancia da promesa se refere depois da morte e asi procede o tex. na d. I. única. Outra cousa he quando slmprezmente prometo quando morer ou se morer ou per minha morte amtre as quaes cousas nam ha diferença ut l. quecumque § pre., ff. de verborum ob. E asi procede o noso presemte caso porque emtam nace a obrigaçam logo. E alem do que traz Imola e Suei se confirma polo tex. na l. 1 § si emancipato ff. de cola. bonorum ubi est casus que o que se leixa ao filho emancipado quando o pai morer ha o filho de traze lo a colação como aquirido em vida do pai posto que se fora aquando depois da morte do pai nom hera obrigado o filho a traze lo a colação e asi que ha gramde diferença ser a promesa feita per estas palavras quando morer ou depois de minha morte pera isto faz bem o tex. na d. I. qui duos § ff. de ma. testamento o qual alega Joa (sic) de Imola. Mas pera isto he milhor o tex. no d. § emancipato o que se confirma também porque a decisão da d. I. única ut actiones ab hered. et centra hered. he nova pera acrecentamento das decisões dos direitos amtigos a qual não vem pera decedir o caso da stipulação feita quando morer o qual estava decedido polas leis amtiguas ut dd. II. mas veo pera decisão daquela escrupulosa duvida de qua in l. scrupulosam C de centra et comit. stipu. por os amtiguos faziam deferença antre a estipulação feita quando morer e a stipulação que he feita depois da morte no qual caso parecia que nom podese valer a stipulação porque a sustancia dela se conferia [pera] depois da morte omde nom avia subjeito no qual a obrigação [se poudesse fun]dar o que se decide per aquelas novas leis. E asi claramente se mostra que a decisão da d. 1. única nam fala na stipulação quando morer na qual hera provido per as leis amtiguas. E se perventura Bar advertira a isto nom dixera no caso da dita I. cum moriar o que dixe pasou no discurso da lição e nom he maravilha se nom advertio a isto e faz também pera isto o tex. I. dies incertus ff. de condi de ubi cum multa gravitate o inpiscus (?) quando dixe que o dia incerto faz condição logo dixe em testamento quasi dicat nos contrautos 396
  • he o contrairo e asi pondera aquela ley Suei d. I. 1 omde também responde a outro motivo de Bar na d. I. ita stipulatus de inter usurio medi temporis o qual nom referimos por brevidade. E funda também esta parte per o tex. d. 1. 1 e per outras que per ele se podem ver. E alem de todas estas cousas no noso caso se ham de ponderar as palavras do contrauto dotal omde diz per esta presente scriptura se obriga e asegura que por seu falecimento leixara e dara asi que a obrigação foi de presemte e a execução dela foi deferida ao tempo da morte asi que a promesa não foi condicional í. ex his verbis C quando dies leg. cod. Bar. I. quaecumque § fi. //. de verb. ob. nec etiam dicta promisio fuit conditionalis posto que fose feita ao filho que nacer ut I. interdum ap. ff. de verb, ob et dato que nisto fora condicional per natureza da cousa ut I. 1 ff. de condi d. Porem tanto que naceo filho macho em vida dei rey ficou purificada a condição e naceo logo a natural e civil obrigação como ja fundamos asi que morendo o dito filho macho logo ouve lugar a sustituição da filha femea quanto a metade da dita suma porque a sustituição se pode também fazer amtre vivos ut l. quotiens C de dona qui sub modo. (2) 2." Porque posto que o dito contrauto fora condicional e fora verdadeira a opiniam de Bar. nam se avia de regular segundo a natu- reza das ultimas vontades como dizem os ditos letrados porque ha grande diferença antre os contrautos condicionaes e ultimas vontades ut in § ex conditionali insti. de verb. ob. omde a stipulação condicional se trasmite aos herdeiros e o legado condicional não ut l. única § sin ante d. cadu. toll, et l. heres meus de condi de per glo. I. sub conditione ff. de condi, in deb. e os direitos dos contrautos são mais fortes que os das ultimas vontades porque no contrauto intervem o facto daquele que quer prover se a si e a seus herdeiros I. si pactum ff. de proba o que nom he no legado como diz a glosa no d. § ex conditionali e nos contrautos a condição retro trahitur I. potior et I. qui Balneum ff. qui potio in pigno hab. et cardi cie. fi. de elect, e em direito se trazem muitas diferenças antre os contractos e ultimas vontades as quais seria trabalhosa cousa aqui recontar e mormente ha isto lugar nos contrautos dotaes aos quaes o direito favorece capitulo único de filis nat. ex mat. ad morga contract, et in cap. mater et cap. filii de feudo fu. controve. inter dominum et agnatum e em outros muitos direitos. 3.° Dado que se ouvese de regular o dito contrauto segundo a natu- reza das ultimas vontades aimda a dita filha se deviam as TÍTjc dobras porque esta substituição que foi feita a filha he compemdiosa porque foi feita ao macho se morese sem filhos ut l. centurio de vulga. pupi ff. et l. precibus C. de impub. et aliis substi capitulo Rainuntius de testis et cap. st pater eodem ti. lib. bj que substitutio continet ni se vulgarem segundo comum opiniam de Bar. e dos Doutores na d. I. centurio ubi Bar. colu 10 et I. quandiu ad fi ff. de acqui he e que o substituto no noso caso se admita pola sustituição vulgar contenta na compendiosa quer o 397
  • filho faleça em vida do pai quer depois Ternocino d. I. precibus e Bar. na d. I. centurio e Bal. const. 170 incipietur quidam Nicolaus volu 5.' onde diz que a sustituição compendiosa comprehende muitos tempos e muitos casos e comprehemde o caso em que o instituido falece em vida do testador porque a sustituição apta comprehendere plures casos et têmpora nom se ha de restringir a hum so caso mormente ao caso em que a sustituição se vicia e anula mas ha se de emtender em todo caso e em todo tempo porque omde o testador não distimgue nos não avemos de distimgir e que a sustituição vulgar aja lugar posto que o instituido morra em vida do testador he tex. I. si pr. filium de vulga pupila glo. et Bar. I. tíallus § quidam recte ff. de lib. et posthu l. thais § splemdoforus ff. de fideicom lib. 4." Porque dado que a dita sustituição fora fidei commisaria aimda os herdeiros do dito senhor rei heram obrigados a dita suma posto que o filho morese em vida do pai he tex. na ley Celsus in principio ff. de leg. S.° omde o testador instituio herdeira sua filha e a hum Liberto legou ij° e gravou (?) o Liberto que restituise o dito legado a outra pessoa o qual Liberto moreo em vida do testador foi duvida se a filha herdeira hera obrigada pagar a dita soma aquela pessoa a que o dito Liberto avia de restitui la e determinase aly que si porque posto que o legado foi caduco por morer o Liberto em vida do testador porem o legado fica com o herdeiro com o mesmo emcarego com que o tinha o Liberto l. única § pro S.° e de cad. tol. E asi no noso caso os herdeiros do dito senhor rei seriam obrigados pagar a dita suma dado que o filho gravado morese em vida dei rey. Confirma se isto pola decisão da lei Lutius que est ãtepe § filiam ff. d. leg. 2.° omde se diz que o legado . c. de fecto dos instituídos e substituídos se entemde ser repetido também dos herdeiros ab in testado posto que nom seja aposta a clausula codicilar. E asi no noso caso como a soma de iiij0 dobras que foi leixada a filha foy em de feito (2 v.) dos filhos machos aos quaes se leixavam biij0 dobras parece ser também comitido aos herdeiros que dem a filha as ditas iiij0 dobras no caso em que os machos falecesem em vida do pai como foi no caso do dito § filiam e per esta ley Bal. nos propios termos do noso caso aconselhou const. 167 2." volu. omde aconselhou que se o testador instituio duos filhos seus por herdeiros e se algum deles morese sem filhos o outro socedese en tudo e se ambos moresem sem filhos a metade de sua herança se dese a proves que se os ditos filhos ambos moreram em vida do pai o qual moreo depois que os herdeiros sam obrigados a dar aquela metade aos proves nem se pode dizer que naquele caso foi posta clausula codicilar porque Bal. nom faz dela fumdamento antes diz que naquele caso nom aproveitou cousa algua e somente se fumda Bal. no d. § filiam e em dizer que a dita sustituição foi compendiosa e continha em si a vulgar como ja dixemos porque as ditas palavras se morer sem filhos sam prenhantes e comprehendem o 398
  • caso em que o filho morre em vida do pay e o caso em que morre depois e asi que parece que aly se decide o noso caso. 5.° Porque aquela palavra e falecendo el dicho fijo maior e aquelas palavras se falecer sem filhos nom requerem que se ajam de comprir depois da morte do pai amtes abasta comprir se quamdo quer em sua vida tex. est notabilis lege hec conditio in principio ff. de condi de que diz estas palavras esta condição a minha filha quando casar he tal que o testador somente quis a condição se aver de comprir mas nom se requere quando e portanto se a filha se casou depois do testamento em vida do testador abasta mormente quando a condição he tal que hua so vez se aja de comprir ad idem est tex. I. si quis heredem C. de insti et 8ubsti ibi omni veterum dubitatione explosa sancimus quando- cunque impleta fuerit conditio sive vivo eo eive mortuo tempore sive post mortem conditiones videri impletam ad idem est tex. I. 3 a principio ff. de leg. ad idem omde diz que nas condições que hua soo vez se ham de comprir a palavra que se pode referir a muitos tempos emtende se segundo o que primeiro aqueceo he também pera isto bom o tex. na ley in substitutione o principio ff. de vulga pupi omde se diz que na sustituição pupilar que se faz ao filho per estas palavras — quem quer que a mym for herdeiro seja também herdeiro a meu filho empuberi — verificam se estas palavras naquele que também foi herdeiro em vida do pupilo posto que ao tempo da morte do pupilo nom seja herdeiro. 6." Porque esta condição se falecer sem filhos he casual porque pemde a casu l. sus quoque de hered. insti e porem he notorio em direito que quando na disposição se põe a condição casual abasta que ela se verifice em vida do testador est casus I. 2. ff. de condi de. omde Bar. diz isto proceder nos contrautos e nas ultimas vontades porque he visto o testador considerar o efeito do comprimento da condição e nam o modo e abasta que o efeito se sigua sem oulhar como ut d. I. her conditio et m. I. si mater C. de insti susti. 7.° Porque se as ditas palavras se emtendesem do filho que morese depois do pay somente e nam do que morese amtes resultaria grande absurdo e contra a vontade dos contraentes a saber que se o filho primogénito em vida do pai morese com filhos que os taes filhos nam viriam por vigor da substituição da qual na primeira clausula do con- trauto se faz menção que diz que por falecimento do dito filho maior quedaram as ditas bííjc dobras ou seu justo preço e valor como dito he ao (sic) herdeiros que dele descenderem o que seria cousa muy absurda porque a vontade dos contrahentes foi prover nam somente ao filho maior mas aimda aos filhos descendentes dele e nom somente seria contra a vontade e contra as palavras mas seria contra direito porque o direito e esperança acquirida ao filho posto que seja per contrauto condicional se transmite aos herdeiros descendentes ut in [§ ex] condicicnali insti de verbis ob non docto l. heres meus ff. de condi de asi que pois na dita primeira clausula do contrauto se verifica também do filho que faleceo 399
  • em vida do pal asl também de necesldade avemos de dizer o (3) mesmo na seguinte clausula a qual vem acrescentado e declarado a primeira per omde se ha de entender em todo caso compremso na primeira lege 1° § lex falcidia et ibi Bar. et Paul de Castro ff. ad l. falcidiam porque todas as cousas que sam no termo ao qual se faz relação se entendem ser repetidas no termo referente l. si ita scripsero ff. de condi de l. a se toto de hered. insti e nam somente a crara mas aimda a duvidosa des- posição que he coherente a outra instituição ou substituição toma decra- ração e emtendimento dela l. 1. C de impub. et alis substi. I. si plures sunt instituti ff. de hered. insti et una partícula dispositionis declaratur per aliam I. si servus plurium g fi. cum l. sequenti et I. qui filiabus ff. de leg. 1.° lege utrum et ibi non auge ff. de peti hered. I. cum pr. ff. de pactis dota. 8." Porque este emtendimento he conforme com a mente dos con- trahemtes que foi em caso que nacese e morese filho macho dar a sua irmã a metade da dita soma de biijc dobras e se se emtendese do filho que morese depois do pai e nam do que morese em vida do pai defraudar se hia o juizo dos contrahentes por usar de muita subtilidade o que se nom ha per direito de compadecer como diz o tex. d. I. si quis heredem ibi nedum nimia utimur circa hujusmodi semsus subtilitate inditia testantium defraudentur e asi também por muita subtilidade a vontade dos contrahentes nom se ha de empedir ut l. 1 C. ut act ab hered. et contra hered. 1. sicut § si debitun in fi. ff. quibus mod. pignus vel hipo. ta. E se isto procede em desposição de pessoas privadas quanto mais nas disposições e contractos dos primcipes na boca dos quaes a verdade ha de ser mais firme como dixe Bal. capitulo 1.° § fi. de his qui feudum dare po. e nam somente nos contrautos mas aimda na liberalidade das cousas que concede o bom e verdadeiro príncipe ha de ser como o Norte no Ceo e constantemente persistir e dizer quod scripsi scripsi ut dixit Bal. const. 327 colu 2 vol. 1° omde também diz que muito convém aos reis e emperadores aquela palavra semel locutus est Deus et iterum quod scripsi scripsi e que o primcipe ha de ter hum calamo e hua limgoa e nam muitas limgoas porque scripto he que proceserunt a labis meis non faciam irita. E em outra parte diz Bal. que o primcipe nam ha de hir per ambages in capitulo 1." versi investitura de nova forma fidelitate. 9.° Porque como dixemos no 3." fundamento na dita substituição compendiosa foi comprehemsa vulgaris segundo a comum opynião e dado que a sustituição em mais fortes termos fora feita em hum soo caso a saber quando morese o filho depois da morte do pai avia também de estemder a caso simile a saber quando morese em vida do pai I. gallus § quid si tantum et ibi Bar ff. de lib et posth. I. fi et ibi docto C. de insti substi Bar et alii l. 1. ff. de vulga pup. idem Bar. I. 3 C. de hered. insti. E posto que Ange l. 1 § 1 ff. de vulga pup. diga que quando o tes- tador escolhe hua specie de duas nas quaes se verifica a substituição vulgar a saber se nom poder ser herdeiro ou se o não quiser emtam bem JfOO
  • se estemde a outra per non d. § et quid si tantum porem se escolhe hum individuo dos que se contem debaixo de hua das ditas species ou caso nom se estemde a caso disimile ou contrario e portanto diz que aconselhou em Frorença que se o testador dixe instituo minhas filhas e a Ticio substituo a mym e se o substituto morer em minha vida entam substituo a Seio. Se Titio falecer depois da morte do testador nom sera admitido Seio sub (S v.) substituto porque o testador substituio em caso que Ticio morese em vida do testador e no caso em que morese depois da morte do testador nom o exprimio nem decrarou e por iso nom ha lugar a substituição alega o tex. na ley si mater § 1. ff. eodem ti. et idem tenet Ange. I. quandiu af. ff. de acqui hered. et l. si pater filium ff. de vulga pupi porem a opinião de Ange nom he verdadeira e Joa de Imola a reprehemde expresamente no capitulo Rainuntius de testamentis in ma- téria vulga substi. per tex. d. § et quid si tantum et ad glo. d. I. si vir dicit patere responsam ex ibi non per Bar. E contra Ange tem também Alexand d. 1. 1 col. 4 de vulga pup. et consi. 1.' in p.° volu et Suei nus d. I. 1. colu. 1Z ff. de vulga pupi et Guilhelmus bened. late in sua repeti cap. Rainuncius fo. Z8Z fine que a substituição feita em caso que o herdeiro faleça vivo o testador se estemde ao caso que faleça depois de sua morte et eo contra juxta doctrinam Bar. d. § et quid si tantum et d. I. 1. § 1. omde traz muitas cousas e refere muitos Doctores outros que tem o mesmo domde resta que dado que fora expreso o caso se o filho dei rei morese depois da morte do pai ainda averia lugar a substuição morendo o filho em vida do pai quanto mais se ha isto de dizer in substi- tutions se a substituiçam he feita simprezmente nom expreso o dito caso. 10.° Esta parte se prova na ley quandiu afi ff. de acqui hered. omde se traz que estinto o 1.° grao da substituição se admite o seguinte por quem tex. Bar. ibi ad finem diz que se o testador instituio o filho impúbere e substituio pupilarmente a ele Titio e quando quer que Titio falecer substituio Sempronio se aquecer que Titio faleça am te (1) que faleça o pupilo e depois faleça o pupilo que Sempronio ultimo substituído poderá estimto o 1.° grao da instituição ser admitido traz pera isto que a substi- tuição de Sempronio foi compendiosa que comprehemde a vulgar como dixemos no 3.° fundamento e diz mais que dado que a primeira e 2." substituição fose fidei commisaria posto que o 1.° fidei commisso desfaleça porque moreo o primeiro fidei commisario fiqua o fidei commiso com seu emeargo com o herdeiro alega a dita ley única § pro secundo C. de Cod. toll como dixemos no 3.° fundamento e a opinião de Bar. tem Bal. Paul. Ange e outros modernos. Xj Esta parte se persuade porque se outra cousa se dixese a saber que a filha femea irmã do filho macho defumto ante do pai se nom admitise pola substituição feita ao irmão decedente sem filhos resultaria grande absurdo a saber que em nehum caso se admitiria quer nacese (i) Riscado: da idade pupilar 28 m
  • macho quer nam nacese o que he contra a vontade dos contrahentes mani- festamente que quiseram prover a filha em todo caso quer nacese macho (i) e morese loguo quer nom nacese e que seria de pior condição a filha que teve irmão macho que faleceo em vida do pai quod filia quae nunquam fratrem masculurn habuit quod non est ferendum porque vemos nas desposições dos contrahentes mais se favorece a filha que teve irmão macho que a filha que nunca o teve ?. si viva matre C. de bonis mater l. publicus § 1. ff. de condi de e perventura vendo isto os letrados que aconselharão o contrario na decisão do 2.° dúbio dixeram que a filha se admitise as ijc dobras pola ultima clausula da substituiçam quando o macho nom nacese. Porem isto nam se pode dizer porque se destrue per o que trazem os mesmos letrados na decisam da 2." duvida nos fundamentos da parte contraria e também porque esta condição se filios nom gerar se exclude logo como sam (tf) nacidos e nas condições momentâneas nam se requere perseverancla d. I. si quis hered. C. de insti et substi. I. Aretusa ff. de statu homi l. emxa ff. de verb, signifi et in terminis ita dicit Bal. consi. 57 volu. S.° E isto dizem todas as palavras deste contrauto ibi que nacere et ibi e por falecimento et ibi e falecendo sem herdeiros et ibi se do dito matrimonio nom quedare /. et ibi e em caso que do dito matrimonio nam seja nacido filho as quaes palavras sam momentâneas e estas deradeiras decraram todas as prece- demtes e também me move porque se nam fora in principio provido expresamente e especialmente no caso que nacese e morese macho emtam nom hera de maravilhar se se dixese que a substituiçam feita em caso que não nacese macho se extemdese ao caso omde nacese e em vida do pai falecese ut d. I. fi porem omde foi feita special provisão disto no principio a clausula que depois se segue nam pode referir se ao caso specialmente provido I. alimenta § basitíce et l. stichus ff. de ali. et ciba lega l. 1. § eum qui ff. de postis l. sed etsi per Pretorem § deimde ff. ex quibus casis ma. I. coheredem § qui patrem ff. de vulga pupi Bar. et Docto I. talis scriptura ff. fi ff. de leg. 1.° I. samtio legum ff. de penis. 12.° Porque como naceo o macho posto que loguo falecese o direito foi aquerido a filha femea per a dita soma de iiije dobras Arg. I. uxoris abortu C. de post hered. insti omde o posthumo em nacemdo posto que loguo faleça rompe o testamento nem se reconvalida per sua morte e o filho pretérito ja nacido posto que em vida do testador faleça nom reconvalesce o testamento de jure Pretorio I. si filius qui in potestate ff. de lib. et posth. faz também pera isto porque do beneficio do pretérito posto que moira ou nom queira anular o testamento logo se comete o edito a outro filho posto que seja instituido pera que posa per beneficio do pretérito intentar contra o testamento e rompe lo l. 1 § si quis ex liberis et I. si post mortem § fi ff. de bonorum po contra Tab. domde posto que o filho pretérito nom queira ou não posa gozar do dito beneficio O) Riscado: quer nam nacese m
  • per sua pessoa poderá dele gozar o outro filho ou filha ao qual foi aberto o edicto polo beneficio do outro ut d. § fi et qui ibi dicit glõ. cõmu- niter aprobata ulterius in individuo pera isto he o tear. I. cum uxori O. quando dies leg. cedit omde ha lugar o legado condicional se nacerem filhos tanto que eles nacem posto que logo moiram. Os contrahemtes aqui consideraram dous casos a saber hum quando nunca nacese filho macho no qual a filha se devem ijc dobras outro quamdo nacese e morese no qual caso se lhe ham de dar iiij° dobras o qual caso aqueceo por iso se lhe devem as iiij0 dobras. A si como vemos que aquele que nam he mas espera se que se admita faz parte l. si duobus a principio ff. de leg. 1.' e soo a esperança empede o direito de acrecer na pesoa do conjumto asi também digamos no noso caso que o nacimento do macho e esperança de aver toda a soma faz parte e seja seu nacimento em consideração pera que compita a irmã a metade da dita soma. 13." Porque a verdadeira e fundamental rezam de deferença daqueles dous casos quando o macho nacer ou nunqua nacer nam he aquela que alegam os ditos letrados que aconselharam nos seus fundamentos a saber porque quando naceo e morreo post mortem patris sem filhos a filha femea emtam como mais próxima parece ter direito a toda a soma de biij0 dobras e por iso os contrahentes disposeram e limitaram emtam que ouvese somente a metade da dita soma mas quando o filho macho nam fose nacido dizem eles que cesa a dita rezam e por iso quiseram emtam que ouvese a filha no mais que ij° dobras porque se bem se advertir amte daquela disposição a filha femea nam hera substituída ao irmão macho na 1.* clausula do contrauto nem como sua herdeira de necesidade avia de aver a dita soma porque somente (k v.J foi isto speceficado dos herdeiros descendentes do filho mormente estando a may em meo a irmã nom seria a mais chegada domde nom se pode dizer que esta foi a rezam. A verdadeira ergo rezam he porque no 1." caso quando nacese filho logo naceo a obrigaçam e sperança da divida como dixemos das biij" dobras ut d. § ex conditionáli e quiseram os contrahentes prover que como quer que per morte do filho que faleceo sem filhos o pai e seus herdeiros sejam livres da dita soma que isto seja com hum grao de sal a saber que dê em tal caso a metade da dita soma a filha femea irmã do macho defunto mas no caso em que nunca naceo filho macho emtam foi provido poios contrahemtes que se dise a femea ij= dobras porque emtam o pai e os herdeiros seus nam sam livrados da dita maior soma porque nam foy nacido direito nele nem esperança de divida pois nom naceo macho mas omde ele naceo e naceo a obrigação ficam as relíquias do nacimento do macho nem he visto de todo ser findo e acabado aquele de quem aimda fiquam as relíquias l. talem § fi ff. de hered. insti Bal. § ilud de prohibita feudi alie per fede e as relíquias da qualidade pasada ou estimta sam muito em consideração como traz Felino capitulo qui in eclesiarum colu. S. 1. de consti. J,08
  • 14." Esta parte favorecem as palavras do stromento dotal omde diz e falecendo o dito filho maior sem herdeiros que dele descemdam as quaes palavras alem do que ja dixemos em caso símile diz Bal. que sam prenhantes porque se podem emtemder quer moira em vida do testador quer depois de seu falecimento ita dicit Bal. const. 167 volu 2 omde diz também que nom ha hi rezão per omde se aja de restrlmgir ao que morer depois. Item omde diz ficaram as ditas biij° dobras ao irmão maior despois dele que estonces sera do mesmo matrimonio primogénito asi que claramente simte do tempo da morte dei rey porque como diz Bal. I. 2 volu. 1 C. de jure emphiteo primogenitus dicitur illc que ao tempo da morte do pai antecede quare sucesio habet naturam relationis ad tempus mortis. E portanto se oulha quem he primeiro ao tal tempo et idem vnr. inuere as palavras do dito contrauto omde dizem — e se lhe pagaram em os ditos 4 anos e na maneira que se contem no dito cap.® — e como quer que os ditos 4 anos se aja de contar do tempo da morte dei rey segundo tenor da dita clausula claramente simte que proceda posto que o macho faleça em vida del rey. E se o contrairo se dixese seria dizer que se o filho macho segundo morto o primeiro ficase vivo per morte do pai nam poderia aver a dita soma pois a substituiçam se ha de emtender morendo o filho macho maior depois da morte do pai o que seria grande absurdo. E contra a mente e palavras dos contrahentes que quiseram prover ao filho macho posto que fose segundogenito item fazem também pera isto as palavras seguintes. E se do dito matrimonio nam ficar outro filho barao e ouver filhas ponderamos a palavra nam flquar do matrimonio omde craramente se ha de emtender se nom ficar ao tempo que se aparta o matrimonio porque a qualidade jumta ao verbo emtende se segundo o tempo do verbo I. in delictis § si extraneus ff. de noxa. Item o que depois diz das Uij° dobras diz que se pagaram na mesma maneira asi que include o quadriénio contando o do tempo da morte dei rey. E posto que do sobredito resulte crara reposta ao que se alega pola parte contrairá porem aimda mais specificadamente responderey nom obsta o primeiro e segundo fundamento deduzido por os ditos letrados porque como dixemos o dito contrauto nam foi conditional e dado que o fora nam he de natureza que impida o que dito he como dixemos no 1» et 2.° fundamento. E posto que fora necesario comprir se a condição da morte do (5) pay e do filho porem nam se requere que o filho viva mais que o pai amtes abasta o comprimento da substituição que vivo o pay faleça como largamente provamos amtes se no contrauto expresa- mente fora dito do filho stante ao tempo da morte do pay aimda a femea sustituta seria admitida as iííj° dobras morendo o macho em vida do pai porque as taes palavras mais sam vistas a poerem se pera demos- tração que pera fazer condição I. fi. § Seia ff. de lib. legata. E asi seria o semtido que posto que stee ao tempo da morte se porem faleceo depois sem filhos que as ditas Híj0 dobras se dem a filha ita Singli consuluit m
  • Paul de Castro const. 287 volu. 2.» incipiente casum istum et ibi respondei ad I. si heredi plures ff. de condi insti na qual se fumdam os ditos consulentes. 3.° Fundamentos nom obsta porque como dlxemos pera que a metade da suma se dee a filha falecendo o macho basta que fose nacldo o macho e nacida aquela sperança de ser devido e porque do dito contrauto logo naceo cível e natural obrigação como dlxemos. O 4.° fundamento do argumento ab ordine litere nam vai cousa algua no noso caso porque de qualquer maneira que se a stpritura ordene ha se de oulhar a disposiçam de direito aa qual os contrahentes sam vistos ter respeito I. tale pactum § fi ff. de pactis Bal. I. precibus C. de impub. et alis substi a qual he que abaste em qualquer tempo que o filho falecer porque a temçam dos contrahentes nam foi fazer tal orde- nança se nam dispoer quem se ha de admitir ao tempo que ha lugar o relicto. Item o argumento ab ordine litere nom he regularmente valido non archi Joa. and. domi in cap° mandato de prebendis lib. bj mas casualmente as vezes se guarda wt ibi per eos. O 5." fundamento também fica excludido polo arriba dito. O 6." de clausulis copulatis per copulativam nom obsta porque he posta em diversas orações e clausulas hua das quaes se põe em defeito de outra e quando a copula se põe em diversas orações nom se requere o concurso de todas i. 1. ff. ad. I. eor. de Sica l. 1. et ibi Bar. in fi. ff. de his qui non in fa. et idem Bar. I. 1. ff. de justitia et jure porque emtam se põe a copula et continuative non copulative. O 7." fica excluso polo sobredicto. O 8.° se exclude porque nam pode resultar o tal inconveniente porque o filho macho que do dito matrimonio depois nacese excludiria a femea porque se ha de oulhar o tempo da morte do pay pera se aver de admitir o macho ou a femea I. intervenit ff. de lega. prestandis I. si post mortem in principio ff. de lega. 1.° I. generaliter § si homini libero ff. de fideicõ lib. E isto se mostra ex tenore instrumenti onde diz e se do dito matrimonio no quedare otro fijo baron y huviere hijas etc. 9.° Similiter nom obsta porque aqui verbum heredibus nom se toma dos herdeiros per aditiones senam dos herdeiros por rezão do samgue enquanto diz herdeiros que dele descenderem et in his que transeunt in filium ut filium nom he necesareo que o filho seja herdeiro de seu pay I. f. operarum juditio ff. de operis lib. I. si post mortem a principio ubi non Paul. ff. de leg. 1." et Paul de Castro I. si cum hominem ff. de fidei uso. (5 v.) O x" se exclude porque o semtido he que morto o pay et desfalecendo o filho macho porque hera morto dar se a a metade da maior soma a filha e nom requere a morte do filho depois da morte do pai como largamente provamos. 11° 12° et 13° fundamentos nom obstam porque se nam pode negar que nam sejam também aquelas palavras comuas como diz Bar. I. centurio ff. 405
  • de vulga pupi e comprehendem também a substituição vulgar como arriba fundamos e porque nos legados e doações causa mortis omde também as palavras se entendem obliquas porque o legatário ha de tomar da mão do iierdeiro como diz Bal. I. si am tea C. de dona ante nuptias et habetur l. 1. C. coram delegat. Porem também se emtende nos legados em tal caso a substituição vulgar l. ut heredibus ff. de leg. S.° l. única § in principio et § pro tt.° C. de cadu. toll, e porque também na substituição fidei comisaria como provamos o fidei commiso fiqua com seu emcarego de restituir o fidei commiso com o herdeiro ut d. I. celsus et mais larga- mente o trouxemos em riba. Ao 14 se responde que nam he absurdo que a neta dei rey nacida ex filio majori excluda a tia porque a provisão 1." foi feita ao filho maior macho e aos que descendesem dele e avendo hi socesores da sua linha nam ham de vir os que são doutra linha posto que sejam mais chegados cap.' 1." de natura suces. feudi. E o mesmo se responde ao 15 fundamento que vem a reimcidir no mesmo. O xbj° nom obsta porque aqui nam foram as palavras ambíguas mas claras e que comprendem este caso e também nele a disposição de direito he crara segundo a vontade dos contrahemtes e o mesmo se responde ao 17 fundamento porque aqui somente ha hum semtido a saber se o filho nacer e morer quer em vida do pai quer depois porque as palavras do contrauto se emtendem e regulam segundo a disposiçam do Direito l. si duo ff. de acqni hered. Bal. I. liberti Colu 7." C. de op. libert. O xbiij° nom obsta amtes faz por esta parte porque os contrahemtes segundo sua mente e segundo a disposição de Direito emtenderam quando quer que o filho morese. O xix et xx ficam sublatos polo que dixemo no xj° fundamento e no 13." (L. P.) 4208. XVH, 7-3 — Apontamentos dados pelos rei e rainha de Espanha a D. Alvaro, seu primo, a respeito do que devia dizer a el-rei D. Manuel sobre o seu casamento. Medina dei Campo, 1497, Junho, 21 — Papel. 4 fo- lhas. Bom estado El rey e la reyna Lo que vos don Alvaro nuestro primo haves de dezlr de nuestra parte al sereníssimo rey de Portugal nuestro fijo por virtud de nuestras cartas de creencia que pera el levays es lo siguiente. Primeramente le direys como vos nos requerlstes de su parte que cumpliessemos con el lo que entre nosotros sta capitulado sobrei casa- miento del y de la prlncessa de Portugal nuestra fija y que fuessemos a entregargela dentro del tiempo que sta assentado y que os respon- dimos que vos soys bueno testigo pues conoceys quanto amamos al dicho Jf06
  • rey nuestro fijo que era escusado fazemos requerimiento nl tener el pensamlento que fuesse menester fazerlo pera nenguna cosa que con obligacion o sin ella hoviessemos de fazer por el y mucho menos pera en esta que sin duda desseamos la brevedad della mucho mas que el porque demas de quanto lo desseamos por lo que nos viene bien y por lo que a el toca nos cumple que esto se acabe sin dilacion por star libres pera las otras cosas que havemos de fazer y senaladamente que por star ya en las fronteras de Rossellon y de Lenguadoque embaxadores del rey de Francia y nuestros entendiendo en el trato de la paz general nos cumpliria mucho para el bien de la dicha paz general allegarnos luego hazia aquella frontera y no lo podemos fazer fasta dexar esto acabado de manera que sta claro que de qualquier dilacion que en ello haya nos pesa mas que a el y (1 v.) querriamos que no la huviesse y havemos stado y stamos siempre en cumplir con el lo assentado tanto que ahunque antes de nuestra partida de Burgos yo la reyna stava mal de calenturas como sabeys y todos los fisicos fueron de voto que no par- tiesse y me lo requirieron y protestaron diziendo que me ponia a mucho peligro lo qual si tuvieramos gana de alargar era causa assaz sufficiente y justa pera no partir y pera alargar quanto quisieramos pero como nuestro desseo era y es de cumplir con el y de abreviarlo quanto mas pudiessemos nos partimos contra el voto y protestaciones de los fisicos posponiendo mi salud por cumplir con el y como lo fezimos con buena intencion plugo a Dios que me halle mejor. Y que ya sabe que al tiempo que se tratava este casamiento la princessa pidio por condicion que el rey huviesse de echar todos los hereges de sus reynos y sefiorios antes que ella entrasse en ellos y esto mismo pidio al tiempo que se fizo el desposorio y no lo queria hazer hasta que fuessen salidos sino que todos deximos que no lo detuviesse por aquello que antes que ella fuesse a Portugal serian echados los dichos hereges y con esta con- dicyon fizo ella el desposorio y acahecio que dos o tres dias despues de hecho a tiempo que no pudia el ahun saber el desposorio ni la con- dicion que en el se havia pedido vino nueva como el havia mandado que saliessen de sus reynos todos los dichos hereges de manera que a todos nos parecio cosa que vénia de Dios pues que a hun mismo tiempo puso en la voluntad aquello al rey alia y a la princessa a qua no sa- biendo (2) el uno del otro y en que el lo mando assi de suyo y tan temprano tuvimoslo por cosa hecha y assi no miramos en el tiempo en que el havia mandado salir a los dichos hereges ni en el tiempo en que haviamos assentado que le entregaríamos a la princessa qual era pri- mero y como no se dixo nada a la princessa hasta Valladolid que yvamos ya de camino y entonces ella no nos dixo nada stavamos bien descuy- dados dello y despues passados algunos dias ella nos fizo saber que havia embiado al rey la carta de su mano que ella le scrivio y pues desto sabeys la verdad vos le podeys fazer de nuestra parte todas las salvas que el quisiere de como no supimos nada desta dicha carta hasta 407
  • que la huvo embiado nl le hablamos ni le oymos hablar en lo que la carta dezla slno al tiempo del desposorio como arriba sta dlcho. Y con- goxandonos mucho con la princessa porque la havia embiado sin fazer- noslo prlmero saber no dixo que la embio sin dezirnoslo porque no gelo estorvássemos y que ya sabíamos que antes del desposorio pidio ella por condicion esto de echar los hereges y que assi lo dixo al frayle con esta misma determinacion y despues a vos y que al tiempo del despo- sorio dezia ella que no se fiziesse hasta que fuessen salidos y alii le deximos que bastava que saldrian antes que ella fuesse y que assi lo tuvo ella siempre por determinado y que ya sabiamos que de derecho el rey no los puede tener en su reiyno ni nadie puede participar con ellos sin incurrir en grandes censuras y descomuniones y que que espe- rança se havia de tener que Dios ayudasse al rey y a ella y pusiesse su mano y su gracia en las cosas (2 v.J dellos si el rey no pusiesse delante el negocio de Dios echando los hereges de su reyno pues que sta claro quanto es Dios offendido en tenellos y que cree que lo acahecido en el príncipe que Dios haya fue por esto y teme que si agora no se remediasse podria acahecer en el rey y en ella y en el reyno toda desaventura quanto mas que ella precia tanto su alma y su conciencia que siendo esto como es claramente offensa de Dios no querria por cosa dei mundo offendelle y que por el amor que nosotros tenemos al rey y a ella no deviamos querer otra cosa ni querer ser participantes en la offensa que se faze a Dios en aquello si fuessemos en que se dilatasse el remedio dello. Y como quier 'que le fezimos muchas razones porfiando con ella que sin esperar aquello fuessemos no lo pudimos acabar con ella y dize que en el casamiento pidio otras cosas por condicion y que ahunque las otras no se cumplan antes de su yda que ella no insiste en ello porque son cosas que la dilacion no trahe offensa pero que esta que es de tanta offensa de Dios y de tan manifiesto peligro pera el rey y pera ella y pera aquel reyno que antes sufriria la muerte que entrar en el no siendo salidos los hereges y que lo que con ella pudimos acabar es que ha dado la seguridad que llevays pera que acabando el rey de echarlos yra y si antes dei termino que el rey les dio pera salir salieren que antes yra la qual seguridad dares al rey. Y visto lo que ella dize y de la qualidad que es y quan puesta sta en ello por ser cosa que toca al alma y (S) a la conciencia parecionos que pues ya en lo otro de su casamiento la havemos apremiado y le havemos fecho fuerça y en esto con toda la premia que le havemos puesto no podemos mas acabar porque dize que luego lo puso assi por con- dicion e considerando que no hay en esto otro inconveniente sino la dila- cion de dos meses y ahun menos si el rey quisiere antes despachar la yda de aquellos que le rogamos que lo quiera assi haver por bien y dar orden a la salida de aquellos como ella sea al plazo que el les tiene puesto o antes si a el blen le pareciere pues que ydos ellos no ha de haver w
  • en esto otra nenguna dilacíon. Y porque el rey vea quanta gana tenemos de cumplir con el y que no stamos en otra cosa dezidle que pues aqua teniamos platicado que sl no pudlessemos acabar con la prlncessa que fuesse antes y el no alargasse el termino que uno de nosotros se yria a poner en la guardia pera star en su poder por seguridad suya hasta que echados los hereges vaya la princessa que si el todavia lo quisiere que el uno de nosotros yra a ponerse en su poder hasta que passe el termino en que tiene mandado que salgan los hereges y la prlncessa vaya y sl el piensa que se faze por no acabarse este casamlento o su desseo solamente es de acabarlo presto y quisiere entrar en nuestro reyno a acabarlo luego que nos plazera dello con tal que no haya de levar a la princessa a su reyno hasta que sean ydos los hereges porque ella sta tan determinada en esto y que ya el vee que hazemos quanto nos es possible y que (3 v.) la dilacion dello como sta dicho es poca y el la puede mas acortar sl quisiere. Otrosi le dezid que nos maravillamos mucho del que plense que nada desto viene de nosotros porque sl viniesse claramente gelo haviamos de dezir sln encubrirlo nl plense que agora nos havíamos de poner con el en nuevos negoclos nl demandas pues que sl bien mira la forma que slempre havemos tenido en sus negocios en las cosas que a el tocavan no le devia parecer nada desto antes teniamos nos mucha razon de pensar que holgaria el quando algo nos cumpliesse que gelo requiriessemos y ahun de fazerlo el sln nuestro requerimiento quando viesse que nos cumplia como nos lo havemos siempre fecho en lo que a el toca. Y que dei pensar y hazer lo contrario tenemos mucha razon de nos quexar y podesle dezir quan fuera stavamos deste pensamiento quando os dexlmos que holgariamos que en las vistas no huviesse nengun negocio nl demanda de una parte a otra por nos escusar de entender en otras cosas salvo en tomar plazer e cumplir lo que entre nosotros sta assen- tado. Y por esto le rogamos que el no tenga tales pensamientos de nosotros porque no havemos de querer dei ni pera el sino lo que querria- mos para nuestros propios fijos ni el deve esperar de nos sino lo que esperaria de verdaderos padres y por ende que el vea el tiempo en que podra acabar la yda de los hereges porque al mismo tiempo (i) ordenemos nos de cumplir con el lo que sta assentado o si le pluguiere mas alguna de las cosas que aqui apuntamos que nos lo haga tambien saber porque aquello se haga. Fecha en la villa de Medina dei Campo a xxj dias dei mes de junio de xcvij aflos. Yo el rey Yo la reyna Por mandado del rey e de la reyna Miguel Peres dAlmaçan (M. L. E.) J,09
  • 4209. XVII, 7-4 — Acordo feito entre el-rei e os prelados de Portugal, a respeito do pagamento de certas dízimas. 8. d. — Pergaminho. Bom estado. 4210. XVII, 7-5 — Carta de D. Francisco, rei de França, pela qual encomendava aos comissários nomeados para resolverem sobre as ofensas feitas aos franceses, que fizesse tudo conforme as suas ordens. 1538, Agosto, 20. — Pergaminho. Bom estado. Françoys par la grace de Dieu roy de France. Aux commissaires deleguez tant de la part de nous que de notre tres cher et tres ame frere allye et confedere le roy de Portugal pour administrer justice des deppredacions torts et griefs pretendus avoir este fals par les subgets des dits royaulmes les ungs contre les autres salut et dilection. L'ambassadeur de notre dit frere allye et confedere le roy de Portugal estant de present par devers nous nous a faict dire et remonstrer que combien que pour le faict et administracion de justice et entretenement des alleances et confederacions d'entre nous et notre dit frere allye et confedere et les subgets d'une part et d'aultre vous ayez este delegues au nombre de quatre deux de chacune conste avec pouvoir de prandre et eslire en cas de contravencion ung cinqiesme. A tout tel et samblable pouvoir que a vos juges delegues de la part de nous et de notre dit frere allye et confedere et sur ce avons decerne et ordonne nos lettres patentes premieres et secondes. Les premieres donnees a Cremieu le vingt deuzieme jour de Mars l'an mil cinq cens trente cinq autres a Molins le diziesme jour de Mars l'an mil cinq cens trente sept et que combien que par icelles vous soit mande faire droit aus dits partyes icelles ouyes ou deuement appellees sommairement et de plain la seulle verite du faict regardee neaulmoings plusieurs grands subterfuges et delays se sont ensuys et le contenu en nos dites lettres non observe nous requerant de la part de notre dit beau frere allye et confedere sur ce pourveoir de notre part. Pour ce est il que nous ces choses considerees desirans les dits proces estre jugez et deciddes et obvyer a tous stripitudes et longueurs vous mandons et commandons de rechef a vous juges deleguez de notre part en procedant par vous es dites matieres garder et observer le contenu en nos dites lettres faisant aussi notre dit frere garder et observer le contenu es dites lettres par luy decernees selon leur forme et teneur et le tout pour le bien de justice entretenement des dites alliances confederacion paix et transquilite des subgets d'une part e d'aultre non obstant les allegacions et propositions que ont este fectes par les partyes pour l'objection et repugnance du contenu en nos dites lettres car ainsi nous plaict il estre faict. JflO
  • Dcmne a Remoreutin le xxm" jour de Aoust l'an de grace mil cinq cens trente huict et de notre regne le vingt quatriesme. Par le roy Bochetel (L. P.) 4211. XVII, 7-6 — Carta de Rui de Sande com os capítulos do casa- mento de el-rel D. Manuel com a rainha D. Maria. 1500, Maio, 11. — Papel. 5 folhas. Bom estado. Senhor Estes capitolos todos e este casamento de Vosa Alteza foi jurado quarta feira a mea noite por el rei e a rainha solenemente. Húa vez jurado de conprlr em huum breviairo com os Avangelhos e mais húa cruz de os comprir e gardar todos Inteiramente e mandaram vir a senhora ifamte presemte sl a qual no mesmo juramento solene jurou de casar com Vosa Alteza vinda e avida a despemsaçam. E emtam jurou el rei e a rainha no mesmo juramento de o fazerem asi comprir e gardar a dieta senhor Ifamte o dicto casamento sendo eu a tudo presemte e beijei a mão a senhora ifamte depois de jurado (1 v.) e asi mesmo o fizeram Dom Amrique e comendador maior que estavam presentes e a el rei e a rainha e eu com elles. Isto senhor he tudo o passado por inteiro sem faltar ponto. Item. Depois disto me concedeo el rei e a rainha que sendo o matri- moneo separado cousa que Noso Senhor defenda que lhes praz que a restetuiçam do dote se faça em quatro annos pelos gastos de Vosa Alteza. Item. Que lhes praz por vosa contempraçam de tornarem cristãaos todos os mouros e mouras moças de idade que os doutores o premitem. (g) Item. Que praz a Suas Altezas acerca dos nove mil cafices de pam que lhe Vosa Alteza mandou requerer darem a Vosa Alteza alem do dote a mais soma que podesem e que queiram mandar saber aos mestrados o que poderiam ter pera iso. Isto senhor he o que mais ei ganhado despois do juramento. E quanto daram a Vosa Alteza nom he declarado. Isto tudo senhor tive sempre escrito ao pe dos capitolos pera Vosa Alteza senpre saber como estava voso serviço feito em caso que noso senhor despusera de mim cuja vida e Real Estado Noso Senhor acrecente pera muito Seu serviço. Escrito em Sevilha a onze de Maio. Rui de Sande kll
  • (SJ Trelado dos capitolos Item. Sua Alteza me dara em dote de casamento com a senhora ifamte Dona Maria sua filhaa duzentas mil dobras castelhanas e que me praz de tomar em conta das ditas duzentas mil dobras o ouro e prata que a dieta ifante trouxer co[n]sigo e jo[i]as as quaes nom pasaram de dez mil dobras. Item. Que Sua Alteza dara a dieta ifamte pera governança de sua casa o necesario posto que lhe de asemtamento ou lho nam dee e as terras da rainha lhe viram vagando. Item. Que Sua Alteza erdara meu filho se Noso Senhor no lo der como se fosse ifamte de Castela e seu filho segundo. E que isso mesmo nos lhe daremos em nossos reinos ho acustumado e a todos outros nosos filhos fara toda merce e criaçam. (Sv.) Item. Dara Sua Alteza os coregimentos da casa e camara e pesoa da dieta ifante segundo cuja filha he e com quem casa. Item. Que Sua Alteza me dara a despesaçam abastante pera este casamento a custa de sua fazenda. Item. Ho dicto dote sera pago em tres annos e começaram a correr des o dia de ser consumado o matrimoneo. Item. Em me casando me sera pago ho terço daquelle anno que sera o terço de todo ho dicto dote tirado jo[i]as e prata e ouro de serviço de sua casa que sera contado nos pagamentos dos outros dous annos vindoiros. Item. Que o dicto casamento e quando me aja de ser emtrege fique a minha desposiçam e eu o farei primeiro saber a Sua Alteza. (4) Item. Que as outras cousas acustumadas se faram pellos com- tratos pasados. Item. Que se deribem as mesquitas e nam consintam aver em todos seus reinos e senhorios casa ordenada pera mouros averem de fazer oraçam guardamdo os juramentos e firmas que tem feitas, O) Item. Que querendo eu emteder em cousas que toquem a coregimento da igreja depois de minha gerra d'Africa ou na gerra do turco por minha pesoa Sua Alteza m'ajudara com todo seu favor verdadeiramente. E quanto nelles for procurado com os primcepes christâaos per via d'enbai- xadas ou por outro modo que conprir pera em cada húa destas cousas ou em anbas ser delles ajudado o mais he milhor que Suas Altezas o poderem procurar e nam seram obrigados (4 v.) a me ajudar Suas Altezas com gente nem com dinheiros senam o que elles quiserem. Item. Que com estas condições sobreditas a mim praz casar com a ifante Dona Maria e lhe prometo por minha fe real e juro a Noso Senhor e aos Samtos Avangelhos nos quaes pus as mãos presemte vos de casar (i) A margem: esta senhor he aceicam (sic) Jfl2
  • com a dita senhora ifante sua filha fazendo se as sobredictas cousas contheudas em toda esta estruçam. E por firmeza do dicto casamento fiz esta estruçam de minhaa mão asinada por mim e selada. A qual vos ma[n]do que des a Sua Alteza dando nos ella outra tall feita e firmada e aselada de sua mão jurando Suas Altezas e a dieta ifante este casamento desta mesma maneira sendo vos presemte. Feita em Lisboa dia de Ramos de mil e b° annos. Rui de Sande (A. E.) 4212. XVII, 7-7 — Contrato do casamento celebrado entre el-rei D. Manuel e a rainha D. Leonor, infanta de Espanha, irmã de D. Carlos. Saragoça, 1518, Julho, 10. — Papel. 6 folhas. Bom estado. Dom Carlos por la gracla de Dios rey de Castilha de Leon de Aragon de las dos Cezilias de Jerusalem de Navarra de Granada de Toledo do Valencia de Galizia de Sevilha de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibaltar e de las Islas de Canaria y de las índias y terra firme dei Mar Oceano conde de Barcelona senhor de Vizcaya e de Molina duque de Atenas e de Neopatria conde de Ruysellon e de Cerdanya marques de Oristan e de Goceano archicduque de Austria duque de Borgonha e de Bravante conde de Flandes e de Tirol etc* Fazemos saber a quantos esta nuestra carta vieren que tratandose entre nos e el sereníssimo e muy excelente dom Manuel rey de Portugal nu estro muy caro e muy amado ermano y tio casamento entre el de la una parte y la muy ilustre infanta dona Lianor nuestra muy cara y muy amada ermana de la otra parte para dar entera conclusion y asiento a todalas cosas necesaryas para complimento dei dicho casamento por el muy reverendo em Christo padre Cardenal de Tortosa enquisidor general destes nuestros reinos nuestro muy caro y muy amado amiguo e Guilhelmo de Croy sefior de Chierve duque de Sora almirante de Nápoles e nuestro camarero mayor y contador mayor de Castilla y maestre Juan le Sauvage estonces senhor d'Escaubeque y nuestro gran chanceler en nuestro nonbre y por vertud de nuestro poder bastante que para ello les manda- mos dar fue concordada y asentada cierta capitulacion con Alvaro da Costa camarero y armador mayor y enbaixador dei dicho serenisimo y muy excelente rey de Portugal nuestro ermano y tio en su nonbre y como su procurador por vertud dei poder que para ello mostro cuyo original queda en nuestro poder. El tenor de la qual capitulacion es este que se segue. J,13
  • Porquanto por la gracia de nuestro sefior entre el muy alto e muy poderoso catolico rey don Carlos rey de Castilla de Leon d'Aragon de Nápoles de Granada de Navarra etc de la una parte y el muy alto y poderoso sennhor dom Manuel rey de Portugal y de los Algarves (1 v.) etc.* de la otra veyendo ser ansy conplidero al servicyo de Dios y al bien y sosieguo de sus reinos y deseando el debdo y amor que entre ellos ha ser acrecentado es tratado y concordado que el dicho sefior rey de Portugal se aya de desposar y casar con la ilustrisima y muy excelente senhora dona Lionor ifanta de Castilla de Leon de Aragon etc* y ermana dei dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc* el qual mando al reverendíssimo en Christo padre Cardenal de Tortosa enquisidor general d'Espafia y a Guilelmo de Croy senhor de Chierve duque de Sora almirante de Nápoles y su camarero mayor y contador mayor de Castilla y a maestro Juan le Sauvaige sefior d'Escaubeque y su gran chanceler que en su nonbre por vertud dei poder que para ello tiene de Su Alteza juntamente com Alvaro da Costa camarero y armador mayor y enbai- xador dei dicho sefior rey de Portugal y su procurador que dei es para esto especialmente deputado que fiziessen y concordasen asentasem y capitulasen el dicho desposorio y casamento y todas as cosas para ello necesarias y conprideras que ellos entendesen que se devian asentar y capitular para que el dicho desposorio y casamiento huviesse entero effecto y lo que acerqua dello es concordado asentado y capitulado por los dtchos reverendíssimo Cardenal y Guillelmo de Croy y maestre Juan le Sauvaige e Alvaro da Costa en nonbre de los dichos senhores sus constetuyntes virtud de los dichos poderes que dellos tienen. Los quales mostraron y cuyos originales quedaron entregues a 3aber el dei dicho sefior rey de Castilla de Leon etc* en poder de Alvaro da Costa e el dei dicho sefior rey de Portugal a los dichos Cardenal Guilhermo de Croy y maestre Juan le Sauvaige es lo seguiente. Primeramente es concordado y asentado que el dicho Alvaro da Costa por vertud dei poder que dei dicho sefior rey de Portugal tiene jurara que el dicho sefior rey de Portugal se desposara y casara con la dicha sefiora infanta dona Lianor luego que sea venida la dispensacion que nuestro muy Santo Padre ha de otorgar pera el dicho matrimonio la qual el dicho sefior rey de Portugal sea obrigado de ganar e aver a costa de su fazienda. Otrosy es concordado y asentado (2) que el dicho sefior rey de Castilla de Leon etc* em presencia dei dicho Alvaro da Costa jurara que fara que la dicha sefiora infanta dona Lianor su ermana se casara com el dicho sefior rey de Portugal luego que sea venida la dicha dispensacion e lo mismo jurara la dicha sefiora infanta que se casara com el dicho sefior rey de Portugal como dicho es. Otrosy es concordado y asentado que luego que sea venida la dicha dispensacion el dicho sefior rey de Portugal por su procurador y la J,u
  • dicha sefiora infanta em persona se aya de desposar y desposen por palavras de presente que fagan matrimonio segund orden de la Santa Madre Iglesia de Roma y que el dicho matrimonio y casamento dei dicho sefior rey de Portugal e de la dicha sefiora infanta dona Lianor se aya de celebrar y celebre en haz fazlendo sus velaciones segund ordem de la dicha Santa Madre Iglesia dentro de dos meses despues de avida la dicha dispensacion. Otrosy es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Castilla de Leon etc emvlara la dicha sefiora infanta fasta la raya dentre ambos los dlchos reis de Castilla e de Portugal dentro de los dichos dos meses como compre a su estado donde el dicho sefior rey de Portugal o las personas que el para ello emviare en su nonbre la ayan de recebir e reciban como cumple a su estado. Otrosy es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Castilla de Leon etc* de y pague al dicho senor rey de Portugal o a quien su poder oviere com la dicha sefiora infanta dona Lionor su ermana en dote y casamento dozlentas mil doblas de oro castellanas al precio que valieren al tempo de la paga y quel dicho sefior rey de Portugal aya de tomar em cuenta de las dichas dozlentas mil doblas el oro y plata y joyas que la dicha sefiora infanta consiguo levare contanto que las dichas joyas nom pasem de vallor de diez mil doblas las quales dozientas mil doblas sea Obligado de pagar el dicho sefior rey de Castilla de Leon d*Aragon etc* en tres annos primeros seguientes que começaran a correr desde el dia que sera consumado el matrimonio em huum anno convém a saber acabado el dicho anno despues de la consumacion dei dicho matri- monio la primera paga de aquel anno que es la tercia parte de las dichas dozientas mil doblas en el qual tercio se descontara el tercio (2 v.) de lo que valiere el oro y plata y joyas sobredichas y los otros dos tercios e las dichas doziemtas mil doblas se pagaran en los dos annos luego seguientes a saber em cada huum anno hum tercio como dicho es y non avia en esto lugar nyn prejudique qualquer taxa o istimacion fecha por los dichos reis em sus reinos e quel dicho sefior rey de Portugal sea Obligado de dar su carta de pago a.l tienpo que recebiere las dichas pagas em publica forma de como la recibe pera em pago de la dicha dote. El dicho sefior rey de Castilla de Leon d'Aragon etc* y los dichos Cardenal y Guillelmo de Croy e maestro Juan le Sauvaige en su nonbre prometen y seguran por esta presente escritura que dara y pagara real- mente y con effecto al dicho sefior rey de Portugal o a quien su poder oviere las dichas dozientas mil doblas castellanas de buen oro y justo peso en el tiepo que dicho es. Otrosy es concordado y asentado que sy aquaescere dissoluction dei dicho matrimonio lo que a Dios non plega quel dicho sefior rey de Portugal y sus erederos y subcesores sean obligados a restituyr y pagar y por esta presente spritura el dicho Alvaro da Costa como su procurador en su nonbre segura y promete y se obliga que el dicho sefior rey de 415
  • Portugal y sus erederos y sobcessores restltuyran y pagaran realmente y com effecto a la dicha seflora ifanta dona Lionor y a sus erederos y subcessores dentro de quatro annos luego seguientes despues que fuere desoluto el matrimonio lo que Dios nom quera todo lo que oviere recebido de la dicha dote. Otrosy es concordado y asentado que el dlcho sefior rey de Portugal aya de dar y dee en arras a la dicha seflora infanta por honrra de su persona sesenta seis mil y seiscentas e sasenta e seis doblas y dos tercios de dobla de la vanda castellanas en buen oro e justo peso ques el tercio de la dicha dote en oro y plata al precio que valieren al tyenpo de la paga como dicho es en la paga de la dote. Las quales dichas doblas o su justo valor como dicho es la dicha seflora infanta dona Lionor avera por arras en todo caso agora sean nacidos delia fljos que Dios otorgue o nom findo y acabado o separado el dicho matrimonio por qualquiera manera que sea salvo se la dicha seflora infanta faleciere primero que el dicho sefior rey de Portugal en el qual caso nom avera arras y viviendo caso que la dicha seflora infanta aya de aver las dichas arras ser le an pagadas a ella o a sus (S) herederos como cosas de su proprio matri- monio dentro de los dichos quatro annos contados desde el dia que el matrimonio fuere disoluto y se al tempo que el matrimonio fuere soluto nom fuere pagada toda la dicha dote avera la dicha seflora infanta y ser le a restituydo por arras en el caso que las aya de aver otro tanto delias como montare al respeto de lo que fuere pagado de la dote en maneira que syendo pagada la primera paga de la dote le sea pagada la terça parte de las arras y asy de las otras pagas. Y el dicho Alvaro da Costa en nonbre dei dicho sefior rey de Portugal por esta presente stpritura promete y se obliga que el dicho sefior rey su constetuyente lo fara y cunplira asy realmente y con efecto segund en este capitolo se contiene. Otrosy es concordado y asentado que el dicho senhor rey de Castilla de Leon d'Aragon etc* aya de fornecer y aderençar a la dicha seflora infanta dona Lianor su ermana de vestidos y atavios de su persona y camara y casa segund cuya hermana es y com quien casa y todo lo que asy le fuere dado y ella consiguo llevare a los dichos reinos de Portugal nom sea el dicho sefior rey de Portugal Obligado a lo restituyr en alguum tempo mas todo aquello sea suyo delia y estee en su poder y despor na dello como le plugiere y el derecho lo otorga e bien asy todo lo que la dicha seflora infanta aquiriere moble o de raiz por donacion dei dicho seflor rey de Portogal o de otra persona alguna o por otro qualquiere modo que seya senpre suyo y lo terna en su poder y fara delo livremente todo lo que quisiere comtanto que em las cosas que asy le fueren dadas se guarde la forma de la donacion y las leis dei reino en las cosas de la corona. otrosy es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Castilla de Leon d'Aragon etc* dara a la dicha seflora infanta dona Lionor su ermana para la guovernacion y sustentacion de su casa dos cuentos de lfl6
  • maravidiz em cada huum anno situados en lugares que le sean ciertos y seguros. Otrosy es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Portugal dara a la dicha sefiora infanta dona Lienor las terras que agora tiene la sefiora reyna dona Lionor su ermana si vacaren lueguo em vacando de la forma y manera que agora ella las tiene y posee y outro tanto que las dichas terras nom vacaren sea obligado el dicho sefior rey de Portugal y sus (S v.) herederos y suscesores de dar a la dicha sefiora infanta dona Lionor para la guovemacion y sustentacion de su persona y casa em cada huum anno otro tanto quanto es el justo precio y valor de lo que rentan las dichas terras em cada huum anno fasta que vaquen y vengan a su poder. Otrosy es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Portugal se obligara y segurara y el dicho Alvaro da Costa en su nonbre por esta presente espritura se obliga y segura quel dicho sefior rey su conste- tuyente por su falecimiento dexara y dara para el fijo maior varon que dantre el y la dicha sefiora infanta nasciere ochocientas mil doblas de oro castellanas o su justo precio y valor en rentas o terras lugares y vasallos qual el dicho sefior rey de Portugal mas quisiere y esto alliende de las dichas dozientas mil doblas de la dote de la dicha sefiora infanta dona Lionor. Las qualles ochocentas mil doblas o su justo valor e precio como dicho es se pagaran al dicho fijo mayor em quatro annos primeros seguientes contados desde el dias del falecimiento del dicho sefior rey de Portugal syendo el dicho fijo mayor al tiempo del dicho fale- cimiento de edad de dezaseis annos. E no lo siendo começar se an de contar los dichos quatro annos de la paga desde el dia que conpliere los dichos dezaseis annos en adelante. E por falecimiento del dicho fijo maior quedaran las dichas ochocientas mil doblas o su justo precio y valor como dicho es a los erederos que del descendieren. Otrosy es concordado y asentado que lueguo que la dicha sefiora infanta fuere desposada por palavras de presente con el dicho sefior rey de Portugal sea avida por natural de los dichos reinos de Portugal y aya todo los privilégios honras y liberdades que han las reinas de Por- tugal. Pero se algunos privilégios son otorgados a las reinas estrangeras de los quales non gozan las naturales de los dichos reinos que ella los aya y goze dellos como estrangera y asy mismo todos los honbres e mogeres de qualquiera condicion que sean que com la dicha sefiora infanta fueren posto que sean estrangeros sean ávidos por naturales de los dichos reinos de Portugal como se fuesen verdaderamente naturales dellos y avian los dichos privilégios y liberdades como los naturales y estrangeros. Otrosy es conf^Jcordado y asentado que si Dios ordenare que el dicho sefior rey de Portugal falezça desta vida presente primero que la dicha sefiora infanta que ella y sus fijos y criados se puedan partir de los dichos reinos y sefiorios de Portugal queriendolo fazer e se puedan venir a w 27
  • Castilla o a otra parte para donde les pluguiere sln le ser puesto embargo en ello nyn a los que con ella venieren nyn en cosa alguna que ella o ellos tengan y consigo querran traer sln ser obligada de aver licencia dei rey de Portugal que en aquel tienpo fuere. Pero sera tenlda de gello fazer saber primero y posto que se parta sln licencia del rey que nom sea por se asi partir desapoderada de ninguna cosa de las que en el dicho reino de Portugal toviere agora sean cidades o villas y lugares o de otra qualquiera calldade que sean nin de las rentas jurisdicion e derechos delias nin de parte alguna dello ny por ello sea menguada o nulada en todo nyn en parte alguna la obligation de su dote y arras asy personal como real general y espicial mas finque todavia firme para ella y sus erederos puesto que antes de su partida y despues aya entre los dichos sefiores reys guerra lo que a Dios nom plega. Otrosy es concordado que las pazes antigoas que antre los reys de Castilla y de Portogal fueron asentadas y confirmadas con todos los patos vincolos firmezas y condiciones en ellas contenidas se confirmaran por los dichos sefiores sus constetuyentes y desde agora los dichos Cardenal y Guyllelmo de Croy y maestre Juan le Sauvaige y Alvaro da Costa en su nonbre las aslentan y confirman y alleude desto por el grande debdo y amor que amtre los dichos sefiores ay y por outras muchas razones y respetos agora de nuevo concordan y asientan de se ajudar cada y quando fuere menester para la defension de sus propios estados y se ayudaran segund el caso lo requierere siendo primeramente para ello reque- ridos. Lo qual faran y compliran entera fiel e verdadeiramente syn arte nyn enganno y sin cautela alguna segun que mas largamente en outra capitulation que sobre capitolo se fara sera contenido. E nos los dichos Cardenal y (4 v.) Guyllelmo de Croy y maestre Juan le Sauvaige e Alvaro da Costa en nonbre de los dichos sefiores nues- tros constetuyentes asentamos y otorgamos todos los capitolos de suso escpritos y todas las cosas en ellos y en cada uno dellos contenidas y prometemos y seguramos y nos los obligamor en el dicho nonbre que los dichos sefiores nuestros costetuyentes faran compliran gardaran y pagaran realmente y con effeito cesante todo fraude dolo y cautela todo lo contenido en esta capitulation a saber cada uno dellos lo que le pertenesce y encunby de fazer complir y gardar segun y en la forma y manera que en ella se contiene y que non iran nyn viman contra ello nyn contra parte alguna dello em tempo alguno nyn por alguna manera para lo qual obligamos los bienes de los dichos sefiores nuestros conste- tuyentes muebles y raizes ávidos y por aver patiimoniales y fiscales y de la corona de sus reinos y por mayor firmeza de todo lo susodicho juramos a Dios y a Su Santa Cruz y a los Santos Quatro Avangellos por nuestras manos corporalmente tocados en nonbre y en las animas de los dichos sefiores nuestros constetuyentes por vertud de sus poderes que pera ello especialmente tenemos que ellos y cada uno dellos ternan w
  • y guardaran emviolablemente esta dicha capitulacion a buena fee sim mal emganno y sin arte y sim cautela alguna. E otrosy yo el dicho Alvaro da Costa embaxador y procurador del dicho sefior rey de Portugal prometo y me obligo em su nonbre que el aprovara ratificara firmara y otorgara de nuevo esta capitulacion y to lo en ella contenido y cada cosa e parte delia y prometera y se obligara y jurara de la gardar y complir por lo que a el atanen y encunby de fazer y que dara y entregara y fara dar y entregar esta capitulacion aprovada ratificada jurada y firmada de su nonbre y sellada con su sello al dicho sefior rey de Castilla de Leon d'Aragon etc.* desde el dia desta capitula- cion a quorenta dias despues primeros seguientes y que lo mismo la aprovara ratificara y confirmara el sefior principe de Portugal su hijo y se obligara y jurara de la complir y gardar por lo que a el toca y otrosy nos obligamos em los dichos nuestros nonbres que cada y quando cada uno (5) de los dichos sefiores nuestros constetuientes quisieren que de todo lo susodicho se fagan istromentos y escrituras publicas que cada una de las dichas partes los otorgara y aprovara ratificara y jurara delante notários y testiguos en publica forma segun que em tales casos se acostunbra fazer e por seguridad de todo lo susodicho fizemos y firmamos dos trelados desta dicha capitulacion de un tenor para cada una de las partes el suyo firmados de nuestros nonbres fechos y otorgados em la cibdad de Saragoça a vientc dos dias dei mes de Mayo anno del nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mil b« y xbiij annos. A. Cardinalis d'Ectusensis. Guillelmo de Croy. Joanes le Sauvaige. Alvaro da Costa. Yo Christoval de Barroso secretario dei rey de Cas- tilla de Leon d'Aragon etc*, mym sefior haguo fee que fue presente a esta capitulacion y vy concordar asentar otorgar segurar prometer y jurar los capitolos suso escpritos y todas ias cosas y cada una delias en ellos contenidas por los sobredichos procuradores en nonbre de los sefiores sus constetuyentes de suso nonbrados todo ansy y de la manera que en los dichos capitolos se contiene y en testimonio de verdad firme aqui de mym nonbre requerido por los sobredichos. Crestoval de Barroso. E despues desto por dar entero complimento al dicho casamento por los dichos reverendisimo Cardenal y Guillelmo de Croy nuestros procura- dores porquanto el dicho maestre Juan le Sauvaige era falecido y pasado desta vida presente com el dicho Alvaro da Costa embaxador y procura- dor dei dicho serenisimo y muy excelente rey de Portugal nuestro ermano y tyo fue fecha una adicion y declaracion de la sobredicha capitulacion el tenor de la qual es este que se sigue. Lo que se ha de declarar y emendar en la capitulacion que esta fecha sobre el casamento dei sefior rey de Portugal y de la sefiora infanta dona Lionor es lo seguiente. El capitolo decimo que dize que el sefior rey de Portugal dara a la sefiora infanta dona Lionor las tierras que agora tiene la sefiora reina 419 L.
  • dona Lionor su ermana lueguo en vagando se entienda y declare en esta manera conviene a saber que se las dara com todo aquello que la dicha sefiora reina de las dichas terras agora posee y entretanto que las dichas terras non vagaren sea obligado el dicho sefior rey de Portugal y sus erederos y suscesores de dar a la dicha sefiora infanta dona Lionor para la governacion (S v.) y sustentacion de su persona y casa quinze mil doblas castellanas en cada un anno fasta que vaguen y vengan a su poder y sy porventura las dichas terras al presente o despues de venidas a su poder non valieren las dichas xb doblas em tal caso el dicho sefior rey de Portugal y sus herederos y sucesores sean obligados a las com- plir en manera que la dicha sefiora infanta aya y reciba por toda su vida en cada un anno las dichas quinze mil doblas contando en ellas lo que las dichas terras valeren e rentaren. El capitolo undécimo lueguo seguiente que dize que el dicho sefior rey de Portugal dexara por su falecimiento para el fijo maior que dei y de la dicha sefiora infanta nasciere ochocientas mil doblas castellanas etc" se declare y entenda nesta manera a saber que fasta la edad de los dezaseis annos em que las dichas doblas le an de ser pagadas seran obligados los erederos y sucesores dei dicho sefior rey de Portugal de le criar y alimentar honradamente a su custa y despesa sin diminuycion alguna de la dicha soma delas ochocientas mil doblas. Y faleciendo el dicho fijo maior sin erederos que del descienderen vernam y quedaran las dichas ochocientas mil doblas al ermano mayor. Despues del que estonces sera del mismo matrimonio primogénito y se le pagaran en los quatro annos y en la manera contenida en el dicho capitolo y sy dei dicho matri- monio non quedare otro fijo baron y oviere fijas verna y dar se a a la fija mayor la mitad de la dicha soma que seran quatrocientas mil doblas que se pagaran en la misma manera y en caso que dei dicho matrimonio non sea nacido fijo baron y hoviere fija o fijas quedaran y dar se an a la fija mayor dozientas mil doblas que seram pagadas como dicho es. A. Cardinalis d'Ertusensis. Guillelmo de Croy. Alvaro da Costa. Las quales capitulacion y adicion y declaracion aqui insertas y asen- tadas de palabra a palabra vistas y entendidas por nos aprovamos loamos ratificamos otorgamos y confirmamos y prometemos juramos a Nuestro Sefior Dios y a Su Santa Cruz y a los Santos Quatro Avangelios por nuestras manos corporalmente tocados presente los dichos muy reverendo Cardenal y Guillelmo de Croy nuestros procuradores y el dicho Alvaro da Costa que faremos que la dicha infanta dona Lionor nuestra ermana case con el dicho sereníssimo rey (6) de Portugal nuestro hermano y tio e que compliremos manternemos y gardaremos esta dicha escritura de capitulacion y todalas cosas en ella contenidas y cada una delias com- viene a saber aquellas que nos por vertud de la dicha capitulacion somos tenidos y obligados de complir y gardar a buena fee y sin mal engafio sin arte y sin cautela alguna por nos y nuestros erederos y subcesores sob Jf20
  • las clausolas pactos obligaciones vinculos y renunciaciones en esta dicha capitulacion contenldas. Y asi misnio juro la dicha infanta dona Lionor nuestra ermana presente los sobredichos de se casar con el dicho sere- nisimo rey de Portugal nuestro ermano y tio por certenidad corrobo- raclon y convalidacion de todo lo susodicho mandamos fazer esta nuestra carta e daria al dicho Alvaro da Costa para la emviar al dlcho serenisimo y muy excelente rey de Portugal nuestro ermano y tio firmada por nos y sellada con el sello de nuestras armas. Dada en la cidad de Saragoça a diez diaz dei mes de julio del anno del nacimiento de Nuestro Sefior Jhesuu Christo de mil b° e dez i ocho annos. (A. E.) 4213. XVII, 7-8 — Carta de emprazamento em três vidas feito pela Confraria e Hospital do Espírito Santo do Mosteiro de Torres Vedras, a João Gomes e Garcia Pires, sua mulher, de três terras de pão. Torres Vedras, 1506, Março, 15. — Pergaminho. 8 folhas. Bom estado. 4214. XVII, 7-9 — Carta de Vicente da Fonseca, capitão da forta- leza de Maluco, a el-rei D. João III, na qual lhe fala de certos levanta- mentos na mesma fortaleza; do assassínio de portugueses; da revolta da terra e da sua aclamação como capitão. Maluco, 1531, post, a Junho, 8. — Papel. 6 folhas. Bom estado. Sennhor Eu tenho escprito a Vossa Allteza as dessavemturas e maos aque- cimentos que sam aquecidos nesta sua fortalleza de Maluco por Luis d'Amdrade feitor e allcaide mor o quall daquy partio pela via de Borneo em huum navio per nome Fiees de Deus de Vossa Allteza aos oyto dias de Junho da era de b'xxxj na quall carta que asy escprevy escprevia tudo o que acomteceo e era aquecido e asy o torno aquy a escprever e outras coussas que despois pera ca soccederam a qual o theor delia he o segymtee. Sennhor. As coussas acomtecidas em esta fortaleza escprevo a Vosa Allteza nesta em soma que pera meudamente era e serya muyto papel e vagar que a feitura desta se nam podia ther pollo tempo e neccessidade nam dar vagar. Asy Sennhor que deve de saber que bespora de Sante Espryto que foram xxbij dias de Maio da dita era jazemdo o capitam Gomçallo Pereira dormymdo a sesta nesta tore da menajem em húua sua camara que parede meio tinha com outra homde tinha e estava apoussemtado ell rey moço de Ternate e tres ou quatro irmãos seus mais pequenos. As quaaes camaras sam repartidas de canas e jazemdo asy dormymdo a sesta fechado na dita camara avemdo ja hum dia ou dous que a gemte da tera amdava allvoroçada vymdo e temdo este allvoroço de lomge de que o dito capitam ja por muytas vezes 421
  • era e fora avissado dizemdo lhe que soubese certo que lhe aviam de pedir ell rey que demtro na fortaleza estava asy pera o deixar hiir a sua cassa como pera o fanarem e se lho nam desem que se aviam de ajuntar todas as ilhas e aviam de viir pelejar a esta fortalleza e povoa- çam e outros muytos avisos que sempre teve e de certo sabia. E chegamdo se a sua Passcoa elles ho requereram pera lho leixarem hiir a mezquyta o quall despois de muytos brados aprouve ao dito Gomçallo Pereira capitam de lho leixar hiir e leixou ho achegar ate hum bayleu que se fez mais perto desta fortalleza que da sua mezquita e mamdou em sua guardaa a Luis d'Amdrade allcaide mor com a mais gemte desta fortaleza armada com muyto mais ressguardo do que estava em custume em tempo dos outros capitãaes passados que a meu parecer o teve a gente da terra em desgosto com outros que damtes tinham pelo terem pedido (1 v.) pera o fanarem e pera hir pera sua cassa pois se hia fazemdo homem e conhecia ja molheres e os tinha espedidos e desemganados que lho nam avia de dar de que tudo ysto e outros achegos que se a ysto ajumtaram tinham muyto desgosto que a toda esta nossa povoaçam eram notoreos. E o capitam era cada dia avissado e semdo as coussas desta maneira ja de lomge quymta feira que eram xxb dias de Maio da dita era se ajumtou a ysto húua paixam que ho dito capitam ouve a porta desta fortalleza com hum homem da terra estamdo de pressemte Quichillato regedor da tera na quall paixam lhe deu pamcadas com húua cana de bemgalla e ysto por duas vezes que se ajuntou as paixões velhas e odeos que nos traziaam pelo quall por ysto e por outras coussas e ditos de palavras que dizem o dito capitam dizer comtra a mãy deli rey por jurubaca ao dito regedor dizemdo e mamdamdo lhe dizer que se deitava a dita raynha com os seus mamdaris ou fidal- lguos e com elle regedor e asy lhe nomeamdo outros que com ela dor- miam que a parecer de todos foy gramde esscamdallo a terra pelas quaaes rezões e outras muytas que represemtam despois do feito cada dia hordenaram de nos fazer traiçam segundo temos sabido por hum esscravo que na Ylha de Tidor foy tomado com outros e fogido e veio ter a esta fortaleza despois do feito tres dias a meia noite e nos comtou como era detremynado amtre elles de viir húua coracora com gemte da dita ylha fallar com o capitam porque lhes fazia gramde festa e os deyxavam entrar em esta fortaleza e eram recebidos do dito capitam muy aprazivellmemte e se assemtava nesta tore a fallar com eles e muytas vezes o deixavam somemte com os ditos homes de Tidor e era lhe feito esta festa por darem muyto tavoado que era necessário pera coregimento de hum jumco dell rey noso sennhor e certo que se mostra- vam fiees e bos servidores e cada dia traziam o dito tavoado e outra muyta madeira. E asy aviam de viir e aviam d'estar falamdo com o dito capitam na dita torre homde lhe sempre soyam de fallar e despois de asy estarem se avia de chegar muyta gemte da tera a meter pedra da praya demtro em esta fortaleza a qual pedra avia poucos dias que a 1,22
  • requerymento do capitam elles tinham caretado em seus paraos e deitada na dita praya pegada com os muros desta fortalleza e ja tinham começado a caretar pera demtro per húua ou duas vezes. E que amdamdo asy acare- tamdo a dita pedra com as portas todas abertas e em cyma tinham e esta- vam sempre com ell rey quatro e cymqo mamcebos e as vezes mais e nunca menos que ho serviam e hiam e vinham cada veez que queryam deixamdo as armas ao porteiro como era de custume e também a outra gemte de fora toda junta e prestes como estava temdo nos cerqada pelas costas toda nossa povoaçam e fortaleza armada e detremynavam de ser despois de jamtar ao tempo que a gemte nossa se recolhia a suas cassas e esta fortaleza fycava soo. E semdo tudo asy os que aviam d'estar com ho capitam aviam de começar nelle e despois os da pedra que era muyta gemte com armas secretas que todos traziam se aviam (2) de recolher e fechar a porta e matar huum velho porteiro e todos hos mais que demtro achasem que podiam ser bem poucos e a outra gemte de fora dar na povoaçam com foguo e com armas e asy tinham detremynado de levar tudo nas mãos mas Deus que tem cuydado de tudo ho remedeou desta maneira. Estamdo elles aguardamdo polia dita coracora de Tidor que ja vinha por caminho e temdo a gemte jumta pera a pedra e toda a outra em seuus lugares hordenada armada o dito sabado bespora de Samte Esprito o qual dia amanheceo e o damtes teve o capitam gram- des avisos pelos portugeses pelo muyto allvoroço que se nelles semtia e emxergava e muyto tomar de roupa fiada e empréstimos que amdavam pedimdo e estamdo o capitam asy muyto avisado e arreceoso e asy toda a gemte desta povoaçam porque loguo pela menhãa se lhe dise que amdava hum homem prymcipall da tera per nome Ouro Bachela com muyta gemte com ele em cyma as cassas da rainha que sam perto desta fortaleza e asy outros muytos synaes foram vistos aquele dia por muyta da nossa gemte que todos foram ditos ao dito capitam e elle muy acautelado delles. E estamdo as coussas asy chegaram se as oras de comer e pareceram paraaos pequenos que vinham pera esta fortaleza e eram húua soma delles e chegaram a praya e deitaram pedra que traziam demtro nelles e passaram te mezquita e os outros que amda- vam caretamdo a pedra demtro se recolheram e se foram pera tornarem despois de comer e o capitam se assemtou a comer e como acabou de comer se recolheo pera cima a repoussar na dita sua camara parede menos com a deli rey como dito he e a mais gemte nosa se recolheo em suas cassas a comer e repoussar. Eu estava presso nesta cassa homde o dito capitam tinha e estava na dita sua camara avia dias com húua adoba de quatro ellos e esto mais por sua vomtade que por coussas que tivese feitas como a todos he notorio fora na cassa diamteira homde dormiam quatro homens seus e outros tamtos do allcaide mor que todalas noites vinham dormir a dita tore a vegiar a ell rey os quaes todos dormyamos como em tollda 423
  • de naao e delles os mais em cateres e os outros pelo cháao com a lam- pada sempre acessa sem aver nenhum repartimento de roupa nem doutra nemhuua cousa somente em hum camto da dita casaa estava hum catere homde dormya hum moço pequeno irmão dell rey com tres ou quatro e mais negras da tera suas e alguus menynos este somente tinha hum repartimento com huus panos pymtados e como digo o meu catere sem nada a redor delle de mestura com os outros que mais diguo. Asy que semdo o dito capitam recolhido a repoussar como dito he e semdo tarn avissado do dessaseseguo e allvoroço da gemte da tera pelas sobreditas rezões velhas que a todos nos eram notoreas e maior- memte de dous dias ou tres com aquelle que o feito cometeram que foy o dito sabado em que lhe foy emtemdido muyto mais allovoroço e outros muytos maos synaes e outras coussas que todas foram aquele dia e o damtes ditas ao capitam e elle muyto arreceoso delles e eu pelas novas que me davam e me deziam acabava de escprever hum escprito a hum meu (2 v.) amiguo que me tinha em guarda minha cassa e me olhava por ella no quall lhe pedia e emcomemdava que pois as coussas amdavam tam danadas que amtes que mais fosse me mamdase comprar allguum mamtimento e fose loguo por me recear de poder ser como fora no tempo que se matara Quichilldaroez em que fiquey e todos ficamos em muyta necessidade de mamtlmentos e por tall lhe escprevia o sobredito e temdo o acabado e estamdo esperamdo que me fose trazido de comer assemtado em hum catere homde dormya chegou Quichillato regedor com dous ou tres moços nem gramdes nem pequenos e o maior lhe trazia hQua espada como sempre estava em custume e vinha de cassa do feitor que esta defromte da porta desta fortaleza perto avemdo pouco damtes que se sahira da dita fortaleza pera a dita feitoria domde emtaam chegava e chegamdo emtrou pera demtro pera a camara deli rey homde o dito rey estava com todos seus irmãos e moços e molheres de seu serviço que na dita fortalleza sempre dormyam e estavam e hiam e vinham e aquelas oras estava comemdo com suas portas ceradas. Amtre aquelles que esta- vam com ell rey demtro estavam dous mamccebos seus criados homees bem despostos e que alguuas vezes tinham vymdo ver ell rey e hiam se e estava mais hum seu prymo comirmâao homem que allguuas vezes o tinha vymdo veer e neste tempo estavam todos estes domtro como digo. Ao dito tempo que ho dito Quichillato emtrou e despois que emtrou sahio de demtro e com ele o prymo comirmão dell rey e o moço que lhe trazia a espada e pose o regedor a huua janella e o outro parente deli rey paseava pela cassa e o capitam dormya e eu estava assemtado no meu catere. E no sobrado debaixo estavam tres ou quatro homes do capitam jugamdo e dizem que amtre elles estavam dous ou tres moços gramdes todos estes nam emtravam com armas nesta fortaleza por lhe serem tomadas a porta pelo porteiro aqueles que as traziam. E estamdo tudo asy como digo acertou de ser na sua povoaçam hum portuges nosso e segundo parecce elles ho quiseram tomar amtre m
  • ■ By e mata lo por nam vlir dar aviso de como estavam armados e jumtos e parece ser que remeteram com elle e elle lhe escapou damtre todos fogymdo e vieram apos elle ate junto dos muros desta fortaleza homde o derribaram e acabaram de matar e a este tempo foy gramde rumor na sua povoaçam e desscobry se muyta gemte que estava na dita povoa- çam por aquela bamda da sua mezquita e também por paraos pequenos. A este rumor me allevamtey do catere ate ho meio da cassa que nam pude mais hiir pelos gramdes feros que tinha e preguntey ao prymo deli rey que se asomou a janella contra aquella parte que era aquylo e elle me respomdeo que era a gemte que vinha a negra pedra e porque eu domde estavaa nam descobria senam o maar estava espamtado de tamto rumor de paraos e da gemte na povoaçam sua e estamdo pera chamar o capitam elle fallou e pregumtou prymeiro allto que he yso e eu lhe respomdy Sennhor gramde allvoroço em Ternate e também seus homes que estavam no sobrado debaixo ao dito rumor estavam as janellas olhamdo o que era. Asy que o capitam (S) se allevamtou loguo e chegou se a janella daquella bamda domde desscobria a tera e vio viir o dito português fogyndo e apos elle a dita gemte e bradou a alltas vozes como elle bradou loguo sairam da camara deli rey os ditos dous mancebos com cada hum seu cris na mãao e vieram demamdar a porta do capitam que a este tempo ja abria a porta pera sahir com húua espada d'ambalas mãaos e em abrymdo porque a dita porta se abria pera fora homde estavam os dous negros elle ouve vista delles prymeiro sem lhe poderem fazer nojo allgum e ally lhe teve a emtrada. Ao tempo que elles sayram da camara deli rey eu quis bradar com elles e lhe bradey pelo qual hum delles leixou a porta e arremeteo comiguo com o dito cris e porque eu estava perto do dito regedor me lamccey a elle e me abracey com elle e o dito negro me leixou e tornou a porta. Era o rumor gramde das molheres e moços dell rey que tive tempo de bradar e bradey que matam o capitam per sete ou oyto vezes e porque eu falava purtuges parece que me nam emtemdiam os negros e também era o rumor gramde e acudiram tam asynha os criados do capitam que eram com a cabeça ja em cima no sobrado quamdo ho prymeiro dos dous negros emtrava com o capitam e em acabamdo de entrar no lomiar da porta o deradeiro era ja tam apegado o dito criado do capitam com elle que lhe deu húua lamçada com húua chuça que trazia e loguo rodeou o outro que nas costas deste vynha e lhe deu húua cutillada com húua espada que trazia elles ambos de fora e o negro de demtro e ally o derybaram a metade atravesado demtro e a metade cahio pera fora da porta. E loguo ambos emtraram por cyma delle demtro homde o dito capitam amdava com ho outro que ja com elle tinha cerado e parece que o tinha mail ferido e demtro amdaram emborylhados domde o dito negro esscapou e veio fogymdo e se acolheo a camara dell rey que como dito tenho he parede menos desta e fechou a porta e hum dos mancebos criados do capitam J,25
  • sayo apos elle e deu coucces na porta e a derribou e emtrou demtro e la o acabaram de matar com os mais que demtro estavam que eram pera tomar armas e ell rey sayo fogymdo pera fora e seus irmãaos. Ao tempo que os ditos negros sahiram da camara deli rey pera emtrarem a porta ao capitam e eu lhe bradey e hum delles remeteo comiguo como dito he bradava o regedor aos ditos negros que estivesem quedos mas nam arremeteo com elles com lvãua espada que logo tomou a huum negro que lha trazia que bem poderá fazer somente de boca lhe dezia que estivesem quedos. No tempo que os de cima asy arreme- teram a dita porta do capitam e eu bradey que matam o capitam loguo estes dous seus criados que ja estavam em baixo as janelas allvoroçados sobiram e em sobymdo decia de cyma o prymo deli rey pera baixo coremdo homde o mataram loguo porque nam trazia senam hum cuytello na mãao e os outros dous negros que em baixo estavam amtre os ditos criados do capitam como viram sobir os outros dous que sobiram a socorer ao capitam e viram que nam ficavam senam dous por dous mete- ram se com elles e ficaram os dous portugeses feridos e os dous negros se (S v.) salivaram pelo muro contra o maar que esta baixo e sem amcas em pouca alltura. Asy que o capitam foy morto da maneyra que dito he e também moreo outro criado seu que demtro entrou aquele que prymeiro ferio o deradeiro negro que com o dito capitam que Deus tem entrou demtro o ferio o outro negro das quaes ferydas loguo moreo. A esta revollta se repicou o syno e a sua gemte que estava toda prestes pera a dita traiçam que tinham hordenada como dito he que nos foy desscuberta despois que mataram o capitam dally a tres dias pelo dito negro que de Tidor fogio christãao e meu se amostrou e asy se lamçaram de todas as bamdas que de maar a maar nos tinham cer- qado e no maar muytos paraos caregados de gemte e começaram de por o fogo a dita povoaçam pelas pomtas desta fortalleza —a saber— da bamda do mato e polio meyo e o prymeiro foy mais perto desta forta- leza e os do mar no cabo de nossa povoaçam se achegaram a tera e se lamçaram as nossas cassas a roubar e por fogo asy que tudo ysto que se nam pode comtar senam asy parecera a Vosa Alteza que se pasou muyto espaço nysto tudo. Ysto foy feito tam em breve que se nam pasou nenhum espaço mas amtes muy aceleradamente. Ao dito repique acodio a nossa gemte e despois que tivemos a fortalleza ja desembara- çada e todos mortos que demtro na dita fortaleza moreram oyto pesoas ou negros da tera homde moreo hum irmáo dell rey menyno e foy o dito Quichillato preso em feros e emtam despois da dita fortaleza posta asy a recado acodio a mais da gemte a suas cassas e fazemdas e moças e filhos pera os recolher a esta fortalleza. Amtes disto Sennhor me essquecia que aimda bem nam eram os ditos negros mortos que despois se acharam escomdidos na camara deli rey e em cyma do telhado hum ou dous e Quichillato nam tinha feros e aimda nam era apagada a revollta decy eu de cima pera baixo pera 1,26
  • me tirarem os feros e achey o allcaide mor Luis d'Amdrade que pera esta fortaleza veio com os cargos de feitor e allcaide mor pelo gover- nador Nuno da Cunha e Bras Pereira capitam mor do mar apegados a braços dyzemdo o dito allcaide mor que estivese preso e pedymdo feros pera lhe deitar e o dito Bras Pereira também com elle a braços e pega- vam nas lamças e tomavam as espadas coussa que pera tall tempo punha a coussa em gramde comffusam e asy ambos deziam ser capitães e lhe viir por dereito. Certo que se me nam acertara ally nam poderam leixar de danar muyto tudo mas eu mety amtre elles e os apartey a prymeira vez pedimdo lhes por merece e requerendo lhes de vosa parte que deixasem aquelas coussas que nam eram pera tall tempo e despois de os ther apartados me tiraram os feros e sollto lhes torney pedir por merece que fosemos socorer a nosa povoaçam e recolher a gente e mantimentos que todos tinhamos fora em nossas cassas que na dita fortalleza nam ouve nunqua nem avia por nosos pecados amtes que no los queymasem e ao sahir o allcaide mor dezia say vos primeiro (4) ao dito Bras Pereira e o dito Bras Pereira lhe dezia que sayse elle e asy se tornaram a emborylhar outra veez que os nam podia apartar por estar tam fraco que me nam podia ther e com as pernas imchadas dos feros e asy os apartey pomdo lhe muytas coussas diamte que compriam a bem de vosso serviço e pedymdo lho por merece e temdos asy a hum como ao outro e asy os apartey com comdiçam de se porem a dereito e lhes fiz dar a mãao hum ao outro que estivesem a juizo e asy fomos pera fora recolher nossa gemte e mantimentos e os recolhemos o milhor que podemos que nam pode deixar de ser com muyta perda de fazemda que muytos ouve que nam salivaram nada mais que ho que traziam vestido e o mamtimento se queymou muyto ou a maior parte delle e asy nos recolhemos o milhor que podemos a esta fortaleza com tudo o que a cada hum ficou que era e he bem pouco como em comvees de naao. E loguo a outro dia que foy domymguo dia de Samte Esprito horde- namos de fazer capitam e nos ajuntamos tod03 pera ho fazer honde houve muytas defferemças asy amtre o dito Bras Pereira e allcaide mor e também Graviell da Costa eserpriviam (sic) desta feitoria e criado do mestre de Samtiaguo que com outra provisam de Vosa Allteza tinha e apressemtava e demamdava o dereito que nyso tinha, Asy que o povo todo jumto lhe deu juramento despois de lhes terem tomadas as provi- sões pera as vezem (sic) o que cada hum tinha e apresemtava e que estivesem pelo que ho povo hordenase e que obedeceriam a qualquer que ho povo hordenase como dito he. E despois deram juramento a todallas pesoas desta fortaleza sem ficar nenhQua gramde nem pequena que estivesem e obedeccessem a qualquer capitam que se asy hordenase e todos ho prometeram asy de ter e mamter e emtam tomaram os ditos de todos por asynado os escprivãaes da feitoria e o padre vigairo e outro padre Joham Mexia e todos juntamente demtro nesta fortalleza somente o allcaide mor e capitam mor do mar ficaram de fora e asy foram per- J,27
  • guntados todos como dito he por seus ditos em que ouvesem devagar porque queryam todos dar suas rezões por escprito que era casso imffe- nyto porque deixávamos de fazer outras coussas que nos mais relevavam que era recolher allguus mantimentos que almda estavam fora homde também me coube minha voz a qual foy que o fose o allcaide mor e que asy mo parecia e asy o asyney e despols amdou a roda e se feez tam tarde que eu de camssado e fraco me fuy damtre elles e me fuy deitar por estar imchado das pernas e estamdo asy soo vieram ther comiguo e pegaram de mym e me diseram que era capitam e me allevamtaram pelos braços dlzemdo lhe eu que o nam querya ser sem me quererem ouviir me diseram que o avia de ser por força e em que me pees pois que compria asy a serviço de Vossa Alteza e que por cyma de tudo que asy mo requeryam de sua parte. E eu vemdo que asy mo requeryam mostramdo me e dizemdo me que asy compria a serviço de Vosa Alteza entam lhes dise que nam dezia capitam que era cousa tam homrada mas se lhe comprise eu ser carvoeyro que ho faria. E asy me tamgeram as trombetas e me chamaram seu capitam dizemdo todos que me nam podiam ouvir o que lhes eu querya dezer e loguo me fizeram jurar de os ther e mamter em justiça com todalas cyrymonyas (k v.) que se em taall terraa podia fazer e o ouvidor me tomou a menagem da dita fortaleza e disto se fizeram assemtos. E do dia que eu asy fuy alevamtado por capitam como dito tenho a dous dias chegou hum navio de Vossa AUteza que o capitam Gom- çallo Pereira que Deus teem tinha mamdado a Bamda com allgum cravo a vemder e nelle vinha hum Denys de Paiva voso moço da camara e homrada pesoa por capitam o qual vinha nelle de Bamda pera caa por capitam por em Bamda ficar Anyball Cernyche que daquy foy enviado nelle por o dito capitam e nelle mais vinham outras pesoas que daquy foram que por todas seryam xb ate xbj e tamto que chegou loguo hordeney de ho mandar por esta via de Borneo fazer saber a Imdia ao governador e vedor da Fazenda e capitam de Malaca o que era pasado e nos socorese asy de mantimentos e gemte e fazenda e pera da Imdia o fazerem saber a Vosa Alteza. Nos ficamos recolhidos todos demtro em esta fortaleza nossas choupanas feitas homde nos nam podemos revollver polas muitas allmas christãas asy esscravas como filhos como foras que polios muytos portugeses que nella ficam que podem ser cemto e dez pouco mais ou menos porque quamto pera deffemsaa da fortaleza nam mais abas- taram pera a deffemder mas nam ja pera nos deffemdermos de fome porque nunca ouve fazenda pera nos os nosos mantimentos serem pagos quamto mais solido. As-y Senhor que a prymcipall gera que nos fica e nos podem fazer esta gemte da tera he tolherem nos estes man- timentos. Quis meudamente dar comta a Vosa Allteza de como estava hordenada a traiçam e de como lho foy descuberto ho ardyll que tinham hordenado por caso da morte daquele prymeiro portuges que 428
  • mataram porque como o Unham hordenado nam se poderá remedear se lhe Deus nam posera em meizinha que pera yso lhes pos foy morto da feiçam que acima tenho escprito a Vosa Alteza sem tirar nem por tudo ao pe da letra. Os castelhanos des que ysto foy acomtecido nunca mais tive nenhum recado delles por yso lhe nam sey mais dizer somente estarem em Geylolo. A gemte deste lugar se foy a maior parte e a leixaram despovoado. Ouve falia delles e estava em comcerto que me desem arreffees de quatro ou cymco dos prymcipaaes e que lhe leixaria ell rey estiveram em o fazer despois nam comcordiram (sic) e desvairaram ficam asy como digo. Mamdam de comer a ell rey a esta fortaleza homde fica e asy a Quichillato regedor que com ele esta em feros e também demtro em esta fortaleza. Aquele dia que mataram o dito capitam foram mortos sete portu- geses — a saber — nesta fortaleza o capitam e hum criado seu e ho que mataram junto com a fortaleza e dous que eram em hum lugar desta ylha que chamam o Toloco e outros dous na Ilha de Tidor e foram feridos tres e sam mais fora quatro de que nam sabemos nenhúua nova. (5) E pera saber quem sam que tudo he rezam que Vossa Allteza saybaa e seja emfformado eu fuy moço da camara da raynha Dona Maria vossa madre que samta glloria aja por nome Viccente da Fomseca de Momtemor o Velho naturall e filho de Vasco da Fomsseca e despois passado a ell rey Dom Manoell que Deus tem vosso padre e agora a Vossa Allteza. Party de vosso regnno pera estas partes no anno de b'xbj domde tenho bem servido a Vossa Alteza e com muyto trabalho e feridas sempre em suas armadas sem me nunqua affastar do seu serviço amtes a elle muy chegado sempre asy pela Imdia como em Malaca em tempo de muyta guera e fome como neste seu Maluco homde lhe tenho outrosy muyto serviço feito e espero de fazer asy em lhe soster muytos homes a minha custa e de minha fazenda por respeito de terem muyta necessidade e nam aver fazem da de Vossa Alteza por muyto tempo com que lhe podese ser feito pagamento tam somente de seus mantimentos em outro tempo atras passado honde sempre tive as messas postas a todos os que a queryam e o nam tinham por servir Vosa Alteza e outros remedeamdo em suas cassas e outras muytas coussas que se aquy nam podem dizer que todas sam por servir e merecer e alem de tudo e de ser em ajuda de tomarmos muytos lugares e os estroymos e queyma los pelos capitães desta sua fortaleza o averem por seu serviço neste Maluco quamdo Dom Jorge de Menesses capitam desta fortaleza ouve e lhe pareceo comprir asy a voso serviço. Foy desta dita fortaleza sobre a Ylha de Tidor e castelhanos que nela estavam em hum gramde lugar que todo era cercado de pedra e cava povoado del rey do dito Tidor e sua gemte homde demtro deste a hum cabo os castelhanos tinham húua sua fortaleza e povoaçam todos de mestura domde avia muytos dias que faziam guera a esta vossa fortaleza e hilhas 429
  • suas e terás e tinham ell rey de Geylolo por sy e contra nos e a Ilha de Maquiem revelada contra voso serviço e por elles e semdo eu em Bamda por socoro pera esta fortaleza enviado por Dom Jorge de Menesses em hum navio de Vossa Allteza por capitam tomaram húua fusta os ditos castelhanos gramde e bem artilhada nossa com outra sua e temdo outras cousas muytas feitas que nam compryam a voso serviço como ja la deve de ser enfformado ho dito Dom Jorge partio desta fortaleza e foy sobre elles contra vomtade de todos e fomos homde fuy o prymeiro que emtrey estamdo a coussa em muyta comffusam e temdo nos ferida allgúua gemte. Eu me lamccey com húua espada d'ambas as mãaos no muro e os fiz despejar pera a nossa gemte poder entrar nas minhas costas homde receby cutiladas a mão tenente e me foy quebrado a capaccete na cabeça por dous lugares de pedradas e asy foram entrados ho dito lugar domde o dito rey de Tidor e caste- lhanos que deffemdiam fogiram somente tomamos dous e foy hum morto e nos deixaram hum baluarte com toda artelharia grosa e meuda que nelle tinham e os outros que escaparam se recolheram a húua sua fortaleza que tinham feita de pedra e barro que nam era tam forte como o dito lugar e balluarte o qual todo foy queymado sem ficar casa e a povoaçam (5 v.) dos castelhanos também e despois se deram e fizeram seus partidos com o dito nosso capitam foy muyta gemte da tera morta. E asy outros muytos serviços que lhe tenho feito que a feytura desta vay em xbj annos que o syrvo em estas partes. Fuy capitam de fustas e de navios e feitor em esta fortaleza e ora seu capitam da dita fortaleza esscolhido e por vomtade de todos como dito he que deve de crrer que allgúua cousa ou boos respeitos me acharam. Nam tenho pay nem mãy segundo ca tenho por nova e tenho dous irmãos que por seu desemparo lhe beyjarey as reaes mãaos ave los por seus se vivos sam e avemdo o por bem me mamdar passar seu allvara nam esperamdo que lho por mym nem por elles requeira nem lembre nymgem nem menos parente nem pay pois nam themos outro senam Vosa Allteza em quem despois de Deus he nosa esperamça e remedeo e a mym faça merece pera bom enxempro aqueles que bem servem nam deixamdo de trabalhar. O voso regedor Johão da Sylva pode mais largamente enfformar Vossa Allteza de quem sam avemdo por bem de me fazer merece como for seu serviço. Acrecemte Deus o Reall Estado de Vossa Allteza per lomgos dias de vida a Seu samto serviço. Capitam da sua fortaleza de Maluco Vicente da Fosseqa No verso: Pera ell rey nosso sennhor De seu capitam de Maluco de anno de 531. (M. L. E.) Jf30
  • 4215. XVII, 7-10 — Carta de el-rel D. João III pela qual fez mercê a André de Lamego do ofício de «paceiro» dos Paços de Montemor-o-Novo do cardeal, seu irmão. Lisboa, 1528, Setembro, 25. — Pergaminho. Bom estado. 4216. XVII, 7-11 — Carta do rei da Polónia para el-rei D. João III recomendando Ladislau Lassota. Vilna, 1545, Setembro, 7. — Pergaminho. Bom estado. Selo de chapa. Sereníssimo principi domino Joanni Emanueli Dei gratia regi Portu- galiae etc'. Amico et fratri nostro charissimo ac honorandissimo. Sigis- mundus augustus eadem gratia rex Poloniae magnus dux Lituaniae Russiae Prussiae Masoviae etc" dominus et heres. Salutem et faelicitatem amorisque et observantiae continuum incrementum. Serenisslme princeps et domine frater et consaguinee charissime ac honorandissime. Generosus Stanislaus Lassota subditus et servitor noster nobili generosaque ortus familia majorem aetatis suae partem in camera nostra probe honeste fideliterque traducens ita de nobis mereri studuit ut nobis non vulgariter se reddiderit commendatum. Quumque in animum suum induxisset serenissimae majestatis vestrae aliorumque principum catholicorum dominia provinciasque et aulas visere ingenii sui excolendi exercendique causa dedimus et in mandatis ut serenissimam majestatem vestram nostro nomine inviseret coram et salutaret illique longam et optatam valetudlnem ac faelix et faustum imperium praecetur. Commen- damus eum praeterea serenissimae majestati vestrae rogamusque velit ill! ubi opus fuerit de salvi conductus Uteris benigne provldere ut regiones longinquiores ex instituto suo libere peragrare ac ad propria salvus et incolumis redire possit. Quod nos omni studio et officio mereri curabimus serinissimae magestati vestrae. Quam Deus omnipotens servet foveat et protegat diutissime sanam semperque felicem pro reipublcae chris- tianae imcremento nostraque singular! consolatione. Datum Vilnae die Vil" mensis Septembris anno Domini M'D'xLv". Sigismundus Augustus Rex (R. C.) 4217. XVII, 7-12 — Carta do imperador Carlos V, na qual fala a respeito do dote da infanta D. Maria, filha de el-rei D. João III. Belpuche, 1543, Março, 26. — Papel. Bom estado. Selo de chapa. Don Carlos por la divina dementia emperador de romanos siempre augusto rey de Alemania dona Joana su madre y el mismo don Carlos por la gracia de Dios reyes de Castilla de Leon de Aragon de las dos Sicilias de Jherusalem de Hungria de Dalmalcia de Croatia de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Gallizia de Mallorcas de Sevilla IfSl
  • de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarbes de Algezira de Gibraltar de las yslas de Cariaria de las yslas índias y tierra firme dei mar Oceano archiduques de Austria duques de Borgofia y de Bravante etc. condes de Barcelona de Flandes y de Tirol etc. sefiores de Vizcaya y de Molina etc duques de Attenas y de Neopatria condes de Rossillon y Cerdaiia marqueses de Oristan y de Gociano. Porquanto el serenisimo muy alto y muy poderoso rey don Joan de Portugal nuestro muy caro y muy amado hermano a contemplacion nues- tra ha ordenado y proveydo que en cuenta y parte de paga dei dote por el constituydo y otorgado a la lllustrisima infante dofia Maria su hija en la capitulacion dei matrimonio tractado y assentado entre el illustrisimo príncipe de Castilla nuestro hijo y la dicha infante dofia Maria no obstante que el dicho matrimonio no sea ahun effectuado y consumido se nos den anticipen y paguen en las presentes ferias de Castilla ciento y cinquenta mil ducados de oro o su valor para recebir los quales de Andres Xuarez criado dei dicho serenisimo rey y de otros qualesquier criados hazedores y factores suyos y personas por el dipputadas nos havemos dado y otorgado a vos Alonso de Baeça nuestro criado nuestro poder cumplido y bastante segund en el se contiene y porque como arriba esta dicho el dicho serenisimo rey de Portugal nos anticipa y paga la dicha suma en cuenta y parte de pago dei dicho dote no obstante que no este effectuado ni consumido el dicho matrimonio y antes de tiempo que por la dicha capitulacion era Obligado. V quando le pedimos y rogamos que nos hiziesse esta anticipacion le offrescimos que si hoviesse de tomar y proveher la dicha suma a cambio por no se hallar con dinero prompto de presente y en la mano nos havriamos por bien de rescibir en cuenta en los cient mil ducados últimos dei dicho dote que adelante se han de pagar los interesses que honesta y moderadamente se deviessem pagar por el cambio por razon de la dicha anticipacion fasta el tiempo que se havian de pagar conforme a la capitulacion y contracto queríendo cumplirlo assi damos y otorgamos nuestro poder cumplido y bastante al dicho Alonso de Baeça nuestro criado para que en nombre nuestro haviendo primeramente cobrado y rescebido por virtud dei dicho nuestro poder los dichos ciento y cinquenta mil ducados de oro o su valor si el dicho seflor rey los hoviere mandado tomar y proveher y el dicho Andres Suarez su criado y otras personas por el los hovieren tomado a cambio para hazernos la dicha anticipacion pueda averiguar y liquidar averigue y liquide con ellas verdaderamente los interesses que razonable honesta y moderadamente havran costado y costaran el cambio de los dichos ciento y cinquenta mil ducados o de la parte dellos que se hovieren tomado a cambio y se devran pagar por razon de la dicha anticipacion fasta el tiempo que nos havrian de ser pagados conforme a la dicha capitulacion y contracto. Y para que pueda dar y de cartas de pago y quitanças de lo que montaren (?) los dichos interesses juntamente con los dichos ciento y 1,82
  • cinquenta mil ducados o lo que dellos rescibiere o apartadamente] como se requerira y devra hazer para satisfaction de los criados agentes y ministros dei dicho sereníssimo rey para que se resciban en cuenta en los cient mil ducados últimos que he han de pagar dei dicho dote. Las quales queremos que valan y sean tan firmes bastantes y va[le]deras como si nos mismo las diessemos y otorgassemos firmadas de nuestra mano prometiendo como prometemos por la presente por nuestra pala [bra] imperial y real que las havremos y tememos por buenas gratas firmes y valederas y nos tememos por contento pagado y satisfecho de todo lo que vos por vlrtud deste dicho nuestro poder hizierdes acerca lo suso- dicho. Y no yremos ni vememos contra ello en ningun tiempo ni por alguna manera so obligation expressa que para ello hazemos de todos nuestros bienes patrimoniales y de la corona havidos y por haver. En firmeza y seguridad de lo qual mandamos hazer la presente firmada de nuestra mano y sellada con nuestro sello secreto. Dante en Belpuche a xxvj dias dei mes de março afio dei nascimiento de Nuestro Seflor Jesu Christo mil quinientos y quarenta y tres afios. (Lugar do selo) Yo El Rey Yo Alonso de Idiaques secretario de Su Cesarea y Catholica Magestad la hize screvir por su mandado. (R. C.) 4218. XVII, 7-13 — Contrato de casamento de el-rei D. João III *v com a rainha D. Catarina, infanta de Castela. Valladolid, 1524, Agosto, 7. —• Pergaminho. 6 folhas. Bom estado. ^ „ " Don Carlos por la divina clemência rey de romanos etc. emperador semper augusto dofia Johana su madre y el mismo don Carlos por la I ..r misma gracia reyes de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias " ^ de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de I ' Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de ã. ^ JA Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria de las índias yslas e tierra firme dei mar Occeano condes de Barcelona seflores de Vizcaya e de Molina duques de Athenas e de Neopatria condes de Ruysellon e de Çardania marqueses de Oristan e Gociano archiduques de Austria duques de Borgofia e de Bravante condes de Flandes e de Tirol etc. A quantos esta nuestra carta vieren hazemos saber que entre nos y el sereníssimo y mui excelente rey de Portugal y de los Algarves de aquende y allende el mar en Africa seflor de Guinea etc. nuestro muy caro e muy amado sobrino y primo fue hablado y platlcado en casamiento suyo con la yllustrissima y muy excelente imfante dofia Caterina nuestra muy cara y muy amada hija y hermana y con la gracia de Nuestro 28 JfSS
  • Seflor se comcluyo e fue asentado firmado y concordado sobre el dicho cassamlento scierto asiento y capitulacion por Mercurinus de Gatinara nuestro grand chanciller y don Hernando de Vega comendador mayor de Castilla de la Orden de Santiago ambos del nuestro Consejo nuestros procuradores suficientes para en este caso por virtud de nuestro poder e procuracion bastante firmada de mi el rey y sellado con nuestro sello e por Pero Correa de Atuguia cuya es la villa de Velas y el doctor Johan de Faria embaxadores y procuradores dei dicho serenissimo e muy excelente rey de Portugal y de los Algarves etc. y sus suficientes y bas- tantes procuradores para este caso por virtud de sus suficientes y bastantes poderes por el firmados y sellados de su sello su thenor al qual dicho asiento e capitulacion es este que se sigue. En el nombre de Dios todo poderoso Padre Hijo y Spiritu Sancto tres personas y un solo Dios verdadero noctorio y manifiiesto sea a todos quantos este publico instrumento vieren commo en la cibdad de Burgos a diez e nueve dias dei mes de jullio afio dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill e quinientos e veinte y quatro aflos em presencia de mi Francisco de los Covos secretario de Sus Mages- taides e su notário publico en la su corte y en todos los sus reinos y sefiorios estando presentes y juntos los sefiores Mercurinus de Gatinara grand chanciller de Sus Magestades y don Hernando de Vega comendador mayor de Castilla de la Ordem de Sanctiago ambos dei Consejo de los muy altos y mui poderosos príncipes don Carlos por la divina clemência eleito emperador semper augusto rey de romanos y dofia Johana su madre y el mismo don Carlos su hijo por la gracia de Dios reyes de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jherusalem etc sus procuradores bastantes de la una parte y los sefiores Pero Correa de Atuguia sefior de la villa de Velas y el doctor Johan de Faria ambos dei Consejo del muy alto y poderoso sefior el seflor don Johan por la gracia de Dios rey de Portugal de los Algarves de aquende y allende el mar en Africa sefior de Guinea y de la conquista navegacion e comercio de Etiópia y Aravia y Persia e de la India etc sus embaxadores y procu- radores bastantes de la otra dixeron que porquanto por la gracia de Nuestro Sefior entre los dichos muy altos e muy poderosos catholicos sefiores emperador y reyes de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jherusalem etc e el dicho muy alto y poderoso sefior don Johan rey de Portugal y de los Algarves etc. Viendo ser asi cumplidero a serviço de Dios Nuestro Sefior y al bien e sosiego de sus reynos y por conservacion del deudo y antiguo amor y amitad que entre ellos ay se ha hablado y trattado que el dicho sefior rey de Portugal se aya de desposar e casar con la yllustrissima e muy excelente sefiora dofia Caterina infante de Castilla de Leon de Aragon etc. hija y hermana de los dichos muy altos e muy poderosos católicos sefiores emperador y reyes de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jherusalem etc con el muy alto y poderoso sefior rey de m
  • Portugal e de los Algarves e etc. Y para lo trattar y asentar y capitular y fazer lo que sobre ello convenga y para asentar e trattar y confirmar nuevas amistades y alianças e comfederaciones entre los dichos sus constltuyentes an dado sus poderes cumplidos firmados de sus nombres y sellados con sus sellos de plomo pendientes a los dichos Mercurinus de Gatlnara grand chanciller de Sus Magestades y don Hernando de Vega comendador mayor de Castilla de la Orden de (1 v.) Santiago ambos dei Consejo de los dichos sefiores emperador e reyes de Castilla de Leon de Aragon etc e sus procuradores y a los dichos Pero Correa de Atuguia sefior de la villa de Velas y el doctor Johan de Faria embaxadores e dei Consejo del dicho muy alto e poderoso sefior rey de Portugal e de los Algarves etc. sus procuradores segund que mas largamente ambas las dichas partes lo mostraron e en de los dichos poderes se contlene su thenor los quales de verbo ad verbum unos en pos de otros es este que se sigue. Don Carlos por la divina clemência eleito emperador semper augusto rey de romanos dona Johana su madre y el mismo don Carlos por la mlsma gracia reyes de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Çardefia de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria de las índias yslas e tlerra firme dei mar Occeano condes de Barcelona sefiores de Viscaya e de Molina duques de Atenas e de Neopatria condes de Ruy- sellon e de Çardafiia marqueses de Oristan e Gociano archiduques de Austria duques de Borgofia e de Bravante condes de Flandes e de Tirol etc. A quantos esta nuestra carta de poder e procuracion vieren hazemos saber que porquanto entre nos y el sereníssimo e muy excelente rey de Portugal nuestro muy caro e muy amado Sobrino e primo se habla en casamiento de su real persona con la illustrissima infante dofia Caterina nuestra muy cara e muy amada hija y hermana para que con la gracia de Nuestro Sefior se aya de concluyr e acabar sl el fuere dello servido y para lo tractar y asentar el dicho serenisimo rey ha dado su poder a Pero Correa de Atuguia cuya es la villa de Velas y al doctor Johan de Faria ambos del su Comsejo e sus embaxadores. Por ende nos por la mucha comfiança que tenemos de la prudência e fidelidad de Mercurinus de Gratinara nuestro grand chanciller e don Hernando de Vega comen- dador mayor de Castilla de la Ordem de Santtiago anbos dei nuestro Consejo por esta presente carta les damos e otorgamos todo nuestro poder cumplido emtero libre e bastante segund que mejor e mas cumplldamente lo podemos e devemos dar e otorgar y en tal caso se requiere de hecho e de derecho y les hazemos hordenamos e constituymos nuestros procura- dores generales e especlales en ta! manera que la generalidad non derogue a la especialldad nl la especialidad e la generalidad para que ellos por nos y en nuestro nombre puedan tratar y asentar concordar e capitular todas las cosas de qualquier natura calidad condiclon e 435
  • Importância que sean tocantes y complideras al casamiento de entre el dicho sereníssimo rey de Portugal y la dicha yllustrissima imfante dofla Catherina nuestra hija y hermana asi con los dichos Pero Correa de Atuguia e doctor Johan de Faria commo con qualesquier otros procura- dores que para ello hordenare e que mostraren sus poderes e procura- ciones suficientes e bastantes pera ello firmadas de su nombre e selladas con su sello e que puedan capitular asentar concordar prometer y jurar en nuestro nonbre que nos le daremos por muger e esposa a la dicha yllustrissima imfante dona Caterina nuestra hija y hermana para que se pueda desposar con ella por palabras de fucturo. E avida la dispen- sacion que nuestro muy Sancto Padre para ello ade otorgar se pueda desposar y casar con ella por palabras de presente hazientes matrimonio segund horden de la Sancta Madre Iglesia de Roma e que haremos cum- pliremos e guardaremos todo lo que por ellos fuere capitulado y asentado con las condiciones pactos vinculos y so las penas e firmezas que por ellos fuere asentado concordado e capitulado commo si por nos en persona fuese fecho e les damos todo nuestro poder cumplido para que sobre el dicho casamiento dotte y arras e sobre todas o qualesquer cosas a ello tocantes y cumplíderas en qualquier manera que sea puedan asentar e concordar e firmar y en nuestro nonbre asienten concuerden e firmen todas e qualesquier capitulaciones contractos escripturas e obligaciones de qualquier natura e calidad que sean con aquellas penas firmezas pattos vinculos condiciones e renunciaciones que por ellos bien visto fuere e bien paresciere e asi mlsmo que puedan prometer e concordar que nos en persona otorgaremos todolo que por ellos acirca dei dicho casamiento fuere prometido asentado capitulado firmado e concordado e otrosi que puedan jurar en nuestras animas que guardaremos e cumpliremos e manternemos realmente e con efecto todo lo que asi por ellos fuere prometido asentado e capitulado sin cautela engafio nl disimulacion alguna e que no yremos ni vernemos contra ello ni contra parte alguna dello so aquellas penas que por los dichos nuestros procuradores fueren puestas e concordadas. E para todo (2) lo que dicho es les damos e otorgamos todo nuestro poder cumplido e libre e general administraclon e prometemos e segu- ramos por esta presente carta de tener guardar y cumplir y mantener realmente e con efecto todo lo que por los dichos nuestros procuradores sobre el dicho casamiento fuere concordado asentado capitulado e pro- metido segurado otorgado e jurado de qualquier nactura calidad e importância que sea e de lo aver por gratto racto firme e valedero e de no ir ni venlr contra ello ni contra parte alguna dello en tiempo alguno ni por alguna manera so obligacion expresa que para ello hazemos de todos nuestros bienes patrimoniales e de la corona ávidos e por aver los quales todos para ello expresamente obligamos. En firmeza de todo lo qual mandamos hazer esta nuestra carta firmada de mi el rey e sellada con nuestro sello de piorno pendiente. 436
  • Dada en Burgos a cinco dias del mes de julho afio dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill e quinientos e veinte e quatro anos. Yo El Rey. Yo Francisco de los Covos secretario de Sus Cesarea e Catholicas Magestades la fiz escrivir por su mandado. Registada Francisco de los Covos Andres Guterrez Bacalarius chan- ciller. Don Carlos por la divina clemência rey de romanos eleito emperador sempre augusto dona Johana su madre e el mismo don Carlos por la misma gracia reys de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Çardefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria de las índias yslas e tierra firme dei mar Occeano condes de Barcelona sefiores de Vizcaya e de Molina duques de Athenas e de Neopatria condes de Ruysellon e de Çardania marqueses de Oristan e Gociano archiduques de Austria duques de Borgofia e de Bravante condes de Flandes e de Tirol etc. A quantos esta nuestra carta de procuracion e poder vieren hazemos saber que porquanto entre nos e el sereníssimo e muy excelente rey de Portugal nuestro muy caro y muy amado sobrino e primo se habla en casamiento de su real persona con la yllustrissima imfante doõa Caterina nuestra muy cara y muy amada hija y hermana para que con la gracia de Nuestro Sefior se aya de concluyr e acabar si el fuere dello servido. E para lo tractar y asentar y asi mismo para asentar e capitular entre nos nuevas amistades e alianças e confederaciones el dicho serenissimo rey ha dado su poder a Pero Correa de Atuguia cuya es la villa de Velas y al doctor Johan de Faria ambos del su Comsejo y sus embaxadores en el contracto dei qual dicho casamiento concluyendose commo esperamos en Nuestro Sefior que sera se hade asentar la dicha nueva aliança e confederacion para nos ayudar los unos a los otros para la defension de nuestros proprios Estados. Por ende por la minha confiança que tenemos de Mercurinus de Gatinara nuestro grand chanciller e don Hernando de Vega comendador mayor de Castilla de la Ordem de Santtiago ambos dei nuestro Comsejo por esta presente carta les damos e otorgamos todo nuestro entero y cumplldo poder libre e bastant segund que mejor e mas cumplidamente lo podemos e devemos dar e otorgar y en tal caso se requiere para que nos y en nuestro nombre puedan asentar concordar e firmar alianças e confederaciones para nos ayudar unos a otros e otros a otros cada e quando fuere menester para la defensa de nuestros proprios Estados e que nos ayudaremos segund el caso lo requeriere siendo pri- meramente para ello requerido qualquier de nos que ayuda ouviere de dar lo qual hagamos e cumplamos los unos a los otros y los otros a los otros entera fiel e verdaderamente sin arte ni emgafio e sin cautela alguna para lo qual todo que dicho es les damos todo nuestro entero 1,37
  • è cumplido poder e prometemos e quedamos que haremos cumpliremos e guardaremos todo lo que por los dichos nuestros procuradores fuere capitulado concordado y afirmado e commo si por nos en persona fuese fecho capitulado e asentado e no yremos ní vernemos contra ello ni contra parte alguna dello. En firmeza de lo qual mandamos hazer esta nuestra carta firmada de mi el rey asellada con nuestro sello ÍZ v.) de piorno pendiente. Dada en burgos a cinco dias dei mes de jullio ano dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill e quinientos y veinte y quatro afios. Yo El Rey. Yo Francisco de los Covos secretario de Sus Cesarea y Catholicas Magestades la fiz escrivir por su mandado. Registada. Fran- cisco de los Covos Andreas Guterrez Bacalarius chanciller. Don Johan per gracia de Dios rey de Portugall y dos Algarves da- aquem y daleem maar en Africa sefior de Guinea y da conquista nave- gaçam y comercio de Etiópia Aravia Persia y da índia. A quantos esta nossa carta de poder y precuraçam vierem hazemos saber que porquantto amtre o muito alto y muito excelente príncipe y muito poderosso Don Carlos quinto eleitto emperador dos romanos sempre augusto rey d'Ala- manha de Castella das duas Cezílias y de Jherusalem etc. meu muito amado y preçado primo e nos se fala em cassamento damtre nos y a illustrissima y mui excelente infante Dona Caterina su irmaa minha mui preçada prima pera com graça de Noso Senhor se avea de comcludir y acabar se elle assi for servido nos per la muita comfiança que teemos da prudença descpriçam e fieldade de Pero Correa e do douctor Johan de Faria do nosso Conselho e nosos embaxadores por esta presente carta lhe damos e outorgamos todo noso poder cumprido intero libre e bastante segundo que milhor y mais cumpridamente o podemos y devemos dar e outorgar y en tal caso se requiere de feltto y de derheyto e os hazeemos ordenamos e comstituymos nosos precuradores geeraes y especiaes en tal manera a geeralidade nam derogue a especialidade neem a especia- lidade a geeralidade para que elles por nos y em noso nome posam trautar aseemtar comcordar y capitular todas as cousas de qualquier natureza calidade comdiçam e importamcia que sejam tocamtes e comprideyras ao casamento damtre nos y a dita yllustrissima y muy excelente infamte Dona Caterina irmaa do dito emperador assi com elle y en sua presença como com quaesquer precuradores que elle para yso hordenar y que mostraren seus poderes e procurações suficiemtes y abastantes por elle asignadas y aseladas do seu seelo e que posam capitular aseentar comcor- dar prometeer e jurar en noso nomee que nos nos desposaremos com a ditta imfante Doiia Caterina por palavras de futuro y abida la dispensaçam que o Santo Padre pera elo ade outorgar nos desposaremos y la fareemos con ella por palabras de presente fazemtes matrimonio segundo horden da Sancta Iglesia de Roma e que faremos y cumprireemos y gardaremos todo lo que por elles for capitulado y aseemtado com as JfS8
  • comdições pactos vínculos y so las penas y firmezas que por elles for aseemtado comcordado y capitolado como se per nos em persona fore feito y lie damos todo noso poder cumprido para que sobre o dito casa- mentto dotte arras corregimeentos y sobre todas e quaesquer cousas a elle tocamtes compridoyras en qualquier manera que seja posam aseemtar comcordar y afirmaar y en noso nome aseemtem comcordem y afirmeen todas e quaesquer capitulações conttrattos y escripturas y obligações de qualquer natureza e calidade que sejan con aquellas penas e firmezas pattos vinculos condições e renunciações que a elles bien visto for y bien parescer y asi mismo que posam prometer e comcordar que nos em pesoa outorgaremos todo o que por ellos acerque do dito casamento for prometido aseemtado capitolado firmado y comcordado. Outrosi que posam jurar en nosa alma que guardaremos compriremos y manternemos realmente y com efeito todo o que asy por elles for comcordado aseentado y capitolado seem cautela emgano neen disimulaçan (S) alguna e que nam yremos neen viremos contra elo nem comtra parte alguna dello sou aquellas penas que por elles dittos nosos procuradores forem postas y comcordadas e pera todo o que ditto he lie damos y outorgamos todo noso poder comprido y livre e geeral administraçam e prometemos e segu- ramos por esta presente carta de teor guardar comprir y mantener realmente y con efecto todo o que por eles ditos nosos embaxadores e precuradores sobre o ditto casamento for comcordado asemtado capito- lado y prometido segurado e outorgado e jurado de qualquier natureza calidade y importância que seja e de o avermos por gratto rato firme valioso e de nam yr neem vir comtra ello neem comtra parte algun dello en tempo alguno neem por manera alguna sob obrigaçam expresa que para ello hazemos de todos nosos bees patrimoniaes e da coroa ávidos e por aver os quaes todos expresamente para ello obrigamos. E por certidan de todo o sobreditto mandamos hazer esta nosa carta asinada por nos y asellada de nuestro seelo de chumbo em pendiente. Dada em a nosa ciudade d'Evora a quatorze dias do mes de Abril. O secretario a fez afio do Noso Senhor Jhesu Christo de mill e quinentos e vinte e quatro. El rey. Don Antonio. Don Joham per graça de Deos rey de Portugal y dos Algarves daquen y dalém mar en Africa senhor de Guinea y da comqulsta nave- gaçam e comercio de Etiópia Aravia Persia da Imdia. A quantos esta nosa carta de poder vierem hazemos saber que porquanto antre nos e o muito alto y mui excelente primeipe y muito poderoso Don Carlos quinto eleyto emperador dos romanos semper augusto rey d'Alemanha de Castela das duas Zecilias de Jerusalem etc. meu muito amado e preçado primo se fala en casamento damtre nos y a illustrissima y muy excelente primcesa Imfante Dona Caterina sua irmâa minha muito preçada prima pera com a graça de Noso Senhor se aver de comcludir y acabar se elle asi for servido no contrauto do qual casamiento concludir se commo espeeramos en Noso Senhor que seja JfS9
  • se a de aseemtar nova aliança e comfederaçam amtre nos pera nos aju- darmos hun ao outro pera defensam de nosos proprios Estados nos per la muita comfiamça que teemos da prudência descriçam e fieldade de Pero Correa e do doutor Johan de Faria do noso Conselho e nosos embay- xadores por esta presente carta lhe damos e outorgamos todo noso intero e comprido poder livre e bastante segundo que milhor y mas comprida- mente o podemos e devemos dar e outorgar y en tal caso se requiere pera que por nos e en noso nome posan aseentar comcordar y afirmar liamças e confederações pera nos ajudarmos un ao outro e outro ao outro cada e quando for mister pera a defensam de nosos proprios Estados e que nos ajudaremos segundo o caso o requerer seendo prime- ramente pera elo requerido qualquer de nos que ayuda ovier de dar o qual façamos e cumpramos hum ao outro e outro ao outro imtera fiel e verda- deramente seem arte neem engano e seem cautela alguna pera o que todo o que dito he lhe damos todo noso imtero e comprido poder y prome- temos e ficamos que faremos cumpriremos e guardaremos todo o que por eles ditos nosos embayxadores for capitolado comcordado e afir- mado e commo se por nos em persoa fose feito capitulado e asentado e naam yremos neem viremos comtra elo neem comtra parte alguna delo. E por certidam e firmeza de todo mandamos fazer esta carta asinada por nos e aselada con noso seelo do chumbo em pendente. Dada en a nosa cibdade d'Evora a doze dias dei mes de Mayo afio dei nascimiento de Noso Sefior Jhesu Christo de mill e quinientos veinte e quatro. O secretario a fez. El Rey. Don Antonio. (Sv.) Por ende los dichos sefiores Mercurinus de Gatinara y don Hernando de Vega ambos del Com3ejo de los dichos muy altos e muy poderosos sefiores eleyto emperador e reys de Castilla de Leom de Aragon de las dos Secilias de Jherusalem etc e sus procuradores e los dichos Pero Correa de Atuguia e doctor Johan de Faria embaxadores e dei Com- sejo del dicho muy alto e poderoso sefior rey de Portugal y de los Algarves etc e sus procuradores por virtud de los dichos poderes que de suso van encorporados usando dellos asentaron concordaron capitu- laron y otorgaron en nombre de los dichos sefiores sus constituyentes los capítulos que de yuso seran contenidos en esta manera. Primeramente es comcordado y asentado que el dicho Pero Correa e Johan de Faria por virtud de los dichos poderes que dei dicho sefior rey de Portugal tiene juraran que el dicho sefior rey de Portugal se des- posara y casara con la dicha sefiora imfante dofta Caterina luego que viniere la dispensacion que nuestro muy Santo Padre ade otorgar para el dicho matrimonio la qual el dicho sefior rey de Portugal sera Obligado a ganar e traer a costa de su hazienda. Otrosi es comcordado y asentado quel dicho sefior emperador rey de Castilla de Leon de Aragon etc en presencia de los dichos Pero kko
  • Correa e Johan de Faria jurara que fara que la dicha sefiora imfante dofia Caterina su hermana se casara con el dicho sefior rey de Portugal luego que sea venida la dicha dispensacion y lo mismo jurara la dicha sefiora imfante que se casara con el dicho sefior rey de Portugal comino dicho es. Otrosi es comcordado e asentado que luego que sea venida la dicha dispensacion el dicho sefior rey de Portugal por su procurador y la dicha sefiora imfante en persona se ayan de desposar e desposen por palabras de presente que hagan matrimonio segund horden de la Santa Madre Iglesia de Roma y que el dicho matrimonio y casamyento dei dicho sefior rey de Portugal y de la dicha sefiora infante dofia Caterina se aya de celebrar y celebre en haz haziendo sus velaciones segund orden de la dicha Sancta Madre Iglesia dentro de dos meses despues de venida la dicha dispensacion. Otrosi es comcordado y asentado que el dicho sefior emperador re> de Castilla de Leon de Aragon etc. embiara la dicha sefiora imfante hasta la raya de entr'ambos los dichos reinos de Castilla e de Portugal dentro de los dichos dos meses commo cumple a su estado donde el dicho sefior rey de Portugal o las personas que el para ello diputare y embiare en su nombre la ayan de rescebir y resciban commo cumple a su estado. Otrosi es comcordado y asentado quel dicho sefior emperador e rey de Castilla de Leon de Aragon etc de y pague al dicho sefior rey de Portugal o a quien su poder oviere con la dicha sefiora imfante dofia Caterina su hermana en dotte y cassamiento dozientas mill doblas de oro castellanas al prescio que valieren al tiempo de la paga e quel dicho sefior rey de Portugal aya de tomar en cuenta de las dichas dozientas mill doblas el oro y plata y joyas que la dicha sefiora imfante consigo levare las quales dichas dozientas mill doblas sera obligado a pagar el dicho sefior emperador en tres afios primeros seguientes que comença- ran a correr desde el dia que fuere comfirmado el matrimonio en un afio conviene a saber acabado el dicho afio despues de la consu- macion dei dicho matrimonio la primera paga de aquel afio que es la tercia parte de las dichas dozientas mill doblas con el qual tercio se descontara el tercio de lo que valiere el oro y plata e joyas sobredichas y los otros dos tercios de las dichas dozientas mill doblas se pagaran en los dos afios' luego siguientes opnv^ene a saber en cada un afio un tercio commo dicho es y no avra en esto logar ni perjudique qualquiera tasa o estimacion hecha por los dichos sefiores emperador e rey de Portugal en sus reinos e quel dicho sefior rey de Portugal sera obligado de dar su carta de pago al tiempo que rescibiere las dichas pagas en publica forma de commo (k) las rescibe para en pago dei dicho docte y el dicho sefior emperador e rey de Castilla de Leon de Aragon etc a los dichos Mercurinus de Gatinara y don Her- nando de Vega de su Comsejo y sus procuradores en su nombre pro- meten y seguran por esta presente escriptura que dara y pagara realmente kkl
  • y con efecto al dicho sefior rey de Portugal o a quien su poder oviere las dichas dozlentas mil doblas castellanas de buen oro y justo peso en el tiempo que dicho es. Otrosi es concordado y asentado que si acaesciere disolucion del dicho matrimonio lo que a Dios no plega quel dicho sefior rey de Portugal y sus herederos e subcesores sean obligados a restituyr e pagar y por esta presente escriptura los dlchos Pero Correa e Johan de Faria commo sus procuradores en su nombre seguran e prometen e se obllgan quel dicho sefior rey de Portugal e sus herederos e subcesores restituyran e pagaran realmente y con efecto a la dicha sefiora infante dofia Caterina y a sus herederos y subcesores dentro de quatro afios luego siguientes despues que fuere disoluto el matrimonio lo que Dios no quiera todo lo que oviere rescebldo de la dicha docte. Otrosi es comcordado y asentado quel dicho sefior rey de Portugal aya de dar y de en arras a la dicha sefiora imfante por honrra de su persona sesenta y seys mill e seyscíentos e sesenta y seys doblas e dos tercios de dobla de vanda castellanas de buen oro y justo peso que es el tercio dei dicho docte en oro y plata al prescio que valiere al tiempo de la paga commo dicho es en la paga dei docte las quales dichas doblas o su justo valor commo dicho es la dicha sefiora imfante dofia Caterina avra por arras en todo caso agora sean nascidos delia hijos lo que Dios otorgue o no finido y acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier manera que sea salvo se la dicha sefiora imfante fallesciere primero que el dicho sefior rey de Portugal en el qual casso no avra arras y viniendo caso que la dicha sefiora imfante aya de aver las dichas arras serlean pagados a ella o a sus herederos commo cosa de su proprio património dentro de los dichos quatro afios contados dei dia que el matrimonio fuere disoluto e si al tiempo que el dicho matri- monio fuere disoluto no fuere pagada toda la dicha docte avra la dicha sefiora imfante e serleha restituydo por arras en el caso que las aya de aver otro tanto delias solamente commo montare al respecto de lo que fuere pagado de la docte en manera que siendo pagada la primera paga de la docte le sea pagada la tercia parte de las arras y asi de qualqulera otra paga a los dichos Pero Correa e Johan de Faria en nombre dei dicho sefior rey de Portugal por esta presente escriptura prometen e se obligan que el dicho sefior rey su constituyente lo hara e cumplira asi realmente e con efecto segund en este capitulo se contiene. Otrosi es comcordado y asentado que el dicho sefior emperador e rey de Castilla de Leon de Aragon etc aya de fornescir e adereçar a la dicha sefiora imfante dofia Caterina su hermana de bestidos y atavios de su persona e camara y casa segund cuya hermana es e con quien casa y todo lo que asi le fuere dado y ella consigo lebare a los dichos reinos de Portugal no sea el dicho sefior rey de Portugal Obligado a lo restituyr en algund tiempo mas todo aquello sea suyo delia y este en su poder y dispondra dello commo le pluguiere e el derecho lo otorga blen asi U2
  • - todo lo que la dicha sefiora Imfante adquiriere mueble o de raiz asl por donacion dei dicho sefior rey de Portugal o de otra persona alguna o por otro qualquier modo que sea siempre suyo y lo terna en su poder y hara dello llbremente todo lo que quisiere contanto que en las cosas que fueren dadas se guarde la forma de la donacion y las leys del reyno en las cosas de la corona. Otrosi es comcordado y asentado que el dicho sefior emperador y rey de Castilla de Leon de Aragon etc. dara a la dicha sefiora imfante dofia Caterina su hermana para
  • puesto embargo en ello nl a los que con ella vinieren nl en cosa alguna que ella o ellos tengan e consigo quesieren traer sin ser obli- gada de aver licencia del rey de Portugal que aquel tiempo fuere pero sea tenida de se lo hazer saber primero e puesto que se partan sin licencia del rey que no sea por se asi partir desapoderada de ninguna cosa de las que en el dicho relno de Portugal tuvieren ora sean ciudades viUas e lugares o de qualquier calidad que sean ni de las rentas jurisdiclon y derechos delias ni de parte alguna dello ni por ello sea anulada o amenguada en todo ni en parte alguna la obligacion de su docte y arras asi personal commo real general y especial mas finque todavia firme para ella e sus herederos puesto que antes de su partida o despues aya entre los dichos sefiores emperador y rey de Castilla de Leon de Aragon etc. y el rey de Portugal guerra lo que Dios no quiera. Otrosi es comcordado y asentado que las pazes antiguas que entre los reyes de Castilla y de Portugal fueron asentadas e comfirmadas con todos los pattos vínculos firmezas e condiciones en ellas contenidas se confirmaran por los dichos sefiores sus constituyentes y desde agora los dichos Mercurinus de Gatínara grand chanciller (S) de Sus Magestades e don Hernando de Vega comendador mayor de Castilla procuradores de los dichos muy altos e muy poderosos sefiores el emperador e reyes de Castilla de Leon de Aragon de Jas dos Secilias de Jerusalem etc. e Pero Correa de Atuguia y doctor Johan de Faria embaxadores e procuradores dei dicho mui alto y poderoso sefior don Johan rey de Portugal e de los Algarves etc. en su nombre las asientan e confirman e aliende desto par grand debdo y amor que entre los dichos sefiores ay e por otras muchas razones e respectos agora de nuevo comcordan e asientan de se ayudar cada e quando fuere menester para la defension de sus proprios Estados que cada uno de los dichos sefiores tienen en Espafia y Africa e se ayudaran segund el caso lo requiere siendo primeramente para ello requerido qualquiera de los dichos sefiores que la dicha ayuda oviere de dar pero los Estados de Africa de cada uno de los dichos sefiores se entenderan solamente los lugares que cada uno tiene o tuviere en su conquista segund las capitulaciones que ay entre los dichos reinos desde Oran y Maçar Quivil hasta el cabo de Aguer inclusibemente y mas no lo qual faran e cumpliran entera fiel e verdaderamente sin arte ni engafio e sin cautela alguna. Los quales dichos capitulos de suso escriptos y todas las cosas en ellos y en cada uno dellos contenidas los dichos sefiores Mercurinus de Gatinara y don Hernando de Vega dei Consejo de los dichos muy altos y mui poderosos sefiores eleito emperador sempre augusto reyes de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jerusalen etc e sus procuradores e los dichos Pero Correa de Atuguia y el doctor Johan de Faria embaxadores e del Comsejo dei dicho mui alto e poderoso sefior rey de Portugal y de los Algarves etc. e sus procuradores en nombre de m
  • los dichos sefiores sus constltuyentes por virtud de los dlchos poderes a ellos dados y otorgados que de suso van encorporados dlxeron que se obligavan e obligaron e prometian e prometieron e seguraron en el dicho nombre que los dichos sefiores sus constituyentes e cada uno dellos haran cumpliran e guardaran e pagaran realmente e con efecto cesante todo fraude dolo y cautela todo lo contenldo en esta capitulaclon conviene a saber cada uno dellos lo que le pertenesce e Incumbe e toca de hazer cumplir e guardar segund e en la forma y manera que en ella se contiene e que no yran ni vernan contra ello ni contra cosa alguna ni parte dello en tiempo alguno ni por alguna manera para lo qual dixieron que obligavan e obligaron los bienes de los dichos sefiores sus constituyentes patrimoniales y de la corona de sus reynos. E por mayor firmeza e validacion de todo lo susodicho juraron a Dios y a Santa Maria e a la Sefial de la Cruz + en que corporalmente tocaron sus manos derechas en nombre y en las animas de los dichos sefiores sus constituyentes por virtud de los dichos poderes que ellos y cada uno dellos ternan manteman e aguardaran inviolablemente (5 v.) esta dicha capitulaclon y todo lo en ella conthenido y cada cossa y parte dello a buena fee e sin mal emgafio e sin arte ni cautela alguna e pro- metian e prometieron e se obligaron en el dicho nombre que los dichos sefiores sus constituyentes aprovaram e ratificaran firmaran e otorgaran de nuevo esta capitulaclon y todo lo en ella contenido e cada cosa e parte dello e prometeran y se obligaran e juraran de la guardar e cumplir cada una de las partes por lo que a el incumbe e atafie de hazer e quedaran y entregaran y haran dar e entregar cada una delias a la otra apro- vacion e rattificacion desta dicha capitulacion y de todo lo en ella conte- nido jurada y firmada de su nombre y sellada con su sello desde el dia de la hecha desta capitulacion en treinta dias luego siguientes. E otrosi se obligaron e prometieron que cada e quando cada uno de los dichos sefiores sus constituyentes quisieren que de todo lo susodicho se hagaron instrumentos e escripcturas publicas que cada una de las dichas partes las otorgara aprovara ratificara e jurara delante notários e testigos en publica forma segund en tales casos se acostumbra hazer. En firmeza de lo qual otorgaron dos escripturas de un thenor tal la una commo la otra y firmaron sus nombres en el registro y las otorgaron ante mi el dicho secretario e notário publico de suso escripto e de los testigos de yuso escriptos para cada una de las partes la suya e qua.1- quiera que paresciere valga commo si amas a dos paresciecen que fue hecha e otorgada en la dicha cibdad de Burgos el dicho dia mes e afio susodichos. Testigos que fueron presentes al otorgamiento desta escriptura e vieron firmar en ella e todos los dichos sefiores procuradores y los vieron jurar corporalmente en manos de mi el dicho secretario e notário Johan Francisco Palavesin don Jorge de Portugal e el licenciado Luys de Alarcon comendador de Villiscusa de Haro e el licenciado Luxan dei U5
  • Consejo de las Hordenes e Johan Rodrigues Mausmon todos quatro caval- leros de Ia Horden de Santiago e Johan de Samano Mercurinus can- celarius Hernando de Vega comendador mayor Pero Correa Johan de Faria don Jorge el licenciado Alarcon Johanes Franciscus Palavesin Her- nando Luxan Johan Rodrigues Johan de Samano e yo el dicho (Francisco de los Covos secretario de Sus Magestades e su escrivano e notário en la su corte e en todos los sus reinos e senorios de Castilla presente fuy en uno con los dichos testigos al otorgamiento desta dicha escriptura e juramiento delia e de ruego otorgamiento e pedimlento de los dichos procuradores de amas las dichas partes que en mi registro ellos y los dichos testigos firmaron sus nombres. Esta dicha escriptura fiz escrlvir segund que ante mi paso la qual va escripta en cinco hojas de papel con esta en que va mi signo e dl a cada una de las partes la suya. Por ende fiz aqui este mio signo a tal en testemonlo de verdad. Francisco de los Covos. (6) La qual dicha capitulacion y asiento que de suso va encorporada de palabra a palabra visto y entendido por nos la otorgamos confirma- mos loamos e ratificamos e yo el rey prometo y juro a Dios y a Santa Maria y a las palabras de los Santos quatro Evangelios y a la Seflal de la Cruz en que corporalmente toco ml mano derecha que cumpliremos manternemos guardaremos esta dicha escriptura de capitulacion y asiento y todas las cosas en ella conthenidas conviene a saber aquellas que por virtud de la dicha capitulacion somos tenidos e obligados de cunplir e cada una delias a buena fee sin engano arte e sin cautela alguna por nos e por nuestros herederos e subcesores so aquellas clausulas pactos obligaciones vínculos e renunciaciones en esta dicha capitulacion conthe- nidas. En firmeza e corroboracicn de todo lo susodicho mandamos fazer esta nuestra carta firmada de mi el rey e sellada con nuestro sello de piorno pendiente. Dada en la villa de Valladolid a syete dias dei mes de agosto afio dei nascimlento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill e quinlentos e veinte e quatro afios Yo El Rey Yo Francisco de los Covos secretario de Sus Cesarea y Catholicas Magestades y su notário publico en la su corte y en todos los sus reynos e sefiorios doy fe que yo vi hazier el dlcho juramiento al emperador y rey nuestro sefior en presencia de los dichos Pero Correa de Atuguia y doctor Juam de Faria enbaxadores y procuradores dei dicho sefior rey de Portugal y vi oy dizer a Su Magestad las palabras de suso contenidas syendo presentes por testigos don Lorenço de Gorrevod mayordomo mayor de Su Magestad e don Hernando de Vega comendador mayor de Castilla presydente dei su Consejo de las Ordens e monsieur de la Chaulx su camarero. W
  • En testemonyo de lo qual escrevi este abaxo de mi mano y fize aqui esto mio sygflugar do sinal público)no en testemonyo de verdad. Francisco de los Covos Por Chanciller El Bacharel Segundo Laurentius de Gorrevo La Chaulx (6 v.) E despues de lo susodicho en la villa de Tordesillas miercoles diez de agosto de mill e quínientos e veinte e quatro afios a las seis oras despues de medio dia estando el emperador nuestro sefior en las casas reales de la dicha villa donde Su Magestad posa con la illustrissima e muy excelente infante dofia Caterina en presencia de los seflores enbaxadores dei serenissimo sefior rey de Portugal cumpliendo lo asentado e capitulado sobre el casamiento dei dicho serenissimo rey de Portugal con la dicha illustrissima imfante dofia Caterina la dicha sefiora imfante en manos dei reverendíssimo sefior don Alonso de Azevedo arçobispo de Toledo primado de las Espafias chanciller mayor de Cas- tella juro a Dios y a Santa Maria y a las palabras de los Santtos Evan- gelios donde mas largamente son escriptos e a la Senal de la Cruz en que corporalmente puso su mano derecha que venida la dispensacion que nuestro mui Santo Padre a de otorgar pera el dicho casamiento se desposara e casara por palavras de presente hazientes matrimonio segund orden de la Santa Madre Iglesia de Roma con el dicho sefior rey de Portugal o con su procurador suficiente segund se contiene en la dicha capitulacion por manera que lo en ella contenido aya efecto. Lo qual paso ante mi el dicho secretario Francisco de los Covos seyendo presentes por testigos los seflores marichal de Borgofla mordomo mayor de Su Magestad e el comendador mayor de Castilla e monsieur de la Chaulx dei su Consejo. E luego incontinente al dicho dia los dichos seflores embaxadores dei dicho serenissimo sefior rey de Portugal por virtud de su poder que en la dicha capitulacion esta encorporado hizieron en nombre e en anima dei dicho serenissimo sefior rey en presencia de Su Magestad e de la dicha illustrissima imfante otro tal juramento en manos dei dicho reverendíssimo sefior arçobispo de Toledo diziendo que venidas las dichas bulias de la despensacion el dicho serenissimo sefior rey de Portugal se desposara e casara por palabras de presente fezientes matrimonio segund horden de la Santa Madre Iglesia de Roma con la dicha sefiora imfante commo se contiene en la dicha capitulacion por manera que w Hernando de Vega Comendador Mayor
  • lo en ella contenido aya efecto a lo qual asi mismo fueron presentes por testigos los susodichos. Francisco de los Covos Laurentius de Gorrevo La Chaulex Hernando de Vega Comendador Mayor (R. C.) 4219. XVII, 7-14 — Obrigação de restituição do dote da imperatriz D. Isabel, filha de el-rel D. Manuel, feita pelo Imperador Carlos V, seu marido. Sevilha, 1526, Abril, 29. — Pergaminho. 6 folhas. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência eleito emperador sempre agusto rey de Alemafia dofia Juhana su madre y el mismo don Carlos por la gracla de Dios reyes de Castilla de Leon de Aragon de las dos Cecilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdana de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarbes de Algesira de Gibraltar de las Yslas de Canaria e de las Yndias yslas e tierra firme de! mar Oceano condes de Barcelona sefiores de Vizcaya e de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Kuysellon y de Cerdania marqueses de Oristan e de Gociano archiduques de Abstria duques de Borgofia e de Bravante condes de Flandes e de Tirol etc. Porquanto al tlempo que por la gracla de Dios Nuestro Sefior se concerto y asento casamiento entre mi el dicho emperador e rey e la yllustrissima sefiora dofia Ysabel ynfanta de Portogal emperatriz reyna d'Epafia que agora es my muy cara e muy amada muger se concerto e asento que el muy poderoso rey don Juhan de Portogal nuestro muy caro e muy amado hermano primo con quien se contrato e asento el dicho casamiento nos diese e pagase en dote e casamiento nuevecientas mill doblas de oro castellanas a precio de tresientos y sesenta y cinco maravedis la dobla pagados en moneda de oro e plata en el numero de las quales entrasen veynte e tres mill e sesenta e seys doblas que la dicha emperatriz e reyna que agora es ovo y heredo por la fallecimlento de la sereníssima reyna dofia Maria su madre que sancta gloria aya las quales dichas nuevecientas mill doblas el dicho rey de Portogal nos diese e pagase a clertos plazos e en cierta forma e manera en la dicha capitu- lacion conthenida descontando dellos otro tanto quanto valiese la plata e joyas de oro e piedras e perlas que la dicha ynfanta emperatriz reyna truxese consigo e que conteclendo solucion o separacion dei matrimonio entre mi e la dicha ynfanta por qualquier modo que sea que yo el dicho emperador e mis herederos e subcesores seamos tenidos e obligados de restituyr e pagar a la dicha (1 v.) ynfanta emperatriz reyna que agora es e a sus herederos e subcesores por linea derecha decendientes dentro de quatro afios primeros siguientes despues que fuere soluto o separado US
  • el matrimonio todo lo que ovieremos rescebido de la dicha dotte e que siendo caso lo que Dios no qulera que la dicha emperatrlz e reyna que agora es fallesça sln hijos o descendientes de mi el dlcho emperador que la deva por derecho de heredar que la dicha dotte sea tomada e restltuyda por ml e por mis herederos e subcesores al dlcho sereníssimo rey de Portogal e a sus herederos y subcesores sln contienda nl embargo alguno salvo tresientas mill doblas dei dlcho precio que es la tercla parte dei dlcho dotte en que entraran las dlchas veynte y tres mill e sesenta y seys doblas que la dicha emperatrlz e reyna heredo e ovo por fallescimiento de la dicha reyna dofia Maria su madre de las quales dlchas tresientas mill doblas la dicha emperatrlz e reyna pueda disponer testar e hazer commo de cosa suya propia e que seyendo caso que yo el dlcho empe- rador fallesciere prlmero que la dicha emperatrlz no quedando hijos o otros decendientes de amos a dos lo que a Dios no plega que en tal caso toda la dicha dotte sea tomada e restituyda a la dicha emperatriz e reyna e por falleclmlento delia al dicho rey de Portogal su hermano e a sus herederos e subcesores quitando las dlchas tresientas mill doblas de que ella pueda disponer e hazer lo que quislere como dlcho es. E que en caso que la dicha emperatrlz en su vida no disponga delias que las dlchas tresientas mill doblas sean restltuydas al dlcho rey de Portogal e a sus herederos e subcesores como es dlcho que se a de hazer de toda la otra parte dei dicho dotte. E otrosi que yo el dicho emperador diese en arras a la dicha ynfanta emperatrlz e reyna que agora es por honrra de su persona tresientas mill doblas de oro castellanas dei dicho valor de treslentos y sesenta y cinco maravedis la dobla que es la tercia parte dei dlcho dotte las quales dychas tresientas mill doblas la dicha emperatrlz aya por arras en todo caso quiere tenga hijos de mi el dlcho emperador o no siendo acabado o separado el dlcho matrimonio entre nosotros por qualquier manera que sea e que si la dicha emperatrlz fallesciere antes e prymero que yo el dlcho emperador que en tal caso no aya nl pueda aver las dlchas arras nl cosa alguna dello e que en caso que las aya de aver commo dlcho es le sean pagadas a ella e as sus herederos e subcesores commo cosa (2) de su propio património dentro de quatro alios contados desde el dia que el dlcho matrimonio fuere soluto separado. E sy al tiempo que asl el dlcho matrimonio fuere soluto o separado no fuere pagado la dicha dotte que la dicha emperatriz e reyna aya e le sea restltuydo por arras en caso que las aya de aver solamente otro tanto quanto montare el respeto de lo que al tiempo estoviere pagado de la dicha dotte e a este respeto sueldo por libra se le ayan de pagar lo que montaren las dlchas arras e que para segurldad de la dicha dotte e arras se obligasen e ypotecasen todolos bienes muebles e rayzes patrimoniales e fiscales de mi el dicho emperador e que se obligasen ypotecasen especialmente cibdades e villas destos nues- tros reynos que para ello se nombrasen con todas sus rentas términos e juridiciones cevile cremynal alta e baxa mero misto ymperio con todos U9 29
  • los derechos e pertenencias que yo el dicho emperador agora he e devo aver en las dlchas clbdades e villas que la dlcha emperatrlz e reyna que agora es en caso que la dlcha dotte y arras se aya de restytuyr aya veynte mill ducados de oro de renta en cada un afio. Entretanto que la dicha dotte e arras no le fuere pagado e restituydo e tenga e posea las dlchas clbdades e villas con todas sus rentas e derechos juridlciones e sefiorlos delias ente- ramente commo al libre y entero senorio delias pertenece e deve pertenes- cer e que slen las dlchas cibdades e villas que ansi fuesen nombradas e ypotecadas para la dlcha segurfdad no oviere tantas rentas que valga los dichos veynte mill ducados de renta en cada afio por ser dados por ml o por los reyes mis progenitores de gloriosa memoria que en tal caso lo que menos de los dichos veynte mill ducados de renta en cada afio balieren las dichas rentas de las dichas cibdades e villas sera cumplido y asentado a la dlcha emperatrlz e reyna en otras rentas buenas y seguras para que enteramente por si e por sus oficiales aya los dichos veynte mill ducados de renta en cada un afio. Entretanto que la dicha dotte y arras no le fuere pagado e restituydo commo dicho es con tal declaracion que acaeciendo vacar las rentas que fueren dadas en las dichas cibdades e villas que asi fueren ypotecadas luego vengan y sean entregadas a la dlcha empe- ratrlz en cuenta de los dichos veynte mill ducados e le sea quitado e abaxado otro tanto de las rentas que le fueren dadas e sefialadas fuera f2 vj de las cibdades e villas de la dicha ypoteca de manera que siempre tenga enteramente cumplimiento de los dichos veynte mill ducados de renta en cada afio commo dicho es e que los dichos veynte mill ducados de renta que la dicha emperatriz asia de aver en cada hun afio em las ren- tas de las dichas cibdades y villas y en las otras donde le fueren asentados como dicho es no se ayan de descontar de la dlcha dotte e arras nl parte dello. E que dende agora yo el dicho emperador aya de hazer e haga donacion a la dlcha emperatriz e reyna mi muger que agora es y a sus herederos de todas las dichas rentas e juridicion e cosas sobredichas hasta que le sea pagada la dicha dotte y arras enteramente la qual dicha dotte y arras le sea pagada desde el dia que el dicho matrimonio fuere soluto por muerte o por algund otro modo en que se aya de pagar e res- tltuyr hasta quatro afios primeros siguientes commo de susodicho es. E que lo que toca a la dicha ypoteca aya lugar e se entendera tanbien en caso que la dicha dotte aya de venir e restituyrse al dicho rey de Por- togal commo de suso se contiene segund que todo mas largamente se contiene en el asiento y capitulacion que sobre lo que toca al dicho casa- miento se hizo el qual dicho asiento y capitulacion yo el dicho emperador e rey antes que me desposase con la dicha ynfanta emperatriz e reyna en la cibdad de Toledo a veynte e tres dias dei mes de otubre de quinientos y veynte e cinco afios em presencia de algunos de mi Consejo dei Estado e de Antonio de Azevedo Cutifio embaxador dei dicho sefior rey de Por- togal porante Juhan Aleman nuestro secretario aprove y consenti e ove por bueno e jure en forma de lo guardar e cumplir en todo e por todo Jf50
  • segund que en el se contlene e agora de nuevo si nescesario es desimos que lo consentimos loamos e aprovamos em todo e por todo. E queriendo cumplir y efetuar lo en el conthenldo enquanto toca e atafie a lo que de suso va declarado desimos que nos plaze e yo el dlcho emperador soy contento de tomar e resceblr en dotte con la dlcha ynfanta dofia Ysabel emperatrlz reyna que agora es las dichas nuevecientas mill doblas de oro en dotte y casamiento en que entran las dichas veynte e tres mill y sesenta e seys doblas que ovo y heredo de la dicha reyna dofia Maria su madre con las condiciones e obligaciones e vínculos e modos e restituciones e segund y de la forma e manera (S) que de suso va declarado y espacificado e segund se contiene en el asiento y capitulacion del dlcho casamiento de las quales dychas nuevecientas mill doblas o de la parte que delias resclbieremos daremos y entregaremos a la parte del dlcho sefior rey de Portogal nuestras cartas de pago e fin e quito escriptas en pargamlno afirmadas de nuestro nombre e selladas con nuestro sello en forma las mas firmes e bastantes que convengan. E por la pressente obligo todos mis blenes muebles e rayzes patri- moniales e fiscales que agora he e avre de aqui adelante que viniendo caso porque conforme a lo de suso conthenido se ayan de tornar e restl- tuyr los blenes de la dicha dote o lo que dellos toviere rescebido o parte dellos a la dlcha emperatriz mi muger que agora es o al dlcho sefior rey de Portogal o a sus herederos y subcesores o a qualquier dellos que lo tornare e pagare e restltuyre en el tiempo e segund e como e por la forma e manera que en el dlcho asiento y capitulacion es conthenldo Uanamente sin pleyto ni contlenda alguna. E otrosi cumpliendo y efetuando lo conthenido en el dlcho asiento y capitulacion por la pressente acatando la grand virtud dei Sancto Sacra- mento dei matrimonio e a los provechos que dei nacen mayormente entre los reyes e príncipes de cuya decendencia e generacion los reynos han de ser regidos e governados e tenidos en paz e justicia e como las ynfantas e personas de alta genelosla e sangre quando hazen matrimonio ande ser mucho honrradas y dottadas para que tengan con que sustentar sus personas casas y estado e galardonar y hazer gracias e mercedes a los que blen y lealmente le sirvieren. Considerando las cosas susodlchas e queriendo hazer cerca desto aquello que slempre usaron e acostumbraron hazer los emperadores e reyes e sefíores de donde yo vengo en sus casa- mlentos y matrimónios por esta pressente carta de mi propia e libre e propia voluntad sin yudusimiento alguno otorgo e conozco que doy en arras a vos la dlcha ynfanta dofia Ysabel emperatriz e reyna que agora soys por la razon de verdadera persona e merescimientos e dei dicho nuestro casamiento tresientas mill doblas de oro de valor de tresientos y sesenta e cinco maravedis la dobla que montan ciento e nueve quentos y qulnientas mill maravedis de la moneda que agora corre en Castilla que hazen dos blancas viejas un maravedl Ias quales dichas (Sv.) trezientas mill doblas los ayays e tengays en arras e por arras aviendo e teniendo 451
  • hijos de bendlcton de ml el dlcho emperador o no los avlendo slendo aca- bado o separado el dycho matrimonio entre nosotros por qualquier manera salvo si vos la dlcha emperatriz reyna que agora soys fallecieredes primero que yo el dlcho emperador vuestro marido que en tal caso vos ni otro por vos no ayays nl podays aver las dychas arras nl cosa alguna delias e que en caso que las ayays de aver como dicho es vos sean paga- das a vos e vuestros herederos y subcesores comino cosa de vuestro propio patrymonio dentro de quatro anos contados desde el dia que el dicho matrimonio fuere soluto o separado contanto que si al dicho tiempo no fueren pagadas las dichas nuevecientas mill doblas que con vos me fueron mandadas en dotte y casamiento que vos ayays e vos sea restituydo por arras en caso que las ayays de aver otro tanto delias solamente commo montare al respeto de lo que fuere pagado de la dicha dotte e por este respeto sueldo por libra de lo que por nos estoviere rescebido. E para tener e guardar y conplir e pagar todo lo conthenido en esta escriptura asiento que toca a las dichas nuevecientas mill doblas dei dicho dotte como a las dichas tresientas mill doblas que vos doy en arras a los plazos y segund que de suso se contiene dende agora yo el dicho emperador obligo e ypoteco todos mis bienes muebles e rayzes patrimo- niales e fiscales ávidos e por aver y especialmente obligo e ypoteco pera la seguridad y paga de todo ello las cibdades de Ubeda Baeça e Andujar con todas las rentas e términos e juridiciones cevill e creminal alta e baxa mero misto ynperio e con todos los derechos y pertenenclas que yo el dicho emperador tengo e devo tener en ellas en qualquier manera. E queremos y es nuestra voluntad que en caso que la dicha dotte e arras o cosa alguna delias se aya de restituyr conforme a lo que dicho es que vos la dicha emperatriz reyna ayays e tengays veynte mill ducados de oro de renta entretanto que la dicha dotte y arras no vos fueren pagadas e restltuydas en cada afio que montan siete quentos e quinientas mill mara- vedis e poseays las dichas cibdades de Ubeda y Baeça y Andujar con todas sus juridiciones e seôorio e rentas delias enteramente como al libre y entero sefiorio delias pertenesce e deve pertenescer contanto que de lo que montaren las dichas rentas se ayan de pagar e paguen ante todas cosas los maravedis (4) que al dicho tiempo oviere de situado e salvado en ellas a las personas que los ovieren de aver conforme a sus previllejos e mercedes que no sean de los revocados e que de lo restante vos la dicha emperatriz o quien por vos los oviere de aver ayays e tengays e lleveys de renta en cada un afio los dichos veynte mill ducados de oro commo dlcho es e que si lo que montaren las dichas rentas pagadas los situados e otras cosas que dello al dicho tiempo se devlere pagar no montaren los dichos veynte mill ducados que en tal caso lo que faltare sea cumplido e asentado en otras rentas buenas e seguras para que vos la dicha enpe- ratriz por vos e por vuestros oficiales o a quien vuestro mandado oviere ayays e lleveys e gozeys los dichos veynte mill ducados de renta en cada afio enteramente entretanto que la dicha dotte e arras no vos fuere 1,52
  • pagada e restituyda commo dicho es e que se despues que vos fueren dadas y entregadas las dichas clbdades de Ubeda e Baeça e Andujar que ansi vos seflalamos e ypotecamos para lo susodicho vacaren y se consumieren desempefiaren en qualquier manera de las rentas delias qualesquier mara- vedis de pan o vino o otra cosa de juro o de porvida que lo lleveys e gozeys vos la dicha emperatriz en cuenta de los dichos veynte mill ducados e se vos quite e abaxe otro tanto de las otras rentas que fuera de las dichas clbdades de Ubeda e Baeça e Andujar fueren dadas y sefia- ladas para cumplimiento de lo susodicho de manera que siempre tengays enteramente cumplimiento de los dichos veynte mill ducados de renta en cada ano como dicho es. E que los dichos veynte mill ducados ni parte dellos no se aya de descontar ni descuente de la debda principal dei dicho dotte e arras ni de cosa alguna dello e por mas seguridad desto dende agora para entonces e dende estonces para agora yo por la pressente de mi propia libre e agradable voluntad hago donacion a vos la dicha emperatriz e a vuestros herederos e subcessores pura perfetta y no revocable que es dicha entre bivos de todas las dichas rentas e juridicion e cosas sobredichas hasta que vos sea pagada enteramente la dicha dotte y arras la qual dicha dotte e arras vos sea pagada desde el dia quel dicho matrimonio fuere soluto por muerte o por algund otro modo en que se aya de restituyr e pagar hasta quatro afios prymeros siguientes todo ello segund e commo y por la forma e (IfV.) manera que se contiene en el asiento y capitula- cion dei dicho casamiento la qual dicha ypoteca e obligacion qulero que aya lugar e se estienda tanbien en caso que la dicha dotte e arras aya de venir e restituyr se al dicho sereníssimo rey de Portogal commo dicho es e dende agora nos constituymos por thenedor e posedor de las dichas cibdades de Ubeda e Baeça e Andujar e sus términos e juridiciones por vos e en nombre de vos la dycha ynfanta emperatriz o del que oviere de aver los maravedis de la dicha dotte e arras o qualquier parte dellos en tal manera que la obligacion especial no derogue ni prive la general ni la general a la especial e vos damos licencia e facultad para que en caso que conforme a lo que dicho es en esta escriptura conthenido ayays de aver los dichos maravedis dei dicho dotte y arras o alguna cosa dello que vos o quien vuestro poder oviere por vuestra propia abtoridad sin nuestra licencia e mandado ni de los reyes nuestros sucesores ni de otro juez podays entrar e tomar la posesion de las dychas cibdades de Ubeda y Baeça e Andujar con todas sus juridyciones e rentas delias e tenello e gozallo commo al libre y entero seSorio delias pertenesce e deve pertenes- cer para en cuenta de los dichos veynte mill ducados pagando los situados e otras cosas que de las dichas rentas se deviere pagar commo dicho es que dende agora para entonces e dende entonces para agora vos entre- gamos y apoderamos en las dichas cibdades de Ubeda e Baeça e Andujar con todas sus juridiciones e rentas delias enteramente commo al libre y entero sefiorio delias pertenesce e deve pertenescer para que lo podays Jf53
  • tomar e tener e llevar e gozar hasta que sea pagado el dicho dotte e arras commo dicho es. E vos damos la posesion e seôorio de todo ello e mandamos al príncipe heredero e ynfantes que por tiempo fueren destos reynos e al yllustrissimo ynfante don Fernando nuestro muy caro e muy amado hijo y hermano e a los ynfantes perlados duques marqueses maes- tres de las Hordenes ricos homes e a los dei nuestro Consejo e oydores de las nuestras abdiencias allcaides alguasiles de la nuestra casa e corte y cancillerias e a los priores comendadores y subcomendadores alcaydes de los castillos e casas fuertes e lianas e a todos los concejos justicias regidores cavalleros escuderos oficiales e homes buenos de todas las cibdades e villas e lugares destos dichos nuestros reynos e seôorios asi a los que agora son como a los que seran daqui adelante e cada uno e a qualquier dellos que vos guarden y cumplan todo lo de suso en esta escritura contenido segund e como e de la manera que en ella se contiene sin que en ello ny (5) en parte dello vos sea puesto embargo ni ympedi- mento alguno lo qual todo queremos e mandamos que asi se haga e cumpla no embargante las leyes que quieren e disponen que no se pueda enajanar ninguna cibdad ni villa nl lugar de la corona real si no fuere otorgado en cortes en la forma y con la solenidad en las dichas leyes conthenida e otras qualesquier leyes e hordenamientos e prematicas sen- ciones que contra esto que dicho es o contra cosa alguna dello sean o ser puedan con las quales y con cada una delias nos de nuestro propio motu e cierta sciencia e poderio real que en esta parte queremos usar e usamos commo reyes e sefiores no reconoscientes superior en lo tempo e al aviendo las aqui por ynsertas y encorporadas abrogamos e derogamos enquanto a esto toca e atane quedando en su fuerça e vigor para las otras cosas. E mandamos a los nuestros contadores mayores que asienten el traslado desta nuestra carta en los nuestros libros que ellos tienen e porque si las dichas cibdades de Baeça e Ubeda y Andujar ovieren de venir y ser entregadas a vos la dicha emperatriz o a quien por vos lo oviere de aver para en prendas dei dicho dotte y arras o de alguna cosa dello las rentas delias esten descargadas de situados les mandamos que de aqui adelante no asienten ni situen ni consientan de nuevo asentar ni situar en las alcavalas y tercias de law dichas cibdades de Ubeda y Baeça y Andujar ni de algunas delias ningunos ni algunos maravedis de juro ni de porvida a ningunas yglesias ni monesterios ni concejos ni personas particulares aunque sean de los comprados o de merced o en otra manera e que los maravedis que en las dichas cibdades de Ubeda y Baeça y Andujar e se consumieren o desenpefi&ren en qualquier manera los con- suman no enbargante qualesquier alvalas e mercedes que nos dieremos en contrario e que asentado el traslado desta dicha carta en los dichos libros commo dicho es sobreescrivan el original e lo tomen a la parte de vos la dicha emperatriz para que lo en ella conthenido aya effeto lo qual les mandamos que ansi hagan y cumplan solamente por virtud desta dicha nuestra carta sin pedir e demandar el asiento y capitulacion original
  • del dicho casamiento ni su traslado signado nl las otras cosas que cerca de lo susodicho an passado nl otro recabdo alguno que nos les relevamos de qualquier cargo o culpa que por elle les pueda ser ymputado. E los unos ni los otros (5 v.) non fagades ni fagan ende al por alguna manera so pena de la nuestra merced e de diez mill maravedis para la nuestra camara a cada imo por quien fincare de lo asi hazer y cumplir. E demas mandamos al home que les esta dicha nuestra carta de pre- villejo o el dicho su traslado signado commo dicho es mostrare que los emplaze que parezçan ante nos en la nuestra corte do quier que nos seamos del dia que los emplazare fasta quinze dias primeros siguientes so la dicha pena so la qual mandamos a qualquier escrivano publico que para esto fuere llamado que de ende al que gela mostrare testimonio signado con su signo porque nos sepamos en commo se cumple nuestro mandado. E desto vos mandamos dar e dimos esta nuestra carta escripta en per- gamlno de cuero e firmada de ml el rey e sellada con nuestro sello de cera pendlente. Dada en la cibdade de Sevilla a xxjx dias del mes de abril afio del nasclmiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos e veynte y seys afios Yo El Rey Yo Francisco de los Covos secretario de Sus Cesarea y Catholicas Magestades la flze escrevir por su mandado. Registda Lugar do selo Licentiatus Ximenes Herbyna por chan- celler Licentiatus Doctor Don Garcia Carvajal Magister Cancelarius (T) (6) La ypoteca de la emperatriz nuestra sefiora dublicada (R. C.) 4220. xvn, 7-15 — Sentença dada em nome do Infante D. Henrique, duque de Viseu, como regedor da Ordem de Cristo, a favor de Diogo Lopes de Freitas, contra Martim Vicente Garrido, pela qual foi conde- nado a pagar dois barcos bons e aparelhados como o que levara carre- 455
  • gado de trigo pela foz do rio de Castro Marim sem pagar o direito de portagem na forma do seu foral. Estombar, 1447, Janeiro, 20. — Papel. 2 folhas. Bom estado. Selo de chapa. 4221. XVH, 7-16 — Carta de arrematação dos bens de Maria Anes. 1450, Abril, 21. — Pergaminho. Bom estado. 4222. XVII, 7-17 — Instrumento de posse dado ao infante D. Fernando de Aragão e à infanta D. Maria, neta de el-rei D. Afonso IV, das terras de Ílhavo e outras que seu avô lhe tinha dado por seu casamento. 1355, Fevereiro, 3. — Pergaminho. Mau estado. Sabham todos quantos este estormento virem como no ano da era de mil e trezentos e noveenta e tres annos tres dias do mes de Fevereiro em Crestovaaes em nas moradas de Domingos Esteves do dito logo seendo hy a mor parte dos moradores do dicto logo juntos e per pregom per Domingos Martins jurado do dicto logo ho qual jurado deu em fe que os apregoara pera esto que se adeante segue. Pareceu Joham Sanches clérigo procurador do infante Dom Fernando d'Aragom e mostrou húa carta de nosso senhor el rey escrita em papel [ ] e assellada de seu seello segundo em ela pareciia da qual o teor tal he. Dom Afonso pela graça de Deus rei de Portugal e do Algarve a vos meus almoxarifes e escrivães e mais justiças dos logares que se adiante seguem saúde. Sábede que eu dei ao infante Dom Fernando d'Aragom em dote por razom de casamento que fez com a infante Dona Maria minha neta alguuns logares no meu senhorio e porque pelos dictos logares que lhi asi dei nem avia comprimento da contia que lhe eu avia a dar per bem da dieta razom tenho por bem e mando vos que metades em posse cada huum de vos em vossos logares em nome do dicto infante Joham Sanchez clérigo procurador do dicto infante pera esto per poder da dieta procura- çom soficiente que me sobre esto mostrou destes logares convém a saber Ílhavo e Vila de Milho e o préstimo d'Arcos e Crestovãaes e Quinteela e Carvalhaaes Ferreiros e casaaes d'Espinhei e casaaes de Saa e casal de Joham d'Ulveira e a ponte d'Almeara e Avelãas de Cima com todos seus termhos e direitos e perteenças e rendas [e] quaaesquer que sejam e padroados daquelas egrejas em que os eu ey e de direito poso aver e com todas juridições criminaaes e civi3 pela guisa que as eu ey e de direito e huso e trato do meu senhorio devo aver e suas justiças e homeens boons dos dictos logares fazede mensagem ao dicto Joham Sanchez em nome do dicto infante e recodedi lhi e fazede lhi recodlr com todolos direitos e perteenças dos dictos logares e com todalas outras cousas pela guisa que dito he. E de como lhi entregares os dictos logares e terras e de como se el der por entregue delas em nome do dicto infante e que os recebe em seu nome em dote per razom de casamento que fez com a dieta infante Dona Maria assi avede ende de todo huum 456
  • estormento de tabelliom e enviade mho logo e vos nom lhl ponhades sobre ello embargo nenhuum e leixade los aver pela guisa que dito he. Unde al nom façades. Dante em Coimbra dezenove dias de Janeiro el rey ho mandou por maestre Lopo das Leys seu vasalo. Lourenço Martins de Seabra a fez Era de mil e trezentos e noveenta e tres annos. A qual carta mostrada e leuda como dicto he logo o dicto Joham Sanchez como procurador do dicto infante em em seu nome pediu a Estaço Perez almoxarife e Angero Perez escrivão dei rey em Aveiro e Affonso Rodriguez juiz de Vouga que presentes suiam que lhe comprisem a dieta carta em na parte do dicto logo de Crestovãaes e logo os dlctos almo- xarife e escrivão e juiz diserom que eles queriam comprir a dieta carta e fazer o mandado do dicto senhor rey e por poder da dieta carta diserom que eles entregavom e metyam em pose o sobredicto Joham Sanchez come procurador do dicto infante Dom Fernando e em seu nome ho dicto logo de Crestovãaes com todos seus termhos e direitos e per- teenças que ao dicto logo perteencem e rendas quaaesquer que sejam e padroado da eigreja do dicto logo asi como ao dicto senhor rey ha e de direito pode aver e com toda sua jurisdiçom crime e eivei pela guisa que as o dicto senhor rey ha e de direito e huso e trato do seu senhorio deve aver segundo na dieta carta he conteúdo e mandaram aos dictos homeens do dicto logo de Crestovãaes e de seu termho que lhi reendam e façam recodlr ao dicto senhor infante de todolos direitos e perteenças do dicto logo de Crestovãaes e de seu termho como na dieta carta he con- teúdo. E logo os dictos homeens moradores do dicto logo de Crestovãaes como solam juntos per pregom como dicto he diserom que poys voontade e mercee era del rey que eles compririam as sobredictas cousas que lhis o dicto senhor rey mandava comprir e que assi o fariam como na dieta carta he conteúdo e lhi dariam menagem ao dicto procurador do dicto infante Dom Fernando e logo o dito Joham Sanchez em nome do dicto infante como seu procurador se deu per bem entregue do dicto logo de Crestovãaes com seu termho e que o recebia em dote per razom de casamento que o dicto infante fez com a dieta infante Dona Maria e que asi se dava per entregue do dicto logo de Crestovãaes com todo seu direitos e perteenças e padroados e juridições pela guisa que as o dicto senhor rey hy avia assi como dicto he. Das quaaes cousas os dictos almoxarife e escrivão e juiz em nome do dicto senhor rey e o dicto Joham Sanchez em nome do dicto infante come seu procurador pedirom a mim Joham Domingues tabeliom do dicto senhor rei em terra de Vouga que presentes suiam senhos estor- mentos de huum teor. Testemunhas que presentes foram Domingues Estevez e Affonso Estevez e Lourenço Martinz e Martim Dominguez e Affonso Martins moradores em no dicto logo de Crestovãaes e outros e eu Joham Dominguez tabeliom sobredicto que a tudo esto presente fui e esto escrevi. 457
  • Item despois esto quatro dias do dicto mes de Fevereiro e era sobredicta em na aldea d'Avelaas de Cima perante o dicto Affonso Rodri- guez juiz e Estaço Perez almoxarife e Angero Perez escrivam sobredictos e em presença de mim Joham Domingues tabeliom sobredicto pareceu o sobredicto Joham Sanchez procurador do dicto infante Dom Fernando d'Aragom e mostrou a sobredicta carta dei rey seendo hy os moradores do dicto logo d'Avelãas e de seu termho chamados e apregoados pera esto per Estevam Dominguez jurado do dicto logo que deu em fe que os apregoara. A qual carta assy mostrada logo o dicto Joham Sanchez come pro- curador do dicto infante e em seu nome pediu aos sobredictos juiz e almo- xarife e escrivam que Ihy cumprissem a dieta carta dei rey como em ela era conteúdo em no dicto logo d'Avelaas e eles diserom que queriam comprir a dieta carta e fazer o mandado do dicto senhor rey e per poder da dieta carta diserom que eles entregavam e metiam em pose o sobre- dicto Joham Sanchez come procurador do dicto infante Dom Fernando e em seu nome o dicto logo d'Aveldas de Cima com todos seus termhos e direitos e perteenças que ao dicto logo perteencem e rendas quaaesquer que sejam e padroado da eigreja do dicto logo asy come as o dicto senhor rey hy hy ha e de direito pode aver com toda sa jurdiçom crime e civil pela guisa que as o dicto senhor ha e de direito e huso e trato do seu senhorio deve aver asy como mais compridamente na carta do dicto senhor he conteúdo e mandarom aos moradores do dicto logo d'Avelãas e de seu termho que lhi recudam e façam recudir ao dito infante de todolos direitos e perteenças do dicto logo d'Avelaas e de seu termho como em na dieta carta he conteúdo. E logo os dictos homeens moradores do dicto logo d'Avelaas de Cima como suiam juntos per pregom como dicto he diserom que pois vontade e merce era del rey que eles compririam as sobredictas cousas que lhes o dicto senhor rey mandava comprir e que asy o fariam como na dieta carta he conteúdo e lhi dariam menagem ao dicto procurador do dicto infante Dom Fernando e logo o dicto Joham Sanchez em nome do dicto infante e come seu procurador se deu por bem entregue do dicto logo d'Avelaas de Cima com seu termho e que o recebia em dote per razom de casamento que o dicto infante fez com a dieta infante Dona Maria e que asi se dava por entregue do dicto logo d'Avelãas com todos seus direitos e perteenças e padroados e jurdições pela guisa que as o dicto senhor rey hy avia asi como dicto he. Das quaaes cousas os dictos almoxarife e juiz e escrivam em nome do dicto senhor rey e o dicto Joham Sanchez em nome do dicto infante come seu procurador pedirom a mim tabeliom sobredicto senhos estor- mentos de hum teor. Testemunhas que presentes foram Gonçalo Dominguez e Domingos Dominguez dicto Crespo Per'Eannes tabeliom de Penacova e Stevam Dominguez jurado do dito logo d'Avelaas e Domingos Martinz de Canelas 458
  • e Domingos Dominguez seu filho e outros e eu Joham Dominguez tabe- liom sobredicto que a esto presente fui e esto screvi. Item em no dlcto dia e era e mes suso escrito em na aldea de Ferreiros perante os dictos Estaço Perez almoxarife e Angelo Perez escrivam e seendo hy Martim Perez juiz do dicto logo em presença de mim Joham Dominguez tabeliom sobredicto pareceu o sobredicto Joham Shanchez pro- curador do dicto infante Dom Fernando e mostrou e per mim dicto tabe- liom leer fez a sobredicta carta seendo hy juntos per concelho apregoado os moradores do dicto logo de Ferreiros e de Quinteela e de Carvalhaaes e de seu termho segundo deu em fe Vicente Annes jurado do dicto logo de Ferreiros e Domingos Dominguez jurado do dicto logo de Quinteela. A qual carta asi mostrada e leuda e pubricada por mim dicto tabeliom presentes os sobredictos ho dicto Joham Sanchez come procura- dor do dicto infante Dom Fernando e em seu nome pediu aos sobredictos almoxarife e escrivam e juiz que lhi comprisem a dieta carta dei rey em na parte do dicto logo de Ferreiros e de Carvalhaaes e de Quinteela asy como em ela era conteúdo. E logo os sobredictos almoxarife e escrivam e juiz diserom que queriam comprir a dieta carta e fazer ho mandado do dicto senhor rey e per poder da dieta carta diserom que eles entregavam e metiam em pose o dicto Joham Sanchez como procurador do dicto infante Dom Fernando e em seu nome dos dictos logos de Fereiros e de Quinteela e Carvalhaaes com todos seus termhos e direitos e perteenças e rendas quaaes que sejam e padroados das eigrejas dos dictos logos em que o dicto senhor rey ha e de direito pode aver com todalas jurdições criminaaes e civis pela guisa que os o dicto senhor rey ha em nos dictos logares e de direito e huso e trato de seu senhorio deve aver asi como maes compridamente na dieta carta do dicto senhor rey he conteúdo e mandarom aos moradores dos sobredictos logos e de seu termhos que lhis recudom e façam recudir ao dicto infante com todolos direitos e perteenças dos ditos logares e com todalas outras cousas pela guisa que dicto he e em na dieta carta he conteúdo. E logo os dictos moradores dos sobredictos logares de Fereiros e de Carvalhaaes e de Quinteela como suiam juntos per pregom como dicto he diserom que poys voontade e mercee era do dicto senhor rey que eles compririam as sobredictas cousas que lhes o dicto senhor rey mandava comprir e que asi o fariam como na dieta carta del rey he conteúdo e lhi dariam menagem ao dicto Joham Sanchez procurador em nome do dicto infante. E logo o dicto Joham Sanchez em nome do dicto infante e come seu procurador se deu por bem entregue dos sobredictos logos de Fereiros e de Carvalaaes e de Quienteela com seus termhos e que os recebia em seu nome do dicto infante em dote per razom de casamento que o dicto infante fez com a dieta infante Dona Maria e que asy se dava per entregue dos sobredictos logares com todos seus direitos e perteenças e padroados de eigrejas e juridições pela guisa que o dicto senhor rey 459
  • hy avia em nos dictos Ioga res asy como dicto he e na dicta carta he conteúdo. Das quaaes cousas os sobredictos almoxarife e escrivam e juiz em nome do dicto senhor rey e o dicto Joham Sanchez em nome do dicto ifante pedirom a mim Joham Domingues tabeliom sobredicto senhos estormentos duum teor. Testemunhas que presente forom Afonso Rodriguez juiz de Vouga e Pedr'Eannes tabeliom de Penacova Johan Eannes tabeliom de Vouga e Domingos Estevez de Crestovaaes e Afonso Real parceiro del rey e Afonso Gonçalvez escudeiro e outros muitos moradores em Fereiros e eu Joham Dominguez tabelliom sobredicto que esto escrevi. Item en no dicto dia e era e mes suso escrito a par da eigreja d'Arcos do julgado do Vouga perante os sobredictos Afonso Rodriguez juiz de Vouga e Estaço Perez almoxarife e Angero Perez escrivam e presente mim Joham Dominguez tabeliom sobredicto seendo hy presentes os moradores d'Arcos e de seu termho e o do casal de Joham d'Ulveira que hy eram ajuntados per pregom pera esto segundo deu em fe Johan Eannes jurado do dicto logo d'Arcos pareceu o dicto Joham Sanchez procurador do dicto infante Dom Fernando e mostrou e per mim dicto tabeliom leer fez a sobredicta carta do dicto senhor rei a qual per leuda o dicto Joham Sanchez pediu aos sobredictos juiz e almoxarife e escri- vam que lhi comprisem a dieta carta em no préstimo do dicto logo d'Arcos e em no casal de Joham d'Ulveira assy como em ela era conteúdo. E logo os sobredictos juiz e almoxarife e escrivão diserom que eles queriam comprir a dieta carta e fazer o mandado do dicto senhor rey e por poder da dieta carta diserom que eles entregavam e metiam em pose em nome do dicto infante ho dicto Joham Sanchez come seu procurador do dicto infante do prestamo do dicto logo d'Arcos e do dicto casal de Joham d'Ulveira com todos seus termhos e direitos e perteenças e rendas quaaesquer que sejam e padroados das eigrejas dos dictos logos em que os o dicto senhor rei ha e de direito pode aver e com todalas juridições criminaaes e civis pela guisa que as o dicto senhor rei hi ha e de direito e huso e trato de seu senhorio deve aver asi como na dieta carta do dicto senhor rei he conteúdo e mandarom aos moradores dos dictos logos que recudisem e fazesem recudir ao dicto Joham Sanchez em nome do dicto infante com todolos direitos e perteenças do dicto prestamo d Arcos e do dicto casal de Joham d'Ulveira e com todalas outras cousas pela guisa que dicto he e em na dieta carta do dicto senhor rey he conteúdo. E logo os sobredictos moradores dos sobredictos logares diserom que pois voontade e mercee era do dicto senhor rei que eles compririam as sobredictas cousas conteudas em na dieta carta que lhes o dicto senhor rei mandava comprir e fariam menagem ao dicto Joham Sanchez pro- curador em nome do dicto infante como na dieta carta he conteúdo. E logo o dicto Joham Sanchez em nome do dicto infante e come seu 460 J
  • procurador se deu por bem entregue dos sobredictos logos do prestamo d'Arcos e do Casal de Joham d'Ulveira com seus termhos e direitos e perteenças e que os recebia em seu nome do dicto infante em dote por razom do casamento que o dicto infante fez com a sobredicta infante Dona Maria e que assy se dava por entregue dos subredictos logares com todos seus direitos e perteenças e padroados de eigrejas e juridições pela guisa que os o dito senhor rei hy avia em nos ditos logos asi como susodicto he e na dieta carta he conteúdo. Das quaaes cousas nos sobredictos juiz e almoxarife e escrivão em nome do dicto senhor rei e o dicto Joham Sanchez em nome do dicto infante pedirom a mim Joham Dominguez tabeliom sobredicto senhos estormentos todos dum teor. Esto foi feito em nos dictos logos e dias e era e mes suso escritos. Testemunhas que presentes forom Johan Eannes tabeliom de Vouga e Marcos Perez morador na Pedreira e Johan Eannes d'Arcos e Pero Sanchez irmãao do dicto Joham Sanchez e Nuno Martinz parceiro de Vouga Afonso Real parceiro dei rey Domingos Pelez e Domingos Martinz de Famalicão e Martim Barcelos do dicto logo e outros e eu Joham Dominguez tabeliom sobredicto que a todas estas cousas em nos dictos logares e com as sobredictas testemunhas presente fui e os dictos estor- mentos com mha mãao propria escrevi e em cada huum deles meu sinai fiz que tal he. (Lugar do sinal público). Pagou quareenta soldos com a sua parte do registo e com os caminhos e bestas 0) (R.C.) 4223. XVII, 7-18 — Obrigação feita por D. Filipe, duque de Borgonha, à duquesa sua mulher, D. Isabel, filha de el-rei de Portugal, de doze mil trezentas e vinte coroas de ouro, metade do seu dote. 1429, Março, 10 — Pergaminho. Bom estado. Selo pendente. Universis presentes litteras inspecturis prescabini burgimagistri advo- catus ecabini et cônsules vlllarum Gandensis Brugensis Yprensis ac territorii Franci officii partium Flandrie salutem. Notum facimus nos vidisse ac legisse binas patentes litteras illus- trissimi potentissimique principis domini ducis Burgundie comitis Flandrie Arthesii Burgundie Palatini et Namurci domini de Salinis ac de Machlinia domini nostri metuendissimi ejus magno sigillo in cera rubea sigillatas quarum tenor sequitur primarum videlicet sub hac forma. Fhilippus dux Burgundie comes Flandrie Arthesii Burgundie pala- tinus et Namurci dominus de Salinis ac de Machlinia universis presentes litteras inspecturi salutem. (>) O manuscrito está em mau estado pelo que a leitura, por vezes, se torna duvidosa. w
  • Cum per tractatum matrimonii de nobis et Elisabeth cônjuge nostra dilectissima sit inter cetera concordatum conventum et promissum quod pro medietate dotis ipsius nostre consortis que medietas apud nos et nostros heredes est mansura nec ad earn debet reverti prefata nostra conthoralis in donacionem propter nuptias quod in vulgari dicitur donaire seu dotalicium ab heredibus nostris toto tempore vite sue habebit duo- decim millia trecentas viginti coronas auri boni ponderis et justi secun- dum formam predicte dotis sine aliquo onere annuatim de redditibus nostris et propter hoc fiet generalis obligatio super omnibus bonis nostris et specialiter in villis de Malines Tememonde et Ondenaerde et si forte redditus predictarum villarum non sufficerent ut ex eis prefate duodecim mille trecente viginti corone possent commode persolvi dicte consorti nostre in eo quod defecerit redditus aliarum villarum et locorum ipsi nostre conthorali assignentur ex quibus unacum aliis habeat annuatim complementum solutionis predicte somme quiquidem redditus erunt in comitatu Flandrie seu in alio nostro dominio et hoc erit in electione dicte nostre conjugis ubi sibi magis placuerit quarumquidem villarum et locorum redditus et proventus eidem assignabuntur absque ullo alio onere vel impedimento prout in litteris dicti tractatus plenius continetur et per easdem potest liquidius apparere. Notum facimus quod nos qui fide sincera procedentes promissa pretacta que ratificamus et approbamus volumus liberaliter et fideliter adimplere supradicte nostre conthorali suum dotalicium duodecim millium trecentarum viginti coronarum designatarum assignavimus et assignamus per presentes in et super nostris redditibus juribus et emolumentis qui- buscunque villarum terrarum et dominorum nostro rum Machlinie Teme- monde (t) et Ondenarde dependentiarumque ac pertinentiarum earumdem et etiam super nostris omnibus redditibus et proventlbus nostre comi- tatus Aloscensis et terrarum nostrarum in eodem inclusarum taliter quod nostra conthoralis prelibata si nos supervixerit habeat et percipiat anno quolibet ejus vita durante libere ac sine quocumque onere sommam predictam duodecim millium trecentarum viginti coronarum de et super nostris redditibus juribus obventionibus et emolumentis villarum comi- tatus terrarum dominiorum et locorum nostrorum pretactorum quos ad hoc exnunc prout extunc obligavimus et obligamus presentium ex tenore. Si vero ad somme predicte solutionem non sufficerent residuum et id quod inde restabit assignavimus et assignamus in et super aliis nostris redditibus obventionibus et emolumentis comitatus ac patrie nostre Flan- drie et super qualibet parte ac portione emolumentorum et reddituum ipsorum quos propter hoc generaliter et particulariter seu specialiter obligavimus et obligamus ut ceteros memoratos volentes et concedentes quod nostra prefata conthoralis suam habeat electionem percipiendi ac habendi pro dicto residuo et complemento assignacionis hujusmodi sui dotalicii emolumenta redditus proventusque nostros supradicti nostri comitatus Flandrensis qui sibi melius placuerint usque ad integram per- 462
  • fectionem Ipsius somme duodecim millium trecentarum vlginti coronarum annui redditus ad ejus vitam libere ac sine onere casu premisso per earn percipiendarum juxta formam tractatus antedicti quern sibi tenere ac adimplere teneri ac adimpleri facere promittimus sine fraude renuntiantes objectionibus excepcionibus et allegacionibus que fieri possent in contra- rium quovismodo. In cujus rei testimonium litteras presentes sigilli nostri fecimus appensione muniri. Datum in Villa nostra de Esclusa die sexta mensis Januarii anno Domini mlllesimo quadringentesimo vicesimo nono. Item. Allarum litterarum sequitur tenor sub hac forma. Philippus dux Burgundie comes Flandrie Arthesii Burgundie Pala- tinus et Namurci dominus de Salinis ac de Machlinia. Universis presentes litteras inspecturis salutem. Cum per tractatum matrimonii de nobis et Elisabeth cônjuge nostra dilectissima sit inter cetera concordatum conventum et promissum eadem consorte nostra prius decedente nos daturum et restituturum suis here- dibus et testamentariis medietatem sue dotis scilicet septuaginta septem millia coronarum que sunt tales et ejusdem bonitatis intrinsice et ponderis que recepimus pro dote et si casus contingat quod restitutio dimidie dotis non fiat a tempore mortis dicte conthoralis nostre usque ad unum annum inclusive quod spatium nobis datur ad dictam restitutionem faciendi ab illo tempore incipiat currere interesse sic quod heredes et testamentarii dicte nostre conthoralis habeant annuatim in redditibus septem millia centum octoginta septem coronas predicte bonitatis et ponderis. Nulla predicte dimidie dotis defalcatione facta de quibus nos dictis heredibus et testamentariis donationem faciemus exnunc prout extunc quia dicta solutio non fuit facta tempore congruo vel convenienti videlicet infra sex menses conjugi nostre et infra annum heredibus suis quequidem solutio septem millium centum octoginta septem coronarum eisdem fiet in emendam et satisfationem commoditatis quam de solutione predicte somme si tempore habili facta fuisset fuissent percepturi et quod prefata solutio ejusdem fiat quolibet anno post dictum terminum usquequo quod dicte somme eisdem facta fuerlt completa solutio et pro securitate solu- tionis dictarum septem millium centum octoginta septem coronarum nos prestabimus certas villas et loca sine aliquo impedimento et omnimodo expeditas ex quarum redditibus dicta solutio libere possit haberi quousque solutio prefate dimidie dotis sit perfacta et nos tale mandatum assigna- bimus et ita validum per quod heredes prefate nostre conjugis secundum formam dicti tractatus possint libere et absque aliquo impedimento pre- fatam sommam septem millium centum octoginta septem coronarum annuatim esse recepturi et si casus contingant nos per prius diem nostrum claudere extremum prefate nostre conthorali restituetur medietas dicte dotis que si soluta non fuerit a tempore nostre mortis usque ad sex menses inclusive quod jam dicta nostra conthoralis habeat annuatim pro suo interesse quousque sibi vel suis per earn deputatis vel heredibus 463
  • aut testamentariis suls fiat plenaria solutio septem millium centum octoginta septem coronarum predictarum sine ulla defalcatione somme principalis dicte dimidie dotis de quibusquidem septem millibus centum octoginta septem coronis. Nos donacionem faciemus predicte nostre con- sorti et heredibus ac testamentariis suis in forma et rationibus supra- scriptis obligando certas villas et loca ex quorum redditibus dicte septem mille centum octoginta septem corone annuatim debeant prefate nostre conjugi persolvi sicut in capitulis precedentibus facta est mentio prout hec in dicto tractatu in articulo seu articulis de hoc mentionem facientibus plenius continentur. Notum facimus nos qui fide sincera procedentes promissa pretactaque ratificamus et approbamus volumus liberaliter et fideliter adimplere pro- mittimus pro nobis nostrisque successoribus et a nobis tantum habituris medietatem antedicte dotis reddere et restituere seu reddi ac restitui facere videlicet per nos si prelibatam consortem nostram super vixerimus suis heredibus vel testamentariis infra annum post obitum ipsius. Si autem prius ipsa decedamus heredes et successores nostri vel a nobis tantum habituri medietatem dotis sepedicte restituere tenebuntur ac de facto restituent eidem nostre conjugi infra sex menses post nostri decessum sequituros et casu quo in hujusmodi restitucione sic fienda defectus acciderit quod avertat Dominus statim lapso termino incipiet currere atque curret poena seu interesse septem millium centum octoginta septem coronarum predictarum memorate conthorali nostre vel suis heredibus aut testamentariis solvendarum quolibet anno dicto lapso termino donee et quousque plena et integra restitutio dicte dimidie dotis facta fuerit et hoc sine ipsius dimidie dotis deductione seu defalcatione quacumque de quibusquidem septem millibus centum octoginta septem coronis nos pro nobis nostrisque successoribus et heredibus aut a nobis tantum habituris exnunc prout extunc donationem facimus pretacte nostre conthorali pre- senti et suis heredibus et testamentariis quam ipsa restitutio facta non fuerit tempore competente et loco commoditatis quam de restitucione supradicta si tempore debito facta fuisset percipere potuissent et exti- tissent percepturi predictamque sommam seu interesse septem millium centum octoginta septem coronarum assignavimus et assignamus in et super redditibus juribus obventionibus et emolumentis nostris comitatus et patrie nostre Flandrie adeo et taliter quod prefata nostra conthoralis aut sui heredes vel testamentarii quolibet anno lapso termino dicte resti- tutionis si tempore ad hoc constituto facta non fuerit et donee ipsa res- titutio integraliter et plenarie facta existat sine aliqua deductione seu defalcatione medietatis dicte dotis restituende habeat et percipiat aut liabeant et percipiant libere et absque impedimento quocumque sommam dicti interesse septem millium centum octoginta septem coronarum de et super predictis nostris redditibus juribus obventionibus et emolumentis comitatus et patrie nostre Flandrie quos propter hoc generaliter et par- ticulariter obligavimus et obligamus per presentes. m A
  • In cujus rei testimonium litteras presentes sigilli nostri fecimus appensione muniri. Datum in Villa nostra de Esclusa die sexta mensis Januarii. Anno Domini millesimo quadringentesimo vicesimo nono. Ad quarum quidem litterarum plenitudinem roboris et firmitatis quamvis solam prefati metuendissimi principis ac domini nostri aucto- ritatem requiri putemus atque sufficere nichilominus nos ad beneplacitum et mandatum ejusdem metuendissimi Domini nostri omnibus et singulis clausulis et articulis prout in eisdem litteris exprimuntur in quantum nos et dictam patriam Flandrie concemunt vel concernere poterunt in futu- rum nomine ejusdem patrie Flandrie ex habundanti consensimus nostrum plenarium tenore presentium adhibemus promittentes quantum in nobis est possetenus instare procurare ac laborare ut contenta in bonis prein- sertis suum plenum sortiantur effectum. In cujus rei testimonium sigillis ad causas prefatarum villarum Gandensis Brugensis Yprensis ac vene- rabilis in Christo et Domini domini abbatis Sancti Andree juxta Brugis pro nobis de franco sigillum commune non habentibus presentes litteras fecimus roborari die decima mensis Martii. Anno Domini millesimo quadringentesimo vicesimo nono. Duplicata Jo. mil. D. Dixmuda Pachye (A. E.) 4224. XVII, 7-19 — Contrato de casamento de D. Duarte com a in- fanta D. Leonor de Aragão. Coimbra, 1428, Novembro, 4. — Pergaminho. 10 folhas. Bom esiado. Em nome de Deus amen. Sabham quantos este publico estormento virem que no anno do nacimento de Nosso Senhor Jhesu Christo de mil e quatrocentos e viinte e oyto annos quatro dias do mes de Novembro na cidade de Coimbra dentro nos paaços do muy alto e muy poderoso e excellente príncipe e senhor Dom Joham pella graça de Deus rey de Portugal e do Algarve e senhor de Cepta que som acerca do moesteyro de Santa Clara em pre- sença de nos notayros públicos e das testemunhas adeanta scriptas seendo hi presentes os muii nobles illustres príncipes e senhores ifante Dom Eduarte primogénito e herdeyro nos ditos regnos de Portugal e do Algarve e senhorio de Cepta. Em nome do sobredito muy alto e victo- rioso príncipe el rey seu senhor e padre per poder de húa procuraçom da qual o theor se adeante segue e a illustre princesa e senhora ifante Dona Leonor d'Aragon sua muyto amada e muy preçada molher os sobreditos senhores disserom que asi he verdade que ante desto forom ja tractados feytos e firmados algúuns contractos com certos capítulos em elles 1,65 30
  • contheudos ante o muy alto e muy poderoso e excelente príncipe Dom Afomso pella graça de Deus rey de Aragom e de Sicilia e de Valença etc. e a sobredita illustre e excelsa princesa e senhora ifante dhda parte e o reverendo e honrrado em Christo padre Dom Pedro arcebispo de Lixboa em nome dos sobreditos príncipes e senhores rey de Portugal e ifante seu muyto amado e preçado filho como seu procurador sobre e per razom do matrimonio tractado e firmado ante os ditos illustres principes e senhores ifantes Dom Eduarte e ifante Dona Leonor dos quaaes se mostrou o postumeyro seer feito em Olhos Negros aldea da cidade de d'Arouca do regno de Aragon per o qual se mostrou os outros contrac- tados ante feitos seerem de todos ennovados reformados e retractados. Acerca do qual postumeiro contracto consiirando o dito príncipe e senhor rey de Portugal e visto per el e examinado com os do seu con- selho acordou que alguuns dos ditos capitulos no dito postumeiro con- tracto contheudos deveriam seer enmendados reformados e renovados em outra forma e maneyra por igualança das partes sobre a qual enmenda ennovaçom e reformaçom screveo ao dito príncipe e senhor rey d'Aragom ao qual prougue de os ditos capitulos seerem enmendados reformados e enenovados em a forma que ao adeante se seguyra, E sobre a dita razom enviou ao dito príncipe e senhor rey de Portugal etc. o Doctor Micer Empere Ram seu fiel conselheyro prothonotayro com sua procuraçom abastante e sufficiente pera os ditos capitulos enmendar reformar e ennovar com o dito príncipe e senhor rey de Portugal sem ennovaçom pero e derogaçom do sobredito contracto sobre o dito matrimonio prin- cipalmente feito e concordado salvo enquanto per esta ennovaçom reffor- maçom e correyçom novamente feita se mostrara (1 v.) ou poderá mostrar seer ennovado reformado enmendado ou corregido etc das quaaes pro- curaçõoes os theores se adeante seguem. E primeyramente se segue a procuraçom dei rei d'Aragom em esta forma. Manifesta cousa seja a todos que esta presente carta virem que nos Dom Afonso pella graça de Deus rey d'Aragom de Secilia de Valença de Mayorques de Cerdenia e de Corcega conde de Barchenona duque de Athenas e de Neopatria e ainda conde de Rosselom e de Cerdenia consiirando que por contemplaçom do matrimonio feito e firmado ante o illustre ifante Dom Eduarte primogénito de Portugal e a Ínclita ifante Dona Leonor nossa muy preçada e muy amada irmãa forom feitos e firmados certos capitulos ante nos e a dita ifante da húa parte e o reverendo em Christo padre Dom Pedro arcebispo de Lixboa procurador do muy alto príncipe Dom Joham pelJa meesma graça rey de Portugal e do dito illustre ifante Dom Eduarte seu filho primogénito segundo pareceo per estormento publico dado e feito em o logar de Olhos Negros aldea da cidade de d'Arouca a dez e seis dias de Fevereyro deste presente anno mil e quatrocentos e biinte e oyto em poder de Joham Olzina nosso secretario. Jf66
  • E nos consiirando outrosi que da presente acorroboraçom e execuçom dos ditos capítulos ainda en adendo corregendo enmendando e reformando aquelles a contemplaçom do dito matrimonio som stados tractados e concordados por nossa parte e da dita ifante de húa parte e do dito senhor rei de Portugal e do ifante Dom Eduarte da outra parte certos outros capitulos pactos convençõoes e outras cousas. Por ende confiando da lealdade industria e boa discriçom de vos fiel conselheyro e protho- notairo nosso Micer Empere Ram Doctor em Leis per tenor desta presente carta ou estormento publico de nossa certa sciencia e conselhadamente vos dito Micer Empere Ram absente como se fossees presente fazemos constituymos e ordenamos certo e induvidado nosso procurador e nos damos comprido poder e faculdade que em nosso nome e por nos possaaes tractar concordar firmar e outorgar os ditos postumeyros e outros quaaesquer capitulos pactos convençõoes e outras cousas que se esguardem acorroboraçom execuçom addiçom correyçom emenda ou reformaçom dos ditos primeyros capitulos segundo dito he ja de suso firmados com aquellas obligações aducções calidades renunciaçõoes stipulaçõoes clausulas forma e maneyra asi como vos veeredes e poderdes concordar com os ditos rey de Portugal e ifante Dom Eduarte e ainda com os Ínclitos ifantes Dom Pedro Dom Henrrique Dom Joham Dom Fernando filhos do dito senhor rey de Portugal (2) emquanto a elles ou quaaesquer delles as ditas cousas ou cada húa delias se esguardem e vos dito nosso procurador conhecerdes poder e dever se outorgar e firmar com estormentos públicos auctenticos em poder de quaaesquer notayros com a forma e tenor de palavras que a vos parecerem e as firmas e outorgamentos e stipulaçõoes dos ditos pactos convençõoes capitulos e obligaçõoes e renunciaçõoes so prestaçom de quaaesquer juramentos pleytos e omenajeens e outra qualquer firme solepnidade dos ditos rey de Portugal e do ifante Dom Eduarte e outros ifantes seus filhos suso- ditos por semelhante acceptar e receber e os ditos juramentos pleyto e omenajeens em nosso nome e por nos prestar sobre a Cruz + e os Santos Evangelhos e com outra qualquer firme solepnidade que com elles poderdes concordar e aver e cobrar os estormentos cartas e scripturas que por parte delles seram feitas firmadas e outorgadas em poder de quaaesquer notayros e as que por nossa parte seram outrosi per nos fir- madas acerca o sobredito a elles possaaes esso meesmo requerer demandar e pedir e que as cousas que som ou seram conviindas pactadas outorgadas firmadas e juradas em razom da seguridade da dote e arras e asignaçom de mantiimento e camera e outras cousas da dita ifante seram postas em execuçom e deduzidas a devido effecto. E finalmente cerca as ditas cousas e quaesquer delles em nosso nome e por nos possaaes fazer firmar outorgar jurar e prometer o que nos poderiamos se pessoalmente presente fossemos ainda que fossem taaes cousas que de direito ou de feito requeressem espe- cial mandado sem as quaaes as ditas cousas ou algua delias fazer nom se podessem. 467
  • E nos aaquellas e quaaesquer delias per a presente damos segundo dito he outorgamentos e encomendamos a vos Micer Empere Ram nosso comprido poder e faculdade com libera geeral administraçom prometendo nos em nossa boa fe real em poder e mãao de notayro e secretayro nosso de juso scripto como a pessoa publica pera vos e pera outras quaaesquer pessoas das quaaes seja ou pode seer interesse stipulante e acceptante e juramos a Deus e aos quatro Santos Evangelhos per nos corporalmente tangidos e a esse signal cruz + que averemos por firme compriremos faremos e guardaremos todo o que vos acerca das ditas cousas e qualquer delias averees tractado conviindo firmado concordado outorgado e jurado e nom revoga lo nem contrahir aaquello por nenhtia razom ou cousa que seja so obligaçom de todos nossos beens movees sedlntes e nom moventes. Dado e feito foy esto em no paaço real da cidade de Valencia a dez e seis dias d'Agosto no anno do nacimento de Nosso Senhor de mil e iiijo e vlinte e oyto e de nosso regno treze. E em fundo desta procuraçom stava scripto e asiinado o signal do dito senhor rey d'Aragom segundo em ella parecia (2 v.) em esta guisa. Signal do nos Dom Afonso pella graça de Deus rey d'Aragom de Valencia de Mayorques de Cerdenia Corcega conde de Barchelona due de Athenas e Neopatria e ainda conde de Rosselom e de Cerdania que as ditas cousas louvamos firmamos outorgamos e juramos e a este estor- mento publico mandamos seer posto nosso seello pendente por mayor firmeza das cousas sobreditas. E esto assi acabado pareciam huas letras que se dizia que eram scriptas per mãao do dito senhor rey d'Aragom e diziam assy. Rex Alfonsus. Item a fundo desta subscripçom stava húa regia scripta em esta forma testemunhas foram presentes aas ditas cousas o noble Monsem Eximen Perez de Corelha copero Monsem Johan de Girerca camareyro cavaleiros e Francisco d'Armyo secretario do dito senhor rey. Item em todo fim desta meesma procuraçom parecia star scriptura e signal do dito Johan Olzina secretario do dito senhor rey d'Aragom e se dizia per esta guisa Signum mei Johanis Olzina secretarii domini regis praedicti ejusque auctoritate notarii publici per universam ditionem suam qui praedictis interfui eaque de ipsius domini regis mandato scrlbl feci et clausi. Segue se a procuraçom dei rey de Portugal em esta forma. Sabham quantos esto publico estormento e carta de procuraçom virem que nos Dom Joham pella graça de Deus rey de Portugal e do Algarve e senhor de Cepta consiirando que por contemplaçom de matrimonio feito e firmado antre o illustre ifante Dom Eduarte meu muyto preçado e amado filho primogénito e herdeiro dos ditos nossos regnos e a Ínclita princesa e senhora ifante Dona Leonor sua muy preçada e muito amada molher foram feitos e firmados certos capitulos antre o mui excelente e W
  • - mui poderoso príncipe e senhor rey d'Aragom e a dita princesa e senhora Ifante Dona Leonor sua irmáa de hOa parte e o reverendo em Christo padre Dom Pedro arcebispo de Lixboa nosso procurador e do dito senhor ifante meu filho doutra parte segundo pareceo per estormento publico dado e feito em o logar d'Olhos Negros aldea da cidade de d'Arouca a dez e seis dias de Fevereiro deste presente anno mil quatrocentos e viinte e oyto soscripto e asignaado per Joham Olzina secretario do dito senhor rey d'Aragom. E conslirando nos outrosi como acerca dos ditos capitulos avemos tractado e acordado com o dito senhor rey d'Aragom que alguuns delles por Igualança das partes ajam de seer reformados ennovados e enmen- dados em outra forma e maneyra por a qual razom o dito senhor rey d'Aragom a nos enviiou o Doctor Micer Empere Ram seu conselheyro e prothonotayro com sua procuraçom abastante pera connosco aver de ennovar reformar e enmendar os ditos capítulos. Por ende nos confiando da lealdade prudência industria e boa dis- criçom do dito meu muyto preçado e amado filho Dom Eduarte primo- génito e herdeiro dos ditos nossos regnos constituymo lo stabelecemo lo ordenamo lo (3) fazemo lo e solenpnemente o criamos em toda forma direito via modo e ley per que mais efficadamente e melhor podemos certo verdadeyro enduvydado Uldlmo sufficiente perteencente e ydoneo nosso geeral e especial nuncio e procurador e dos negocios juso scriptos factor gestor absente asi como presente com libera geeral e especial administraçom que por nos e em nosso nome possa ennovar reformar enmendar e jurar os ditos capitulos ou parte delles no dito contracto sobre o dito matrimonio feito contheudos em aquella melhor forma e maneyra que elle milhor entender e se poder concordar com o dito doctor e prothonotayro come procurador sufficiente do dito senhor rey d'Aragom e a nos sobre ello enviiado per el como dito he e com a dita princesa e senhora ifante Dona Leonor sua irmâa e nossa muyto amada filha e que possa sobre a dita ennovaçom refformaçom correyçom fazer e outorgar quaaesquer pactos aveenças concordias e stipulaçõoes que a el prouguer e por bem tever e mandar sobre ello fazer quaaesquer scripturas que pera ello forem necessárias e perteencentes. E que outrosi possa tractar firmar e outorgar acerca da dita reformaçom ennovaçom e correyçom todo aquello que vos tractar firmar e outorgar poderíamos se a ello presente fossemos posto que taaes cousas sejam que de feito ou de direito requeyram especial mandado porque nossa final tençom e voontade he que aja em ello e pera ello todo nosso livre e comprido poder com libera geeral e especial administraçom. E prometemos per firme stipulaçom a vos dito notayro presente stipulante e acceptante em nome de todos aquelles cujo Interesse per o presente ou ao adeante poder tanger e esguardar per qual- quer guisa que seja e juramos sobre o signal da cruz e sobre os Santos Evangelhos per nossa mãao corporalmente tangidos que averemos por rato grato firme e stavel pera todo sempre e asi o faremos comprir teer e 469
  • guardar e realmente e com efíecto teeremos compriremos e guardaremos bem fiel e leal e verdadeyramente sem arte e sem engano todo aquello que acerca do que dito he e todallas outras cousas emergentes e dependentes dello per o dito nosso procurador for gesto tractado firmado outorgado e jurado e nunca jamais em nenhúu tempo contra ello hiremos nem viiremos de feito nem de direito em parte nem em todo per nos nem per outrem per qual guisa que seja nem daremos favor nem ajuda nem con- selho a nenhúa pessoa de qualquer stado ou condiçom que seja que pera contra ello viir so obligaçom de nossas terras e beens que pera ello obligamos. E em testemunho desto lhe mandamos seer feita esta procuraçom na cidade d'Evora nos paaços que som no moesteyro de Sam Francisco seis dias d'Outubro anno do nacimento de Nosso Senhor Jhesu Christo de mil iiijo e viinte e oyto. Testeviunhas que presentes forom os illustres e excelsos príncipes e senhores ifantes Dom Henrrique Dom Joham Dom Fernando filhos do dito senhor rey (Sv.) e o noble cavaleiro Martim Afonso de Meloo guarda moor e do Conselho do dito senhor rey. E em fim desta procuraçom se contiinha huum signal de letras o qual parecia seer feito per mãao do dito senhor rey e dizia assi. El Rey. E a juso do dito signal seguya se scriptura que dizia assy. Eu Joham Vaas- quez scrípvam da camera do senhor ifante meu senhor e notayro geeral per auctoridade do dito senhor rey nos ditos seus regnos e senhorio que este publico estormento de procuraçom per meu fiel sprívam fige scriver e aqui meu signal puge que tal he. As quaaes procuraçõoes assy mostradas as ditas partes de seu pró- prio arbitrio e livre voontade acordarom antre si e conveerom firmarom louvarom e outorgarem que os ditos capitulos no dito tracto postumey- ramente feito contheudos fossem ennovados reformados e enmendados em esta forma e maneyra que se segue sem ennovaçom foro e derogaçom do dito tractado ante deste feito salvo em aquella parte que se per esta reformaçom e ennovaçom e correyçom mostrara ou poderá mostrar seer ennovado reformado e corrigido como susodito he. Prymeyramente o dito senhor ifante Eduarte primogénito com voon- tade e expresso consentimento do dito senhor rey de Portugal seu padre da e constitue por arras e nome d'arras aa dita senhora ifante sua muy preçada e muy amada molher que presente he estipulante e acceptante por honrra de seu linhagem e do seu corpo trinta mil floriins d'ouro d'Aragom os quaaes seguram aa dita ifante os ditos rey de Portugal e ifante Dom Eduarte sobre todos seus beens e especialmente sobre a villa de Santarém situada dentro no regno de Portugal e outrosi sobre as rendas da dita villa de Santarém com todas seguridades obligaçõoes stipulaçõoes renunciaçôoes clausulas e contractos em taaes matrimónios acostumados e em toda maneyra como mais de direito e costume se possa entender a proveyto da dita ifante. 7,70
  • Item o dito senhor rey d'Aragom da aa dita senhora ifante em e por dote cem mil floriins d'Aragom com os pactos e vínculos de juso conthenidos os quaaes a dita senhora ifante com voontade do dito senhor rey d'Aragom com os ditos pactos e vinculos constitue e traz em e por dote ao dito illustre ifante Dom Eduarte primogénito os quaaes cem mil floriins a razom de omze soldos de moeda reaaes de Valença por cada húu florim pagara o dito senhor rey d'Aragom dentro tempo de dez annos contados do dia que o dito matrimonio sera consumado adeante convém a saber cada húu anno dez mil floriins em caso empero que o dito senhor rey d'Aragom fosse fora de seus regnos e terras he conviindo que a paga daquelle anno possa e deva seer feita no outro anno seguinte. Em todo caso as quaaes ditas pagas dos ditos cem mil floriins sejam feitas per o dito senhor rey d'Aragom na cidade de Valença ou na vila de Sete Aguas hu mais queira o dito senhor ifante Dom Eduarte ou quem seu (k) poder tever pera receber aquillo e que as pagas dos ditos cem mil floriins possam seer feitas per o dito rey d'Aragom em boa prata marca- doyra a razom de cento e dos soldos o marco de Valença ou em reaaes d'ouro ou de prata do dito regno segundo o dito rey d'Aragom mais queyra a toda sua voontade. E por pagar os ditos cem mil floriins o dito senhor rey d'Aragom obliga de presente todos seus beens e especialmente as villas de Fraga de Berga e de Lyria. Item alem dos ditos cem mil floriins a dita senhora raynha Dona Leonor ha offerecido que dara em e por dote aa dita ifante com os pactos e vinculos outros cem mil floriins d'Aragom e el dito senhor rey d'Aragom instara a todo seu leal poder e suplicara aa dita senhora raynha sua madre que de e pague os ditos cem mil floriins que a ella perteencem de pagar exceptado empero que o dito senhor rey d'Aragom nem seus beens non sejam theudos e obligados em algúa maneyra por os ditos cem mil floriins que a dita senhora raynha ha offorecidos a dar e pagar. Item os ditos senhores rey de Portugal e o ifante Dom Eduarte segu- ram de presente a dita dote aa dita senhora ifante que presente he acceptante e ao dito senhor rey d'Aragom e ao Micer Empere Ram presente procurador do dito senhor acceptante em caso de restituyçom da dote segundo suso se conthem per contractos certos e firmes sobre todos seus beens geeralmente e especialmente sobre eis vilas que se dam em camera aa dita ifante segundo de suso em nos primeyros capitulos ja firmados se conthem. Item se acontecera o que Deus nom queyra que a dita senhora lfeinte Dona Leonor moyra durando e seendo o dito matrimonio sem leixar filhos legitimos do dito matrimonio que os ditos cem mil floriins da dita dote que elle dito senhor rey d'Aragom da seram tomados e restituydos ao dito senhor rey ou aaquel que despois de seus dias socedera no regno d'Aragom porque a dita senhora ifante possa testar e despoer ao tempo de seu fina- mente da terça parte dos ditos cem mil floriins a toda sua voontade W
  • entendido e conviindo que daquello que lhe dara a dita senhora raynha sua madre em dote ou em outra qualquer maneyra e da terça parte tam soomente das ditas arras poderá a dita senhora ifante despoer e testar a toda sua voontade come de cousa de sua propria e que em este caso as duas partes restantes das ditas arras sejam de todo quites e remetidas e em caso que a dita ifante aja filhos do dito matrimonio poderá despoer de todo o susodito fasta em quantidade de trinta mil floriins por sua alma ou onde a ella plazera e mais non pero antre os ditos filhos que a ella sobreviiram poderá despoer testar e ordenar a toda sua voontade de todo susodito. (4 v.J Item os ditos senhores rey de Portugal e o ifante Dom Eduarte fazem e presentam juramento que nom empacharom nem embargarom nem persuaderom per si nem per outros em publico nem em escondido aa dita senhora ifante per maneyra que em seu testamento ou em qualquer outra sua derrade.vra voontade ella nom possa ordenar nem despoer do seu pois que non seja contra o em estes capitulos contheudo a toda sua voontade nem darom conselho nem favor esfforço nem ajuda a pessoa algQa que a embargue nem consentirom nem leixarom embar- gar ante daram ajuda e todo favor em tal maneyra que ella livremente e sem oppressom e persuasiom algQa possa despoer e ordenar do seu segundo e per maneyra de susodito a toda sua vontade. Item se acontecera o que Deus non queyra que o dito ifante Dom Eduarte moyra durando o dito matrimonio em tal caso a dita senhora ifante possa daquel dia que morrera o dito senhor ifante atees quatro annos compridos escolher se queyra teer e aver a camera que segundo forma e theor dos primeyros capitulos ja segundo dito he firmados em a quall tempo e caso teera e teer devera e rendas delia e mantiimento com as arras sobreditas em nos ditos capitulos mencionado ou aver e cobrar o que sera pagado da dita dote. E os ditos trinta mil floriins de arras em caso que escolhera de teer e aver a dita camera e rendas delia e o mantiimento que o aja e tenha enteyramente por toda sua vida tanto quanto non casara e queyra viver e star no dito regno de Portugal. E que em este caso avendo e teendo a dita camera e mantiimento non lhe seja dada nem restituyda a dita dote ou qualquer parte delia e os trinta mill floriins de arras lhe sejam em todo caso pagados pero se acontecera que a dita senhora ifante aja escolheyto teer a dita camera e rendas delia e mantiimento como dito he e despois aqueste tal escolhimento em algúu tempo queyra casar ou non viver no dito regno de Portugal que em tal caso lhe seja pagada a dita dote ou qualquer parte que delia sera pagada e os ditos trinta mil floriins de arras desfalcando empero e des- contando daquello todo o que ella avera recebido e cobrado nas rendas da dita camera e mantiimento des o dia que avera feito o dito escolhi- mento de teer a dita camera e mantiimento atees aquella hora empero em caso que ella escolhera restituyçom da dita dote que a dita dote e arras lhe sejam pagadas segundo a forma de juso declarada asi que m
  • durando o tempo sobredito dos ditos quatro annos do escolhimento nom lhe seja desfalcada cousa algúa do que recebera da dita camera e rendas delia e mantiimento nem por elles lhe possa seer feita compensaçom algúa. Item que em qualquer caso dos susoditos e em outro qualquer que aa dita senhora ifante aja de seer restituyda a dita dote e pagadas as ditas arras a dita senhora ifante aja e tenha a dita camera e mantimento e leve todallas (5) rendas da dita camera e mantiimento atees que lhe sejam pagadas as ditas dote e arras enteyramente realmente e com effecto e que lhe non possa seer descontado nem desfalcado cousa algúa das dote e arras dello que assi levara da dita camera e rendas delia e mantiimento antes o aja pera si como seu e cousa sua e daquelles o dito senhor rei de Portugal e o dito ifante Dom Eduarte façam doaçom pura e irrevogável antre vivos aa dita senhora ifante. Item o dito senhor rei de Portugal e o dito ifante Dom Eduarte e cada húu delles se obligam que em qualquer caso que se aja de fazer a restituyçom da dita dote e paga das ditas arras assi ao dito senhor rey d'Aragom come aa dita senhora ifante e aos seus soccessores em aquesto seja todo pagado a qualquer ou aaquelles que de qualquer delles aja poder pera aquello dentro de quatro annos contando o dia que sera caso e logar aa dita restituyçom fazedoyra na cidade de Dixboa ou na vila d'Elvas onde mais plazera aaquel que avera de receber a dita paga convém a saber cada húu anno a quarta parte do que aquello amontara e que a dita dote deve seer restituyda em aquella meesma moeda em que sera recebida. Item os ditos senhores rey de Portugal e ifante Dom Eduarte dam asignam e seguram aa dita senhora ifante o dito mantiimento special- mente sobre a cidade de Lixboa e rendas e perteenças delia com todas seguranças obligaçõoes renunciaçòoes clausulas e contractos em taaes ma- trimonior o costumados em maneyra que a dita senhora ifante ou aquel que ouver pc .* pera aquello cada húu anno aja receba e cobre o dito man- tiimento lealmente com effecto sem diminuçom algúa pera as terças e termhos acostumados no dito regno de Portugal e que sobre esto se façam ordenem e firmem logo os ditos contractos ou previlegios e provisõoes abastantes pera aquello e em toda maneyra como mais de dereito e costume se possa dictar a proveyto da dita senhora ifante. Item porque em húu dos capitulos de susoditos ja segundo dito he antre as ditas partes firmados se conthem que da dita camera que tiinha a senhora raynha Dona Phillippa que som as villas de Alamquer Sintra Óbidos Alvayazer Torres Novas Torres Vedras e outras quaaesquer villas e logares e herdamentos e rendas delias que a dita senhora raynha tiinha em camera sejam feitas duas partes per o dito senhor rey de Portugal ou per quem elle mandar e assi feitas a dita ifante ouvesse e escolhesse pera si qualquer parte delias qual ela mais queyra e aquella parte que ella escolhera lhe seja dada em camera e aquella aja e tenha tanto quanto 1,7 S
  • sera ifante e que logo quando (5 v.) a Deus plazera que seja raynha que per aquel meesmo feito sem aver outra doaçom nem provisom algúa ouvesse enteyramente a dita camera que avya e tiinha a dita senhora raynha Dona Phillipa e leve pera sy as rendas emolimentos e proveytos delia e administraçom delia de presente o dito senhor rei de Portugal faz a dita divisom em duas partes convém a saber Torres Novas Torres Vedras e Alvayazer por hua parte e a outra parte Alamquer Sintra e Óbidos e a dita senhora ifante toma e escolhe por sua parte as ditas villas de Alamquer Sintra e Óbidos. Item he acordado que falecendo a dita senhora ifante Dona Leonor em durando o dito matrimonio todallas joyas perlas e pedras preciosas e assi ouro argento e arrayamentos de casa e outras quaaesquer cousas que per o dito senhor rey de Portugal ou senhor ifante Eduarte seu marido lhe forem dadas ou postas em guarda e emcomenda sejam tor- nadas e restituydas aaquel ou aaquelles que lhas derom ou em guarda ou emcomenda poserom. E no caso que o dito senhor ifante Eduarte seu marido faleça durando o dito matrimonio todallas ditas joyas e cousas todas susoditas que per o dito senhor rey ou per el dito senhor ifante seu marido ou cada húu dos ifantes seus irmãaos forem dadas aa dita senhor ifante Dona Leonor sejam suas como de cousa sua propria. E as que lhe forem postas em guarda ou em comenda sejam tornadas e resti- tuydas aaquelles que as em guarda e em comenda derom e poserom. E se perventura aconteça ocorrer ou emerger algúa questom ou duvida sobre as ditas joyas e cousas sobreditas se forom dadas ou encomendadas per os ditos senhores rey ou ifantes aa dita senhora ifante em tal caso ella restante do dito matrimonio seja creuda per sua verdade com juramento dos Santos Evangelhos e segundo que ella dita senhora ifante per o dito juramento afirmar assy seja a dita duvyda e questom de todo fiinda e terminada. E de todallas joyas e cousas todas susoditas que a dita senhora ifante agora de presente ha e ao adeante ouver doutra parte per qualquer titulo que seja que non fosse per doaçom ou emcomenda dos ditos senhores rei ou ifante seu marido a dita senhora ifante em todo caso poderá despoer a todas suas voontades asi como de cousa propria sobre as quaaes o dito senhor (6) rey e ifante seu marido nem cada húu de seus irmãaos nunca em nenhúu tempo lhe poeram nenhúu embargo per qualquer guisa que seja. E semelhável maneyra se tenha acerca das joyas e cousas todas susoditas que per a dita senhora ifante forem dadas e encomendadas ao dito senhor ifante seu marido. Item em como quer que assi seja que nos ditos capitulos segundo dito he firmados seja contheudo que porquanto a dita senhora ifante levaria consigo algúas donas donzellas e outras molheres e escudeyros e outras pessoas de sua casa ao dito regno de Portugal que lhe nom fossem lançadas de sua casa per os ditos senhores rei de Portugal e ifante Dom Eduarte nem per qualquer delles nem per outra pessoa algúa sem voon- tade e expresso consentimento da dita senhora ifante ante as honrrariam 47 4
  • e tractariam razoadamente el dito senhor rey d'Aragom e a dita senhora if ante. Nom embargante o contheudo no dito capitulo remetam e leixem de presente aquello ao arbitrlo voontade e ordenaçom dos ditos senhores rey de Portugal e ifante Dom Eduarte. Item os ditos senhores rey de Portugal e ifante Dom Eduarte e os ifantes Dom Pedro Dom Henrrique Dom Joham Dom Fernando filhos liidimos do dito senhor rey de Portugal querendo mostrar a boa e grande affeyçom e amor que ham aos senhores reys d'Aragom e de Navarra e ifantes Dom Henrrique Dom Pedro irmãaos da dita ifante por razom do dito matrimonio e conservar aquel conveem e pooem e prometem aos ditos senhores reys e ifantes ou qualquer delles que o dito senhor rey de Portugal e ifante Dom Eduarte e ainda os ditos iffantes Dom Pedro Dom Henrrique Dom Joham e Dom Fernando non darom conselho nem favor nem ajuda nem assistiram direytamente ou indireytarftente a algúa nem algúas pessoas de qualquer stado condiçom dignidade ou preheminencia que sejam ainda que taaes pessoa ou pessoas sejam ou seram constituyda ou constituydas em dignidade emperial ou real ou doutra qualquer sagrai ou eccllastica que nomear nem dizer se possa contra os ditos senhores reis e ifantes nem contra suas pessoas coroas stados ou dignidades e regnos e beens e terras nem contra alguns delles asi por cousa ou guerra justa como injusta nem por algua outra razom ou cousa cuydada ou incuydada ainda que taaes pessoas sejam muy junctas ou conjunctas em qualquer graao de consanguynldade affinidade ou outro parentesco aos ditos senho- res rey de Portugal e ifantes seus filhos e qualquer (6 v.) delles por pro- pinquo ou chegado que seja porque de todo o de suso em este capitulo contheudo e cada cousa e parte dello sejam exceptadas e exceptam os susoditos senhores rey de Portugal e ifante Dom Eduarte e os ditos ifantes seus filhos aos reys de Castella e de Ingraterra e os regnos e senhorios e terras delles e de cada húu delles e quaaesquer e qualquer delias e os vezinhos e moradores delias. E semelhavelmente os ditos senhores reys d'Aragom e de Navarra e ifantes Dom Henrrique e Dom Pedro seus irmãaos querendo mostrar a boa e grande affeyçom que ham aos senhores rey de Portugal ifante Dom Eduarte e aos ifantes Dom Pedro Dom Henrrique Dom Joham e Dom Fernando seus filhos por razom do dito matrimonio e conservar aquel convém pooem e prometem aos ditos rey de Portugal e ifantes seus filhos e a qualquer delles que os ditos senhores reys d'Aragom e de Navarra e ifantes seus irmãaos non daram conselho nem favor nem esforço nem ajuda nem assistiram dyreytamente ou indyreytamente a algúa nem a algúas pessoa ou pessoas de qualquer stado condiçom dignidade e prehe- minencia que sejam ainda que taaes pessoas sejam ou seram constituyda ou constituydas em dignidade imperial ou real ou doutra qualquer sagrai ou ecclesiastica que nomear ou dizer se possa contra os ditos senhores rey de Portugal e ifante Dom Eduarte e outros ifantes filhos do dito senhor rey nem contra suas pessoas coroa stados dignidades regnos ou 475
  • beens e terras nem contra algúu delles asi por cousa ou guerra justa como injusta nem por algúa outra razom ou cousa cuydada ou nom cuydada ainda que taaes pessoas sejam muy junctas ou conjunctas em qualquer graao de consanguinidade affinidade e outro parentesco aos ditos senhores reys d'Aragom e de Navarra e ifantes Dom Henrrique Dom Pedro e qual- quer delles por propinquo ou achegado que seja pero que de lo de suso em este capitulo contheudo e cada cousa e parte dello seja exceptado e excepta o dito senhor rey d'Aragom a el rei de Castella seu primo e el rei de Navarra seu muyto amado irmãao e os regnos e senhorios e terras delles e cada húu delles e quaaesquer e qualquer delias e os vezinhos e moradores daquellas. E outrosi o dito senhor rey de Navarra e os ditos ifantes Dom Henrrique e Dom Pedro exceptam de lo de suso em este capitulo contheudo e cada lrúa cousa e parte delia ao dito senhor rey d'Aragom seu muy amado irmãao e a el rei de Castella seu primo e os regnos e senhorios e terras delles (7) e de cada húu delles e quaaesquer e qualquer delles e os vezinhos e moradores delles. E porque esta reformaçom ennovaçom e correyçom com os capitulos em ella contheudos asi concordada conviinda e outorgada antre o dito príncipe e senhor ifante em nome do dito senhor rey seu padre e ainda em seu nome da húa parte e a dita princesa e senhora ifante e o dito doctor e conselheyro e prothonotayro do dito senhor rey d'Aragom como seu procurador da outra aja mayor força corroboraçom e firmydoom e convalidiçom e venha effecto desejado fezerom as ditas partes pactos aveença e concórdia e prometerom antre si per firme stipulaçom e a nos notayros presentes asi como a publicas pessoas stipulantes e acceptantes em nome assi dos presentes come dos absentes cujo interesse pode tanger e esguardar per qualquer guisa que seja e asi o jurarom sobre o Signal da Cruz e aos Santos Evangelhos com suas mãaos corporalmente tangidos que os ditos senhores reis seus principaaes cujos procuradores som. E os ditos principaaes e senhores ifantes Dom Eduarte e a senhora ifante Dona Leonor compriram manteeram e guardarom esta reformaçom ennovaçom e correyçom e todollos capitulos em ella contheudos realmente e com effecto e que ja nunca mais em nenhúu tempo per si nem per outrem de feito nem de dereito em juizo nem fora dei hiram contra ella em parte nem em todo nem daram favor ajuda nem conselho a nenhúa pessoa de qualquer stado e condiçom que seja em publico nem em escondido pera contra ella poder viir em parte nem em todo e fazendo o contrayro a parte que contraveer encorra nas penas contheudas no dito contracto principalmente feito sobre o dito matrimonio tantas vezes como sera contradicto ou feito. As quaaes penas pagadas ou non pagadas que esta reformaçom ennovaçom e correyçom com os capitulos em ella contheudos seja e fique sempre firme e stavel e perpetua pera todo sempre e que jamais nunca em nenhúu tempo possa seer revogada. Item o dito doctor em nome do dito senhor rey d'Aragom como seu procurador prometeo per firme stipulaçom e jurou sobre o Signal da 1,76
  • Cruz e os Santos Evangelhos com suas màaos corporalmente tangidos que o dito senhor rey d'Aragom seu senhor e principal louvara firmara outorgara e jurara de manteer guardar e comprire de feito guardara comprira e manteera bem fiel leal e verdadeyramente esta presente ennovaçom reformaçom e correyçom e capítulos em ella contheudos. E outrosi curara e fara a todo seu comprido leal e verdadeyro poder que o senhor rey de Navarra e o ifante Dom Henrrique e Dom Pedro seus irmãaos semelhavelmente outorgarom firmarom e jurarom a dita ennova- çom reformaçom e correyçom emquanto e cada húu delles se esguarda e que todos os ditos senhores e cada húu delles enviarom e farom envyar e apresentar ao dito senhor rey de Portugal em seu poder publicas cartas ou estormentos (7 v.) asignados de suas mãaos e seeladas com seus seellos per maneyra autentica que faça fe de todo o sobredito da feytura deste estormento atees seis meses primeyros seguyntes. Item o dito senhor ifante Dom Eduarae em nome do dito senhor rey seu senhor e padre como seu procurador prometeo per firme stipulaçom e jurou sobre o Sygnal da Cruz e aos Santos Evangelhos com suas mãaos corporalmente tangidos que o dito rey seu padre e principal louvara fir- mara outorgara e jurara de manteer guardar e comprir e de feito com- prira guardara e manteera bem fiel leal e verdadeyramente esta presente ennovaçom reformaçom e correyçom e capítulos em ella contheudos da feytura deste presente estormento atees húu mes. E outrosi curara e fara a todo seu comprido leal e verdadeyro poder que os ifantes Dom Pedro Dom Henrrique Dom Joham Dom Fernando seos irmãaos que semelha- velmente outorgarom louvarom firmarom e jurarom a dita ennovaçom refformaçom e correyçom emquanto [a] cada húu delles se esguarda e que os ditos senhores e cada húu delles envyarom e farom envyar e pre- sentar ao dito senhor rey d'Aragom em seu poder cartas publicas ou estormentos asignaados de suas mãaos e seellados de seus seellos per maneyra auctentica que façam fe de todo sobredito da feytura deste estormento atees seis meses primeyros seguintes. Outrosi as partes sobreditas em nome dos principaaes reis e senhores cujos procuradores som e ainda o dito príncipe e senhor ifante em seu nome e a dita princesa e senhora ifante como parte a que esto perteence prometerom per firme stipulaçom e so virtude do pacto e juramento susodito que non demandarom nem empetrarom nem acceptarom per si nem per outrem absoluçom relaxaçom do dito juramento do Santo Padre Nosso Senhor nem de nenhúu seu soccessor nem do seu dellegado nem doutro prelado da Santa Madre Egreja que poder aja pera aquesto e que qualquer delles que o contrayro fezer que per esse meesmo feito encorra em perjuro [e] em as outras penas no dito contracto principalmente sobre o dito matrimonio feito contheudas e ainda per nenhúa guisa usar nom possa de tal absoluçom ou relaxaçom com cauçom nem per outra maneyra nem cautela algúa. E renunciarem geeralmente e especialmente todallas leis foros costumes façanhas das quaaes se per algúa guisa ajudar pode- k 77
  • rem pera vtir contra este contrauto ou pera empetrar e guaançar a dlta relaxaçom e absoluçom os quaaes direitos aqui ouverom por expres- sos (8) e especificados e renunciarom ainda as leys que dizem que geeral renunciaçom non valha. E ante quiserom e outorgarem que esta geeral renunciaçom aja virtude de expressa e especial em tal guisa e maneyra que este contracto de ennovaçom refformaçom e correyçom e capitulos em ella contheudos perpetuamente seja firme e stavel e ja nunca em nenhuu tempo possa em nenhua maneyra seer revogado. Outrossy supplirom o dito senhor ifante em nome dei rey seu senhor e padre e em seu nome del e a dita princesa e senhora ifante quanto a ella perteence e o dito Doctor Micer Pere Ram em nome do dito senhor rey d'Aragom seu senhor come seu procurador que he de seus proprios e absolutos poderios todo e qualquer falicimento de feito ou de direito ou de solenpnidade de costume ou de direito que em este contracto fosse ou falecesse posto que tal fosse de que devesse em el seer feita especial e expressa mençom. O qual falecimento ou falecimentos os ditos senhores ifante e ifanta e doctor ouverom e ham aqui por expressos insertos e expressamente especificados mandando querendo e outorgando que nom embargando qualquer defecto ou defectos que este contracto com todas as cousas em el contheudas e cada húa delias seja firme e stavel e valedoyro pera todo sempre assi e tam compridamente como se em el nenhúu defecto ou solenpnidade falecessem ou fossem omissos. E destas cousas os sobreditos príncipes ifante Dom Eduarte e a ifante Dona Leonor e o dito Micer Pere Ram como procura- dor do dito senhor rey d'Aragom pedirem e requererem a Joham Vaas- quez scripvam da camera do dito senhor ifante e notayro publico do dito senhor rey de Portugal em todos seus regnos e senhorios e a mim Martim Vaasquez notayro apostolico chamado e requerido per as ditas partes pera aver d'estar a esto como de feito stive e fui presente que lhe dessemos dello estormentos quantos lhe mester fossem e ainda quiserom pera mayor firmydoom que estes fossem asignaados per elles e seellados dos seus seellos e assy o fezerom e comprirom. Tetemunhas que a esto presentes forem o noble e honrrado senhor conde de Barcellos e o reverendo em Christo padre arcebispo de Lixboa sobrinho del rey e Dom Fernando de Loronha camareyro moor do dito senhor ifante e do Conselho del rey e o discreto Doctor Martim Dosem e Alvaro (8 v.) Gonçalves d'Attayde cavaleiro ambos do Conselho do dito senhor rey e o Doctor Roy Fernandez do seu Desembargo e Mossen Luys de Falssas cavaleyro aragoes e Micer Gaspar Espinola thesoureyro da dita princesa e senhora ifante e outros. Feito foy este estormento na dita cidade de Coimbra logo dia mes e anno sobreditos. Ifante La Infanta Pere Ram 47 8
  • E eu Joham Vaasquez sobredito scripvam da camera do dito senhor ifante e notário publico dei rey em todos seus regnos e senhorios que com este Martim Vaasquez notairo juso e juso scripto e testemunhas suso scriptas fuy presente a todo contheudo em este estormento de contracto e aqui meu sinall fiz que tal he. (Lugar do sinal público) Johanes. E eu Martim Vaasquez notayro apostolico suso scripto que este estor- mento e caderno de contracto em que som scriptas oyto folhas screpvi e a todallas cousas em el contheudas com o dito Johan Vaasquez scripvam e notayro e testemunhas presente fui e aqui meu signal fiz que tal he. (Lugar do sinal público) (9) E nos Dom Joham pella graça de Deus rey de Purtugal e do Algarve e senhor de Cepta aprovamos e retificamos e confirmamos outor- gamos e firmamos o contractto suso scripto e cousas contheudas em ele feytas em noso nome per o dito ifante Eduarte meu filho como nosso procurador e juramos sobre o Sinal da Cruz e aos Santos Avangelhos per nossa maao corporalmente tangidos a todo comprir e guardar sub as clausoias em el contheudas. E em testemunho delo e por maior firmeza asignamos aqui de noso nome e mandamos aseelar com noso seelo do chumbo e ainda queremos por mayor firmidom que Joham Vaasquez noso notairo publico fose a elo presente com as testemunhas a juso scriptas e se so subescrevese. Feito foi esto em Estremoz em os nossos paaços que som dentro no castelo da dita bila a dous dias de Dezembro anno do nacimento de Noso Senhor Jhesu Christo de mil e iiijc e binte e oyto. El Rey Testemunhas que a esta confirmaçom presentes forom os honrrados discreptos Doctor Martim Dosem do Consselho do dito senhor rey e do ifante seu chanceler moor e o Doctor Diego Martins cavaleiro e o Doctor Ruy Fernandez anbos do Desenbargo do dito senhor rey e Pero Gonçalves seu veedor da Fazenda e outros e eu Joham Vaasquez sobredito que tan- bem fuy a ello presente e aqui meu signall fiz que tall he. (Lugar do sinal público) Johanes. (Lugar dos selos de lacre) Egidino Doctor (R. C.) 4225. XVII, 7-20 — Doação feita pela rainha de Aragão, D. Leonor, da vila de São Félix dos Galegos a sua filha D. Leonor, rainha de Por- tugal, mulher de el-rei D. Duarte. Medina dei Campo, 1434. Abril, 7. — Pergaminho. Mau estado. 1,19
  • De nos la reyna dofta Leonor de Aragon e de Secllia muger dei muy excelente rey don Fernando de Aragon e de Secllia cuya anima Dios aya. De nuestra cierta sciencia e agradable e deliberada voluntad e consentimiento syn premia e syn temor e indusimiento alguno e por faser gracia e donacion a vos la reyna dofia Leonor de Portogal e de Algarbe fija legitima del dicho sefior rey e nuestra por el cargo que de vos tenemos e por descargar nuestra conciencia en razon de lo que a vos pertenesce heredar de nuestros bienes es nuestra voluntad que ayades e tengades pera despues de nuestros dias e despues que nos fallescieremos desta pre- sente vida naturalmente en parte de la legitima que a vos pertenesce heredar de nuestros bienes de vuestra herencia que de nos avedes de aver e vos pertenesce la nuestra villa de Sant Felizes de los Gallegos son su fortaleza e aldeas e lugares e tierra e términos e con los vesinos e moradores delia nuestros vassallos que agora ende viven e vivleren despues de nuestro fallescimiento de qualquier nacion e condicion que sean con la juridicion e justicia cevil e criminal alta e baxa e mero e misto império e con todos sus términos e solares poblados e por poblar e con todas sus vozes e acciones peticiones reales perssonales utiles directas vanas omissas e con montes dehesas e prados e pastos e aguas corrientes e estantes e manantes e con todas las heredades e possesiones e con todas las rentas e pechos e derechos delia qualesquier que sean e qualquier nonbre que ayan e con todos los pedidos e servidos qualesquier que pertenescen e pertenescer deven en qualquier manera e por qualquier razon e nos commo sefiora e al sefiorio de la dicha nuestra billa e fortaleza e aldeas e lugares e tierra delia e con todos los fueros e franquezas e libertades e usos e costunbres e con todas sus entradas e salidas para que lo ayades e tengades para despues de nuestra vida para vos e pera vuestros herederos e succes- sors que por el tiempo fueren en parte de la vuestra herencia que de nuestros bienes avedes de aver e heredar commo dicho es con condicion e postura que en toda nuestra vida natural nos tengamos e posseamos la dicha nuestra villa de Sant Felizes de los Gallegos con su fortaleza e lugares e aldeas e termino e juridicion e el sefiorio e propiedat e exercício dello e que ayamos e quede en nos e para nos la juridicion alta e baixa cevil e creminal e con mero e misto império e con todas las dichas rentas e pechos e derechos ordinários e extraordinários e con todas las otras cosas e cada una delias que dei sefiorio e propiedat e possession qual (T) quer dello e de cada parta dello pertenesce e pertenescer deve asy de fecho commo de derecho e que lo tengamos e posseamos entera- mente sin enbargo e sin contradicion e sin diminuicion alguna en toda e por toda nuestra vida. E se por aventura vos la dicha reyna dofia Leonor de Portugal fija nuestra muy cara non ortorgaredes esta dicha condicion e postura e cada cosa e articlo dello e lo non loardes e aprovaredes retlficaredes e confirmaredes e por grato rato e aprovado e loado non lo ovierdes segund w
  • que en esta dicha nuestra carta es contenldo solepnemente porante escri- vano publico e testigos con juramento que fagades de lo guardar e com- plir e que nos dedes e entreguedes o otro por vos recabdos dello tales que sean firmes e nos sean entregados en nuestras manos e poder que non podades usar ni usedes vos nin otro por vos de todo lo contenldo en esta carta nln de parte dello mas que sea en si ninguna e de ningund valor bien asy commo se non fuese otorgada e que non vala en juyzio nin fuera del ninnos pare prejuyzio nin a vos pueda aprovechar nin dar derecho alguno en alguna manera pero vos la dicha reyna fija nuestra muy cara accetando la dicha legitima eherencia e donacion que de la dicha villa e fortaleza, e aldeas e lugares con todolo sobredicho que vos damos e donamos e sefialamos pera que la ayades e tengades despues que nos fallescieremos desta presente vida pera vos e pera todos vuestros herederos e successores que por el tiempo fueren segund de suso es dicho con la dicha postura e condicion de suso en esta carta contenido sin diminuicion alguna. Nos por esta dicha nuestra carta mandamos al Consejo alcaides justicia regidores sesmeros e ornes buenos de la dicha nuestra villa que al dicho tiempo fueren de agora pera entonce que dei dia e despues que nos fallescieremos naturalmente desta presente vida que vos resciban e ayan por su sefiora e vos resciban al seiíorio e possession de la dicha nuestra villa e su fortaleza e lugares e aldeas con todolo susodicho o a qulen vuestro poder pera ello oviere e que vos obedesçan por sefiora segund a nos oy tienen e obedesçan e cumplan vuestras cartas e manda- mientos e vos fagan las otras subjeclones e fidelidades que buenos e leales vassalos deven faser a su sefior so pena de caer en mad caso e esto que lo fagan pera despues de nuestros dias nos fallescida desta presente vida naturalmente commo dicho es e assy estante compliendo se por vos todo lo sobredicho segund que en esta carta suso es contenldo e cada parte dello. De aqui e por esta carta revocamos e anulamos e irritamos e cassa- mos e damos por revocadas e nulas e cassas e irritas e de nigund e mistério qualquier e qualesquier merced e mercedes donaciones e donacion bencion e benciones e otras qualesquier alienaciones e contractos de qualquier natura e condicion sean que de la dicha villa de Sant Felizes de los Gallegos e su fortalesa e lugares e aldeas e términos e território e districto e juridicion e justicia cevil e creminal e vassallos e pechos e dere- chos o de cada una parte o cosa dello ayamos fecho fasta aqui a qualquier e qualesquier perssona e perssonas de qualquier estado grado prerogativa preeminência dignidat e condicion sean aunque a nos detangan e sean ane- xos por qualquier grado o linea de consanguinidat e parentesco ascendiente o descendiente e aunque sean fechas e otorgadas las tales alienaciones e contractos con causa o sin causa e aun con razones legitimas aprovadas en derecho e aunque contengan clausuleis derogatorias con qualesquier vín- culos e firmezas que sean ca nos lo revocamos todo e queremos que non vala nin aya efecto nin vigor en prejuyzio desta dicha nuestra carta e de w 31
  • lo en ella contenido porquanto esta es nuestra voluntad deliberada e final entencion por nuestro descargo e porque ayades la dicha villa con su forta- leza con todo lo susodicho pera despues de nuestros dias pera vos e pera vuestros herederos e successores en la manera que dicha es en parte de nuestra herencia que de nuestros bienes avedes de aver e heredar segund susodicho es. E por esta dicha nuestra carta rogamos a nuestro muy caro e muy amado fijo sefior el rey don Johan de Castilla que si nescessario fuere le plega de vos confirmar esta dicha donacion e mas verdaderamente satis- facion de vuestra legitima e parte de vuestra herencia pera despues de nuestros dias nos fallescida naturalmente desta presente vida commo susodicho es. E assy mesmo encargamos e jungimcs a vuestros hermanos nuestros muy caros e amados fijos e a cada uno dellos es a saber: el rey don Afonso de Aragon el rey don Johan de Navarra e a la reyna dofia Maria de Castilla e a los infantes don Emrique e don Pedro que por sy nin por otros de fecho nin de derecho en juisio [nin fuera del que nos non vayan nin passen contra lo contenido en esta dicha nuestra carta nin contra parte dello por vos lo anular o estrovar e menguar en todo o en parte o cosa alguna dello ante que sienpre lo loen e aproeven lo qual les ruego e injungo que tengan e guarden e cunplan realmente e con efecto porque nuestra bendicion ayan. E por maior firmeza e vigor desta dicha donacion prometemos por nuestra fe real que tememos e cumpliremos e guardaremos bien e leal e verdaderamente todo lo en esta dicha nuestra carta contenido e cada cosa dello. E no hiremos nin versemos contra ella nin contra parte dello por nos nin otro por nos e alguna manera e dado que sea de fecho nin de derecho en juizio nin fuera del. E sobre todo lo que dicho es e pera mayor vali- dacion dello e porque sea firme renunciamos e partimos de nos e de nuestra ayuda e favor todas e qualesquier leis cânones e decretos e pro- clamas pramatlcas sanciones e extravagantes que en general o en especial fablan todos e qualesquier estatutos fueros e costunbres estillos previl- lejos e las clasulas dellos de Papa o de emperador o de rey o de reyna o de otra qualquier perssona] 0) que en nuestro favor sean pera poder revocar lo sobredicho e cada cosa dello todas e qualesquier actiones utiles e directas perssonales reales mistas in rem escriptas todas e qualesquier exepciones perentorlas e dilatórias e declinatorias e otras qualesquier excepciones e defenssiones de qualquer natura e condicion que sean aunque nos competan o podiesen competer por derecho natural. Item. Renunciamos el remedio de las appellaciones e agravios e nullidades. Item. El beneficio de restitucion in integrun aunque nos competa e competer pueda por previllejo o prerogativa special o por clausula general. (i) o passo entre colchetes foi reconstituído pela cópia do livro da Reforma das Gavetas devido ao mau estado do documento. 482
  • Item. Renunciamos la accion e exepcion del mal engafio pretérito presente e futuro aunque de causa deste contracto e incida en el. Item. Renunciamos todas ferias repentinas o reverenciales todas dilaciones e oposiciones e imploraciones e el traslado desta carta todo e qualquier derecho cocomum e municipal todo e qualquier auxilio ordinário e extraordinário incluso en el cuerpo dei derecho e non incluso e en especial renunciamos e partimos de nos la ley del senatus consulto Velliano e dei emperador Justiniano que fabla en favor de las mugeres seyendo certificado delia e de su favor e ayuda la qual avemos aqui por expressada. Item renunciamos la ley que dize que ninguno non puede renunciar lo que non sabe competer le. Item la ley em que dize quel dolo futuro non puede ser renunciado. Item la ley que dize quel derecho natural o lo que compete a causa dei non puede ser renunciado e en especial renunciamos la ley que dize que general renunciacion non vala. En testimonio de lo qual vos mandamos dar esta nuestra carta firmada de nuestro nonbre e sellada con nuestro sello e signada dei escrivano ayuso escripto antel qual la otorgamos en presencia de los testigos ayuso nonbrados al qual mandamos e rogamos que la escriviese o fesiese escrivir e la signase con su signo. Dada en los nuestros palacios que son cabe el monesterio de Santa Maria de las Dueflas cerca de la villa de Medina dei Campo a siete dias de abril afio del nascimiento dei Nuestro Seiior Jhesu Christo de mill e quatrocientos e treynta e quatro afios. Testigos que a esto fueron pre- sentes llamados e rogados pera esto que dicho es Bartolome Rodriguez e Pero Gonçalvez porteros de la dicha sefiora reyna e Alfonso de Avilez criado de la dicha sefiora reyna. La tryste reyna. Yo Gracia Fernandez de Sant Martin escrivano de nuestro sefior el rey e su notário publico en la su corte e en todos los sus regnos fuy presente a todo lo en esta carta contenido con los dichos testigos. E por otorga- miento e mandado de la dicha sefiora reyna dofia Leonor de Aragon que en esta carta firmo este su nonbre con su mano propia en nuestra pre- sencia e de los dichos testigos la fize escrivir. E por ende fize aqui este mio signo (Lugar do sinal público) en testemonio de verdat. (Lugar do selo pendente) (R. C.) 4226. XVII, 7-21 — Carta pela qual el-rei D. Henrique de Castela deu à infanta D. Beatriz, filha de el-rei D. Fernando de Portugal, certas vilas e lugares com seus castelos e termos, quando do seu contrato de casamento com D. Frederico, filho do rei de Castela. Sevilha, 1377, Maio, 22.—Pergaminho. Bom estado. 483
  • Sepan quantos esta carta vierem commo nos dom Enrrique por la gracia de Dios rey de Castiella de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilla de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira e sefior de Molina otorgamos e conoscemos que por razon que sobre el fecho de los despo- sorios e casamiento que son fechos e se fara entre la ynfanta dofia Beatris fija primera heredera del muy alto e muy noble don Ferrando nuestro hermano e nuestro especial amigo por esa misma gracia rey de Portogal e de la reyfia dofia Leonor su muger e don Fadrique duque de Benavente mi fijo el dicho rey de Portogal dio e deve entregar a la dicha infanta su fija en dote la villa de Bergança et la villa de Chaves et la villa de Monforte de Rio Biblele e otros muchos logares et nos otrosi damos al dicho duque don Fadrique mi fijo la villa de Benavente e la villa de Monte Rey et Alaris et Milmanda et otros muchos lugares et nos por el dicho duque asignamos a la dicha infanta fija dei dicho rey don Ferrando e esposa dei dicho duque mi fijo en arras e en nonbre de arras las dichas villas de Alaris e de Milmando e de Monte Rey con sus castiellos e com todos sus términos e con todas sus entradas e con todas sus sallidas e con todos sus frutos e rentas e pechos e derechos et con toda su juredicion cevil e criminai et con todo el sefiorio e mero misto e império la qual donaclon e asignacion de arras de las dichas villas e logares fue fecha por nos e por el dicho duque mi fijo a la dicha ynfanta en Cordova dies e nueve dias de enero era de mill e quatrocientos e quinse annos et en aquesto tienpo nos non aviamos aun fecho donacion de los dichos lugares al dicho duque mi fijo pera que pudiesen ser asignados e dados en arras a la dicha dofia Beatris fija dei dicho rey don Ferrando. Et despues desto nos el dicho rey don Enrrique a veyente ocho dei dicho mes de enero fesimos donacion al dicho duque mi fijo de algúuas villas e logares de los nuestros reyfios entre los quales son contenidas e nonbradas las dichas villas e logares que fueron dadas e asignadas en arras a la dicha infante de lo qual fue dado privillejo al dicho duque don Fradique rodado e sellado con nuestro sello de oro. Et porque podie nacer dubda si la primera asignacion fecha en nonbre de arras a la dicha infante de las dichas villas segunt que en los tractos e convenencias entre nos e el dicho rey don Ferrando firmadas se contiene valerian o non nos por quitar estas dubdas et todas otras dubdas que sobresto podien acrescer et porque nos lo envio rogar el dicho rey don Ferrando nuestro hirmano per Gomes Martins veedor de su fasienda con poder suficiente pera ello por nos e en nonbre dei dicho duque mio aminlstrador legitimo somos ortorgamos e avemos por firme la dicha donacion e asignacion de arras de las dichas villas de Alans e de Milmanda e de Monte Rey fechas e asignadas por nos e en nonbre dei dicho duque a la dicha infanta segunt el tenor e la manera que es contenido en los dichos trabtos e convenencias e donacion e asignamiento de arras e commo mejor e mas complidamente se puede e deve faser de derecho et el dicho duque mi fijo con nuestra licencia abto- ridat consiente e le plase e otorga et da e fase asignacion en nonbre w u
  • de arras de las dichas villas de Alaris e Milmanda e Monte Rey a la dicha ynfanta dona Beatris con todos sus términos e con todas las cosas contenidas en los dichos tractos e convenencias con nuestra licencia e con nuestra abtoridat e consentimiento espreso que pera este damos e otorgamos le plase e consiente e aprueva que esta dicha donacion e asignacion de arras por nos en los dichos tractos fecha et agora ynnovada que vala e sea guardada pera agora e pera en todo tiempo non embar- gando lo que es contenido en el dicho previllejo rodado e sellado que nos mandamos dar al dicho don Fadrique mi fijo en rason de la dicha donacion que le nos fesimos destes dichos tres lugares ca non entendimos nin enten- damos por el dicho previllejo faser perjuysio alguno a la donacion e asignacion de arras fecha primeramente de las dichas villas e la dicha ynfanta et nos todo faliescimiento asy de fecho commo de derecho que es o pueda ser en esta asignacion e donacion de arras en qualquier manera de nuestro poderio real e cierta sabiduria lo suplicamos e es la nuestra merced que vala e sea guardado en la manera e forma que en los dichos tractos e convenencias se contiene non enbargante qualquier ley o derecho canonico cevil o uso o costunbre del regno o fuero o ordena- miento escripto o non escripto que contra esto es o pueda ser en qualquier manera. Et desto mandamos dar una carta escripta roblada de nuestro nonbre signada de escrivano publico et sellada con dos sellos pendientes el uno el nuestro de piorno et el otro sello dei dicho duque don Fadrique mi fijo de cera. Fecha en la muy noble cibdat de Sevilla veynte e dos dias de mayo era de mill e quatrocientos e quinse annos. Nos El Rey Et yo Martím Lopes escrivan del rey e su notário publico en la su corte e en todos los sus reynos por mandado dei dicho sefior rey fuy pre- sente a todo esto que dicho es en uno con don Ferrando arçobispo de Sevilla e con don Ferron Arcol maestre de Santiago e con Pero Ferrandes de Velasco camarero mayor del dicho sefior rey e con don Gonçalo Fer- randes sefior de Aguilar e alguasil mayor de Cordova que y estavan presentes e fis escrevir esta carta e fis en ella mio signo (lugar do sinal público) en testemonio. [Fita verde donde pendiam os selos] (R. C.) 4227. XVII, 7-22 — Requerimento que a rainha D. Isabel, mulher de el-rei D. Dinis, fez a seu marido para que não legitimasse os filhos do infante D. Afonso, seu irmão. Coimbra, 1297, Fevereiro, 6. — Perga- minho. Bom estado. Selo pendente. 485
  • Sabhani quantos este estromento virem que dante o muyt'alto e muy noble senor Don Denis pela graça de Deus rey de Portugal e do Algarve presentes Don Oane bispo de Lixboa e as testemoyas adeante scritas e em presença de mi Gil Vicente publico tabelliom de Coimbra a muyt'alta senor Dona Isabel pela graça de Deus reya de Portugal e do Algarve disse protestando dante o sobredito rey que o infante Don Afonso seu irmão dei rey rogara a ela que lhi prouguesse de rogar el rey que lhi legitimasse os seus filhos que avia de Dona Violante pera herdarem em todolos seus beens e que ela nunca hy quisera consentir dizendo que el rey sabia ben quanta perda e quanto dano veera ja ao seu reyno da doaçam que fezera el rey Don Afonso seu padre ao dito Don Afonso dos castelos de Marvam de Portalegre e d'Arronches e que o dito Don Afonso perdera o dereito que en eles avia movendo tal guerra contra el rey como a el fez per vezes e dizendo e protestando que el rey sabia ben que en a doaçom que el rey Don Afonso seu padre fezera ao infante Don Afonso era conteúdo e man- dara que depôs morte desse Don Afonso que se tornasse todo o donadio a coroa do reyno se Don Afonso nom ouvesse filho leedimo e que el rey sabia ben que os nom avia. E dizendo essa reya que oyra dizer que o dito rey queria leedimar os filhos do dito infante Don Afonso porem ca lhi pedia por mercee em nome seu e de seus filhos infante Don Afonso e infante Dona Costança que nom quisesse ir contra a doaçom qual el rey Don Afonso fezera ca era alheamento e perda do reyno e que o nom podia fazer de dereyto mayormente que dereyto e costume era do reyno de nom poder alhear castelo nenhuum de sy que tal cousa nom podia fazer sen os prelados e ricos homens e os outros homens boons do reyno des hy que o nom er podia fazer sen outorgamento seu dela e de seus filhos dizendo e protestando por si e por seus filhos e por todo o reyno que o contradizia e pedindo lhe por mercee que se o quisesse fazer que ouvesse hy ante conselho con sa Corte e con os do reyno. E rogou a davandito bispo que tal cousa come esta e tam danosa ao reyno que a fezesse saber aos outros prelados do reyno e que o estraysse e que posesse seu seelo en esta protestaçom que ela fazia e como o dizia al rey. E el rey disse que nom era seu entendimento dei leedimar os filhos do infante Don Afonso seu irmão pera seerem herdeyros en os davanditos castelos ca nom podia de dereyto nem valiria ainda que lho fezesse mays pero que a reya sabia muy ben e todolos outros do reyno o sabiam qual guerra e quam perigosa el avia con o senhorio de Castela e de Leon e que per razom dessa guerra e porque era certo que o dito Don Afonso seu irmão andava levantado contra el per razom que lhi nom quisera fazer esta leedimaçom e que lhi queria porem fazer guerra que el por esto e porque avia medo de lhi viinr dano dos castelos que Don Afonso avia en o seu senhorio querendo lhi meter hy outro senhorio ao tempo da guerra em que estava que lhi queria leedimar os filhos por nom viinr ende este mal ao reyno per razom dos ditos castelos e que per tal leedimaçom qual 486
  • lhis el queria dar nom eram eles herdados en o donadio que Don Afonso seu padre deles avia. E esse rey disse a reya sobredita que nom leyxasse a consentir en esta leedimaçom que el queria fazer a filhos de Don Afonso. E a reya disse que ainda por esto nom consenteria hy a nenhua guisa e se hy consentisse que o faria com medo del rey e per sa prema e outrossi com medo da guerra do dito Don Afonso e que porem dizia e protestava que nom valesse seu consentimento se ela hy consentisse. E desta protestaçom como a adavandita senhor reya fazia pediu a mi dito tabelliom huum testemoyo e eu davandito tabelliom de mandado da dita senhor reya a esta protestaçom presente fui e este estromento ende feyto com mha mão propria screvi e este meu signal [lugar do sinal] en el pusi em testemoyo desta cousa. Esto foy feyto em Coimbra na alcaçova sex dias andados de Feve- reyro da era de mill trezentos e triinta e cinquo annos que presentes forom Don Joham Simham frey Afonso Rodriguiz da Ordem dos Frades Meores Pedro Salgado thesoureyro Ayras Martinz scrivam do dito senhor el rey testemunhas. E o davandito senor bispo de Lixboa que presente siia a petiçom da dita senor reya fez seelar este instromento do seu seelo pendente. [Lugar do selo pendente] (M. L. E.) 4228. XVII, 7-23 — Contrato de casamento de el-rei D. Manuel com a infanta D. Maria, filha de el-rei D. Fernando de Castela. Granada, 1500, Setembro, 10.—-Papel. 10 folhas. Bom estado. Selo de chapa. Don Fernando e dofia Ysabel por la gracia de Dios rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sicilia de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarbes de Algezira de Gibraltar y de las Islas de Canaria conde y condessa de Barcelona sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Rossellon y de Cerdana marqueses de Oristan y de Gociano. A quantos esta nuestra carta vieren fazemos saber que entre nos y el sereníssimo rey de Portugal e principe nuestro muy caro e muy amado fijo fue tratado concertado capitulado e firmado casamiento de entre el dicho sereníssimo rey e principe nuestro fijo y la serenissima reyna dofla Maria su mujer nuestra muy cara e muy amada fija sobre lo qual fue assentado firmado e concordado cierto assiento e capitulacion fecha por don Enrique Enriquez nuestro mayordomo mayor y dei nuestro Consejo por virtud de nuestro entero y bastante poder y procuracion que para ello le dimos con Ruy de Sande Cavallero de Casa dei dicho sereníssimo rey de Portugal e principe nuestro fijo como su 487
  • procurador suficiente e bastante para este caso segun que dello mostro procuracion e poder bastante de la qual capitulacion e assiento firmada e jurada por nos e sellada con nuestro sello su tenor de palabra a palabra es tal como se sigue. Don Fernando e dofia Ysabel por la gracia de Dios rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sicilia de Granada etc. fazemos saber a quantos esta nuestra carta vieren que tratandose entre nos y el sereníssimo don Manuel rey de Portugal y príncipe nuestro muy caro e muy amado fijo casamiento entre el de la una parte e la muy illustre infante dofia Maria nuestra muy cara e muy amada fija de la otra fue concordada y assentada e firmada e jurada entre nos y el dicho sereníssimo rey de Portugal y príncipe nuestro fijo una escritura e capitulacion dei tenor siguiente. Lo que vos Ruy de Sande direys al seftor rey y príncipe nuestro fijo es lo siguiente. Que nos le daremos en dote de casamiento con la infante dofia Maria nuestra fija dozientas mil doblas castellanas e que el haya de (1 v.) tomar en cuenta de las dichas dozientas mil doblas el oro e plata que la dicha infante llevare consigo e joyas las quales joyas no passaran de diez mil doblas. Que nos daremos a la dicha infante para la governacion de su casa lo necessário puesto que el dicho sefior rey y príncipe nuestro fijo le de assentamiento o gelo non de y que el le dara las tierras de la reyna si vacaren en vacando. Daremos los corregimientos de la casa y camara e persona de la dicha infante nuestra fija segun cuya fija es e con quien casa. Que nos daremos la dispensacion bastante para este casamiento a costa de nuestra fazienda. El dicho dote sera pagado en tres aftos e començaran a correr desde el dia de ser consumado el matrimonio. Item en casandose le sera pagado el tercio de aquel afio que sera el tercio de todo el dicho dote tirando joyas e plata y oro de servido de su casa que sera contado en las pagas de los otros dos aflos venideros. Item que el dicho casamiento e quando le haya de ser entregada quede a su dispusicion e el nos lo haya de fazer saber prímero. Item que las otras cosas acostumbradas se faran por los contratos passados. Item que se derribaran las mezquitas e no consentiremos haver en todos nuestros reynos e sefiorios casa ordenada para los moros haver de fazer oracion y esto se entienda guardando nos los juramentos y firmas que tenemos fechas. Item queriendo el entender en cosas que toquen al corregimiento de la Yglesia despues de su guerra de Africa o en la guerra dei turco por su persona nos le ayudaremos con todo nuestro favor verdaderamente e quanto en nos fuere procurando con los príncipes christianos por via de 488
  • embaxadas o por otro modo que cumpliere para que en cada una destas cosas o en ambas sea de nos ayudado lo mas e mejor que nos lo pudiere- mos procurar y que nos no seremos obligados a le ayudar con gente ni con dineros sino lo que nos quisieremos. (S) Item que con estas condiciones susodichas a nos plaze que la infante dofla Maria nuestra fija case con el e le prometemos por nuestra fe real e juramos a Nuestro Sefior e a los Santos Evangelios en los quales pusimos las manos presente vos de fazer que la dicha infante nues- tra fija case con el e que haremos las susodichas cosas contenidas en esta instrucion que a nos tocan de cumplir e assi mismo juro la dicha infante nuestra fija presente vos de casar con el dicho rey y príncipe nuestro fijo. E por firmeza dei dicho casamiento fezimos esta instrucion de mano de mi la reyna firmada de nuestros nombres y sellada. Lm qual vos mandamos que deys al dicho sefior rey y príncipe nuestro fijo pues nos distes otra tal dei mismo tenor fecha e firmada e sellada de su mano e jurada por el. Fecha en Sevilla a veynte y dos dias de Abril de mil y quinientos afios. Yo el rey. Yo la reyna. La qual suso inserta escritura e capitulacion firmada de nuestras manos y sellada con nuestro sello entregamos al dicho Ruy de Sande para que de nuestra parte la diesse al dicho sereníssimo rey de Portugal y príncipe nuestro fijo. Y otra tal escritura e capitulacion en sustancia nos dio el dicho Ruy de Sande escrita y firmada de mano dei dicho sere- níssimo rey de Portogal y príncipe nuestro fijo y sellada con su sello fecha y jurada por el en Lisboa dia de Ramos de mil y quinientos afios. Despues de lo qual para dar entera conclusion y assiento a todas las cosas necessárias para entero complimiento dei dicho matrimonio por don Enrique Enriquez nuestro mayordomo mayor y dei nuestro Consejo en nuestro nombre y por virtud de nuestro poder bastante que para ello le mandamos dar fue concordada e assentada cierta capitulacion con Ruy de Sande Cavallero de Casa dei dicho sereníssimo rey de Portogal e prín- cipe nuestro fijo en su nombre y como su procurador por virtud dei poder que para ello mostro cuyo original entrego en nuestro poder el tenor de la qual capitulacion es este que se sigue. (8 v.) Porquanto por la gracia de Nuestro Sefíor entre los muy altos e muy poderosos príncipes el rey don Fernando e la reyna dofla Ysabel rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sicilia de Granada etc. de la una parte y el muy alto e muy poderoso sefior don Manuel rey de Portugal y de los Algarbes etc. de la otra es tractado concordado y assen- tado que el dicho sefior rey de Portugal se haya de desposar y casar con la muy excelente sefiora dofia Maria infante de Castilla y de Aragon fija de los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. los quales mandaron a don Enrique Enriquez su mayordomo mayor y dei su Consejo que en su nombre por virtud dei poder que para ello tiene de Sus Altezas juntamente con Ruy de Sande procurador que es para esto especial- mente deputado por el dicho sefior rey de Portugal que fiziessen e concor- J,89
  • dassen assentassen y capitulassen el dicho desposorio y casamiento y todas las cosas para ello necessárias y complideras que ellos entendiessen que se devian assentar y capitular para que el dicho desposorio y casamiento huviesse entero efecto. E lo que cerca dello es concordado y assentado por los dichos don Enrique Enriquez y Ruy de Sande en nombre de los dichos sefiores sus constituyentes es lo siguiente. Primeramente es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal en persona y la dicha sefiora infante por su procurador se hayan de desposar y desposen por palabras de presente que hagan matrimonio segun orden de la Santa Madre Yglesia de Roma luego que sea venida la dispensacion que nuestro muy Santo Padre ha de otorgar para el dicho matrimonio. La qual se haya de ganar y traher a costas de los dichos sefiores rey e reyna de Castilla. Otrosi es concordado y assentado entre los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. y el dicho sefior (SJ rey de Portugal y de los Algarbes etc. y los dichos don Enrique Enriquez y Ruy de Sande en sus nombres que el dicho matrimonio y casamiento del dicho sefior rey de Portugal y de la dicha sefiora infante dofia Maria se haya de celebrar y celebre fazlendo sus velaciones en haz y segun orden de la Santa Madre Yglesia quando fuere la voluntad del dicho sefior rey de Portugal e assi mismo quede a su dispusicion quando le haya de ser entregada. Lo qual el haya de fazer saber a los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. e los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. y el dicho don Enrique Enriquez en su nombre se obligan que embiaran la dicha sefiora infante dofia Maria su fija hasta la raya de entranbos los dichos reynos de Castilla y Portugal como conviene a su estado donde el dicho sefior rey de Portugal o las personas que el para ello embiare en su nombre la hayan de recebir y reciban como conviene a su estado. Otrosi es concordado y assentado que los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon dc Aragon etc. hayan de dar y pagar y den y paguen al dicho sefior rey de Portugal o a quien su poder huviere con la dicha sefiora infante dofia Maria su fija en dote y casamiento dozientas mil doblas de oro castellanas al precio que valieren al tiempo de la paga. E que el dicho sefior rey de Portugal haya de tomar en quenta de las dichas dozientas mil doblas el oro e plata e joyas que la dicha sefiora infante consigo llevare contanto que las dichas joyas no passen de valor de diez mil doblas. Las quales dichas dozientas mil doblas seran obligados de pagar los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. en tres afios primero siguientes que començaran a correr desde el dia que (SvJ sera consumado el dicho matrimonio conviene saber en siendo consumado el dicho matrimonio la paga de aquel afio que es el tercio de las dichas dozientas mil doblas en el qual tercio no se hayan de recebir en quenta las joyas e oro e plata que la dicha sefiora infante llevara porque estas seran recebidas en quenta en las otras dos pagas de los J>90
  • otros dos aflos venideros y no havra en esto lugar ni prejudique qualquier tassa precio o estimacion fecha por los dichos reyes en sus reynos. E que el dicho sefior rey de Portogal sea Obligado de dar su carta de pago al tiempo que recibiere las dichas pagas en publica forma de como las recibe para en pago de la dicha dote. E los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. y el dicho don Enrique Enriquez en su nombre promete y segura por esta presente escritura que daran y pagaran real- mente y con efecto al dicho sefior rey de Portugal o a quien su poder huviere las dichas dozientas mil doblas castellanas de buen oro y justo peso en el tiempo que dicho es. Otrosi es concordado y assentado que si acaeciere disolucion dei dicho matrimonio lo que a Dios no plega que el dicho sefior rey de Portugal y sus herederos y successores sean obligados a restituyr y por esta presente escritura el dicho Ruy de Sande como su procurador en su nombre segura y promete y se obliga que el dicho sefior rey de Portugal y sus herederos y successores restituíran y pagaran realmente y con efecto a la dicha seflora infante dofia Maria y a sus herederos y successores y a quien por ella lo huviere de haver dentro de quatro afios luego siguientes despues que fuere disoluto el matrimonio lo que Dios no quiera todo lo que huiere recebido de la dicha dote. (b) Otrosi es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Por- tugal haya de dar y de en arras a la dicha seflora infante dofia Maria por honra de su persona sesenta y seys mil y seyscientas y sesenta y seys doblas y dos tercios de dobla de la vanda castellanas de buen oro y justo peso que es el tercio dei dicho dote en oro y plata al precio que valieren al tiempo de la paga como dicho es en la paga de la dote. Las quales dichas doblas o su justo valor como dicho es la dicha seflora infante dofia Maria havra por arras en todo caso agora sean nacidos dellos fijos que Dios otorgue o non finido e acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier modo que sea salvo si la dicha seflora infante dofia Maria falleciere primero que el dicho sefior rey de Portugal en el qual caso no havra arras. E viniendo caso que la dicha seflora infante dofia Maria haya de haver las dichas arras serlean pagadas a ella o a sus herederos como cosas de su propio matrimonio dentro de quatro aflos contados desde el dia que el matrimonio fuere soluto. E si al tiempo que el dicho matrimonio fuere soluto no fuere pagada toda la dicha dote havra Ia dicha seflora infante dofia Maria y serlea restituido por arras en el caso que las haya de haver otro tanto delias como montare al respecto de lo que fuere pagado de la dote. De manera que seyendo pagada la primera paga de la dote le sea pagada la tercia parte de las arras y ansi de las otras pagas e el dicho Ruy de Sande en nombre dei dicho sefior rey de Portogal por esta presente escritura promete y se obliga que el dicho sefior rey su constituyente lo hara y complira ansi realmente y con efecto segun en este capitulo se contiene. 1,91
  • Otrosi es concordado y assentado que para seguridad de la dicha dote y arras sean obligados e ypothecados como (4 v.) luego obligo e ypoteco el dicho Ruy de Sande en el dicho nombre dei dicho sefior rey de Portugal como su procurador para entonces a la dicha sefiora infante dona Maria todos los bienes muebles y de rayz patrimonlales y fiscales dei dicho sefior rey de Portogal especialmente obligo e ypoteco la ciudad de Vlseo y la villa de Montemayor el Nuevo con todas sus rentas términos jurisdictiones civil y criminal alto y baxo mero y mixto império rentas patronadgos de yglesias y con todos los derechos y pertinencias que el dicho sefior rey de Portugal agora ha y deve haver en las dichas ciudad y villa de manera que viniendo el caso en que la dicha dote y arras se hayan de restituyr que lo haya y possea todo la dicha sefiora infante ente- ramente como a libre y entero sefiorio dello pertenece y deve pertenecer salvo aquellas rentas y cosas que son tan conjuntas a la corona real de los reyes de Portugal que nunca las huvieron ni fueron dadas a las reynas de Portugal ni por ellas posseydas en los lugares e tierras que les fueron dadas por seguridad y conservacion de su dote y arras que- dando assi mismo ressalvado que todas las cosas que por cartas dei rey e de los reyes passados estan dadas en los dichos lugares que las personas que las tienen las tengan y les sean guardadas las cartas que cerca dello tienen. Y que las rentas de las dichas ciudad y villa pertenecíentes al sefio- rio que la dicha sefiora infante dofia Maria o sus herederos hovieren no se hayan de descontar en el dicho dote y arras ni en parte dello porque el dicho sefior rey de Portugal por la persona del dicho su procurador haze desde agora libre donacion a la dicha sefiora infante (5) dofia Maria y a sus herederos de todas las dichas rentas jurisdiction y cosas sobre- dichas hasta le ser pagada enteramente la dicha dote y arras. La qual dicha dote y arras le seran pagadas desde el dia que el dicho matrimonio fuere fenecido por muerte de alguno dellos o por otro algun modo en que se hayan de pagar hasta quatro anos complidos como desuso es dicho. Otrosi es concordado y assentado que los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. hayan de fornecer y adreçar fornezcan y aderecen a la dicha sefiora infante dofia Maria su fija de vestidos y atavios de su persona y camara y casa segun cuya fija es y con quien casa. Y todo lo que ansi le fuere dado a la dicha sefiora infante dofia Maria o ella consigo llevare a los dichos reynos de Portugal no sea Obli- gado el dicho sefior rey de Portugal de lo restituyr en algun tiempo mas todo aquello sea suyo delia y este en su poder y disporna dello como le pluguiere y el derecho lo otorga y blen ansi todo lo que la dicha sefiora infante dofia Maria adquiriere mueble o de rayz por donacion dei dicho sefior rey de Portogal o de otra persona alguna o por otro qualquier modo que sea sera siempre suyo y lo terna en su poder y hara dello libremente todo lo que quisiere contanto que en las cosas que assi le fueren dadas se guarden la forma de la donacion y las leyes dei reyno en las cosas de la corona. J,92
  • Otrosi es concordado y assentado que los dichos seiíores rey e reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc. daran a la dicha sefiora Infante dona Maria para la governacion y sustentaclon de su casa quatro quentos y medio de maravedis en cada un afio situados en lugares que le sean (5 v.) ciertos y seguros. E que el dicho sefior rey de Portogal dara a la dicha sefiora infante dofla Maria las tierras que agora tiene la sefiora reyna doõa Leonor su hermana si vacaren luego en vacando de la forma e manera que agora ella las tiene y possee y en el dicho caso que las dichas tierras vinieren a poder de la dicha sefiora infante dofta Maria que finquen ypothecadas delias a la dicha dote y arras en lugar de la ciudad de Viseo y villa de Montemayor el Nuevo las villas de Alanquer y Ovidos y Sintra las quales desde entonces queden libres y la mesma obligacion e ypotheca que esta sobrellas quede traspassada a las dichas tres villas. E si alguna de las dichas tres villas estuviere obligada a otra cosa alguna por donde no se pueda obligar en tal caso quede ypothecada la villa de Torres Vedras en lugar de la tal villa. Otrosi es concordado y assentado que luego que la dicha sefiora infante dofia Maria fuere desposada por palabras de presente con el dicho sefior rey de Portugal sea havida por natural de los dichos reynos de Portugal y haya todos los privilejos y honras y libertades que han las reynas de Portugal pero si algunos privilejos son otorgados a las reynas estrangeras de los quales no gozan las naturales de los dichos reynos que ella los haya y goze dellos como estrangera. E ansl mismo todos los hombres y mujeres de qualquier condicion que sean que con la dicha sefiora infante fueren puesto que sean estrangeros sean havidos por naturales de los dichos reynos de Portugal como si fuessen verdade- ramente naturales dellos y havran los dichos privilejos y libertades como los naturales y estrangeros. (6) Otrosi es concordado y assentado que si Dios ordenare que el dicho sefior rey de Portugal fallezca de la vida presente primero que la dicha sefiora infante que ella se pueda partir de los dichos reynos y sefiorios de Portugal e se venir a Castilla o a otra parte alguna para donde le pluguiere sin le ser puesto enbargo en ello ni a los que con ella vinieren ni en cosa alguna que ella o ellos tengan o consigo querran traher sin ser obligada de haver licencia del rey que en aquel tiempo fuere pero sea tenida de se lo fazer saber primero. Y puesto que se parta sin licencia del rey que no sea por se ansi partir desapoderada de las dichas ciudad y villa ni de las otras villas y lugares que en aquel tiempo tuviere ni de las rentas jurisdiction y derechos delias ni de parte alguna dello ni por ello sea menguada o anullada en todo ni en parte alguna la obligacion de su dote y arras assi personal como real general y especial mas finque todavia firme para ella y a sus herederos puesto que antes de su partida y despues haya entre los dichos seflores reyes guerra lo que a Dios no plega. 493
  • Otrosi es concordado y assentado que las pazes antiguas que fueron assentadas y confirmadas entre los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. y el rey don Alonso y el rey don Joan reyes de Portugal que Dios haya con todos los pactos vinculos firmezas y condi- ciones en ellas contenidas segun y por la forma y manera que por ellos fueron assentadas y confirmadas se confirmaran por los dichos sefiores sus constituyentes y desde agora los dichos don Enrique Enriquez y Ruy de Sande en su nonbre las assientan e confirman. Y allende desto por el gran amor y deudo que entre los dichos sefiores hay y por otras muchas razones y respectos agora de nuevo concuerdan y assientan de se ayudar cada y quando fuere menester para la defension de sus propios estados y se ayudaran segun el caso lo requlriere seyendo primeramente (6 v.) para ello requeridos. Lo qual faran y cumpliran entera fiel y verdaderamente sin arte ni engano y sin cauthela alguna y esto se entienda quedando exceptadas y salvadas las alianças que los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon etc. tienen con los reyes de los romanos y la aliança que el dicho senor rey de Portugal y de los Algarbes etc. tienen con los reyes de Inglaterra. E nos los dichos don Enrique Enriquez y Ruy de Sande en nonbre de los dichos sefiores nuestros constituyentes assentamos y otorgamos todos los capitulos desuso escritos y todas las cosas en ellos y cada uno dellos contenidas. Y prometemos y seguramos y nos obligamos en el dicho nonbre que los dichos sefiores nuestros constituyentes faran com- pliran guardaran y pagaran realmente y con efecto cessante todo fraude dolo y cauthela todo lo contenido en esta capitulacion conviene saber cada uno dellos lo que le pertenece e incumbe de fazer complir e guardar segun y en la forma y manera que en ella se contiene e que no yran ni vernan contra ello ni parte alguna dello en tienpo alguno ni por alguna manera para lo qual obligamos los bienes de los dichos sefiores nuestros constituyentes muebles e rayzes havidos e por haver patrimoniales y fiscales y de la corona de sus reynos. E por mayor firmeza de lo suso- dicho juramos a Dios e a Su Santa Cruz e a los Santos quatro Evan- gelios por nuestras manos corporalmente tocados en nombre y en las animas de los dichos sefiores nuestros constituyentes por vírtud de sus poderes que para ello especialmente tenemos que ellos y cada uno dellos ternan y guardaran y faran tener y guardar inviolablemente esta dicha capitulacion a buena fe y sin mal engano sin arte y sin cauthela alguna. E otrosi yo el dicho Ruy de Sande procurador dei dicho (7) sefior rey de Portugal prometo y me obligo en su nombre que el aprovara ratificara firmara y otorgara de nuevo esta capitulacion y todo lo en ella contenido y cada cosa y parte delia y prometera y se obligara y jurara de la guardar e cumplir por lo que a el atafie e incumbe de fazer e que dara y entregara y fara dar y entregar esta capitulacion aprovada ratificada jurada e firmada de su nombre y sellada con su sello a los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc. desde el dia m
  • que el dicho Ruy de Sande la entregare al dicho seflor rey de Portugal fasta veynte dias despues primero siguientes. E otrosi nos obligamos en los dichos nombres que cada y quando cada uno de los dlchos senores nuestros constituyentes quisieren que de todo lo susodicho se fagan instrumentos e escrituras publicas que cada una de las dichas partes los otorgaran y aprovaran ratificaran y juraran delante notários y testigos en publica forma segun que en tales casos se acostumbra fazer. Y por seguridad de todo lo susodicho fezimos y firmamos dos traslados desta dicha capitulacion de un tenor para cada una de las partes el suyo firmados de nuestros nombres fechos y otorgados en la muy noble cludad de Sevilla a veynte dias dei mes de mayo afio dei nacimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mil e quinlentos afios. Don Enrique Enriquez. Ruy de Sande. La qual capitulacion aqui inserta e assentada de palabra a palabra vista y entendida por nos aprovamos loamos ratificamos otorgamos y confirmamos y prometemos y juramos a Nuestro Sefior Dios e a Su Santa Cruz y a los Santos quatro Evangelios con nuestras manos corpo- ralmente tocados presente el dicho don Enrique Enriquez nuestro pro- curador que cumpliremos manternemos y guardaremos esta dicha escri- tura de capitulacion y todas las cosas en ella contenidas conviene saber aquellas que nos por virtud de la dicha capitulacion somos tenidos y obligados de cumplir y cada una delias a buena fe y sin (7 v.) mal engafio sin arte y sin cautela alguna por nos e por nuestros herederos e successores so las clausulas pactos obligaciones vínculos y renuncia - ciones en esta dicha capitulacion contenidas. Y por certinidad corrobo- racion y convalidacion de todo lo susodicho mandamos fazer esta nuestra carta y daria al dicho Ruy de Sande para la embiar al dicho serenissimo rey de Portugal e principe nuestro fijo firmada por nos y sellada con el sello de nuestras armas. Dada en la ciudad de Granada a diez dias dei mes de setiembre afio dei nacimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mil y quinientos afios. Yo el rey Yo la reyna Yo Miguel Peres dAlmaçan secretario del rey e de la reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sicilia de Granada etc. mis soberanos sefiores la fize screvir por su mandado [Lugar do selo] No verso: Contrauto do casamento dei rey nosso senhor com a rainha Dona Marya nossa senhora. (M. L. E.) Jf95
  • 4229. XVII, 8-1 — Carta de perdão de certas mortes que el-rel D. João III deu aos moradores das vilas de Moura, Arouche e Ansina Sola. 1543. — Papel. 2 folhas. Mau estado. Dom Joham etc faço saber a todollos corregedores juizes [ ](*) e pessoas de meus reinos e senhorios e a quantos esta minha carta virem (-) que sobre as differenças e [debates] que avia antre ha [vjilla de Moura e suas aldeas e termos de meus reinos de Portugal com has villas de [Arouche] e Anzlna Sola e seus termos e ha cidade de Syvilha dos reinos de Castella sobre certos termos e aproveitamentos por bem de paz e concórdia e por evitar dannos mortes e tomadlas que socediam de húa parte a outra sobre a defensam dos ditos [termos] e approveitamentos ho emperador meu (s) muito amado e prezado Irmão mandou de sua parte a Dom Afonso Fajardo commendador de Moratalha e eu mandei da minha a Dom Pedro Mascarenhas fidalgo de minha casa e do meu Conselho comissões e poderes bastantes pera que vistas as differen- ças e (<) ou verificados (sic) os dannos e tomadlas que dhOa parte e da outra se aviam fecto ho determinassem como lhes parecesse os quaes no mes d'Outubro do anno passado de 154[2] deram concordemente sen- tença sobre as dubldas da dieta contenda e demarcações tomadlas e suas de[pen]dencias e conexidades d'antre ha dicta villa de Moura suas aldeas e termos [destes reinos de Portugal e as] villas d'Arouche e Anzlna [Sola] dos reinos de Castella e procuraram pera que has [dietas] sen- tenças ouvessem mais Inteiro effeito que hos herdeiros dos que [forjam mortos de reino a reino sobre a [dieta] contenda perdoassem aos mata- dores e a todos aquelles que deram ajuda e favor e [tinham] culpa nas ditas mortes e mandaram que as ditas villas fizessem algúa satisfaçam aos ditos herdeiros a saber xx reis [por] cada húa das mortes pollo quall os parentes e pessoas a que [tocava] de sua propria vontade per- doaram as ditas mortes assi [aos] de Castella como aos de meus reinos de Portugal per estromentos públicos e sam satisfeitos. E avendo respeito como os ditos Dom Afonso e Dom Pedro porque hos moradores das ditas villas e aldeas ficassem em paz e concórdia e amizade mandaram aas justiças delias e a quaesquer outros que nom [procedessem] contra os matadores e culpados sobre as ditas mortes [nem sobre os] ferimentos assuadas e entradas de reino a reino tomadias de gados e outras cousas e ouveram por nullas e de ninhum vigor nem vallor quaesquer sentenças [querelas] de vasas enformações mandados pera prender e outros quaesquer autos [que sobre] ello sejam feitos segundo que na determinaçam que ambos [concordemente] poseram no processo das ditas tomadias mais lar- gamente se contem. E avenndo assi mesmo respeito que todo ho sobredito (l) Manuscrito roto. (3) Riscado: saúde sabede (3) Riscado: irmão (<) Riscado: averiguados 496
  • he pera que meus súbditos e naturaes e do dito emperador meu irmão vivam [em] paz e assessego amor e amizade e boa vyzinhança como he razam e por [outros] muitos respeitos que me a ello movem de meu proprio moto e certa sciencia e poderio real e [absoluto] de que nesta parte [quero] usar e uso como rei [ superior] (1 v.J no tem- poral me praz de con [firmar aprovar] e ratificar como per esta minha carta [confirmo aprovo e ratifico d'agora] pera sempre ha dita determina- çam que sobre ho conteúdo no dito processo das ditas tomadias concorde- mente Dom Afonso e Dom Pedro fizeram e determinaram que ante my foram trazidas [e vistas] per my (i) hei por supridos todos e quaesquer defeitos de feito e de direito que nelles intervieram emquanto he neces- sário. E pera mais firmeza per esta minha carta perdoho e hei por per- doado assi os moradores da dita cidade de Sivilha e villas d'Arouche e Anzina Sola e doutras partes do [dito] reino de Castella como os de Moura e outras partes de meus reinos de Portugal que nas ditas mortes e tomadias e nas outras cousas acima declaradas foram culpados cujos nomes hei aqui por [expressos] toda mi[nha] justiça eivei e crime e penas [corjporaes e civis e quaesquer outras que per as le[is] e ordena- ções de meus reinos e per outra quallquer via mereciam atee ho tempo da dita determinaçam contanto que has ditas mortes fossem feitas por causa e occasiam das ditas contendas e differenças. E tendo os culpados perdam das partes e nam doutra maneira ainda que os ditos delictos ouvessem feito com gente armada e de guarniçam com bestas e arqua- buzes ou outro genero d'armas de dia ou de noute e a traiçam ou sem ella e ho tallar dos paes e ho poer dos fogos e ho queymamento das casas e do que [dentro nellas] stava e das silhas das colmeas e has injurias e danos que sobre ello de parte a parte foy feito salvo nas cousas con- teudas na dieta determinaçam da maneira e forma que per os dictos Dom Afonso e Dom Pedro he determinado que [tudo] se cumpra. E pera effeito do sobredicto [he]y por ninhúas as dietas querellas enformaçoes devasas man [dados pera] prender e quaesquer outros que sobre [os di]ctos delictos e cada hum delles em meus reinos e senhorios sejam fectos. E mando que [nos] dictos meus reinos e senhorios nom se proceda [contra] os sobredictos ou algum delles per maneira algúa que seja [por] razam das dietas mortes delictos e injurias [porque] eu lhos hei todos por perdoados na maneira sobredicta e mando a [todas] minhas justiças e juizes de meus reinos que assy [ho] guardem e cumpram porque assy he minha merce e determinada vontade sem [embargo de] quaesquer leys e ordenações dictos custumes e capitulações de reino a reino e capí- tulos de cortes que em contrayro sejam h[os] quaes [posto] que delles e da sustancia delles se ouvesse de fazer expressa mençam hei por [derrogados] cassados anullados pera effeito desta minha carta a qual (*) A margem: no de Castella diz per os do nosso Conselho Jf97 32
  • quero que se cumpra e guarde em [todo] e per todo como nella se contem por a quall mandei passar e passei a presente minha carta assinada de meu sinal e sellada de meu sello de chumbo em pendente etc. dada. [Segue-se uma folha em branco] (2 v.) O que todo o acima dito asi ey por bem e mando que se cum- pra e guarde avendo respeito a que [o] emperador meu irmãao pasou outra tall carta de confirmação da dita sentença e asento com outras tais derogações e clausulas como nesta carta se contem, (i) (L. P.) 4230. XVII, 8-2 — Minuta feita a respeito da conquista de Africa entre Portugal e Castela. 1514. — Papel. 8 folhas. Bom estado. Em nome de Deus etc. Em presemça de fuão estamdo presente Dom Amtonyo sobrinho do muyto alto muyto eixcelente primcipe e muyto poderoso Dom Manuel rey de Portugal etc. e seu sprivam da Puridade seu procurador abastante de hQua parte e Gomez de Santylham corregedor da cidade de Jaem procurador abastante da muyto alta e muyto eicelente primcesa Dona Johana rainha de Castella e de Liam etc. segundo ambas as ditas partes o mostraram pellas cartas de poderes e precurações dos ditos senhores seus constetuyntes das quaes o teor de verbo a verbo he tal como se segue Dom Manuel Dona Johana E loguo o dito Gomez de Santylham precurador da dita senhora raynha de Castella de Liam etc. disse que veemdo el rei Dom Fer- namdo etc. padre da dita senhora rainha sua constetuiente como amenis- trador e governador dos ditos reynos de Castela de Liam etc. segundo he declarado no dito seu poder e precuraçam os grandes danos e mallees que se sygiam de Belez da Gomeyra a Costa de Grada e d'Andaluzia por remedio delles e por se evitarem muytos catyveiros de gente christãa de seus súditos vasalos e naturaes que os mouros faziam e asy outros muytos malles e danos e por serviço (1 v.) de Noso Senhor mandara fazer e de fecto se fez no Penham e Ylha no mar junto do dito Belez húua torre nam seemdo leembrado como o dito Belez era da comquista do muyto alto e muyto poderoso rey de Portugal etc. por seer de demtro (i) Todas as palavras Que estão entre colchetes foram copiadas da Reforma das Gavetas em virtude do original se encontrar muito deteriorado. 498
  • dos lemites do reyno de Fez e da comquista do dito senhor rey como claramente se mostra pella capitollaçam das pazes e pela outra segunda capitolaçam fecta por Ruy de Sousa e Dom Joham seu filho e Aires d'Almadaa em tenpo dei rey Dom Joham seus embaixadores e precura- dores sobre o concerto de Melilla e Cacaça e as outras cousas na dita capitolaçam contyudas. E que vymdo a noticia do dicto senhor rey de Portugall como a dita tore era asy fecta no dito Penham e Ilha elle mamdou requerer ao dito senhor rey Dom Fernamdo seu padre como a governador dos ditos reynos de Castella por a rainha sua filha que lhe mandase entregar a dita tore por a elle pertemcer e ser da sua comquista e nella se nom poder nem dever entremeter por virtude das dietas capy- tolações e aseemto sobre ello fecto pera que amtre elles e seus reynos e naturaes delles se comservase o amor paz e concórdia que amtre eles ha. E que veemdo o dito senhor rey Dom Fernamdo como admenistrador e governador dos ditos reynos de Castella por a rainha sua filha sua comste- tuynte como o dito Belez (2) era da comquista do dito senhor rey de Portugall e a elle pertencia. E queremdo comservar e gardar o muyto amor que ha amtre eles e asy por compriir e satisfazer a obrigaçam que a yso teem por beem da capitolaçam das pazes d'amtre os ditos reynos de Castella e os de Portugall como he obrigado fazer acordou e detryminou de lha mandar dar e entregar como cousa sua própria que he. Peroo esgar- damdo os ditos precuradores como o dito Belez he cousa muy necesaria e proveytosa aos ditos reynos de Casteella e asy por seer muy cerqua dos termos da villa de Cacaça que pella capitollaçam e aseento fecta pollo dito Ruy de Sousa foy outorgada aos ditos reynos de Casteella segundo nella he contyudo como primcipalmente pellos males danos e catyveiros de geente que a costa dos ditos reynos delle mais gerallmente recebia e se espera que receba pello quall aos ditos reynos de Castella mais com- veem e he proveitoso teer a garda e segurança do dito Belez. E consi- ramdo como a costa da Berberya daquela parte comtra Guinee em que os ditos reynos de Casteella pretemdem ter alguum direito atee o Cabo de Bojador e de Nam (2 v.J he mais proveitosa e comveniemte ao dito senhor rey de Portugal e a seus reynos asy pelos negocios do seu senhorio de Guinee e ylhas como pella cidade de Çafy e castelos outros que naquela parte teem e muy primcipalmente por amtre eles se comservar o muyto amor que huum hao outro teem como he muyta rezam que aja amtre padre e filho. E asy meesmo porquamto huuns reynos e outros e os naturaes delles aja sempre aquela paz e comcordia que he rezam que aja e por se tirarem causas de duvydas e debates domde o contrairo se pode seguir que Noso Senhor em todos teempos defeemda por todas estas rezões os ditos precuradores em nome e por vertude dos poderes dos ditos senho- res seus constetuyntes se concordaram no modo seguinte Item primeiramente foy amtre eles concordado fyrmado e aseemtado que ho dito senhor rey de Portugal por se evitarem os ditos males e danos que os ditos mouros daly de Belez fazeem aos christãaos e gentes dos 499
  • ditos reynos de Castella leixe e largue como de feito leixa e larga deste dia pera todo senpre a dita senhora rainha de Castella pera ella e seus reynos e pera todos seus sobcesores pera todo sempre ho dito lugar de Belez soomente com todos seus termos e asy a dita tore que agora he fecta no dito Penham e Ylha no mar e asy mesmo toda a costa des o dito lugar de Belez ate os lugares de Melila e Cacaça com todos e quaesquer lugares e povorações que na dita costa agora ouver fectas e se fezerem e com todos os termos deles soomente resalvando porem que comtra a cidade de Cepta se não poderam (S) meter nem metera mais que ate huua legoa por costa e da dita legoa por costa partimdo por teerra Norte e Sul atee o confim do dito termo de Belez pera o que todo esto que lhe asy leixa lhe outorga e daa todo o direito auçam e rezam que elle dito senhor rey de Portugall e seus reynos e sobcesores nyso tem e per qual- quer maneira posa teer de modo que todo o que dito he fique a dita senhora rainha de Castella e a seus reynos e a todos seus sobcessores deste dia pera todo seenpre como sua cousa propia. Iteem porquamto pella capitolaçam que fez Ruy de Sousa e Dom Joam de Sousa seu filho e Aires d'Almadãa embaixadores e precuradores dei rey Dom Joham que samta gloria aja d'antre elle e o dito senhor rey Dom Fernamdo e a rainha Dona Ysabel sua molher que samta glorya aja sobre os lemites e demarcações do dito reyno de Feez e sobre as outras cousas em ella contyudas ficou por detryminar da parte do ponente por homde avia de ficar a raya e lemite do dito reyno de Feez sobre o quall se avia de fazer certo eixame segundo na dita capitolaçam he contyudo e declarado por aver hy duvida se amtre o Cabo de Bojador e de Nam dhomde começam as marquas e lemites do senhorio de Guinee que ho (sic) do dito senhor rey de Portugall ficavam alguuns lugares e terras que nam foseem da conquista do dito reyno de Feez (Sv.) por homde se dizia a conquista deles nam pertenceer a Portugall foy amtre eles asemtado fyrmado e concordado que por asy o dito senhor rey de Portugal leixar e largar a dita senhora rainha de Castella e a seus reynos e sobcesores o dito Belez no modo atras declarado que claramente e sem duvyda e debate he seu e da coroa de seus reynos por se remediarem os males e danos que eram fectos e cada dia se esperava que fezesem os mouros aos ditos vasalos e naturaaes dos ditos reynos de Castella que ha dita senhora rainha de Castela e o dito senhor rey Dom Fernando seu padre como amenistrador e governador por ella de seus reynos e senhorios largase e leixasse como de fecto larga e leixa ao dito senhor rey de Portugall e a seus reynos e a todos seus sobcesores deste dia pera todo senpre todo e quallquer dereito e auçam e rezam que elles e os ditos reynos de Castella per qualquer modo e maneira posam ter e teenham em todos e quaesquer lugares e teerras que aja nas ditas comarquas e lemites a saber desd'o dito lugar de Belez comsyguymdo os lugares e terras que o dito senhor rey de Portugal teem no reyno de Feez ate chegados ao dito Cabo de Bojador e de Nam. E que por a rezam sobredita ou por 500
  • qualquer outra cuydada ou nam cuydada nunca em tenpo alguum se posa dizer que ho que dito he pertencee (4) a Castella e em tall maneira lhe outorga e leixa todo o que dito he que no meo de toda a dita teerra e comarquas nam posa ficar nenhuum dyreito auçam nem rezam a dita senhora rainha de Castella nem a seus reynos e sobcesores. E desd'o dito Belez proseguindo os ditos lugares que ho dito senhor rey de Portugall tem no dito reyno de Feez ate o dito Cabo de Bojador e de Nam fique livremente e sem duvyda neem debate aos reynos de Portugal como se tudo lhe fose julgado por da sua conquista do reyno de Feez. Item foy concordado fyrmado e asentado amtre os ditos precuradores que todo ho contyudo nesta capitolaçam neem parte dello nam prejudicara noon trara impidimento por maneira algúua ao que estaa fyrmado capy- tolado e asentado pella capitollaçam e asento das pazes d'amtre estes reynos de Portugall e seus senhorios e os reynos de Castella e seus senhorios sobre o que toca a comquysta do reyno de Feez mas que fyque pera seenpre jamais fyrme estavell e valioso como na capitolaçam e aseemto das ditas pazes he contyudo. O que todo o que dito he e cada htiua cousa (k v.) e parte dello o dito Dom Amtonio procurador do dito muy alto muy eixcelente prín- cipe e muyto poderoso senhor rey de Portugal etc. e por virtude de seu poder que aquy vay eixerto e encorporado e o dito Gomez de Santylhan procurador da dita muyto alta muyto eixcelente primcesa e muito poderosa senhora rainha de Castella etc. e por virtude do dito seu poder e precuraçam que aquy vay encorporada prometeram e seguraram em nome dos ditos seus constetuyntes que elles em aquello que a cada húua das partes toca e seus sobcesores reynos e senhorios pera sempre jamais teram e guardaram e compriram realmente e com efeyto cesante todo fraude e cautela engano afeiçam e semullaçam todo o contyudo em esta capytolaçam e cada húa cousa e parte dello e obrigaram se que as ditas partes nem algúua delias em todo o que a ellas toca nem seus sobcesores pera senpre jamais nam yram neem viram comtra o que aquy he dito e asentado e concordado nem contra cousa algúua nem parte dello direite nem yndireite em maneira algúua nem em tempo alguum nem por algúua maneira cuydada ou nam cuidada so pena de duzemtas mill dobras d'ouro castelhanas da bamda que dee e pague a parte que quebramtar e nam compriir ou contra ello for ou vier (i) pera a parte que o compriir por pena e por yntarese convencional que poseram por cada vez que ho que- bramtarem ou comtra ello foreem ou vierem. E a dita pena pagada ou nam pagada ou graciosamente remetida que esta obrygaçam e capitolla- çam e asento fique fyrme estável e vallioso como em elle se conteem pera o quall todo asy teer e guardar e compriir e pagar os ditos precura- dores em nome dos ditos seus constetuyntes obrigaram os beens cada huum da dita sua parte moveees e de raiz patrymonyaes e fyscaaes e de (i) Riscado: e a dita pena pagada ou (5) nam
  • seus súbditos vasallos e naturaaes ávidos e por aver e renunciaram quaes- quer leis e direitos de que se poderiam aproveytar as ditas partes e cada húua delias pera hiir ou viir ou contradizer o que dito he ou qualquer cousa ou parte dello. E por mayor fyrmeza e segurydade de todo o contyudo nesta capitollaçam e asento juraram a Deus e a Samta Marya e ao Synall da Cruz em que poseram suas mãaos direitas e as pallavras dos Santos Avamgelhos omde quer que mais largamente sam spritas nas almas dos ditos seus constetuyntes que elles e cada huum deles teram e gardaram e compryram todo o que dito he e cada húua cousa e partte dello reall- mente e com efeyto segundo (5 v.) que aquy he asemtado fyrmado e capitollado e o nam contradiram em maneira algtiua nem em tempo alguum sob o qual juramento juraram de nam pedir asolviçam nem rele- xaçam do Santo Padre nem a outro nenhuum delegado nem perllado que lha posa dar e aimda que de moto propio lha deem nam usaram delia. E o dito Gomez de Santilhan precurador da dita senhora rainha de Castella em seu nome e por sy se obrigou sob a dita pena e juramento que deentro de [ ] (i) dias primeiros seguintes contados do dia da feyta desta capitollaçam dara ou emviara ao dito senhor rey de Portugall ou a seu certo mamdado a spritura d'aprovaçam e reteficaçam e outorgamento desta dita capitollaçam sprita em pergaminho e asynada pello dito senhor rey Dom Fernando como amenestrador e governador dos reynos e senho- rios de Casteella por a dita senhora rainha dos ditos reynos sua filha e por elle jurada e asellada do sello da dita senhora rainha sua filha em seu nome e de seus reynos e de todos seus sobcesores. E que elle como governador fara esta dita capitolaçam manter compriir e gardar asy ynteyramente como nela he contyudo.E quando asy a dita aprovaçam retificaçam e confyrmaçam (6) for dada no modo que dito he ao dito senhor rey de Portugall ou a seu certo mandado o dito Dom Antonyo seu precurador se obrigou que sera dada ao dito Gomez de Santylhan pro- curador da dita senhora rainha de Castella ou a seu certo mandado outra tall spritura d'aprovaçam retificaçam e confyrmaçam asynada pello dito senhor rey de Portugal etc. seu constetuymte e asellada do seu seello e por elle jurada no modo que dito he. E de todo o sobredito outorgaram duas sprituras dhuum teor tall húua como a outra. As quaees asynaram de seus nomes e as outorgaram. Pressente fuão etc. pera cada húua das partes sua e qualquer delias que parecer valha como se ambas de duas parecesem que foram fectas e outorgadas etc. (2). (7) Diseram os ditos procuradores que porquanto (3) etc el rey etc. como governador etc. visto os muitos malles e danos que os mouros faziam por mar no reyno de Castella mandara fazer húua tore na ylha (1) Espaço em branco. (2) Segue-se uma folha em branco. (í) Riscado: a rainha. 502
  • de junto de Belez e depois da dita tore ser asy fecta semdo requerydo por parte del rey etc. que lha mandase entregar O) por pertencer a seus reynos e ser sua como claramente se mostra pollo contrato das pazes e capitollaçam fecta por Ruy de Sousa etc. (a) (8) Peroo nysto se nam emtemda a torre de Samta Cruz que estaa na mar pequena (sic) e he dos reynos de Casteella porque esta ha de ficar e fica pera a dita senhora raynha de Casteella e pera seus erdeiros e sobcessore da quail tore se nam poderá porem trautar pellos súbditos e naturaaes dos reynos de Casteella e de Grada etc. salvo defronte delia e nam ao Iomgo da costa pera huum cabo nem pera o outro. Peroo desd'o Cabo de Bojador pello mar e costa da Berberya comtra a parte do levamte os ditos súbditos e naturaes dos ditos reynos e senhorios de Castella de Liam e de Graada etc. e dos reynos e senhorios de Portu- gall etc. poderam hiir e vlir e venham lyvre segura e pacificamente a pescar e saltear e contratar em teerra de mouros pella dita costa e surgir da maneira que ate aquy o podiam e acostumavam fazer pagamdo os sobreditos em cada huum dos lugares ou fortelezas e lemites delas que o dito senhor rey de Portugal tever em sua conquista os dereitos orde- nados e que esteverem postos nos taaes lugares comtanto porem que os direitos que se ouverem de pagar nos lugares ou fortelezas e lemites delles que novamente se fezerem ou forem tomados ou se derem nam sejam mayores que aqueles que se agora pagam nos lugares e fortelezas que sam fectas e pesuydas por os reynos de Portugall naquela costa. [Tem junta uma cópia] (A. E.) 4231. XVII, 8-3 — Informações a respeito da divisão do bispado da Guarda e criação do bispado de Portalegre que por parte de el-rei se pedia ao Papa. 1548. — Papel. 6 folhas. Bom estado. 4232. XVII, 8-4—.Contrato feito entre el-rei D. Afonso de Aragão e el-rei D. João I de Portugal, a respeito do casamento do infante D. Duarte com D. Leonor de Aragão. Coimbra, 1428, Novembro, 4. — Papel. 26 folhas. Bom estado. Capitolaçam do casamento do ifamte Dom Duarte e (») a ifamte Dona Lianor filha dei rei Dotn Fer- namdo rey d'Aragãao e etc. Sabham todos quantos esta carta e estromento puprico veerem e ouvirem como nos Dom Afomso pella graça de Deus rei d'Aragom e (i) .Riscado; vistas as capitollações que foram (>) Segue-se uma folha em branco. (3) Riscado: a rainha Dona 508
  • de Sezilia de Valença de Malhorqua de Cerdenia de Corcega conde de Barcelona due de Atenas e de Neopatria e ainda conde de Roselam e de Cerdenia e nos a ifante Dona Lianor filha do senhor rei Dom Fernando de nouvavel (sic) recordaçom de a rainha Dona Lianor de aque! relita (sic) dhuua parte e vos Dom Pedro arcebispo de Lixboa asy como procurador do muy excelente senhor Dom Joham rei de Purtugal e do Algarve e do muy Ínclito ifante Dom Eduarte filho primogenyto do dito rei de Purtugal espicialmente cõestutuyndo per o negocio ajuso stprito segundo se mostra per duas cartas de procuraçõees húua pello dicto senhor rei de Purtugal a nos outorgada dada em os paaços d'Almei- rim a par de Santarém a dez dias de Janeiro anno do nacimento de Noso Senhor Jeshu Christo de mil iiiyxxb em poder de Gonçalo Caldeira notário e stprivam da camera do dicto senhor rei de Purtugal e outra pello dicto ifante Dom Eduarte dada em a cidade d'Evora a nove dias d'Abril anno de Noso Senhor Jeshu Christo de mil íiijrxxbij em poder de Felipe Afomso puprico notário mostra se ainda per outra carta de procuraçom dos dictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte dada em a dieta cidade d'Evora a xb dias d'Abril do anno suso mais acerqua recitado em poder do dicto Felipe Afomso da outra parte confe- samos e outorgamos que por razom que antre nos outros em os dictos nomes foi concordado e convindo que a dieta ilustre ifante Dona Lianor muy cara e muy amada irmãa de nos dicto rei d'Aragom se esposase segundo de fecto foy esposada per palavras de presente atees (sic) que fazem matrimonyo som estados concordados firmados e sobsygnados do nome de nos dicto rei d'Aragom e da dieta ifante e do nome de vos dicto arcebispo de Lixboa em nome e como procurador susodicto certos capitólios o teeor de (sic) quaees he este que se segue. Capitellos fectos e concordados antre o muy alto Dom Afomso rei d'Aragom [e de Sezilia e a ilustre] ifante Dona Lianor filha do dicto senhor Dom [Fernando rei d'Aragom de gloriosa] memoria e da rainha Dona Lianor de aquel [relita de hua parte e o muy alto] Dom Joham rei de Purtugal e o ilustre [ifante Dom Eduarte filho primogénito] de biudez sucesor do dicto rei de Purtugal [e o reverendo padre in Christo Dom Pedro] arcebispo de Lixboa procurador dos dictos reis de Purtugal [e primogénito e em nome de] aqueles de parte outra sobre o matri- monyo [de juso espacificado]. E primeiramente foi concordado consentido [e pacionado entre as partes susoditas que em] nome da Santa Trindade fose e seja fecto com [toda solenidade e acabamento matrimonyo] segundo hordenaçom da Santa Madre Igreja antre o dicto ifante Dom [Eduarte. primogé- nito] (i) (1 v.) de susodicto do dicto rei de Purtugal e ilustre Dona Lianor filha dos dictos senhores rei Dom Fernando de gloriosa memoria (') As palavras Que estão entre colchetes foram copiadas da Reforma das Gavetas em virtude do original se encontrar muito deteriorado. 50Jf
  • e da senhora rainha Dona Lianor de aquel relita e hermana do dicto senhor rei Dom Afomso rei d'Aragom com os pautos e aveenças de juso stpritas. Item he concordado que o dicto ilustre ifante Dom Eduarte primo- genyto de susodicto com vontade expresso consentimento do dicto senhor rei de Purtugal seu padre da e cõestitue por arras e em nome de arras a dieta ilustre ifante Dona Lianor por honra de seu linhagem e do seu corpo trinta mil frolis (sic) d'ouro d'Aragom os quaees lhe asegurarom os dlctos rey de Purtugal e ifante Dom Eduarte sobre todos seus beens e em espicial sobre a villa de Santarém e rendas dela com todas clausolas seguridades e contrautos segundo em taees matrimonyos he acustumado e em toda maneira como mais seguro se poderá ditar e a proveito da dieta ifante e agora de presente lhe asegurara o dicto procurador em a milhor forma que de direyto e custume pode seer entendido. Item he concordado que a dieta senhora ifante cõestetuhira em e por dote de aquela ao dicto ilustre ifante Dom Eduarte primogepnyto de susodicto dozentos mil frolis (sic) pagadoiros a saber os cem mil frolis per a senhora rainha Dona Lianor sua senhora e madre sem obrigaçom algúua do dicto senhor rei d'Aragom nem de seus beens quanto aos dictos cem mil frolis pella dieta senhora pagadores e os outros cem mil frolis a razom de xj soldos de raiaes de moeda de Valença por cada hum frolim pagara o dicto senhor rei d'Aragom dentro tempo de dez annos contadores do dia que o dicto matrimonyo seja consumado adiante convém a saber cada hum anno dez mil frolis em caso empero que o dicto senhor rei d'Aragom fose fora de seus regnos e terras he convindo que a paga daquele anno posa seer fecta em outro anno seguinte em todo caso que o dicto senhor rei istara a todo seu leal poder subplicara aa dieta senhora sua madre que page os dictos cem mil frolis a ela tocantes pagar o pagamento empero dos outros dictos cem mil frolis pagadoiros pello dicto senhor he concordado que seja fecto pello dicto senhor rei em a cidade de Valença ou em a villa de Sete Augas onde ante quiser o dicto senhor ifante Dom Eduarte ou o que seu poder teera pera receber a dieta paga e que a dieta soluçom ou paga de aqueles posa seer fecta pello dicto senhor rei d'Aragom em prata booa marcadoira a razom de cento e dous soldos o marco de Valença ou em raiaees d'ouro ou de prata do dicto regno segundo que ante el queira a toda sua voontade pera pagar estes dictos cem mil frolis o dicto senhor rei d'Aragom obriga todos seus beens e em espicial as billas de Fraga de Brega e de Liera e que os dictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte aseguraro (sic) e segu- raram logo o dicto procurador pella milhor maneira que pode e deve a dicta dote aa dieta ifante e ao dicto senhor rei d'Aragom em o caso que lhe deva seer restetuhida segundo de juso se contem per contrautos certos e firmes sobre todos seus beens geeralmente e em espicial sobre as 505
  • vilas que seerom dadas em Camera aa dieta ifante segundo se de juso se contem. (2) Item he concordado que aa dieta ifante seja dado mantimento honrradamente e compridamente e honesta tanto e ho maior que for dado em tenpo pasado a outros ifantes que do regno d'Aragom e de Castela entrarom a Purtugal e alem daquesto que de contente (t) lhe seja dada camera a metade das rendas e terras que tinha e posohia a senhora rainha Dona Felipa madre do dicto ifante Dom Eduarte e despois que seera rei o dicto ifante aja emteiramente a dieta ifante a dicta camera e o dicto mantimento que avia a dieta rainha por todos tempos da vida da dieta senhora ifante pella maneira de juso contheuda e declarada. Item he concordado que se aquecera o que Deus nom queira que a dieta ifante Dona Làanor moura durando o dicto matrimonyo sem leixar filhos legítimos nacedoiros do dicto matrimonyo ou em qualquer outro casso que de direyto aja lugar restetuçom (sic) de dote que os dictos cem mil frolis da dicta dote que o dicto senhor rei d'Aragom da serom tornados e restetuhidos ao dicto senhor rei ou a qualquer que depois de seus dias socedera em os regnos d'Aragom pero que a dieta ifante posa testar e despois ao tenpo de seu finamento da terça parte dos dictos cem mil frolis com todas suas vontades pero do que lhe dara a dieta senhora rainha sua madre em dote ou em outra qual maneira e das dietas arras posa a dieta ifante despois (sic) e testar a todas suas vontades como de cousa propria e em caso que a dieta ifante aja filhos do dicto matrimonyo posa despoer do susodicto ataa quantidade de trinta mil frolis por sua alma donde lhe aprazera e nom mais pero que antre os dictos seus filhos posa despoer testar e hordenar a todas suas vontades. Item he concordado que os dictos senhores rei de Purtugal e ifante Eduarte farom juramento que nom empacharem nem enbargarom nem persuaadirom per sy nem per outros em puprico nem em escondido aa dieta senhora ifante per maneira que em seu testamento ou em qualquer outra deradeira vontade ela nom posa hordenar e despoer do seu comtanto que nom seja contra a forma do que em estes capitólios he contheudo a todas suas vontades nem darom conselho nem favor esforço nem ajuda a pessoa algúua que a enbarge nem consentiram nem prometeram nem enbargarom antes darom todo favor e ajuda por tal maneira que ela livremente e sem opresyom e persuasiom algúua posa despoer e horde- nar do seu a todas suas vontades. Item he concordado antre as dietas partes que se aquecer o que Deus nom mande que dicto (sic) ifante Dom Eduarte morra durando o dicto matrimonyo ou em qualquer outro casso que de direito aja lugar restetuhiçom de dote que em tal casso a dieta senhora ifante posa do dia que morer o dicto senhor ifante ataa dous annos compridos seer lhe se queira teer e aver a dieta Camara que em aquel tenpo e caso teera e rendas dela e o dicto mantimento ou aver e cobrar o que lhe seera dado em dote e os dictos trinta mil frolis de arras. E en caso 506
  • que escolhera de teer e aver a dicta Camara e rendas dela e mantimento que ho aja e tenha Inteiramente por (2 v.) toda sua vida tanto quanto nom cassar e queira biver e estar no dicto regno de Purtugal e que nom lhe seja pagado nem restetuhido a dieta dote ou qualquer parte dela e que os dictos trinta mil frolis d'arras lhe sejom em todo casso pagados pero se aquecer que a dieta ifante escolha de teer a dieta Camara e rendas dela e mantimento como dicto he e despois daqueste tal esco- lhimento em alguum tenpo queira cassar ou nom viver em o dicto regno de Purtugal que em este casso lhe seja pagado a dieta dote ou qualquer parte que dela seera pagada e os dictos trinta mil frolis de arras desfalcando empero e descontando de aquelo que ela ouver recebido e cobrado das rendas da dieta Camara e mantimento des o dia que ouve fecto o dicto escolhimento de teer a dieta Camara e mantimento ata aquela ora. En caso empero que ela escolha restituçom (sic) da dieta dote que ha da dicta dote e arras lhe sejam pagadas pella forma de juso declarada asy empero que durando o dicto tenpo dos dictos dous annos de escolhimento nom lhe seja desfalcado cousa alguua do que receber da dieta Camara e rendas dela e mantimento. Item que em qualquer casso dos susosdictos ou em outro qualquer que aa dieta ifante de dyreito aja de seer restetuhido aa dicta dote e pagadas as dietas arras a dieta senhora ifante aja e tenha a dieta Camara e mantimento e leve todas as rendas da dieta Camara e mantimento ataa que lhe sejam pagadas as dietas dote e arras inteiramente e real- mente e com efecto e que lhe nom posa seer defalçado (sic) nem descon- tado cousa algOua das dietas dote e arras de que asy levar da dieta Camara e rendas dela e mantimento ante o aja pera sy como seu e cousa sua. Item que em qualquer casso que se aja de fazer a restetuçom da dieta dote asy ao dicto senhor rei d'Aragom como aa dieta senhora ifante da dicta dote e paga das dietas arras seja todo pagado qualquer deles ou aquel ou aqueles que de qualquer deles avera poder pera ello dentro de quatro annos contadores do dia que sera casso e lugar aa dieta restetuçom fazedoira em a cidade de Lixboa ou na billa d'Elvas onde mais prouver ao que ouver de receber a dieta paga a saber cada huum anno a quarta parte do que aquelo montar e que a dieta dote posa seer restetuhida em aquela meesma moeda que seja recebonda (sic). Item que o dicto mantimento que seera dado aa dieta senhora ifante lhe seja asinado e posto em a cidade de Lixboa e rendas dela per maneira que a dieta senhora ifante ou o que dela poder tever pera aquelo cada hum anno aja e cobre o dicto mantimento realmente e com efecto sem deininuciaçom algua per as terças e termos acustu- mados em o dicto regno de Purtugal e que logo como for em Purtugal lhe sejam dados privilégios e provisõees abastantes pera aquelo. (S) Item que a dieta Camera que tinha a senhora rainha Dona Felipa que som as billas de Alenquer Sintra Óbidos Alvaiazeres Torres 507
  • Novas Torres Vedras e outras quaeesquer billas e lugares e herda- mentos e rendas delias que a dieta senhora rainha tinha em Camera sejam fectas duas partes por o dicto senhor rei de Purtugal ou per quem el mandar e asy fectas a dieta ifante aja em escolha pera sy qualquer parte delas que ela mais quiser e que aquela parte que ela escolher lhe seja dada em Camera e que a aja e tenha tanto quanto for ifante e que logo que a Deus prouguer que seja rainha que por aquel meesmo fecto sem aver outra doaçom nem provisom algúua aja enteiramente a dieta Camera que avia e tinha a dieta rainha Dona Felipa e leve pera sy as rendas emolumentos e proveitos delia e ministraçom delia. Item porque a dieta senhora ifante esta bem arrayada e tem multas joyas e ouro e prata e outros muytos beens dos quaees nom se faz estimaçom algúua e asy meesmo tem outras rendas espera de cada dia aver outros muytos mais beens movees he concordado que se aquecer o que Deus nom queira que o dicto matrimonyo se desffaça que nom lhe posa seer dito em alguum casso nem por algúua maneira que as joyas panos e pelras (sic) pedras preclossas e raiamentos de sua cassa e seus oficios e outros quaesquer beens movees semoventes (sic) que ella teve ao dicto tenpo que som da dieta ifante ante se entendam seerem seus propios e posa hordenar e fazer e despoer deles como de seu e cousa sua nom embargando que alguuns deles lhe sejam dados pello dicto senhor rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte e que nom lhe posa seer dicto que lhe foram dados por contenpalaçom do dicto matrimonyo e honra do dicto ifante nem se presuma a dieta ifante os aver gaanhados de beens do dicto ifante Dom Eduarte e que nom lhe posa seer posto enbargo nem contrairo alguum em eles nem qualquer parte deles neem de alguuns deles por qualquer cousa ou razom que seja ou ser posa nem lhe sejam desffalcados da dicta dote e arras nem de qualquer outra cousa que lhe ajam de dar e pagar de direito. Item porque a dieta senhora Ifante levara comsigo algúuas donas e donzelas e outras molheres escudeiros e outras pessoas de sua casa ao dicto regno de Purtugal que lhe nom sejam lançadas de sua cassa por os dictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte nem per qualquer deles nem per outra pessoa algúua sem vontade expresso consentimento da dieta senhora Ifante antes as honraram e trautaram razoadamente. Item he concordado antre as dietas partes que o dicto matrimonyo seja solenizado em face da Santa Madre Igreja daqui ataa dous messes despois que a dieta ifante for dentro no regno de Purtugal sub as penas e juras de juso contheudas e promete o dicto senhor rei Dom Afomso que per todo o corrente mes de Fevereiro a dieta ifante (S v.) Dona Lianor partira do regno d'Aragom mediante a graça devlnal opinado caso ou justo empidimento cesantes pera fazer seu caminho ataa o regno de Purtugal por terra e por dar comprimento ao dicto matrimonyo solenizado segundo dicto he em face da Santa Madre Igreja e consu- 508
  • mador segundo de matrimonyo pretecer (sic) e continuara seu caminho ataa o dicto regno asy como milhor se poderá fazer esguardada a condi- çom e denidade de sua pessoa. Item os dictos senhores rey e ifante Dom Eduarte e os ifantes Dom Pedro Dom Henrique Dom Joham Dom Fernando filhos legitimos do dicto senhor rei de Purtugal querendo amostrar a booa e grande afeiçom que ham aos senhores rex d'Aragom e de Navara e ifantes Dom Henrrique e Dom Pedro irmaaos da dieta ifante por razom do dicto matrimonyo e conservar aquelle conveem poem e prometem aos dictos senhores rex e ifantes ou qualquer deles que o dicto rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte e ainda os dictos ifantes Dom Pedro e Dom Henrrique Dom Joham e Dom Fernando nom darom conselho nem favor nem ajuda nem asistaram direyta ou emdireytamente a algQa nem algttuas pessoas de qualquer estado condiçom dinidade ou preminecia que seja ainda que taees pesoa ou pessoas sejam ou seeram cõestehuida (sic) ou cõeste- thuidas em dipnydade papal ou emperial ou real ou de cardeal ou de outra qualquer maior ou menor que nomear nem dizer se posa contra os dictos senhores rex e ifantes nem contra suas pessoas corroas estados ou denidades regnos beens terras nem contra alguum deles asy por cousa ou gera justa como injusta nem por algQa outra razom ou causa cuydada ou nom cuydada e ainda que taees pessoas sejam muy juntas ou conjuntas em qualquer graao de parentesco ou cunhadia ou outro qualquer divido aos dictos rex de Purtugal e ifantes seus filhos e qual- quer deles por chegado que seja pero que do de suso em este capitolo contheudo e cada cousa e parte delo sejam exceptados e exceptam os susodictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte e os dictos ifantes seus filhos e a el rei de Ingraterra e a seus regnos e senhorios e terras e quaeesquer e qualquer delles e aos vezinhos e moradores delas. E per semelhante os dictos senhores rex d'Aragom e de Navara e ifantes Dom Henrique e Dom Pedro seus irmãaos querendo mostrar a booa e grande afeiçom e amor que ham aos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte e aos ifantes Dom Pedro Dom Henrrique Dom Joham e Dom Fernando seus filhos por razom do dicto matrimonyo e conservar aquel conveem poeem e prometem aos dictos rei de Portugal e ifantes seus filhos (k) ou qualquer deles que os dictos senhores reis d'Aragom e de Navara e ifantes seus irmãaos nom darom conselho nem favor esfforço nem ajuda nem asistaram dereitamente ou emdirey- tamente alg-Qua nem algQuas pessoa ou pessoas de qualquer estado e condiçom dinidade ou preminencia que seja ainda que taees pessoas sejam ou seeram comestetuhida ou comestethuidas (sic) em dinidade papal o inperial ou rei ou cardeal ou de outra qualquer maior ou menor que nomear ou dizer se posa contra os dictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte e outros ifantes filhos do dicto senhor rei nem contra suas pessoas coroa e estados denidades regnos beens ou terras nem contra alguum deles asy por causa ou guera justa como injusta nem por algQua 509
  • outra razom ou cousa cuydada ou nam cuydada e ainda que taees pessoas sejam muy juntas ou conjuntas em qualquer graao de consanganydade afinydade ou outro parentesco aos dictos relx d'Aragom e de Navara e ifantes Dom Henrrique e Dom Pedro e qualquer delles por chegado que seja pero que do de suso em este capitolo contheudo e cada cousa e parte dello seja exceptado e exceptem os dictos senhores reix d'Aragom e de Navara e ifantes Dom Henrique e Dom Pedro ao rei de Castela seu primo e a seus regnos e senhorios e terras e quaeesquer ou qualquer deles e aos vezinhos e moradores deles. Item querem as dietas partes dos presentes capitólios e de cada hum deles sejam feitas cartas publicas com todallas estipulaçoees clau- solas e cautelas de cartas e apostunas com todas solenidades em taaees autos acustumados e ainda autorezada com autoridade e decreto dos reis suso nomeados os quaees queiram especificadamente e hordenaram que os dictos pautos ajom força de ley asy como contrautos de reix ham e aver devem segundo desposisom das leis comueis (sic) e ainda das leix e custumes dos seus regnos em os quaees som presydentes despen- santes a todos dereitos que contrários sejam soplitos de plenitude de poder todo defalimento ou nota que podesem seer anotadas ou fosem derrogantes aos dictos capitellos. Item porque sobr'este matrimonyo foram feitos e concordados alguuns outros capitellos em diverssos tenpos e vezes que taaes capitellos nem alguum deles nom aja força nem bigor algGua salvo estes que agora se firmam per esta presente estpretura e que aqueles daqui adiante sejam nullos cassos e de nenhum vallor e força salvo empero que ham obrigaçom fecta per frey Joham de Sant'Estevam confessor da dieta senhora rainha Dona Lianor em tanto em quanto obrigou a dieta senhora rainha madre da dieta senhora ifante que dara em dote os dictos cem mil frolis aa dieta senhora ifante fique e quede em sa força e valor sem obrigaçom empero algúa do dicto senhor rei d'Aragom e beens dei segundo de susodicto he. (iv.) Item o dicto arcebispo em os dictos nomes promete jura e se obriga que o dicto senhor rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte louvarem firmarom jurarom e outorgarem os presentes capitelos e quaeesquer ou qualquer parte deles emquanto a eles ou qualquer deles se esguardan e enviaram e farom apresentar e livrar ao dicto senhor rei d'Aragom em suas maaos puprica carta ou estormento signado de mãao deles e aseelado com seus seellos per maneira autentica e que faça plena fe de todo o sobredicto daqui per todo o mes d'Abril primeiro que vinra. Item he concordado que o dicto Ínclito ifante Dom Pedro que aquy he presente e o Doutor Ruy Garcia de Bilharpando como procurador do muy alto senhor Dom Joham rei de Navara e do ínclito ifante Dom Henrrique irmãaos susodictos jurem e firmem o capitolo de suso mecionado (sic) e que se contem que nom darem favor nem ajuda nhQa contra o dicto rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte e os outros ifantes 510
  • seus filhos iso meesmo que se casso vier que o dicto senhor rei de Navara e o dicto if an te Dom Henrrique ou if ante Dom Pedro socedam ao dicto rei d'Aragom em seus regnos e que em este casso o que asy socedera seja theudo e obrigado de teer e guardar todas as cousas em os dictos capitellos contheudas em tanto quanto o dicto rei d'Aragom se obriga aaquelas per os presentes capitellos e nom em mais asy de presente o jurarom e prometem e firmam os dictos ifantes Dom Pedro e o Doutor Rui Garcia em os dictos nomes e consta da procuraçam dos dictos rey de Navara e ifante Dom Henrrique per puprica carta com seus seellos seelada e de maaos delles signada. Dada em Valhedolide a xix dias d'Agosto dc anno de mil iiij°xxbij em poder de Antam Migerras secretario do dicto senhor rei de Navara. Item he concordado que o dicto reverendo arcebispo como procura- dor dos sobredictos ifantes Dom Henrrique Dom Joham e Dom Fernando filhos do dicto rei de Purtugal jure e firme ho capitolo de suso mecio- nado (sic) em que se contem que nom darom favor nem ajuda contra os dictos reis d'Aragom e de Navara e ifantes Dom Henrrique e Dom Pedro irmãaos e asy meesmo que se caso bier que os dictos ifantes Dom Henrrique Dom Joham e Dom Fernando filhos do dicto rei de Purtugal ou alguum deles sucedam aos dictos senhor rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte em seus regnos e terras que em este casso o que asy soceder seja theudo e obrigado de teer e guardar todas as cousas em os dictos capitellos contheudas em tanto quanto solamente o dicto senhor rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte sejam obrigados aos quaees o dicto arcebispo em seus nomes se obriga per os presentes capitolos e que de aquesto se aja firma juramento e aprovaçom dos dictos ifantes as quaees devam e ajom de seer fectas e livradas ao dicto senhor rei d'Aragom em maneira que faça autentica se daquy e per todo o mes d'Abril primeiro que bier e que outra tal firme (5) louvaçom e apro- vaçom e juramento do ifante Dom Pedro de Purtugal por seer absente do regno de Purtugal se aja d'aver dentro doze messes primeiros que binram polia qual o dicto ifante Dom Pedro firme jure louve e aprove o capitolo de suso meclonado. E asy o promete e jure (sic) e firma de presente o dicto reverendo arcebispo em os nomes susodictos e em qualquer deles e mostrase per as procuraçoees dos dictos ifantes Dom Henrrique Dom Fernando de Purtugal per duas cartas dadas em os paaços d'Almeirim a xxbj dias de Julho do anno de mil ilij^xxblj em poder de Lopo Afomso notário puprico scprivam da Camara do dicto senhor rei de Purtugal e per a procuraçom do dicto ifante Dom Joham se mostra per outra carta dada em a billa de Setuvel a xxbiij dias de Julho do dicto anno de mil iiijexxbij em poder de Nuno Gonçalvez notário puprico do regno de Purtugal. E porque o dicto matrimonyo asy concordado convindo e fecto antre nos dicto rei d'Aragom e a dieta ifante e nos dicto arcebispo em os dictos nomes e os presentes capitólios ajom maior coroboraçom vali- 511 L
  • daciom e venham e ajom ho efecto desejado asy como as partes ham vontade nos dicto rei d'Aragom fazemos pacto e juramos ao nome de Noso Senhor Deus Todo Poderoso e a este Signal da Cruz e aos Santos quatro Avangelhos de nosa maao direita corporalmente tanjudos que a todo nosso leal poder curaremos e procuraremos porque a dieta ifante Dona Lianor ja desposada per palavras de presente e taaees que ligíta- mente (sic) fazem e ligam matrimonyo com o dicto ifante consume o dicto matrimonyo com o dicto ifante Dom Eduarte e nom consentiremos que a dieta ifante nosa irmaa entre em religiom algGa antes curaremos e procuraremos que senpre o dicto matrimonyo seja trazido ao devido efecto e teer e comprir os presentes capitolos e quaeesquer e qualquer parte deles emquanto a nos s'esguarda. E se o que Deus (i) nom prazera nom faziamos nem cumpramos as dietas cousas e o contrario percurasemos ou fezesemos ou procurasemos que aalem das penas pecuniárias contheudas em os dictos capitellos por aqueste meesmo fecto emeorramos em pena de perjuro e ainda em pena de cem mil frolis d'ouro d'Aragom cometedoiro tantas vegadas como seeria contrafeeto aas cousas susodictas e juradas e ainda ficando firmes os dictos capitellos segundo suso he contheudo. Esso meesmo nos o arcebispo de Lixboa em nome e almas dos dictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte nossos principaees faze- mos pauto e juramos per o nome de Noso Senhor Todo Poderoso e a este Signal da Cruz e per os Santos quatro Avangelhos com nosa mâao corporalmente tocados que os dictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte nosos primeipaees curarom e procurarom a todo seu leal poder e farom que o dicto ifante Dom Eduarte ja desposado per palavras de presente e taees que ligitamente (sic) fazem e ligam matri- monyo com a dieta ifante Dona Lianor consume o dicto (5 v.) matri- monyo com a dieta ifante e nom consintira o dicto rei de Purtugal que o dicto ifante Dom Eduarte entre nem el dicto ifante entrara em religiom algúua antes curarom procurarom e farom que senpre o dicto matrimo- nyo seja consumado e tragido a fecto e que teeram e conpriram os dictos capitellos e quaeesquer ou qualquer parte delles emquanto a eles se esguarda. E se o que a Deus nom prazera os dictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte nom faziam nem conpriam as dietas cousas e o contrario percurasem ou fezesem que aalem das penas pecuniárias em os dictos capitolos contheudos por aqueste meesmo fecto emeorram em pena de perjuro e ainda em pena de cem mil frolis d'ouro d'Aragom cometedoira tantas vegadas como seera contrafecta aas cousas susso- dictas e juradas e ainda ficando firmes os dictos capitolos segundo de suso he contheudo. (*) Riscado: quiser 512
  • Outrosi nos dicto rei sub vertude do pacto e Juramento sobredicto e nosa booa fe real prometemos que nom demandaremos ou empetra- remos ou aceptaremos absoluçom relexaçom do dicto juramento a de Papa noso senhor nem de seu legado ou doutro prelado de Santa Madre Igreja que poder aja pera aquesto. E se o contrairo fezermos que por aqueste meesmo fecto encorramos em perjuro e em as outras penas suso contheudas asi meesmo que nom posamos husar de tal absoluçom ou relexaçom com cauçom nem por outra maneyra nem cautela alga a e renunciamos todas leis foros com todos desaforos hordenadores a conselho de leterados sobre o que dicto he. E por semelhante nos dicto arcebispo em nome e asy como procurador dos dictos senhores rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte nosos princi- paees sub vertude do dicto pacto e juramento per nos em suas almas fecto prometemos que o dicto senhor rei de Purtugal e ifante Dom Eduarte nem alguum deles nom demandaram nem empetrarom nem aceptaram absoluçom nem relexaçom dos dictos juramentos de noso senhor o Papa nem de seu delegado nem doutro prelado de Santa Madre Igreja que poder aja pera aquesto, E se elles ou qualquer deles o contrairo fezer que por aquesto meesmo fecto emcorram em perjuro e em as outras penas suso contheudas asy meesmo que nom posam husar de tal auso- luçom (aicj ou relexaçom com cauçom nem por outra maneira nem cautella algua e renunciamos a todas lex e forros com todos desaforos hordenadores a conselho de leterados. (6) Feytas foram as dietas cousas em o lugar de Olhos Negros aldea da cidade de Arouca a xbi dias de Fevereiro do anno de mil iiij" xxbiij. Aqui vaam os signaees del rey e da ifante e do ifante Dom Pedro e do arcebispo e do Doutor Ruy Garcia de Bilharpando. Testemunhas foram presentes Mõseur (t) francês Daril e Mõseur (tj Remon de Cabrera e Mõseur (T) Joham de Gorrea camareiro e baile jeeral do regno e Mõseur (T) Calcera de Requesees Uxer do dicto senhor rei e soescripto de Joham d'Olzina secretario. E os seellos dos sobredictos. (6v.) Memorial (i) (8) Contrauto de casamemto e reformaçam dele feito amtre ell rey Dom Affomso d'Aragam e ell rey Dom Joham o prymeyro de Portugall sobre o casa- memto do inffamte Dom Duarte filho prymeyro herdeyro do dyto rey de Portugall e a imffamte Dona Lyanor filha do dyto rey d'Aragam etc. Em nome de Deus amem. Saybam quamtos este pruvyco estormemto vyrem que no ano do nacymemto de Noso Senhor Jeshuu Christo de myll e quatrocemtos e (') Segue-se uma folha em branco. 513 33
  • vymte e oyto annos quatro dyas do mes de Novembro na cydade de Coimbra demtro nos paços do muy allto poderoso e excellente prymcype e senhor Dom Joam pella graça de Deus rey de Portugall e do Allgarve e senhor de Ceyta que som a cerqua do Moesteyro de Samta Clara em presemça de nos notayros e das testemunhas adyamte espritas semdo hy presemtes hos muy nobres inlustres prymcypes e senhores imffamte Dom Duarte prymogenyto e herdeyro nos ditos reynos de Purtugall e do Allgarve e senhoryo de Cepta em nome do sobredyto muy allto e victyryoso prymcype ell rey seu senhor e padre per poder de hua procuraçam da quall o teor se adyante segue e a inlustre prymceza e senhora iffamte Dona L.vanor d'Aragom sua muyto amada c muy prezada molher os sobredytos (8 v.) senhores dyseram que asy he verdade que aimte desto forom a trautados feitos e fyrmados allguns comtratos com- certos capitullos em elles comteudos amtre o muy allto e muy poderoso e exceyllente pryncype Dom Afomso pella graça de Deus rey d'Aragom e de Sezylya e de Vallemça etc. e a sobredyta ilustre eixcelsa prymceza e senhora iffamte de húa parte e o reveremdo e homrado em Crysto padre Dom Pedro arcebispo de Lyxboa em nome dos sobredytos pryncypes e senhores rey de Portugall etc. e iffante seu muyto amado e prezado fylho como seu procurador sobre e per rezam do matrymonyo trautado e fyrmado amtre os dytos inlustres prymcypes e senhores ilustres Dom Eduarte e iffamte Dona Lyanor dos quaes se mostra o pestumeyro ser feito em Olhos Negros alldea da cydade d'Arouca do reyno d'Aragam polio quall se mostra os outros comtrautos amte feytos serem de todo emnovados refformados e retrautados acerqua do qual pestumeyro com- trauto comsyramdo o dyto prymcepe e senhor rey de Portugall e vysto per ele e examynado com os do seu Comselho acordou que hallguns dos dytos no dyto postomeyro comtrauto comteudos deveram ser ememdados refformados e renovados em outra forma e maneyra por ibgualamça das partes sobre a quall emmemda emnovaçom e refformaçom espreveo ao dyto prymcype e senhor rey d'Aragam ao quall prouve de os dytos capy- tollos serem emmemdados (9) refformados e emnovados em a forma que ao dyamte se seguyraa e sobre a dyta rezam emvyou ao dyto prymcype e senhor rey de Portugall etc. o Doutor Mycer Pereira seu fyell comse- lheiro e pretonotario com sua procuraçam abastamte e suffecyente pera os dytos capytollos emmendar refformar emnovar com o dyto prymcype e senhor rey de Portugall sem emnovaçam pero e derogaçam do sobredyto comtrauto sobre o dyto matrymonyo prymcypallmemte feito e comcordado salvo emquanto per esta emnovaçam refformaçom e coreyçam novamemte feita se mostrara ou poderá mostrar ser emnovado refformado emmen- dado ou coregydo etc. das quaes procurações os theores se adyamte seguem e prymeyramente segue se a procuraçam dell rey d'Aragam em esta forma Manyffesta cousa seja a todos que esta presemte carta vyrem que nos Dom Affomso pella graça de Deus rey d'Aragom de Sezyllya de Va- 514
  • lença de Mayorques de Cerdenya e de Corcega comde de Barcellona duque de Athenas e de Neopatrya e aimda comde de Rasellom e de Cerdenya consyramdo que por comtemplaçam de matrymonyo feyto e fyrmado amtre o inlustre Iffamte Dom Eduarte prymogenyto de Pur- tugall e a Ínclita Iffamte Dona Lyanor (9 v.) nosa muy prezada e muy amada irmãa forom feytos e fyrmados certos capytolos amtre nos e a dyta iffamte de húa parte e o reveremdo em Christo padre Dom Pedro arcebispo de Lyxboa procurador do muy alto prymcype Dom Joam pella mesma graça rey de Portugall e do dyto inlustre Dom Eduarte seu fylho prymogenyto segumdo pareceo per estormemto pruvyco dado e feito em o lugar de Olhos Negros alldea da cydade d'Arouca a dezeseys dias de Fevereiro deste presente anno myll e quatrocemtos e vymte e oyto em poder de Joam Allzina noso secretaryo e nos comsyramdo outrosy que da presemte acorobraçam e execuçam dos dytos capytollos aimda ema- dendo (sic) coregemdo enmemdando e reformando aquelles a comtem- plaçam do dyto matrymonyo som estados trautados e comcordados por nosa parte e da dyta iffamte de húa parte c do dyto senhor rey de Por- tugall e do imffamte Dom Eduarte doutra parte certos outros capytollos pactos comvemções e outras cousas poremde conffyamdo da lealldade industria e boa descryçom de vos fyell comselheyro e pretonotayro noso Myce Anpereram Doutor en lex per theor desta persemte carta ou estormento pruvyco de nosa certa cyemcya e comselhadamente vos dyto Myce Anpereram ausemte como se foses presemte fazemos constetuymos e ordenamos certo e induvydado noso procurador e vos damos comprydo poder (10) e faculldade que em noso nome e por nos posaes tratar e comcordar fyrmar e outorgar os dytos pestumeyros e outros quaesquer capytollos pautos comvemçõees e outras cousas que se esguardem a corobraçom execuçom adiçom coreyçom emmemda ou refformaçam dos dytos prymeyros capytolos segumdo ja dyto he de suso fyrmados com aquellas obrygaçoes adyceçooes quallydades renuncyaçoes estepullaçoes clausollas forma e maneyra asy como vos veredes e poderdes comcordar com os dytos rey de Portugall e iffamte Dom Eduarte e aimda com os ínclitos iffamte Dom Pedro Dom Amryquy Dom Joham Dom Fernamdo fylhos do dyto senhor rey de Portugall emquamto a elles ou quaesquer delles as dytas cousas ou allgúa delias se esguardem. E vos dyto noso procurador conhocerdes poder e de aver se outorgar e fyrmar com estor- mentos pupricos e autemtycos em poder de qualquer notayros (sic) com a soma de pallavras que ha vos parecerem e as fyrmas e outorgamemtos e estepulaçõees dos dytos pautos comvenças capitolos e obrygações e renuncyações soprestaçom de quaesquer juramentos preytos e menajens e outra quallquer fyrme sollenydade dos dytos rey de Portugall e do inffamte Dom Eduarte e outros iffamtes seus fylhos susodytos por seme- lhamte aceytar e receber. E os dytos juramentos pleytos e omenajes em noso nome e por nos prestar sobre a Cruz e aos Samtos Avamgelhos e com (10 v.) outra quallquer fyrme sollenydade que com elles poderdes 515
  • comcordar e aver e cobrar os estromentos cartas escryturas que por parte dell sejam feitas fyrmadas e outorgadas em poder de quaesquer notayros e as que por nosa parte seram outrosy per nos fyrmadas acerqua do sobredyto a elles posaes eso mesmo requeryr demamdar e pedyr e que as cousas que sam ou seram convydas partadas outorgadas fyrmadas e juradas em razam dos (sic) segurydades da dote e aras e asynaçom de muyto e camara e outras cousas da dyta iffamte sejam postas em exe- cuçom e deduzydas a devydo effeyto e fynallmente cerca as dytas cousas e quaesquer delias em noso nome e por nos posaes fazer fyrmar outorgar jurar e prometer o que nos poderyamos se pesoallmente persemte fosemos aimda que fosem a taes cousas que de dereyto ou de feyto requeresem especyall mamdado sem as quaes as dytas cousas ou allgúa delias fazer nom se podesem. E nos aquellas e quaesquer delias per a presemte damos segumdo dyto he outorgamos e emcomemdamos a vos dyto Myce Pereiram noso comprydo poder e faculldade com lybera gerall admynystraçam pro- metemdo vos em nosa boa fee rayall em poder e mãao de notayro e secre- taryo noso de juso escryto como a pesoa puprica pera nos e pera outras quaesquer pesoas das quaes seja ou poder ser Imterese stepullamte e aceytante (11) e juramos a Deus e aos quatro Samtos Avamgelhos per nos corporallmemte tamgidos e a este Synall da Cruz que haveremos por fyrme compryremos faremos e guardaremos todo o que nos acerqua das dytas cousas e quallquer delias averes trautado convymdo fyrmado comcordado outorgado e nom revoga lo nem contra hyr aaquello por nenhiia rezãao ou cousa que seja sob obrygaçam de todos nosos beens moves sedentes (T) e nom movetes (sic). Dado e feyto foy esto em no paço reall da cidade de Vallemça a dezaseys dyas d'Aguosto no anno do nacymento de Noso Senhor Jeshu Christo de myll e quatrocemtos e vynte e oyto e de noso reyno treze. E em fundo desta procuraçam estava escryto e asynado o synall do dyto senhor rey d'Aragão segundo em ella parecya em esta guysa synall de nos Dom Affomso pella graça de Deus rey d'Aragam de Sezelya de Vallemça de Malhorques de Cerdenya e de Corcega comde de Barcelona duqe de Atenas e de Neopatria e ainda comde de Rosellom e de Cerdenya que has dytas cousas louvamos fyrmamos e outorgamos e juramos e a este estormento puprico mandamos ser posto noso sello pemdemte por mayor fyrmeza das cousas susodytas. E esto asy acabado pareciam húas letras que se dezyam que eram escrytas per mãao do dyto senhor rey d'Aragam e dezyam asy Rex Alfomsus (11 v.) Item em fumdo desta subescryçom estava húa rega (sic) escryta em esta forma Testemunhas forom persemtes as dytas cousas o nobre Monsseur (t) Eximen Perez de Co rilha copero Mõseur (f) Joam de Giserta camareyro cavaleiros e Framcysquo d'Armyo secretaryo do dyto senhor rey. 516
  • Item em toda (sicJ fym desta mesma procuraçam parecya estar escrytura e synall do dyto Joam Allzlna secretaryo do dyto senhor rey d'Aragam e se dezya per esta guysa Signum mey Joanes Alzina secretaryo domyni regis predlty ejusque auctorltate notary publeci per uni versam dlctionem sua[m] qui praedltis ynterful eaque de Ipsyus domlnl regis mandato scriby feci e[t] clausl. Segue-se a procuraçam dell rey de Portugall em esta forma Say bam quamtos este pruvyco estormemto e carta de procuraçam vyrem que nos Dom Joam pella graça de Deus rey de Portugall e do Allgarve e senhor de Ceyta comsyramdo que por comtemplaçom do matry- monyo feito e fyrmado amtre o Imllustre inffamte Dom Eduarte meu muyto prezado e amado fylho prymogenyto e herdeyro dos dytos nosos reynos e ilustra prymceza e senhora iffamte Dona Lyanor sua muy pre- zada e muyto amada molher forom feytos e fyrmados certos capytolos amtre o muy excellemte (12) e muy poderoso prymcype e senhor rey d'Aragotn e a dyta piymceza e senhora ifante Dona Lyanor sua irmfia de húa parte e o reveremdo em Crysto padre Dom Pedro arcebyspo de Lyxboa noso procurador e do dyto senhor Iffamte meu fylho da outra parte segundo pareceo per estormento pupiico dado e feyto em ho lugar de Olhos Negros alldea da cydade d'Arouca a dezaseys dyas de Fevereyro deste persemte anno myl e quatrocemtos e vymte e oyto soescryto e asynado per Joam Olzlna secretaryo do dyto senhor rey d'Aragam e comsyramdo nos outrosy como acerqua dos dytos capytollos avemos trautado e acordado com o dyto senhor rey d'Aragom que hallguns delles por iguallamça das partes ajom de ser refformados ennovados e emmem- dados em outra forma e maneyra pella quall rezãao o dyto senhor rey d'Aragam nos emvyou o Doutor Mycer Pereram seu comselheyro e pretonotayro com sua procuraçam abastamte pera comnosco aver de emnovar reformar e emmemdar os dytos capytollos poremde nos comfyando da lealldade prudência industrya e boa descryçom do dyto meu muyto amado e prezado fylho Dom Eduarte prymogenyto e herdeiro dos dytos nosos reynos cõestetuimo lo ordenamo lo fazemo lo e solenamente o cryamos em toda forma de dereyto (IS v.) vya e modo e lex perque mays effycadamente e mylhor podermos certo verdadeyro enduvydado lydemo subffecyemte pertecemte e idonio noso gerall especiall nuncio e procurador e dos negocyos juso espritos feytor geestor absemte asy como persemte com lybera geral e especyale admynystraçam que por nos em noso nome posa emnovar reformar emmemdar e jurar os dytos capitolos ou parte delles no dyto comtrato sobre o dyto matrymonyo feyto com- teudos em aquella mylhor forma e maneyra que el mylhor emtemder e se poder comcordar com o dyto Doutor e pretonotayro como procurador suffe- cyente do dyto senhor rey d'Aragam e a nos sobr[e]lo emvyado per elle como dyto he. E com a dyta prymceza e senhora iffamte Dona Lyanor sua Irmãa e nosa muyto amada fylha e que posa sobre a dyta emnovaçam 517
  • reformaçam e coreyçom fazer e outorgar quaesquer partes e avemças comcordyas e estypullações que a ell prouver e por bem tever e mandar sobre fazer quaesquer escryturas que pera ello forem neseçaryas e per- tecentes. E que houtrosy posa trautar fyrmar e outorgar a carta da dyta refformaçam e emnovaçom e coreyçom todo aquello que nos trautar fyr- mar e outorgar poderyamos se a ello persemte fosemos (IS) posto que taes cousas sejam que de feyto ou de dereyto requeyram especiall man- dado porque nosa fynall temçom e vomtade he que aja em ello e pera ello todo noso livre comprydo poder com lybera gerall e especyall admynys- traçom e prometemos per fyrme estepulaçom a vos dyto notayro persemte estepullamte e aceytamte em nome de todos aquelles cujo Imterese per o presemte ou ao adyamte pode tamger e esguardar per quallquer guysa que seja. E juramos sobre o Synall da Cruz e sobre os Samtos Avamge- lhos per nosa mãao corporallmemte tamgydos que haveremos por rato e grato fyrme estável pera todo semper e asy o faremos comprlr ter e guardar e reallmemte e com effeyto teremos compryremos e gardaremos bem fyell e leall e verdadeyramemte sem arte e sem emgano todo aquello que hacerqua do que dyto he e todallas outras cousas emergemtes e depem- demtes dello per o dyto noso procurador for gesto trautado fyrmado outor- gado e jurado e nunca jamays em nenhum tempo comtra ello hyremos nem vynremos de feito nem de dereyto em parte nem em todo per nos nem per outrem per quallquer guysa que seja nem daremos favor nem ajuda nem conselho a nenhua pesoa de quallquer estado ou comdy- çam (IS v.) que seja pera comtra ello vyr sob obrygaçam de nosas terás e beens que pera ello obrygamos e em testemunho desto lhe mamdamos ser feyta esta procuraçam na cydade d'Evora em nosos paaços que sam no Moesteyro de Sam Framcysquo seys dyas d'Outubro anno do nacy- mento de Noso Senhor Jeshu Christo de myll e quatrocemtos e vymte e oyto. Testemunhas que persemtes forom os inllustres e excellsos prymcypes e senhores iffamtes Dom Amryque Dom Joham e Dom Femamdo fylhos do dyto senhor rey e o nobre cavalleyro Martym Affomso da (sic) Meello guarda moor e do Comselho do dyto senhor rey e em fym desta procura- çam se comtynha hum synall de letras o quail parecya seer feyto per mãao do dyto senhor rey e dezya asy EH rey. E ajuso do dyto synall seguya se stprytura que dezya asy Eu Joam Vasquez esprlvam da Camara do senhor Inffamte meu senhor e notayro gerall per autorydade do dyto senhor rey nos dytos seus reynos e senhoryo que este puprico estormemto de procuraçam per mym esprevy e aquy meu synall pugy que tall he. As quaes procurações asy mostradas as dytas partes de seu propyo arbetro e livre vontade acordaram amtre sy e convyerom fyrmaram lou- varom e outorgaram que hos dytos capytollos no dyto comtrauto pustu- meyramente (14) feito comteudos fosem emnovados refformados e emmem- dados em esta forma e maneyra que se segue sem ennovaçam pero e dero- 518
  • gaçom do dyto comtrauto amte deste feyto salivo em aquella parte que se per esta refformaçam ennovaçam e coreyçom mostra salivo em aquella parte que se per esta refformaçam ennovaçam e coreyçom mostrara ou poderá mostrar o ser emnovado refformado e coregydo como susodyto he. Item prymeyramente o dyto senhor iffamte Eduarte prymogenyto com vomtade e expreso comsemtymento do dyto senhor rey de Portugall seu padre da e constytue por arras e nome de aras a dyta senhora iffante sua muy prezada e muy amada molher que presente he estepullamte e aceytamte por omra de seu lynhagem e do seu corpo trymta myll floryns d'ouro d'Aragam os quaes seguram a dyta Iffamte os dytos rey de Portu- gall e o Infamte Dom Eduarte sobre todos seus beens e especyallmente sobre a vylla de Santarém sytuada demtro no reyno de Portugall e outrosy sobre as rendas da dyta vylla de Samtarem com todas segurydades obry- gaçoes estepullaçoes renuncyaçoes clausollas e comtrautos em taes matry- monyos (1i v.) acustumados e em toda maneira como mays de dereyto e custume se posa emtemder a proveyto da dyta iffamte. Item o dyto senhor rey d'Aragam daa a dyta senhora iffamte em e por dote cem myl floryns d'Aragam com os paytes (sic) e vynclos de juso comteudos os quaes a dyta senhora inffamte com vomtade do dyto senhor rey d'Aragam com os dytos paytos e vynclos constytue e trazem em e por dote ao dyto ilustre iffamte Dom Eduarte prymogenyto os quaes cem mil frolys a rezam de omze ser (sic) de moeda reeaes de Vallemça por cada hum florym pagara ao dyto senhor rey d'Aragam demtro tempo de dez annos comteudos do dya que ho dyto matrymonyo sera comsumado adyamte convém a saber cada hum anno dez myll frolys em caso empero que ho dyto senhor rey d'Aragam fose fora de seus reynos e terás e comvymdo que ha paga daquele anno posa e deva ser feyta no outro ano seguymte em todo caso as quaes dytas pagas dos dytos cem myll florys sejam feytas por o dyto senhor rey d'Aragam na cydade de Vallemça ou na villa de Sete Amgos hu mays que ora o dyto senhor infamte Dom Eduarte ou quem seu poder tever pera (15) receber aquello e que as pagas dos dytos cem myll frolys posam ser feitas pello dyto senhor rey d'Aragam em boa prata mercadorya a razam de cemto e dous solldos ho marco de Vallemça ou cem reis d'ouro ou de prata do dyto reyno segumdo ho dyto senhor rey d'Aragam mays queyra a toda sua vomtade e por pagar os dytos cem myll frolys o dyto senhor rey d'Aragam obryga de persente todos seus beens e especyallmemte as vylas de Fraga de Berga e de Liva. Item aliem dos dytos cem myll frollyns a dyta senhora raynha Dona Lyanor ha oferycydo que dara em e por dote a dyta iffamte os paytos e vymcollos de jusos comteudos outros cem myll frolys d'Aragam. E ell dyto senhor rey d'Aragam custara (f) a seu todo leall poder e soplycara a dyta senhora rainha sua madre que dee e page os dytos cem myll florys que ha ella pertemcem de pagar exceptado empero que ho dyto senhor rey d'Aragam nem seus beens nom sejam teudos nem obrygados 519
  • em allgúa maneyra por os dytos cem myll florys que ha dyta senhora raynha ha hoferecydos dar e pagar. (15 v.) Item os dytos senhores rey de Portugall e o Iffamte Dom Eduarte segurarem de persemte a dyta dote a dyta senhora Inffamte que persemte he anceytamte e o dyto senhor rey d'Aragam e ao Myce Pereram presemte procurador do dyto senhor aceytamte em caso de restetuyçom da dote segumdo nyso se comtem per comtratos certos e fyrmes sobre todos seus beens gerallmemte e especyallmente sobre as vyllas que se dam em Camara a dyta iffamte segumdo de suso em os prymeyros capy- tollos ja fyrmados se comtem. Item se acomtecera o que Deus nom queyra que ha dyta senhora iffamte Dona Lyanor morera duramdo e semdo o dyto matrymonyo sem leyxar fylhos legytymos do dyto matrymonyo que hos dytos cem myll florys da dyta dote que ell dyto senhor rey d'Aragam sejam tornados e restetuydos ao dyto senhor rey ou aquel que despoys seus dias socedera noso reyno d'Aragam pero que ha dyta senhora iffamte posa testar e despoer ao tempo de seu fynamemto da terça parte dos dytos cem myll floryns a toda sua vomtade e entemdydo e comvenydo que daquello que lhe dara a dyta senhora raynha sua (16) madre em dote ou em outra quallquer maneyra e da terça parte tam somente das dytas aras poderya a dyta senhora iffante despoer e testar a toda sua vomtade como de cousa sua propya e que em este caso as duas í1) partes restamtes das dytas aras seram de todo quites e remetydas e em caso que ha dyta iffamte aja fylhos do dyto matrymonyo poderá despoer de todo o susodyto fasta em camtydade de trymta myll florys por sua allma ou omde a ella prazera e mays nom pero amtre os dytos fylhos que a ella sobrevyerem poderá despoer e testar e ordenar a toda sua vomtade de todo susodyto. Item os dytos senhores rey de Portugall e ifamte Dom Eduarte fazem e prestar (sic) juramento que nom empacharem nem embargaram nem persuadaram per sy nem per outros em puprico nem escomdydo a dyta senhora iffamte per maneyra que em seu testamento ou em quallquer outra sua deradeyra vomtade ella nom posa ordenar e despoer do seu poys que nom seja comtra o em estes capytollos comteudo (sic) a toda sua vomtade nem daram comselho nem favor esfforço nem ajuda a pesoa allgúa que ha embarge nem comsyntyrom nem leyxaram embargar amtes daram todo favor e ajuda em tall maneyra que ella lyvrememte e sem opresom e persuasion algúa posa despoer e hordenar do seu segumdo e pella maneira de susodyto a toda sua vomtade. (16 v.) Item se acomtecera o que Deus nom queyra que ho dyto iffamte Dom Eduarte moura duramdo o dyto matrymonyo que em tall caso a dyta senhora iffamte posa daquell dia que morera ho dyto senhor imffamte atees (sic) quatro annos comprydos escolher e queyra ter e aver a camara que segumdo forma e o teor dos prymeyros capitolos ja e segumdo (') Riscado: dytas 520
  • dyto he fyrmados em aquell tempo e caso e tera e ter devera e remdas delia e ho mamtymento com as aras sobredytas em nos dytos capytolos meecyonado ou aver e cobrar o que sera pagado da dyta dote. E os dytos trynta myll florys de arras em caso que escolher a de ter e aver a dyta camara e remdas delia e o mamtymento que ho aja e tenha imteyramemte por toda sua vyda tamto quamto nem casara e queyra vyver e estar no dyto reyno de Portugall e que em este caso avemdo e temdo ha dyta camara e mantimento nom lhe sera dada nem restetuyda a dyta dote ou quallquer parte delia e os dytos trymta myll florys de aras lhe sejam em todo caso pagados pero se acomtecera que ha dyta senhora iffamte aja escolhido de teer a dyta camara e remdas delia e mantimento como dyto he e despoys aqueste tall escolhymento em allgum tempo queyra casar ou nom vyver no dyto reyno de Portugall que em tall caso lhe seja pagada ha dyta dote ou quallquer parte que delia sera pagada e os dytos trymta myll floryns de aras desffalcamdo empero e descomtamdo daquello todo o que ella avera recebydo e cobrado das rendas (17) da dyta camara e mamtymento des ho dia que havera feyto o dyto escolhymemto de ter a dyta camara e muyto (sic) atees aquella ora empero em caso que ella escolhera restetuyçam da dyta dote que ha dyta dote e aras lhe seram pagadas segumdo a forma de juso declarada asy que duramdo o tempo sobredyto dos dytos quatro annos de escolhymemto nom lhe seja desffallcado cousa allgúa do que recebera da dyta camara e remdas delia e mantimento nem por elles lhe posa ser feita compemsaçam allgúa. Item que em quallquer caso dos susodytos e em outro quallquer que ha dyta senhora Iffante aja de ser restetuyda a dyta dote e pagadas as dytas aras a dyta senhor iffamte aja e tenha a dyta camara e mantimento e leve todalas remdas da dyta camara e muyto (sic) atees que lhe sejam pagadas as dytas dote e aras emteyramemte reallmemte e com effeito e que lhe nom posa ser descomtada nem desffallcado cousa allgúa das dote e aras delo e que asy levara da dyta camara e remdas delia e mantimento amtes o aja pera sy como seu e cousa sua e daquelles o dyto senhor rey de Portugall e o dyto iffamte Dom Eduarte fazem doaçam pura e irevogavell amtre vyvos a dyta senhora iffante. Item ho dyto senhor rey de Portugall e o dyto iffante Dom Eduarte e cada hum delles se obrygam que (17 v.) em quallquer caso que seja de fazer a restetuyçom da dyta dote e cada hum delles e paga das dytas aras asy ao dyto senhor rey d'Aragam como a dyta senhora iffamte e aos seus socesores em aquesto seja todo pagado a qualquer ou aquell e aquelles que de quallquer deles aja poder per aquello demtro de quatro annos comtando do dya que sera case e lugar a dyta restetuyçam fazedoyra na cydade de Lyxboa ou na vylla d'Ellvas omde mays prazera aquell que havera de receber a dyta paga comvem a saber cada hum anno aquesta parte do que aquello montara e que a dyta dote deve ser restetuyda em aquella mesma moeda em que sera recebyda. 521
  • Item os dytos senhores rey de Portugall e ho imffamte Dom Eduarte dam asynam e seguram a dyta 3enhora iffamte o dyto mantimento especyallmente sobre a cydade de Lyxboa e remdas e pertemças delia com todas seguranças obrygações renuncyações clausollas e contrautos em taes matrymonyos acustumados em maneyra que ha dyta senhora Iffante ou aquell que ouver poder pera aquello cada hum ano aja receba e cobre o dyto mantymento reallmente com effeyto sem demynaciom (sic) algGa pera as terças e termos acustumados no dyto reyno de Portugall e que sobre isto se façom e ordenem e fyrmem logo os dytos comtratos ou pryvyllegyos e provysões abastamtes pera aquello em toda maneyra como mays de dereyto e custume se posa dictar a proveyto da dyta senhora Iffamte. (IS) Item porque em hum dos capytollos de susodytos ja segumdo dyto he amtre as dytas partes fyrmados se comtem que da dyta Camara que tynha a senhora raynha Dona Fellypa que som as vyllas d'Allamquer Symtra Obydos Allvajazer e Tores Novas e Tores Vedras e outras quaes- quer vyllas e lugares e herdamentos e remdas delias que ha dyta senhora raynha tynha em camara sejam feytas duas partes per o dyto senhor rey de Portugall ou per quem elle mamdar e asy feytas a dyta ifamte ouvese e escolhese pera sy quallquer parte delas quail ella mays queyra e aquella parte que ella escolhera lhe sera dada em camara e aquella aja e tenha tamto quamto ser a iffamte e que loguo queremdo Deus prazera que seja raynha que per aquell mesmo feyto sem aver outra doaçom nem provysom allgúa ouvese imteyramemte a dyta camara que havya e tynha a dyta senhora raynha Dona Felypa e leve pera sy as remdas emollymentos e proveytos delia e admenystraçam delia de persemte o dyto senhor rey de Portugall faz a dyta divysam em duas partes comvem a saber Tores Novas e Tores Vedras e Allvajazer por hQa parte e a outra parte Allamquer e Symtra e Obydos. E a dyta senhora iffamte toma escolhe por sua parte as dytas vyllas d'Allamquer Symtra e Obydos. Item he acordado que fallecemdo a dyta senhora iffante Dona Lyanor em duramdo o dyto matrymonyo (18 v.) todallas joyas perllas e pedras prycyosas e asy ouro argemte rayamentos de casa e outras quaesquer cousas que pello dito senhor rey de Portugall ou senhor iffamte Eduarte seu marydo lhe forem dadas ou postas em guarda e emcomemda e seram tomadas e restetuydas aaquell ou aquelles que lhas deram ou em guarda e emcomenda poseram. E no caso que ho dyto senhor iffamte Eduarte seu marydo falleça e duramdo ho dyto matrymonyo todallas dytas joyas e cousas todas susodytas que pello dyto senhor rey ou per ell dyto senhor iffamte seu marydo ou cada hum dos iffamtes seus irmáaos forom dadas a dyta senhora ifamte Dona Lyanor sejam suas como de cousa sua propya e as que lhe forem postas em guarda e emcomenda seram tomadas e restetuydas aquelles que has em guarda e emcomenda deram, e poseram e se .pervemtura acomtecer a ocorer ou emerger allgQa questom ou dovyda sobre as dytas joyas e cousas 522
  • susodytas se forom dadas ou emcomemdadas pellos dytos senhores rey ou iffamtes a dyta senhora iffamte em tall caso ella restamte do dyto matrymonyo sera cryda per sua verdade com juramento dos Samtos Avamgelhos e segumdo que ella dyta senhora iffamte pello dyto jura- mento affyrmar asy sera a dyta duvyda e questom de todo fynda e termynada e de todallas joayas (sic) e cousas susodytas (19) que ha dyta senhora Iffamte agora de persemte ha e ao dyamte ouver doutra parte per quallquer tytollo que seja que nom fose per doaçam ou emcomemda dos dytos senhores rey ou iffamte seu marydo a dyta senhora iffamte em todo caso poderya despoer a todas suas vomtades asy como de cousa propya sobre as quaes o dyto senhor rey e iffamte seu marydo nem cada hum de seus irmãaos nunqua em nenhum tempo lhe poeram nenhum embargo per quallquer guysa que seja e semelhavell maneyra se tenha acerca das joya3 e cousas todas susodytas que polia dyta senhora ifante forem dados e emcomemdados ao dyto senhor iffamte seu marydo. Item como quer que asy seja que nos dytos capitolos segumdo dyto he fyrmados seja comteudo que porquanto a dyta senhora iffamte levara comsygo allgUas donas donzellas e outras molheres e escudeyros e outras pesoas de sua casa ao dyto reyno de Portugall que nom lhe fosem lamçadas de sua casa per os dytos senhores rey de Portugall e iffamte Dom Eduarte nem per quallquer delles nem per outra pesoa allgua sem vomtade e expreso comsemtymemto da dyta senhora iffamte amte as homraram e trautaram razoadamente ell dyto senhor rey d'Ara- gam e a dyta senhora iffamte nom embargam te o comteudo no dyto (19 v.) capytollo remetom e leyxom de presemte aquello a arbytryo vomtade e hordenaçam dos dytos senhores rey de Portugall e ifante Dom Eduarte. Item os dytos senhores rey de Portugall e iffamte Dom Eduarte e os iffamtes Dom Pedro Dom Amryquy Dom Joham e Dom Fernamdo fylhos lydemos do dyto senhor rey de Portugall queremdo mostrar a boa e gramde affeyçon e amor que ham aos senhores reys d'Aragom e de Navara e iffamtes Dom Anryque e Dom Pedro irmãaos da dyta iffamte por rezom do dyto matrymonyo e comservar aquell querem e poem e pro- metem aos dytos senhores reys e ifantes ou quallquer delles que ho dyto senhor rey de Purtugall e iffamte Dom Eduarte e aimda os dytos iffamtes Dom Pedro e Dom Anryque Dom Joam e Dom Fernando nom darom comselho nem favor nem ajuda nem asystyram dyreytamente ou endyreytamente a allgda nem allgúas pesoas de quallquer estado comdyçam dynydade ou perhemynencya que seja ainda que taes pesoas ou pesoas (sic) sejam ou seram constetuyda ou cõestetuydas em dyny- dade empryall ou reall ou doutra quallquer sagrada ou cliasyastyca que nomear nem dyzer se posa contra os dytos senhores reys e iffamtes nem comtra suas pesoas coroas estados ou denydades e reynos e beens e terás nem comtra allgum dellos asy por cousa ou gera justa como enjusta (20) nem por allgua outra razam ou cousa cuydada ou emcuy- 523
  • dada aimda que taes pesoas sejam muym juntas ou comjuntas em quallquer grao de comsanydade affyndade ou outro parentesquo aos dytos senhores reys de Portugall e iffamtes seus fylhos. E quallquer delles por propinquo ou chegado que seja pero que de todo o de suso em este capytollo comteudo e cada cousa e parte dello sejam aceytados e exceptam os susosdytos senhores rey de Portugall e iffamte Dom Eduarte e os dytos iffamtes seus fylhos aos reys de Castela e de Imgratera e os reynos e senhoryos e teras delles e de cada hum delles e quaesquer em quallquer delias e os vezynhos e moradores delias. E semelhavellmente os dytos senhores reys d'Aragam e de Navara e iffamtes Dom Amryque e Dom Pedro seus irmãaos queremdo mostrar boa e gramde affeyçom e amor que ham aos senhores rey de Portugall e iffamte Dom Eduarte e aos iffamtes Dom Pedro Dom Amryque Dom Joam e Dom Fernamdo seus fylhos por rezam do dyto matrymonyo e comservar aquell comveem poem e prometem aos dytos rey de Portugall e iffamtes seus fylhos e a quallquer delles que hos dytos senhores reys d'Aragam e de Navara e inffamtes seus irmãaos nom daram comselho nem favor nem esforço nem ajuda nem asysteram dyreytamemte ou dyreytamente (sic) allgúa nem allguas pesoas ou pesoas (sic) de quall- quer estado ou comdyçam dynydade e premynemcya que seja aimda que taes pesoas sejam (BO v.) ou seram cõestetuyda ou costetuydas em dynydade emperyall ou reall ou doutra quallquer sagrai (f) ou clesyastica que nomear ou dizer se posam comtra os dytos senhores rey de Portugall e iffamte Dom Eduarte e outros iffamtes fylhos do dyto rey nem comtra suas pesoas coroa estados dynydades reynos ou bees e teras nem comtra allgum delles asy por cousa ou gera justa como emjusta nem por algQa outra razam ou cousa cuydada ou nam cuydada aimda que taes pesoas sejam muyto juntas ou comjumtas em quallquer graao de comsamger- nydade affynidade e outro paremtesco aos dytos senhores reys d'Aragom e de Navara e iffamtes Dom Amryquy e Dom Pedro e quallquer delles por proplnquo ou chegado que seja pero que dello de suso em este capitulo comteudo e cada cousa e parte dello seja excepta ho dyto senhor rey d'Aragam ell rey de Castella seu prymo e ell rey de Navara sem (sic) muyto amado irmãao e os reynos e senhoryos e teras delles e de cada hum delles e quaesquer e quallquer delias e os vezynhos e moradores daquelles. E outrosy o dyto senhor rey de Navara e os dytos iffamtes Dom Amryque e Dom Pedro excepta dello de suso em este capytollo conteúdo e cada hQa cousa e parte delia ao dyto senhor rey d'Aragam seu muy amado irmãao e a ell rey de Castella seu prymo e os reynos e sehoryos e teras delles e de cada hum delles e quaesquer e quallquer delles e os vezynhos e moradores delias. (BI) E porque esta refformaçam ennovaçam e coreyçom com os capytolos em ella comteudos asy comcordada convynda e outorgada amtre ho dyto prymcype e senhor inffamte em nome do dyto senhor rey seu padre e aimda em seu nome de hQa parte e ha dyta prymceza e senhora 52J,
  • iffamte e o dyto Doutor conselheiro e pretonctayro do dyto senhor rey d'Aragam como seu procurador da outra aja mayor força coroboraçam e fyrmydoem e convalydiçom e venha a effeyto destyado (sic) fyzerom as dytas partes payto avença e comcordya e prometerom amtre sy per fyrme estepullaçom e a vos notayros persemtes asy como pupricas pesoas estepullantes e aceytamtes em nome asy dos persentes como dos ausentes cujo imterese pode tanger e esguardar per quallquer guysa que seja. E asy o jurarom sobre o Synale da Cruz e aos Santos Avamgelhos com suas máaos corporallmente tamgydos que hos dytos senhores reys seus prymcypaes cujos procuradores sam. E os dytos prymcypaes e senhores imffamte Dom Eduarte e senhora Iffamte Dona Lyanor compryram e mamteram e guardarom esta reformaçam emnovaçam e coreyçom e todolos caipytolos em ella comteudos reallmente e com effeyto e que ja nunqua mays em nenhum tempo per sy nem per outrem de feyto nem de dereyto em juyzo nem fora dele hyram comtra ella em parte nem em todo nem darom favor ajuda nem comselho a nenhúa pesoa de quallquer estado e comdyçam que seja em puprico nem escomdydo pera (21 v.) comtra ella poder vyr em parte nem em todo e fazemdo o comtrayro a parte que ho comtravyer emcora nas penas comteudas no dyto comtrato prymcypallmente feito sobre o dyto matrymonyo tamtas vezes como seera contradyto ou feito as quaes penas pagadas ou nom pagadas que esta refformaçam emnovaçam e coreyçom com os capytollos em ella comteudos sera e fyque semper fyrme e estavell e perpetua pera todo semper e que jamays nunqua em nenhum tempo posa ser revogada. Item o dyto Doutor em nome do dyto senhor rey d'Aragam como seu procurador prometeo per fyrme estipullaçom e jurou sobre o Synall da Cruz e aos Samtos Avamgelhos com suas mãaos corporall- mente tamjudos que ho dyto senhor rey d'Aragom seu senhor e prymcypall louvara fyrmara outorgara e jurara de mamter e guardar e compryr e de feito guardara e compryra e mantera bem fyell leall e verdadeyra- mente esta persemte ennovaçam reformaçam e coreyçom e capytollos em ella comteudos. E outrosy curara e fara a todo seu comprydo leal e verdadeyro poder que ho senhor rey de Navara e o iffamte Dom Amry- que e Dom Pedro seus irmãaos semelhavellmente outorgaram fyrmarom e jurarom a dyta emnovaçam reformaçam e coreyçom emquanto e cada hum delles se esguarda e que todos os dytos senhores e cada hum delles (22) emvyarom e faram envyar e apersentar ao dyto senhor rey de Portugall em seu poder publycas(i) cartas ou estormemtos asynados de suas mãaos e aselladas com seus selos per maneyra autemtyca que faça fee de todo o sobredyto da feytura deste estormento atees seys meses prymeyros seguymtes. Item o dyto senhor iffamte Dom Eduarte em nome do dyto senhor rey seu senhor e padre como seu procurador prometeeo per fyrme esti- ei Riscado: emvyarom 525
  • pullaçom e jurou sobre o Synall da Cruz e aos Samtos Avamgelhos com suas mãaos corporallmemte tamgydos per que ho dyto senhor rey seu padre e prymcipall louvara fyrmara e outorgara e jurara de mamter guardar e compryr e de feyto compryra guardara e mamtera bem fyell leall e verdadeyramente esta persemte emnovaçom refforma- çaim e coreyçom e capytollos em ella comteudos da feytura deste presemte estormento atees hum mes. E outrosy curara e fara a todo seu com- prydo leall e verdadeyro poder que hos imffamte3 Dom Pedro Dom Amryque Dom Joam Dom Fernamdo seus írmãaos que semelhavellmente outorgarom louvarom fyrmarom e jurarom a dyta emnovaçam reffor- maçam e coreyçom emquanto cada hum delles se esguarda e que hos dytos senhores e cada hum delles emvyarom e faram emvyar apresemtar ao dyto senhor rey d'Aragam em seu poder cartas pupricas ou estormentos asynados de suas mâaos e asellados de seus sellos per maneyra autemtyqua que façom fee de todo sobredyto da feytura deste estormemto atees seys meses prymeiros seguyntes. (82 v.) Outrosy as partes sobredytas em nome dos prymcypes reys e senhores cujos procuradores sam e aimda o dyto prymcype e senhor imffamte em seu nome e a dyta prymcesa e senhora ifamte como parte que a esto pertemce proineterom per fyrme estepullaçom e sob vertude do pauto e juramento susodyto que nom demamdarom nem empetrarom nem aceptarom per sy nem per outrem absoluçom relaxaçom do dyto juramento do Samto Padre noso senhor nem de nenhum seu socesor nem do seu dellegado nem doutro prellado da Samta Madre Igreja que poder aja per aquesto e que quallquer delles que ho comtrayro fezer que por ese mesmo feito emcora em perjuro em as outras penas no dyto com- trauto prymcypallmente sobre o dyto matrymonyo feito comteudas e ainda per nenhQa guysa husar nom posa de tall absollvyçom ou rellaxaçom com cauçom nem per outra maneyra nem cautella allgúa e renuncyarom gerallmemte e especyallmente todallas leys foros custumes façanhas das quaes se per allgOa guysa ajudar poderem pera vyr contra este com- trauto ou pera empetrar e gamçar a dyta rellaxaçam os quaes dereytos aqui ouveram por expresos e especifficados e renuncyarom ainda as lex que dyzem que gerall renuncyaçom nom valha. E amte quyserom e outorgaram que esta gerall renuncyaçam aja vertude (sic) de expresa e especiall em tall guysa e maneyra que este. comtrauto de emnovaçam refformaçom e coreyçom e capitólios em ella (83) comteudos perpetua- memte seja fyrme estavell e ja nunca em nenhum tempo posa em nenhQa maneyra ser revogado. Outrosy subplyrom o dyto senhor iffamte em nome deli rey seu senhor e padre em seu nome delle e a dyta pryrnceza e senhor iffamte quanto a ella pertemce o dyto Doutor Myce Pereram em nome do dyto senhor rey d'Aragam seu senhor como seu procurador que he de seus propyos e ausolutos poderyos todo e quallquer fallecymento de feyto ou de dereyto ou de sollenydade de custume ou decreto que 526
  • em este comtrauto fase ou fallecese posto que tall fose de que devese em elle ser feyta especyall e expresa mençam o quall fallecy- mento ou failecymemtos os dytos senhores iffamte e infamta e Doutor ouveram e haim aqui por expresos insertos e expresamente espacyffycados mamdamdo queremdo e outorgamdo que nom embargamdo quallquer deffeyto ou defeytos que este comtrauto com todallas cousas em elle comteudas e cada hda delias seja fyrme estavell e valledoyro pera todo senper asy e tam comprydamente como se em elle nhuum defeito ou solenydade fallecesem ou fosem omisos. E destas cousas os sobredytos prymcypes iffamte Dom Duarte e inffamte Dona Lyanor e o dyto Mice Pereram como procurador que he do dyto senhor rey d'Aragam pedyrom e requereram a Joam Vasquez escryvam da Camara do dyto senhor (es v.) ifamte e notayro puprico do dyto senhor rey de Portugall em em (sic) todos seus reynos e senhoryos e Martym Vasquez notayro apostollyquo chamado e requerydo pellas dytas partes pera aver d'estar a esto como de feito esteve e foy persemte que lhes desem dello estor- mentos quamtos lhe mester fosem e aimda quiserom por mayor fyrmydãao que estes fosem asynados per elles e asellados de seus sellos e asy o fezerom e compryram. Testemunhas que ha todo persemtes forom o nobre e homrado conde de Barcellos fylho dell rey e o reverendo em Christo padre Dom Pedro arcebispo de Lyxboa sobrynho dell rey e Dom Fernando de Loronha camareiro moor do dyto senhor iffamte e do Comselho dell rey e o descreto Doutor Martym do Sem e Allvaro Gonçallvez d'Atayde cava- leiro ambos do Conselho do dyto senhor rey e o Doutor Ruy Fernamdez do seu Desembargo e Moseur Luys de Falsas cavaleiro aragoes e Myce Gaspar Espynolla tesoureiro da dyta prymceza e senhor iffante e outros feito foy este estormento na dyta cvdade de Coimbra quatro dias do dyto mes de Novembro era suso esprita. Iffamte e a imfamte Pereram E eu Joam Vasquez sobredyto esprivam da Camara do dyto senhor iffamte notário puvryco deli rey em todos seus reynos e senhoryos que com o dyto Martym Vasquez notário apostollyquo testemunhas suso espritas fuy (ett) persemte ao comteudo cm este estormento de comtrato e a Gomçalo Afomso meu fyell esprivam o fiz esprever e aqui meu synall fyz que tall he. Joanes E eu Martym Vasquez notayro apostollyquo suso esprito que a esto todo comteudo em este estormento de comtrato com ho dyto Joam Vasquez escryvam e notayro puprico e testemunhas sobredytas fuy persemte e aqui meu synall fyz que tall he. In isto quaterno continentur septem folia esprita cum demidio. 527
  • E nos Dom Joham pella graça de Deus rey de Portugall e do Allgarve e senhor de Ceyta aprovamos e reteffycamos e comfyrmamos e houtor- gamos e fyrmamos o comtrauto suso esprito e cousas comteudas em elle feytas em noso nome per o dyto iffamte Eduarte meu fylho como noso procurador e juramos sobre o Synall da Cruz e aos Samtos Avamgelhos per nosa mãao corporallmente tamjydos a todo compryr e guardar sob as clausollas em elle comteudas e em testemunho dello e por mayor fyrmeza asynamos aqui de noso nome e mamdamos asellar com noso sello do chumbo e aimda quisemos por mayor fyrmydom que Joam Vasquez noso notário puprico fose a ello persemte com as testemunhas ajuso espritas e se suescrevese. Feito foy (84 v.J esto em Estremoz nos nosos paços que som demtro no Castello da dyta vylla aos dous dias de Dezembro ano do nacymento de Noso Senhor Jeshu Christo de myll e quinhentos e vymte e oyto. EU rey Testemunhas que a esta comfyrmaçam persemtes forom os homrados dyspritos Doutor Martym do Sem do Comselho do dyto senhor rey e do imffamte e seu chanceler moor e o Doutor Dyego Martynz cavaleiro e o Doutor Ruy Fernandez ambos do Desembargo do dyto senhor rey e Pero Gonçallvez seu veedor da Fazenda e outros e eu Joam Vasquez sobredyto que também fuy a ello persemte e aqui meu synaU fyz que tall he. Joanes Concertada Egidius Esprito e comcertado com o proprio original que se achou na Torre do Tombo e vay stprito em dezasete folhas com esta em xxbiij" de Julho (sic) de 1528. Thome Lopez (L. P.) 4233. XVII, 8-5 — Carta pela qual D. Filipe, duque de Borgonha, confessou receber de el-rei D. João I de Portugal, seu sogro, oitenta mil coroas de ouro, em parte da paga das cem mil coroas que tinham sido prometidas por casamento com a infanta D. Isabel. Bruges, 1429, Fevereiro, 8. — Pergaminho. Bom estado. Philippus dux Burgundie comes Flandrie Arthesii Burgundie Pala- tinus et Namurci domlnus de Salinis et de Machlinia universis praesentes litteras inspecturis salutem. Notum facimus et confitemur nos recepisse ab excellentissimo et potentíssimo primcipe Portugalie Algarbiique rege ac domino Cepte domino et patre nostro precarissimo per illustrem et potentem infantem dominum Fernandum ejus filium et ad hoc deputatum fratrem nostrum amantissimum sommam octoginta milium coronarum 528
  • de et super et in deductionem et defalcacionem centum milium corona- rum quas idem dominus rex per tractatum matrimonii de nobis et Eliza- beth ejus infantissa consorte nostra dilectissima statim completa solenni- zacione dicti matrimonii nobis solvere seu solvi facere tenebatur de quaquidem octoginta milium coronarum soma quam ut prefertur recepi- mus videlicet pro qualibet corona quator solidos unum denarium grosso- rum qui nunc fabricantur fiunt et cursum habent in moneta et patria nostra Flandrie contentamur et pro satisfactis et debite solutis nos tene- mus prefatosque domlnum regem et dominum Fernandum ac ceteros quibus ex hoc quittari spectat et debetur quittamus plenarie de eadem promittentes bona fide ipsos et eorum singulos de somma octoginta milium coronarum sepetacta quietos et expeditos habere et tenere habe- rique ac teneri facere ab omnibus quorum interest aut intererit in futurum. Datum in testimonium hujus rei sub sigillo nostro in villa nostra Brugensis octava die mensis Februarii anno Domini millesimo quadrin- gentesimo vicesimo nono. Per dominum ducem [ J. (Vestígios do selo pendente) (L. P.) 4234. XVII, 8-6 ■—- Recebimento de D. Beatriz como mulher de D. Tomás, conde de Rondei, feito pelo seu procurador Belxira. Lisboa, 14i04, Abril, 21. — Pergaminho. Bom estado. 4235. XVII, 8-7 — Contrato (traslado do) do casamento feito entre o infante D. Fernando, marquês de Tortosa, filho de el-rei de Aragão com a infanta D. Maria, filha do infante D. Pedro de Portugal. Évora, 1355, Fevereiro, 3; o traslado é de 1528, Julho, 28. — Papel, is folhas. Bom estado. Contrauto de casamento fecto amtre o ifante Dom Fernando marquês de Tortosa filho del-rey d'Aragam com a ifamte Dona Maria filha do ifamte Dom Pedro etc In Dei nomine amen. Noverint universi presentls public! instrument! serlem specturi quod anno a nativitatis domini millesslmo trecentessimo quinquagessimo quinto die lune hera prime videlicet tercla die menssis Februari in clvitate Elborensis in monasterlo fratrum minorum presen- tibus ibidem excellentissimis Dominis Alfonsso Del gracia rege Portugalie et Algarvii et Domina regina Beatrice ipsius domini regis conssorte legi- tima et Domina Eleonora Dei gratia regina Aragonum excellentissimi Domini Alfonsi regis Aragonum memorie recollende relicta ac ilustribus infantibus Domino Petro ipsorum dominorum Alfonsi et Beatrice regis 529 34
  • et reglna Fortugalie primogénito et Domino Fernando Marchione de Reuse a domino de Albarrazino ipsorum dominorum regis Alfonsi et regina Elionoris Aragonum predictorum filio et spectabilli Domina Maria ipsius domini infantis Petri filia ac ipsius domini infantis Fernandi sponssa legitima et me tabelione et testibus infra scpritis ad ea que sequin- tur vocatis speclaliter et rogatis fuit per me dictum tabelionem de pre- dictorum dominorum mandato lectum publicum instrumentum cujus tenor de verbo ad verbum sequitur in hunc modum. í Em nome de Deus amem. Saibam quantos este estormento virem que em presemça de mim Vasco Annes tabaliam geerall de noso senhor el rey nos regnos de Purtugall e do Alguarve e das terras adiamte escpri- tas segunda feira a saber biij° dias de Julho era de mill iijclRj annos peramte ho (1 v.) muito alto e muy nobre senhor Dom Afomso pella graça de Deus rey de Purtugall e do Algarve presente a muyto alta y muyto nobre senhora Dona Briatiz rainha molher do dito senhor rey Femam Pirez de Vialla cavaleiro e Pero Gonçalvez Baille geerall da muito alta e muy nobre senhora Dona Leonor rainha d'Aragam comselheiros e pro- curadores do muy nobre e muito alto infante Dom Afonso marques de Tortosa e senhor d'Albarrazim filho do muito alto e muito nobre senhor Dom Afomso rey d'Aragam a que Deus perdoee os sobreditos Fernam Pirez e Pero Gonçalvez como procuradores do dito ifamte Dom Fernando em trautamento do casamento antre o sobredito ifamte Dom Fernando e a ifamte Dona Maria filha do mui nobre e muito homrrado ifamte Dom Pedro filho primeiro herdeiro do sobredito senhor rey de Purtugall por alguas duvydas que recreceram em razam das arras que aviam de ser outorgadas da parte do dito ifamte Dom Fernando da sobredita ifamte Dona Maria e do seguramento e firmamento que compria de se fazer em rezam das ditas harras e outrosy em rezam da dote que sobredito senhor rey de Purtugall ha de dar ao dito ifamte Dom Fernando per rezam do dito casamento os sobreditos procuradores per poder de húúa procuraçam avomdosa que sobre esto mostraram scprita em purgamynho per maao de Diogo Fernandez notairo geerall nos regnos de Castella e de Leom e asynada de seu synall e seellada do seello do dito ifamte Dom Fernando em cera vermelha pendemte per fita de syrguo a quall non hera (S) rasa nem borrada nem amtrelinhada nem em nenhúa parte de sy sospeyta segundo nella parecia da qual o theor de verbo a verbo se adiamte segue fezerom preyto e menagem em mããos de Diogo Lopez senhor de Ferreira e de Fernam Gonçalvez coguomynho juraram sobre os Samtos Avamgelhos e sobre a Cruz corporalmente per elles tamjudos em nome do dito senhor ifamte e seu que ao tempo que ho dito ifamte Dom Fernando veer pera acabar seu casamento que elles façam que esse ifamte Dom Fernando dee e asyne e segure certos logares aa dita ifamte Dona Maria per que aja em comthia de seiscemtos vezes mill maravydiis da moeda de Castella aias sobreditas arras segundo custume de Portugall. 530
  • E que outrosy possa aver seguramente e sem duvyda nenhúúa pera todo sempre os fruytos e as remdas que aguysadamente recodirem dos sobre- ditos logares que asy forem dados e asynados na dita comthia. E logo os sobreditos Diogo Lopez e Fernam Gonçalvez fezeram preyto e menajem nas mããos dos sobreditos Fernam Pirez e Pero Gon- çalvez e jurarom sobre os Samtos Avamgelhos e sobre a Cruz corpo- ralmente per elles tamgudos a fazerem que o dicto senhor rey de Purtugall dee herdade no seu senhorio e dinheiros ao dicto ifamte Dom Fernando per dote e em casamento com a sobredita ifamte Dona Maria sa neta em que aja comthia de huum conto de maravydiis da moeda de Castella a saber os b® mill maravldiis em terra e villas e lugares do seu senhorio e os quinhen- tos mil maravedis (2 v.) comtamdo se hy duzemtos mill maravidiis da dita moeda que aa dita ifamte Dona Maria ficarom per morte da muy nobre e muyto homrrada ifamte Dona Costamça sa madre a que Deus perdoe e aquello que ficou pera dar a essa ifamte Dona Maria a dita senhora rainha Dona Briatiz. E que se o dito senhor rey de Purtugall ou seus herdeiros que depôs elle vierem derem ao dito ifamte ou a seus herdeiros a dita comthia dos ditos quinhentos mill maravidiis que ell leixe e emtregue ao dito senhor rey de Purtugall ou a seus herdeiros essas terras villas e lugares que lhe asy forem dadas em preço dos ditos b® mil maravydis pello dito senhor rey de Purtugall a todo tempo que lhe pagarem quiserem os ditos b® mill maravidis. Em testemunho das sobreditas cousas o dicto senhor rey por sy e os dictos Fernam Perez e Pero Gonçalvez em nome do dicto ifamte Dom Fernando e os ditos Diogo Lopez e Fernam Gonçalvez por sy requeriram a mi dito tabeliam que lhes fezesse emde senhos estor- mentos de huum teor ou mais se comprisse. Esto foy fecto na cidade de Lixboa nos paços do dicto senhor rey de Purtugall no dia e mes de hera sobreditas. Testemunhas que nesto chamadas e roguadas presemtes foram os homrrados barõões e sagees Dom Rodrigo Anes mestre da cavalaria da Hordem de Christos Mestre Afomso Doutor em degredo prior de Guimarãães Mestre Johane e Mestre Lopo das lex vassallos do dicto senhor rey e Mestre Gill seu cleriguo (S) Steve Annes Gill Vasquez de Resemde cavaleiros Gomez Vasquez proveedor do Espritall do Samto Loy de Lixboa Alvaro Gonçalvez meyrinho del rey e outros muytos. f Item o theor da procuraçam de que suso he fecta memçam segue se em esta guisa. 5 In Dei nomine Amem. Noverint universi presentis instrument! pu- blic! seriem inspecturi quod in presentia mei nottaril et testium infra scpritorum ad hoc vocatorum specialiter rogatorum inclitus dominus infans Fernandus excelssi Domini Alfomsi regis Aragonum memorie recollende fillius Dei gratia marchio de Treuse et Dominus de Albarino de certa scientia et sponte fecit constituit et hordinavit suos veros legítimos et sofficientes procuratores ac nuptias speciales de eorum industria legari- tate ac sofficientia confidens ad plenum ut pote de eis plenissimum circa 5S1
  • tratus videlicet anorabiles et discretos vlros Fernandum Petri da Ayalla militem et Petrum Gondissalvum Banllum generalem excelentlssiml Domina Eleonoris Dei gracla regina Aragonum et suum comssiliarios nostros delectos et orum (sic) quemlibet in solidum. Itaque occupantes petio conditio non existat specialiter ad offerendum nuntiandum dandum et concedendum ipsius domlni infantis nomine et vice dictum infantem dominum Fernandum spectavili Infantlsse Domina Maria nate incliti infantis domlni Petri serenlssimi primcipis et Domini Domini (sic) Alfomssi regis Portugalie et Algarvii In sponssum conjugem et virum legitimum per verba apta veri matrlmoni conssenssum exprimencia de presenti et dictam infantissam Dominam Mariam in ipsius sponsam con- jugem et uxorem et ipsum ut in uxorem Ipsius dominl infantis Fernandi expresse conssenciendum et conssenssu ejusdem Domine Marie dicttl dominl infantis vice loco ac (3 v.) nomine ac ad contrahendum vice et nomine ejusdem domini infantis cum dicta Domina Maria spomssalia et matrimonium per verba predicta vel alia sufficienttia efficaciter et rite ut firmius per sanctorum patrum cânones in contrahendis matrimonis talibus est statutum seu etiam ordinatum et per sollepnizationem et obligationem dicti matrimonii faciendis per ipsum dominum infantem in mariam (sic) ipsius ad corporale juramentum prestandum et ab ipsa Domina Maria dicto nomine recipiendum et ad dotem stipulanda et recl- piendam que ab ipsa Domina Maria vel aquacumque alia perssona sui vel ejus nomine promissa donata tradita fuerint vel etiam constituta et ad dandum constituendum et asignandum ipsi Domine Marie donationem propter nuptias arras dotalicium seu dodarium in ilia cantitate (sic) que ipsius procuratoribus vel eorum alteri expedire videbuntur et tarn pro- missam constitutam vel receptam a dicta Domina Maria vel alio ejus vel sui nomine quam arras dodarium vel donationem propter nuptias ipsius domini infantis nomine dandas asignandas vel constituendas ipsi infantisse Domine Marie sub his pactis penis conventionibus modis et conditionibus quibus cum ipsa Domina Maria vel cum ipsam dotem constituente vel constituentibus convenerint procuratores predicti vel eorum aliter asse- curare et pro assecuratione omnia bona dicti domini infantis Fernandi specialiter vel generaliter obligare et juramento corporal! in ipsius infantis animam prestando validare ac etiam confirmare concedens dans et tribuens ipsis procuratoribus et eorum cuilibet in solido plenam et liberam potestatem in predictis et circa predicta dicendi firmandi et concedendi obligandi recipiendi stipulandi conveniendi pascicendl jurandi et omnia alia faciendi (k) que idem dominus infans facere posset si per- sonaliter presens foret etiam si talia fuerint que mandatum de jure exi- gant speciale promittens michi nottario infra scprito tanquam publice perssone stipulanti nomine et vice dicte infantisse Domine Marie et omnium illorum quorum interest vel intererit ratum gratum et firmum habere perpetuo quicquid per dictos suos procuratores vel alteram eorum- dem nunciatum concessum donatum signatum juratum receptum procura- 532
  • turn et fattum fuerit in premissis sive gestum et quod in nullo tempore revocabit sub sui et suorum omnium bonorum ipotheca in cujus rey tes- timonium predictus dominus infans presentem procurationem per me noctarium infra scriptum scribi et publicari mandavit suique siglli appen- sione moniri actum est apud vallem oleti septima die menssis Junii anno a nativitate Domini millessimo trecentessimo quinquagessimo tertio pre- sentibus ínclito infante Domino Johane fratre predictis domini infantis Fernandi reverendo Petro domino. Santio episcopo Ovecensis ac honora- bilibus viris Arnaldo de Frantia juris perito Michaelle de Castro the- saurario predicte domine regine et supradicti domini infantis Femandi et Santio Garssie de Medina thesaurario predict! infantis domini Johanis tes- tibus ad predicta vocatis specialiter et rogatis et ego Didacus Fernandi de Corio canonicus Ovecensis publicus domini regis Castelle et legionis in Suria et in toto regno suus noctarius generalis predictis omnibus una cum prenominatis testibus presens interfui et ad instantiam et requisi- cionem predict! infantis Domini Fernandi hanc procurationem manu pro- pria scripsi et in hanc publicam firmam cum indeterminate super decimam nonam lineam ubi dlcitur infra scripta reddegi (4 v.) modoque consueto signo signavi in testimonio veritatis. j[ Eu Vasqu'Eannes tabaliam gerall sobredito das cousas sobreditas e cada húúa delias segundo suso som scpritas com as testemunhas sobre- ditas presente fui e do requerimento dos ditos Fernam Perez e Pero Gon- calvez procuradores do dito infante Dom Fernando este estrumento com ho theor da dita procuraçam com minha mãão própria scprevy e em elle meu synall puse que tall he em testemunho de verdade. H Quo quidem imstromento lecto et publicatum idem Dominus Fer- nandus infans volens promissa per suos procuratores predictos efficialiter adimplere consulte decreta ejus scprita dicte domine infantisse presemti et recipienti dedit nomine arrarum et pro arris ex causa matrimoni predict! sive nuptiarum predictarum sexcentos mille marabitinos usualis monete Castelle in arris et pro arris quosquidem ipsa habeat salue et secure cum omnl arrarum jure secundum consuetudine Portugalie ut in prefato publicum instromento superius est expressum in et super locis prefati Domini infantis Fernandi videlicet de Alosio arediano Camerasa Cubellus Herich Valdemar Lanuez Lamaçana Dereneth Limimana Prima Merita Lorens Sancta Linea Fabergada Fonte Longa Villa Nova Edemongaii (sic J In Cathalonia infra vigilensem diocesim constituía qulcquidem loca in continent! idem dominus infans et marchio dedlt integravit ac tradidit vel quasi arrarum nomine predictarum infantisse Domine Marie prefate cum omnibus terminis pertinenciis et appendiciis dictorum locorum et cum baronibus militibus et dominabus hominibus et feminis cristianis judeis et sarracenls cujuscunque preheminentie status et conditionis exis- tant in predictis locis et eorum terminis habitantibus et habitaturis et cum mero et mlxto inperio et alia jurisdictione (5) civille et criminali et 5SS
  • cum salvis donationibus minerls et trobis fluminibus vectigalibus reddi- tlbus exitibus et proventlbus mollendinis furnis questis preytis subssidiis ad imperius servicils servltutibus realibus et perssonalibus hostibus et cavalgatis et eorum redeptionem bovatico monecatico cevis alberglis feudis feudatarlis potestatlbus et empariis et cum omnibus aliis juribus in dictis locis eidem domino infante Fernando pertinentibus et pertinere debentibus de jure usaticiis foris usibus et consuetu- dinibus prout melius et plenis ipse dominus infans Fernandus ea in predictis locis et ratione eorum habet et habuit et habere debet et con- suevit quoquomodo se aliorum dominio et possessione quo ad premissa exuens et denudans et eadem infantissam Dominam Mariam de eis inves- tiens per traditionem hujus modi publici instrumenti eidem domine infan- tisse in signum possessionis vel quasi tradicte per eum facere inducens corporale et constituit se ejus nomine dicta loca tenere et possidere seu quasi donee possissionem corporalem ipsam apprehenderit et habuerit plenarie eorumdem pro qua habenda et recipienda possessione concessit nunc pro tunc dicte infantisse Domine Marie idem infans auctoritatem licentiam et plenum posse quod per se vel alium ejus nomine auctoritate propria omni ejus et suorum contraditione spreta posset possessionem seu quasi locorum omnium predictorum ac eorum omnium singulorum libere apprehendere et appreenssa licite retinere ad quam tradendam ipsi Domine Marie dictus dominus infans si earn per se apprehendere voluerlt ex nunc expresse se obligavit quam documque per earn inde fuerit requi- situs et quod faciet sibi fieri per homines dictorum locorum fidelitatis homagium pro ut convenit et expedient eidem Domine Marie ad perpe- tuam salvitatem arrarum predictarum (5 v.) in et super locis predictis habendam prout utilius dici et scripvi potest ad ejus securitatem et absolvi ex nunc predictos homines villarum et locorum predictorum ab omni homagio fidelitate et juramento quibus astricti erant pro predictis eidem que si quidem loca asseruit quantitatem sexcentorum milium mara- bitinorum predictorum arrarum predictarum vallere extimatione cumuni et quod eorum fructus redictus et proventus valent extimatione comuni sexsaginta mille marabitinorum predicte monete Castelle quos fructus redditus et proventus dictus dominus infans voluit et concessit quod ipsa infantissa Domina Maria habeat secure et absque dubio aliquo quan- diu dicta loca tenuerit et tenere debuerit pro arris predictis justa seriem memorati superius instrumenti et si infra unum annum a conffectione hujusmodi instrumenti continue numerandum dicta domina infantissa vel predictus dominus rex Portugalie vel regina aut Dominus infans Petrus avi et patri ejusdem vel alterlus ejus aut alius eorum loco vel nomine dixerit quod loca predicta non valent cantitatem arrarum predictarum quod idem dominus infans teneatur unum bonum et probum hominem asignare qui una cum alio elligendo per alium de premissis pro parte dicte domine infantisse secundum cumunem valorem provintie illius in qua loca predicta situata existant sub vertute juramenti prius in posse 5SJf
  • predictorum dominorum vel alterlus eorum aut deputandi ab eis ad premissa prestandi cognoscant et videant an loca predicta dictam valeant cantitatem (6) et si invenerint et declaraverint secundum dictam extima- tionem justa eorum conscientias et bonum arbitrum dicta loca cantitatem nom vallere predictam quod dictus dominus infans de aliis locis suis teneatur dare et asignare complementum in vallore deficienti usque ad sumam predictam integram domine infantisse predicte infra unius menssis spatium posteaquam per perdictos eligendos eorum declaratio prelibata eidem domino infanti Fernando fuerit denuntiata que adenda loca dictus dominus infans dare et asignare teneatur ipsi Domine Marie cum omni pleno jure et potestate juris arrarum predictarum secundum quod predicta nominata et expressata superius eidem donata et asignata existunt et si fructus redditus et proventus locorum superius expressatorum omni expenssa deduta dictorum sexsaginta mille marabitinorum non valent cantitatem predictam quod dictus dominus infans teneatur in aliis locis suis quod de eis defecerit ad cognitionem dictorum duorum visorum asignare et supplere ac in tuto ponere prout securius poterit et expedient a securitatem et salvamentum Domine Marie supradicte. Et pre predictis omnibus et singulis tenendis faciendis et complendis idem dominus infans ex virtute et potestate sibi atributa per dictum dominum regem Alfons- sum ejus genitorem in donationibus sibi factis de predictis locis et aliis civitatibus castris villis et locis eidem domino infanti Fernando donatis ac etiam ex virtute et potestate sibi ad premissa atributa per excellentissi- mum ac magnificum primcipem et dominum Dominum Petrum Dei gratia regem Aragonensem ejusdem infantis fratrem cum cartis seu instrumentis publicis (6 v.) donationum et confirmationum et cum bulla publica eorum sigillatis obligavit eidem Domine infantisse Marie predicte presemti stipu- lanti et michi notário infra scripto tanquam publice pèrssone stipulanti et recipient! ipsius domine infantisse vice ac nomine et omnium eorum quorum interest vel intererit aut interesse poterit quomodolibet in futurum omnia bona sua et singulla habita et habenda et spetialiter loca de Alosio et de mediano et alia omnia et singulla superius nominata ac quin- decim mille librarum Barchanensium de quibus dictus dominus infans justa predictorum dominorum Aragonum donationis concessionis et con- firmaciones potest pro anima sua disponere ac etiam hordinare de quibus dubitans horam moras nunc hordinando ut sibi concessum est ea ordina- tione ultime voluntatis vel inter vivos qua validiori modo securiori ac firmiori hoc potest ordinare etiam dispositione causa mortis recognos- cens se in predictis sexcentis mille marabitiniis ipsi infantisse Domine Marie arrarum ratione predictarum teneri et esse efficaciter obligatum In quibus eadem voluit posse aliquatinus defraudari voluit ac expresse concessit quod in earn casu quod dicta domina infantissa super locis superius per eum asignates vel super aliis suis bonis quoquomodo de jure vel de fato dietas arras seu earum quantitate salvas habere non posset et de eis recuperari easdem attendentes quod prius debita et injurie 535
  • sue satisfaciende quod alia pia quandocunque legata dicte domine infan- tisse pro arrarum predictarum securitate uberiori ac satisfaclone asigna- vit et etlam obligavit easdem specialiter et expresse quo casu juravit ac Sancta Dei Evangellia se hujusmodi dlsposicionem et hordlnationem tenere servare et in nullo (sic) contra venire et promajorl et habundanti cautella autione et securitate ipsius domine infantisse idem dominus infans Fer- nandus (7) pro tenendis complendis solvendis et firmiter observandis omnibus et singulis predictis in deffectum bonorum suorum predictorum tarn generalium quam specialium obligationum per eum dicte infantisse Domine Marie superius factarum dedit eidem fidemssorem seu fideiutri- cem videlicet Dominam Eleonoram reginam predictam ejus matrem pre- sentem et dictam fideiussionem et ejus honus (sic) sponte in se recipien- tem et facientem quequidem domina de beneficio Velleyani senatus consulti per me infra scriptum noctarium ad plenum certiorata et ejus tenore per me exposita diligenter et late se pro predictis in dicto deffectu bonorum dicti domini infantis predictorum tallem fideiussorem seu fideiu- tricem constituit et concessit ad predicta tenenda complenda solvenda et firmiter observanda omnia sua bona habita et habenda efficaciter obligavit quo ad predicta aserens et confitens se dedicto beneficio Valeyani et de ejus jure integre cercioratam et plene intelexisse et ejus specialem et previligiatam naturam et declarationem et certificationem de eo superius per me factis eidem predicto beneficio et omni alii juri privillegio foro et consuetudini sibi adverssus predicta vel aliquid premissorum sufraganti- bus et aserentibus ne pro dotibus fideiussores vel mandatores prestentur quorum per textu predicto vel aliquid predictorum posset inpugnare vel infringere quoquomodo renuntiavit specialiter et expresse et juravit ad Sancta Dei Evangellia per earn corporaliter tacta se circa hoc non usuram hujusmodi beneficio seu privilegio Valleriani seu alio jure vel aliqua excectione et per actis ac complectis per dictum Dominum infantem Fernandum omnibus supradictis excellentissimus ac magniflcus rex Por- tugalie et Algarvii prelibatus ad effectualem ad implectionem pro parte sui ac per eum promissorum in supra scripto instrumento contentorum pro (7 v.) cedens dedit ac tradidit ipsi Domino infanti Fernando cum dicta infamtissa Domina Maria ejus nepte incontinenti dotis nomine et pro dote ejusdem ac dicti matrimonii unum millionem seu competum mara- bitinorum predicte usualis monete Castelle videlicet in hunc modum ejus seu eorum medietatem in et super villis et locis suis sequentibus videlicet in diocesem Elborensi as Alcáçovas Terena Ferreira Evoramonte et in diocesem Colinbriensi Lousaa Arganill Pedrogom Flgueyroo Mortaagoa que villas et loca dictus infans et sui ac dicte domina infantisse heredes ex dicto matrimonio aveniente domino procreandi teneant et possideant et possideant (sic) pleno jure cum omnibus terminis et pertinenciis et apendentiis dictarum villarum et locorum et cum mero et mixto inperio et alia omni jurisditione civilli et criminali cum penssionibus et redditibus tabelionum et aliis ac cum juribus patronatus ecclesiarum prefatarum 536
  • villarum in quibus rex jus obtinet patronatus ac cum baronibus militibus et dominabus hominibus et feminis cristianis judeis et sarracenis cujus- cunque preheminentie status et conditionis existant in predictis lociis et eorum terminis habitantibus et habitaturis si et prout ad predictum dominum regem pertinent et pertinere debent et cum omnibus alliis juribus in dictis villis et locis eidem domino regi pertinentibus et pertinere debentibus de jure usaticis foris usibus et consuetudinibus prout melius et plenius ipse et sui ea in predictis locis et villis et rationem eorum habent habuerint et habere debent et consueverint quoquomodo hac tamen con- dictione adjecta quod quotienscum que predictus dominus rex Portugalie vel sui in regnis predictis heredes dicto domino infanti dederint et solve- rint quingentos mylle marabitinorum dicte (8) monete Castelle vel ejus predictis heredibus quod ipse vel ipsi dimistant vel integrent seu resti- tuant villas et loca predicta eidem predictis quingentis mille marabitinis seu medietatem millionis seu compoti supradicti asignatos et hoc omni tempore quod sibi vel suis predicti solvere voluerint quantitatem pre- dictam pro qua dicta loca sunt eidem domino infanti tradicta ac etiam asignata de quibus quidem villis et locis idem dominus rex de voluntate illustrissimi Domini infantis Petri ejus primogeniti supradicti presentis ut premictitur ac predicta et alia omnia in hoc publicum instrumento contenta expressa laudantis approvantis concedentis et firmantis per se et suos heredes cum omnibus juribus terminis pertinentiis juris- ditionibus ac allis supradictis incontinenti se exuens et denudans dictum Dominum infantem Fernandum ratione predicta de ejusdem per traditionem hujusmodi publici instrumenti eidem factam in signum possessionis corporallis vel quasi tradicte induxit ac etiam investivit et constituit se ejus nomine dietas villas et loca tenere et possidere seu quasi donee possessionem corporallem ipsem habuerit plenarum earumdem pro qua habenda et recipienda comcessit nunc pro tunc predic- tus dominus rex dicto domino infanti auctoritatem licencia et plenum posse quod per se vel alium quern voluerit ejus nomine auctoritate propria ejusdem domini regis et suorum omni spreta contraditione possit posses- sionem seu quasi villarum et locorum ac eorum reddituum jurium omnium predictorum ac eorum omnium singulorum libere apprehendere et appre- henssam licite retinere quousque et tamdiu donee de dictis quingentis mille marabitinorum pro quibus dicta loca eidem asignata et tradita existunt eidem fuerit per dictum dominum regem et suos integre satis- factum ad quam si per se apprehendere volluerlt possessionem tradendam corporaliter ipsi infanti predictus dominus rex expresse et sollepniter se et suos obligavit quandocunque (8 v.) per eum inde fuerit requisitus et absolvit ex nunc predictos homines villarum et locorum predictorum ab omni omagio dominio fidelitate et juramento quibus astricti erant pro predictis eidem vel modo aliquo obligati que siquidem ville ac loca pre- dicta idem dominus rex aseruit ipsi infanti vallere cantitatem quingen- torum mille marabitinorum extimatione comuni et quod eorum fructus 537
  • redditus et proventus valient extimatione comuni quingentorum mille marabitlnorum monete predlcte usuallis Castelle quos fructus redditus et proventus ipsi infans pro matrimoni pretactl honeribus sub portandis et heredes sui predict! pro allimentatione eorum ut eas integre habeant predictus dominus rex expresse et donationis pure titullo voluit et concessit et si infra unum annum a confectione hujusmodi ii.strumenti continue numerandum dictus dominus infans Fernandus vel alius ejus loco dixerit quod ville et loca predicta non valent cantitatem quingentorum mille marabitlnorum predictorum quod idem dominus rex teneatur unum bonum et probum hominem asignare quod una cum allio eligendo per dictum dominum infantem et pro parte ipsius secundum comunem vallorem provintie ipsius in qua loca predicta situata existunt sub virtute juramenti prius in posse predict! domini infantis aut deputandi ab eo ad premissa prestandi agnoscant et videant an loca predicta ditam (sic) valeant cam- titatem et si invenerint et declaraverint secundum dictam extimationem justa eorum consciências dicta loca cantitatem non vallere predictam quod dictus dominus rex teneatur de alliis suis locis dare asignare complemen- tum in vallore defficienti usque ad sumam (9) predictam integram domino infant! predicto infra unius menssis spatium postquam per predictos elligendos eorum declaratio prelibata eidem fuerit denunciata que habenda loca dictus dominus rex dare et asignare teneatur ipsi domino infant! cum omni pleno jure et potestate juris dotalicii predict! secundum quod predicta nominata et expressata superius eidem donata et asignata existunt et si fructus redditus et proventus locorum superius expressa- torum omni expenssa deducta dictorum quingentorum mille marabitlno- rum non valient quod dictus dominus rex teneatur in aliis suis locis quod de els deffecerit ad cognitionem dictorum duorum virorum asignare dare et suplere ac in tuto ponere ipsi domino infanti prout securius certius et expeditius fieri poterit ad securitatem et salvamentum dicti infantis supradicti et pro predictis omnibus tenendis faciendis et effectualiter absque omni questione licte vel controverssi complendis idem dominus rex obligavit eidem domino infanti omnia bona sua habita et habenda obique nec non et idem dominus rex ipsi domini infanti dedit et tradidit prelibate dotis de ea videlicet que in super inserto instrumento obligatorio fuit dare promissa aliam medietatem in pecunia numerata prout in prefato ins- trumento plenius continetur quos quidem quingentos mille marabitinos eidem domino infanti in continenti idem dominus rex numerates traddit atque solvit et dictus dominus infans per modum predictum de dote premissa reputans se contentu et integre satisfactum renuntiavit ex certa scientia et expresse exceptioni (9 v.) non numerate non recepte et non sullute sibi pecunia quingintorum mille marabitinorum dicte monete ratione dotis predicte sane cum sit rationi consonum quod pro hujusmodi dote in casu restitutionis predicte Domine Marie et illis quorum interest vel inte- resse poterit fiat obligatio côngrua debita et soficiens id circo pro secura- tione sanieri dictorum quingintorum mille marabitinorum perdictum domi- 588
  • num infantem receptorum ac etiam aliorum quingentorum mille pro quibus dicte ville eidem date et asignate existunt si ipsi domino infanti vel suis aut casum restitutionis dotis solluti fuerint gratis sponte et excerta scientia vigore et potestate donationum sibi per ilustrissimum Dominum Alfonssum regem Aragonum genitorem suum recollende memorie de certis locis fattarum et ex virtute et potestate sibi ad premissa concessa per serenissimum ac excellentissimum principem Dominum Petrum Dei gratia regem Aragonum ejusdem infantis fratrem cum instrumentis publicis donationum et confirmationum cujus bulia plúmbea sigillatis cum hoc presenti publico instrumento in perpetuo valituro obligavit dicte infantisse Domine Marie presenti et stipulanti et omnibus suis generaliter omnia bona sua presentia et futura et spetialiter loca predicta videlicet de Alosio mediano camarasa Oubellg (?) Heriech Baldamar Lanuez Lamaçana Vernech Lamina Prina Neruca Lorens Sancta Linea Fabrigada Fontelonga Villa Nova Mongari sub hoc videlicet modo quod si contingerlt ipsum premori sine liberis quod abssit ex eodem matrimonio pariter pro- creatis seu prolle etiam remanente quod id quod de dicta dote per ipsum receptum fuerit seu (10) alios loco sui ipsi infantisse Domine Marie presenti et stipulanti restituatur integre et complete verum si memoratam infantissam premori contingerit prole ex ambobus superstite promisit dictam dotem reddere dicte proli cui excerta scientia predictus dominus rex eandem voluit apllcari et acquiri integraliter et ex toto ceterum si eandem infantissam Dominam Mariam premori contingerit prole quod Deus avertat ex eodem matrimonyo genito non stante quicquid receptum et habitum fuerit de dote preffato promisit nomine suo et suorum succes- sorum dicto domino regi Portugalie presenti et stipulanti nomine suo et subccessorum suorum in regnum reddere et restituere integraliter et complete quod nisi fecerit prefata infantissa Domina Maria si eundem infantem Dominum Fernandum premori contigerit liberis extantibus vel non extantibus aut predictus dominus rex Portugalie vel successor suus in preffato regno in casu quo contingerit dictam infantissam premori prolle legitima non extante habeatis et teneatis omnia predicta loca tantum et tandiu donec dos recepta cum dapnis et interesse fuerit integre restituti que quidem loca in continenti mandavit voluit ac sollem- niter promisit preffatte Domine Marie infantisse et predicto domino regi Portugalie presentibus et stipulantibus et aliis ut superius est expressum tradi per ipsam et illos suis casibus jam dans (f) possidenda et quod faclat sibi fieri per alcaides seu Castellanos et homines predictorum locorum ad hoc potestatem habentes fidellitatis omagium ut convenit et expetit eidem domine infantisse et preffato (10 v.) domino regi et successoribus suis ad perpetuam securitatem dotis recepte predicte in et super locis predictis habendam prout utillius firmius et securius scripvi potest de cujus securitate et si contingat quod per preffata loca specialiter obligata ipsius dotis restituende in casibus predictis non sit plena securitas attributa obligavit se infantisse Domine Marie et predicto domino regi 5S9
  • presentibus et stipulantibus nomine suo et eorum quorum interest quod asignavit et specialiter obligavit alia loca sua per que possit dos eadem plenarie in dictis casibus securari ut firmius et securius scribi poterit ut in aliis superius jam est dictum et ad securiorem firmyorem et pleniorem omnium premissorum firmitatem serenyssimus princeps Dominus Alfons- sus Portugalie et Algarviii rex illustris et Domina regina Beatrix ejusdem regis conjux legitima ac Domina Eleonor regina Aragonum excellentissimi Domini Alfonsy regis Aragonum felicis recordationis relicta ac inclitus infans Dominus Petrus ipsorum dominorum regis Alfonssy et Beatricis regina Portugallie primogenitus et Dominus Fernandus marchio de Reusie et dominus de Albarrazino ipsorum dominorum regis Alfonsi et regina Leonoris Aragonum predictorum fillius et prefata infantissa Domina Maria concesserunt promiserunt laudarunt et se obligarunt et tactis sacris Sant- tis Avangelliis jurarunt omnia singulla superius contenta tenere complere servare et teneri servari (11) et compleri facere justa posse et nullo modo contra ea facere vel venire aliquo tempore vel modo. Acta fuerunt hec Elbore loco die hera mensse et anno superius annotatis. Testes qui presentes fuerunt venerabiles providi et discreti viri Domini Johanes Alfonsi de Alboquerque Johanes Alfonsi episcopus Elbo- rensis Johanes Martini episcopus visensis Didacus Lupi Fernandus Guns- salvi Cogomynho Johanes Coelho et Stephanus Coelho Martinus Alfonsi Brito Martinus de Oliveira milites Rodericus Alfonsi Pimentell comen- dator de Mertolla magister Alfonsus prior ecclesia Sancte Marie Vima- ranensis magister Johanes legum et alii plures. Ego vero Valascus Johanes serenissimi principis et domini domini Alfonsi Dei gratia Portugallie et Algarvii regis illustris tabellio gene- rallis in predictis regnis suis hiis omnibus et singullis una cum dictis et aliis testibus presens fuit et dictum instrumentum in tribus folliis cum dimidia ipsius libri manu mea scrips! et hie signum meum apposui quod talle est in testimonium veritatis. Treladado e comcertado per mandado del rey noso senhor com o propio originall que se achou na Torre do Tombo e vay scprito em omze folhas com esta em xxbiij» de Julho de 1528. Thome Lopez (B. R.) 4236. XVn, 8-8—-Contrato (traslado do) feito entre el-rei D. Fer- nando de Portugal e el-rei D. João de Castela, a respeito do casamento da infanta D. Beatriz, filha de el-rei de Portugal. Badajós, 1383, Maio, 25. — Papel. 43 folhas. Bom estado, (i) (i) O original deste contrato é o documento com a cota XVII, 6-10 que vem copiado a pgs. 198-B41, deste volume, motivo por que não vem transcrito aqui. 51,0
  • r 4237. XVII, 8-9 — Contrato de casamento da infanta D. Joana, filha de el-rei D. Duarte de Portugal, com o rei de Castela, D. Henrique. Lisboa, 1455, Janeiro, 22. —■ Papel. 7 folhas. Bom estado. Jhesus (i) En el nombre de la Santa Trenitad Padre y Fijo Spiritu Santo un solo Dios y de la Sefiora Virgen Maria Su Madre manifesto y conoscido sea a quantos esta carta y publico ynstrumento vieren como entre el muy alto y muy excelente y muy poderoso don Alfonso por la gracia de Dios rey de Portugal y dei Algarbe sefior de Cepta y (?) don Fernand Lopes de Lorden bachiller en decretos thesorero en la iglesia mayor de la cibdad de Segovia y capellan mayor del muy alto y muy excelente y muy poderoso sefior don Enrrique por la gracia de Dios rey de Castilla y de Leon y etc y de su Consejo en su nombre y como su embaxador y procurador fueron concordados y afirmados ciertos capítulos y apunta- mientos sobre el casamiento que se agora por la gracia de Dios espera faser entre el dicho sefior rey de Castilla y la muy yllustre y esclaresclda sefiora la infante dona Johana hermana dei dicho sefior rey de Portogal en presen- cia de mi Martin Alvares escudero de casa dei dicho sefior rey de Portogal y escrivano de su camera y notário publico por su actoridad [ ] (2) en todos sus regnos y sefiorios el qual dicho enbaxador y procurador mostro luego en presencia de mi el dicho notário una carta de procuracion fecha en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla la qual era signada y sellada dei verdadero sello de sus armas puesto en cera colorada dentro en una caxa redonda de paio y pendiente en seda colorada de la qual procuracion y capítulos y profacion dellos su thenor es este que se adelante sygue. Conoscida cosa sea a todos los que la presente vieren como nos don Enrrique por la gracia de Dios rey de Castilla de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilla de Cordova y etc porquanto mediante Nuestro Sefior Dios es fablado y tractado casamiento entre nos y la muy yllustre infante dona Johana nuestra muy cara y muy amada prima fija dei muy esclarescido don Duarte rey de Portogal y de la muy esclarescida reyna dona Leonor nuestros muy caros y amados tios que Dios aya hermana dei muy esclarescido don Alfonso rey de Portogal mi muy caro y amado primo y hermano. Y porque sobre las fablas y apunta- mientos en ella ávidos por parte nuestra nos enbiamos al dicho rey de Portogal a don Fernand Lopes de Lorden bachiller en decretos thesorero en la yglesia de Segovia nuestro capellan mayor y de nuestro Consejo con ciertos artigos de creencla confiando de la diligencia y yndustria y fidelidad dei dicho don Fernand Lopes nuestro capellan mayor y de (') Ern letra diferente como titulo: —O publico comtrauto do casamento dei rey Don Afonso com a rainha Dona Joana (a) Palavra ilegível porque o papel está deteriorado. Talvez seja eivei. 5Jfl k
  • nuestro Consejo por la presente revocando qualesquíer poderes que en esta causa ayamos dado y otorgado a qualesquier personas puesto que por vertud de los poderes por nos y en nuestro nonbre ayan contractado fablado y apuntado qualesquier cosas tocantes al dicho casamiento damos poder y facultad al dicho don Fernand Lopes nuestro capellan mayor y de nuestro Consejo pera que con el dicho rey de Portogal nuestro muy caro y muy amado primo y hermano y con la dicha (1 v.J yllustre infante dona Johana nuestra muy cara y muy amada prima o con qualquier dellos o con qualesquier personas en su nonbre pueda contractar apuntar fablar y concertar qualesquier cosas acerca dei dicho casamiento dote y arras y lo a ello anexo mantenimientos gracias y donaciones que por rason dei dicho casamiento devamos de faser y complir con la dicha infante o con el dicho rey de Portogal nuestro muy caro y muy amado primo y hermano y la dicha ynfante deva faser y conplir con nos por razon dei dicho casamiento y porque cerca dello en nuestro nonbre pueda afrentar firmar y concertar qualesquier capítulos y concertamientos con qualesquier vínculos fuerças y firmesas y renunciaciones que al dicho nuestro capellan mayor blen visto fuere y la calidad de fecho requlere o requeriere lo qual todo lo quel dicho nuestro capellan mayor tractare concertare firmare y asignare acerca de lo sobredicho en nuestro nonbre nos por la presente desde agora y por entonces al tienpo que ello fuere dicho y fecho y tractado o firmado lo avemos y seguramos de lo aver por rato y grato estable firme y valedero como sy nos mismo en persona lo fablasemos y tractasemos y concertasemos firmasemos y asegurasemos y prometemos y seguramos por nuestra fe real como rey y sefior que asi lo tememos y guardaremos y conpliremos y faremos tener y guardar y conplir como por el dicho nuestro capellan mayor fuere trac- tado concertado firmado y segurado y que non yremos ni pasaremos contra ello nin contra cosa alguna nin parte dello por ningund tienpo nin en alguna manera de lo qual mandamos dar esta nuestra carta fir- mada de nuestro nonbre y sellada con nuestro sello. Y mandamos al notário apostolico nuestro secretario de yuso contenido que la signase de su sygno que fue fecha en la dicha noble clbdad de Segovia a veynte y dos dias dei mes de agosto afio dei nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y cinquenta y quatro anos presentes los muy venerables y circunspectos don Alfonso Vasques abad de Parrases nuestro confesor y el licenciado Andres de la Cadena y Alvar Mufios de Villa Real nuestro registrador para todo lo sobredicho llamados y espe- ciamente rogados. Yo el rey y yo Martin Ferrandes de Vilches canonigo en las iglesias de Toledo y de Jahen notário publico por las actoridades apostólica y imperial secretario y chanceller del muy alto y muy esclares- cido sefior rey don Enrrique en uno con los sobredichos testigos al otorgamiento dei dicho poder y a los dichos prometimientos y fe real y a todas las otras cosas de suso contenidas presente fuy y de manda- miento dei dicho muy yllustre sefior rey este presente ynstrumento firmado 5Jf2
  • de su nonbre flse (2) escrivir y en nota Jo redusi y torne y de mi sefial y nonbre acostunbrados lo signe y firme en testimonio de verdad rogado y requerido. Martinus Fernandi apostolicus et inperialis notarius y mas estava en la dicha procuracion una sefial grande que parescía de notário publico y dentro en ella desia Martinus y ai pie delia desia Fernandi. Sygue se el traslado de los capitulos y de la profacion dellos. En el nonbre de Dios amen. Capitulos y apuntamientos sobre el casamiento que se agora por la gracia de Dios espera faser entre el muy alto y muy excelente y muy poderoso seftor don Enrrique por la gracia de Dios rey de Castilla y de Leon y etc y la muy yllustre y esclarescida sefiora la infante dona Johana fija de los muy virtuosos y de loada memoria don Duarte rey que fue de Portogal y reyna dona Leonor su muger cuyas animas Dios aya y hermana del muy alto y muy excelente el muy poderoso sefior don Alfonso por la gracia de Dios rey de Portogal y etc y sobre las cosas al dicho casamiento anexas y dei dependientes tractados concordados y concluydos entre el dicho sefior rey de Portogal y mi don Fernand Lopes de Lorden bachiller en decretos thesorero en la iglesia mayor de la cibdad de Segovia capellan mayor del dicho sefior rey de Castilla y de su Consejo los quales tracte con- corde concluy como embaxador y procurador suficiente pera todo lo que de yuso es escprito dei dicho sefior rey de Castilla y en su nonbre. Primeramente fue concordado y concluydo entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que con la gracia de Dios se aya de faser y faga casamiento por palabras de presente entre el dicho sefior rey de Castilla y la dicha sefiora infante en la horden y forma que manda la Santa Iglesia de Roma. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que fecho asi el dicho casamiento el dicho sefior rey de Cas- tilla aya de rescebir y tener en sus regnos casa y camera a la dicha sefiora infante como su muger puesto que con ella non le sea dado ni prometido alguna dote por el dicho sefior rey de Portogal nin por ella ni por otro alguno por su parte porquanto por el amor y debdos que entre los dichos reyes y ynfante ha al dicho sefior rey de Castilla plase de casar con la dicha sefiora infante sin alguna dote y se contentar de la dicha sefiora solamente. (2 v.) Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Por- togal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Castilla aya de dar y de en arras a la dicha sefiora infante por sy y sus herederos por honrra de su persona veynte mill florins de oro y en oro del cufio dei rey de Aragon con este entendimiento que puesto que por costunbre o ley de los regnos de Portogal 51,3
  • o de Castilla los florins de Aragon tengan alguna cierta tasa o valla que por ellos se aya de pagar que tales leyes nin constunbres non ayan logar en este caso mas todavia el dlcho sefior rey de Castilla y sus herederos sean thenudos a pagar los en oro como en cima es declarado los quales veynte mill florins la dicha sefiora Infante avera en todo caso ora sean nascidos dellos fijos lo que Dios otorgue o non sean finido acabado o separado el dlcho matrimonio por qualquler modo que sea. Y sy por ordenança de Dios aconteciere que este matrimonio se parta por muerte de la dicha sefiora Infante sus herederos delia ora sean fijos o qualesquier otros que segund dispuslclon de derecho sus bienes ayan de heredar ayan las dichas arras asi que venldo el tlenpo de las tales arras se averen de pagar los dichos veynte mill florins sean pagados a la dicha sefiora infante o a sus herederos como cosa de su verdadero património. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que por conservacion y segurança de las dichas arras fuese enpeflada y obligada como luego enpefio y obligo a la dicha sefiora infante y a sus herederos dbdad Real que agora es dei dicho sefior rey de Castilla y en sus regnos con todos sus tierras y términos y juredicion cevil y criminal alta y baxa y mero y mixto inperio rentas patronadgos de iglesias y conplidamente con todos los derechos y pertenencias que agora el dicho sefior rey de Castilla en ella ha y deve aver de guisa que ella aya y posea la dicha cibdad con todos sus pertenencias y cosas sobredichas como al libre y entero sefiorio delia pertenesce y deve pertenescer salvo aquellas rentas y cosas que son tan conjuntas a la corona real y estado de los reys de Castilla que nunca las ovieron las reynas de Castilla que antes delia fueron nin les fueron dadas nin por ellas poseydas en los logares y tierras que les dados fueron por segurança y conservacion de sus arras y que la dicha cibdad le sera entregada con este entendimiento que las rentas al sefiorio delia pertenescientes que la dicha sefiora infante o sus herederos ovieren non se ayan de descontar (S) en las dichas arras ni en parte delias porque el dicho sefior rey de Castilla por mi su pro- curador fase luego desde agora de todas Isis dichas rentas juredicion y cosas sobredichas libre donacion y merced a la dicha sefiora ynfante y a sus herederos fasta le ser pagados los dichos veynte mill florins sin alguno dellos quedar por pagar los quales le seran pagados dei dia quel dicho matrimonio fuere finido por muerte de alguno dellos o por otro alguno modo fasta un afio conplido los quales veynte mil florins puesto que pagados sean sy el matrimonio fuere partydo por muerte dei dicho sefior rey de Castilla al dicho procurador y enbaxador plase y en nonbre dei dlcho sefior rey de Castilla otorga que Ia dicha sefiora infante tenga por ende la dicha Cibdad Real en toda su vida con todas sus tierras y términos juredicion rentas y derechos asi y tan conplidamente como sy los dichos veynte mill florins non fuesen pagados. E muriendo la dicha 5U
  • sefiora infante despues de los dichos veynte mill florins ser pagados entonces la dlcha Cibdad Real finque libre y desenbargada al rey de Castilla que aquel tienpo fuere. Las quales rentas aya libremente pera sy sin en algund tienpo ser thenuda por sy nl por sus herederos faser delias restituclon porquanto al dicho sefior rey de Castilla plase que las aya en el caso sobredicho en toda su vida delia pera ayuda de su mantenimiento puesto que los dichos veynte mill florins sean pagados como dicho es. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla que la dlcha sefiora ynfante aya y le sea dada como le luego en nonbre del dicho sefior rey de Castilla sus tierras términos juredicion civil y criminal alta y baxa patronadgos de iglesias y todas las rentas delia y derechos asl y tan conplidamente como en cima es dicho y decla- rado de Cibdad Real salvando las cosas que son tan conjuntas a la corona y estado real de los reyes de Castilla que non acostunbraron ser dadas a las otras reynas que fasta aqui fueron en los logares y tierras que les por su camara fueron dados la qual villa de Olmedo la dicha sefiora infante avera solamente en su vida y despues de su muerte non la ayan sus herederos mas finque libremente al dicho sefior rey de Castilla y a sus subcesores y aver la ha en su vida como dicho es puesto quel dicho sefior rey de Castilla primero que ella fallesça contanto que ella non case y biva onestamente. E porquanto esta villa de Olmedo fue dote de la sefiora dona Blanca fija del sefior rey de Navarra y por ventura el dicho sefior rey o la dicha sefiora su fija pretenderan en ella aver derecho fue concordado (3 v.) y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla que sy tal cosa fuese y la dicha sefiora infante por la dicha rason la non quisiere aver o tener que el dicho sefior rey de Castilla de a la dicha sefiora infante otra tal y tan buena y tan rentosa villa como ella y en tan buena comarca. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla que el dicho sefior rey de Castilla mande asentar y scan asen- tados en sus libros a la dicha sefiora infante un cuento y quinientos mill maravedis de la moneda agora contente en sus regnos. Los quales ella avera en cada un aflo pera ayuda del mantenimiento de su persona y casa y le seran librados en tales logares y rentas que le sea fecho dellos buen pagamiento y especialmente le seran librados todos en las alcavalas y tercias de Iglesias y qualesquier otras rentas que al dicho sefior rey pertenescieren o pertenescer puedan en la dicha Cibdad Real y villa de Olmedo y otros qualesquier logares que ella en los dichos regnos em algund tienpo toviere asy las dichas alcavalas y tercias de Iglesias y otras rentas 35 51,5
  • de los dichos logares las quales al dicho sefior rey pertenescen tanto non rindieren quales sea en ellos librado tanta quantia quanta rindieren a la mas que fallesciere le sea librado en otro logar o logares mas comar- canos a alguno de los otros sus logares de la dicha sefiora infante donde le sean bien pagados. El qual cuento y quinientos mill maravedis ella avera en toda su vida con las condiciones y manera que en cima es dicho en la villa de Olmedo puesto quel dicho sefior rey de Castilla primero que ella fallesça y avera los dichos un cuento y quinientos mill maravedis desde este primero dia de enero en que agora estamos dei afio dei nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y ciquenta y cinco afios en adelante. E desde este mismo dia avera las rentas que despuees dello rendieren la dicha Cibdad Real y la villa de Olmedo o de otra villa que en su lugar fuere dada segund en cima es declarado en el quinto capitulo y todo lo que le fuere devido deste afio de los dichos maravedis al tienpo de su entrada en los regnos de Castilla le sera pagado dende en cinquenta dias. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que ella d) pueda llevar consigo destos regnos de Portogal fasta dose donsellas y una honrrada duefia y mas su ama pera la servir y aconpafiar y de otras mugeres mas baxas pueda llevar quantas viere que pera servido de su casa y camera le conplieren. Las quales donsellas y duefias y otras mugeres el dicho sefior rey de Castilla mandara bien tractar agasajar y galardonar de su servido cada una en su grado y esto a costa dei dicho sefior rey de Castilla. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que la dicha sefiora infante pueda llevar consigo destos regnos de Portogal aquellos omens y servidores quales y quantos viere que pera servido de su persona y casa cunplen y pueda poner en todas sus tierras y casa todos los oficiales quales y como le ploguiere portogueses o Castellanos afuera aquellos oficiales que segund costunbre de los regnos de Castilla son llamados mayores. Los quales despues que ella fuere con el dicho sefior rey de Castilla seran puestos a juysio de amos salvo chanceller mayor y contador mayor y thesorero mayor y despensero mayor los quales la dicha sefiora infante pueda poner agora y sienpre libremente quales le ploguiere. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que tanto que la dicha sefiora infante entrare en los dichos regnos de Castilla luego sea avida por natural dellos y aya todos los previllejos y honrras y libertades que las reynas naturales de los dichos 546
  • regnos han pero que sy algunos previllejos son otorgados a las reynas estranjeras los quales las reynas naturales de los dichos regnos de Castilla non han que ella use dellos y los aya como reyna estranjera y eso mismo todos los omens y mugeres de qualquier condicion que sean que con la dicha sefiora Infante binleren puesto que Castellanos non sean seran ávidos por naturales de Castilla como sy Castellanos fuesen y averan los dichos previllejos y libertados como los naturales de los dichos regnos de Castilla han. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla que por mayor abondamiento el dicho sefior rey de Castilla resciba por sy a la dicha sefiora ynfante en publico por su muger segund la ordenança de la Santa Madre Iglesia de Roma del dia que ella entrare en sus regnos fasta treynta dias puesto que ya por mi su procurador la tenga rescebida en estos regnos de Portogal por palabras de presente. (4 v.) Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Por- togal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que sy Dios hordenare que el dicho sefior rey de Castilla fallesça de la vida deste mundo primo que la dicha sefiora infante ella se pueda partyr de los regnos de Castilla y se venir pera Portogal o pera otra alguna parte qual le ploguiere syn le ser puesto enbargo a ella nin a los que con ella vinieren nin a cosa alguna que ella o ellos tengan o consigo queran llevar syn ser thenuda a pedir licencia al rey que en aquele tienpo fuere. E que puesto que se asy parta syn licencia dei rey que por ende non sea desapoderada de Cibdad Real nin de la villa de Olmedo o de otra que le en su logar sea dada nin de otro qualquier logar o logares que aquel tienpo toviere nin de las rentas juredicion y dere- chos de cada uno de los sobredichos logares nin en alguna parte la obligaclon de sus arras asi personal como real sea menguada o yrritada mas sienpre finque firme pera ella y sus herederos puesto que antes de su partyda o despues aya entre los dichos sefiores reyes guerra lo que Dios defienda y tanbien aya sienpre el dicho cuento y quinientas mill maravedis en cada un afio en su vida solamente y non mas en el caso sobredicho que en cima es declarado. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que sy el matrimonio entre el dicho sefior rey de Castilla por sy o por su procurador y la dicha sefiora infante fuere celebrado por palabras de presente y por algund caso non fuere consumado seyendo ella ya entregada al dicho sefior rey de Castilla o a lo menos entrada en sus regnos pera le ser entregada o estando por el dicho sefior rey de Castilla o por sus naturales que ella non vaya a su poder o a sus regnos que ella aya por ende todas sus arras y la dicha Cibdad Real en la forma 51,7
  • que en cima es declarado. E tanbien aya la dicha villa de Olmedo o otro logar que le por ella fuere dado y el dicho un cuento y quinientas mill maravedis en cada un afio pera su mantenimiento segund en cima es declarado las quales arras Cibdad Real o villa de Olmedo o logar que por ella le fuere dado segund en cima es dicho y un cuento y quinientas mill maravedis aya asi y tan conplidamente en este caso como sy el dicho matrimonio perfeitamente fuese consumado y ella a los dichos regnos de Castilla fuese y en ellos morase. (S) Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Por- togal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que dei dia que la dicha sefiora infante fuere rescebida por palabras de presente por mi en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla fasta cinquenta dias primeros siguientes quel dicho sefior rey de Castilla por mayor firmesa enbie al dicho sefior rey de Portogal dos cartas firmadas de su nonbre y selladas con su sello de piorno y aprovadas por los perlados y grandes de sus regnos segund se acostunbra en ellos de aprovar los semejantes previllejos y cartas que los reyes de Castilla en semejantes casos y grandes fechos acostunbran de faser y dar asi que realmente y con efeito seran entregadas al dicho sefior rey de Portogal por las quales el dicho sefior rey de Castilla aprueva y confirma el casamiento por mi en su nonbre fecho con la dicha sefiora infante por palabras de presente y aprovara y confirmara el y los perlados y grandes de sus regnos esta concordança y capitulos en cima y ayuso escpritos segund el dicho costunbre y prometera por sy y por sus subcesores por juramento de ios Santos Evangelios por sus manos corpo- ralmente tanjidos y por su fe real que los conpllra y guardara y fara conplir y guardar en todo y cada una cosa bien fiel y verdaderamente a todo su conplido poder toda la sobredicha concordança y capitulos. E non enbiando asi el dicho sefior rey de Portogal las dichas dos cartas dentro en los dichos cinquenta dias luego por ese mismo fecho incurrira en pena de cient mill doblas de la banda de oro de la moneda agora corriente pera el dicho sefior rey de Portogal y pera pagamlento de la dicha pena prometo y otorgo en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Portogal avra por ella y en precio delia la Cibdad de Toro que es dentro en los dichos regnos de Castilla con todas sus rentas derechos patronadgos jurediciones criminal y cevil alta y baxa mero y mixto inperio y con todas sus tierras y términos y logares a ella pertenescientes y con su Castillo y fortalesa. Las quales cient mill doblas pagadas al dicho sefior rey de Portogal el dexara la dicha cibdad desenbargada con toda su tierra fortalesa y pertenencias al dicho sefior rey de Castilla la qual pena pagada o non pagada este contracto y cada una parte deli finque sienpre firme y en su fuerça. E puesto quel dicho sefior rey de Portogal aya la dicha cibdad de Toro sea sienpre dei seflorio de Castilla y aun que fuese guerra entre los dichos regnos 51,8
  • r lo que Dios defienda la dicha cibdad con su fortalesa juredicion rentas y pentenencias non sea tirada al dicho sefior rey de Portogal nin por otra alguna cosa non seyendo de la dicha cibdad y fortalesa fecha guerra notoriamente al dicho sefior rey de Castilla o a sus (5 v.) naturales nin pueda ser puesta conpensacion al dicho sefior rey de Portogal de los fructos y rentas que delia oviere porquanto la ha en precio de las dichas cient mill doblas de pena. Iten fue concordado y firmado por el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Portogal aya de fomescer y aderesçar y fornesça a la dicha sefiora infante de vestidos y baxielas y panos de armar y todos los aderesçamientos de su persona camara y casa segund su arbitrio y segund al estado de los dichos sefiores reyes y sefiora ynfante pertenesce las quales cosas todas quel dicho sefior rey de Porto- gal a la dicha sefiora ynfante diere y ella consigo Uevare el dicho sefior rey de Castilla non sea thenudo a restituyr en algund tienpo mas todo lo que la dicha sefiora levare sera suyo delia y en su poder y disporna dello como le paresciere y ploguiere y el derecho otorga y bien asy todo lo que la dicha sefiora infante adqueriere mueble o rays por donacion dei dicho sefior rey de Castilla o de otra alguna persona o por otro qualquier modo que sea sera syenpre suyo y en su poder y fara dello libremente todo lo que quisiere. Iten fue concordado y firmado entre el dicho sefior rey de Portogal y mi el dicho embaxador y procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que el dicho sefior rey de Portogal aya de enbiar y enbie a la dicha sefiora infante a su costa aconpafiada y guardada de tales y tantas personas como requiere los estados de los dichos sefiores reyes y sefiora infante a que ella parta destos regnos de Portogal pera yr su camino derecho a los regnos de Castilla dei dia quel desposorio fuere fecho por palabras de presente fasta ochenta y un dias la qual fara acon- pafiar de las dichas personas fasta Cibdad Rodrigo o fasta otro logar alguno dei dicho sefior rey de Castilla qual a el ploguiere contanto que non sea mas luene dei estremo de Portogal de lo que es Cibdad Rodrigo al qual logar el dicho sefior rey de Castilla enbiara aquellas personas y tantas como viere que a su real estado cunple pera alli les ser entregada la dicha sefiora infante por aquellos que por mandado dei dicho sefior rey de Portogal con ella fueren. Las quales personas estaran alli prestas en el dicho logar quando la dicha sefiora infante a el llegare de guisa que ella y los que con ella fueren non esten alli por ellas (6) aguardando algund dia. E tanto que la dicha sefiora infante fuere entregada a los quel dicho sefior rey de Castilla por ella enbiare el dicho sefior rey de Portogal non sera mas thenudo a faser despensa alguna a la dicha sefiora infante nin aquellos y aquellas que con la dicha sefiora infante en los dichos regnos de Castilla ovieren de quedar. 549 L
  • Iten fue concordado y firmado entre el dicho senor rey de Portogal y mi el dicho enbaxador y procurador en nonbre del dicho senor rey de Castilla que por este contracto y capítulos el dicho sefior rey de Portogal se parta como luego dixo que se partya del contracto y capitulos y cada una parte dellos que entre el y el dicho sefior rey de Castilla por Rabi Yuce su procurador y enbaxador seyendo príncipe sobre el dicho casa- mlento y cosas a el tocantes fueron concordadas y concluydos y por el dicho sefior rey de Castilla y aaquel tienpo príncipe firmados y jurados y que los revocava y avia por ningunos y que non usaria mas dellos nin de cosa alguna nl parte dellos el nin la dicha sefiora infante su hermana nln otre por el nin por ella en juysio nin fuera de juysio. Los quales capitulos y apuntamientos el dicho sefior rey de Portogal dixo presente mi el sobredicho notário y testigos yuso nonbrados que el por su parte los aprovava y confirmava y le plasia estar por ellos y prometio por su fe real de los conplir y mantener en todo y cada una parte dellos en aquello que a el tocava y pertenescla faser. Eso mismo los aprovava y confirmava en nonbre de la dlcha sefiora infante como su curador que es y en su nonbre prometia de los ella mantener y conplir en lo que a su parte delia tocava faser. E que le plasia y prometia que non los cunpliendo el pagar de pena al dicho sefior rey de Castilla cin- quenta mill doblas de oro de la vanda seyendo por el dicho rey de Cas- tilla conplidos y mantenidos los dichos capitulos en aquello que segund ellos a el tocava y conplia faser y supllo qualquier defallescimiento de fecho y de derecho que en estos capitulos sea porquanto dixo que queria que valesen non enbargando qualesquier derechos opiniones de doctores ordenaciones y estilos que contra ello sean. Los quales ávidos aqui por espresos los revocava que non oviesen logar en este caso. (6 v.J E el dicho don Fernand Lopes enbaxador del dicho sefior rey, de Castilla en su nonbre y como su procurador otorgo y confirmo los sobredichos capitulos y prometio quel dicho senor rey de Castilla estara por ellos y los conplira y manterna en todo y en cada una parte dellos por sy y por sus herederos y non yra contra ellos nin parte dellos por sy nin por otre de fecho nin de derecho mas enteramente los guardara y manterna en lo que a el segund la forma de los dichos capitulos toca y pertenesce faser so pena de cinquenta mill dcblas de oro de la vanda pagadoras al dicho sefior rey de Portogal sy el por su parte los dichos capitulos cunpliere y suplira en las cartas de retificacion que enbiara al dicho sefior rey de Portogal qualquier defeito que de derecho o de fecho en este contracto y capitulo sea segund que en cima el dicho sefior rey de Portogal suplio al qual dicho sefior rey de Portogal plase yarn! el dicho enbaxador y procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla que pagada la dicha pena por qualquier de las partes que en ella cayere o non pagada que los dichos contracto y capitulos finquen syenpre firmes y valiosos. E prometio mas el dicho enbaxador y procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla a mi el sobredicho notário publico resa- 550
  • blente la dicha promision en nonbre de la dicha sefiora Infante que el dicho sefior rey de Castilla le conplira y guardara todos estos capitulos y cada una parte dellos segund en ellos es contenido en lo que a el toca y pertenesce conplir y segund por el dicho enbaxador es prometido en nonbre del dicho sefior rey de Castilla al dicho sefior rey de Portogal y so la dicha pena la qual pagada o non pagada el dicho contracto y capi- tulos fincaran firmes y valederos. Testigos que para esto llamados y rogados fueron presentes don Fernando fijo del conde de Arroyolos y don Martyn conde de Atuguia y don Alvaro de Castro camarero mayor del dicho sefior rey de Portogal y de su Consejo y Diego Suares de Alber- gueria y Pero Vasques de Merlo regidor de su justicia en la su casa de lo cevil de la cibdad de Lixbona y Femand Gonçalves de Miranda (7) y el Doctor Johan Fernandes de Sylveyra todos del Consejo del dicho sefior rey y Ruy Galvan su secretario y Alvar Garcia de Cibdad Real secretario del dicho sefior rey de Castilla. Fecho fue este ynstrumento por mi el dicho notário publico en la noble cibdad de Lixboa en los palacics dei dicho sefior rey de Portogal veynte y dos dias dei mes de enero afio del nascimiento dei Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y cinquenta y cinco anos. El rey Ferdinandus thesaurarius capellanus maior (B. RJ 4238. XVII, 8-10 — Carta pela qual el-rei D. Henrique de Castela fez seu procurador D. Fernão Lopes de Lordem para tratar do casamento com a infanta D. Joana, filha de el-rei de Portugal. Segóvia, 1454, Agosto, 22. — Pergaminho. Bom estado. Conoscida cosa sea a todos los que la presente vieren como nos don Henrique por la gracia de Dios rey de Castilla y de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilla de Cordova etc porquanto mediante Nuestro Sefior Dios es fablado y tractado casamiento entre nos y la muy illustre infante dofia Juana nuestra muy cara y muy amada prima fija dei muy esclare- cido don Duarte rey de Portugal y de la muy excelente reyna dofia Leonor mi muy caros y muy amados tios que Dios aya hermana dei muy esclarecido don Alfonso rey de Portugal mi muy caro y muy amado primo y hermano. Et porque sobre las fablas y apuntamientos en ello ávidos con parte nuestra nos enviamos al dicho rey de Portugal a don Firnand Lopes de Lorden bachiller en decretos thesorero en la iglesia de Segovia nuestro capellan mayor y dei nuestro Consejo con ciertas cartas de creencla et confiando de la industria diligencia y fidelidad dei dicho don Firnand Lopes nuestro capellan mayor y el nuestro Consejo. 551
  • Por la presente revocando qualesquier poderes que en esta causa ayamos dado y otorgado a qualesquier personas puesto que por virtud de los tales poderes por nos y en nuestro nombre ayan contractado fablado y apuntado qualesquier cosas tocantes al dicho cazamiento damos poder y facultad al dicho don Fernand Lopes nuestro capellan mayor y dei nuestro Consejo para que con el dicho rey de Portogal nuestro muy caro y muy amado primo et hermano et con la dicha illustre infante dofia Juana nuestra muy cara y muy amada prima o con qualquier dellos o con otras qualesquier personas en su nombre pueda contractar apuntar fablar y concertar qualesquier cosas cerca dei dicho casamiento dote y arras y lo a ello anexos mantenimientos gracias y donationes que nos por razon dei dicho casamiento devamos fazer y compllr con la dicha infante o con el dicho rey de Portogal nuestro muy caro y muy amado primo y hermano. Et la dicha infante deva fazer y com- plir con nos por razon dei dicho casamiento. Et para que cerca dello en nuestro nombre pueda assentar firmar y concertar qualesquier capitulos y concertamientos con qualesquier vinculos fuerças firmezas y renuncia- ciones que al dicho nuestro capellan mayor bien visto fuere y Ia qualidad dei fecho requiere o requeriere lo qual todo que el dicho nuestro capellan mayor tractare concertare firmare y asegurare cerca de lo susodicho en nuestro nombre nos por la presente desde agora y por entonces al tiempo que ello fuere dicho y fecho o tractado y firmado lo avemos et assegu- ramos de lo aver por rato grato stable firme y valedero como si nos mesmo en persona lo fablassemos tractassemos concertássemos firmás- semos y assegurássemos. Et prometemos y asseguramos por nuestra fe real como rey y seflor que lo assi tememos guardaremos y compliremos y faremos tener y guardar y conplir como por el dicho nuestro capellan mayor fuere tractado concertado firmado y assegurado y que non iremos ni passaremos contra ello ni contra cosa alguna ni parte dello por ningund tiempo ni en alguna manera. De lo qual mandamos dar esta nuestra carta firmada de nuestro nombre y sellada con nuestro sello y mandamos al notário apostolico nuestro secretario de yuso contenido que la signasse de su signo. Que fue fecha en la muy noble cibdad de Segovia a veinte y dos dias dei mes de agosto afio dei nascimiento de Nuestro Seflor Jezus Christo de mil y quatrocientos y cinquenta y quatro afios. Presentes los mui venerables y circunspectos don Afonso Vasques abbad de Panuses confessor nuestro el licenciado Andres de la Cadena dei nuestro Consejo y Alvar Mufios de Villa Real nuestro registrador pera todolo sobredicho por testigos llamados especialmente y rogados. Yo el rey Et yo Martin Fernandes de Bilches canonigo en las iglesias de Toledo y de Jaen notário publico por las auctoridades apostólica y impe- 552
  • rial secretario y chanciller del dicho mui alto y muy esclarecido sefior rey dom Henrique en uno con los sobredichos testigos al otorgamiento del dicho poder et a los dichos prometimientos y fe real et a todas las otras cosas suso contenidas presente fui et de mandamiento del dicho muy illustre sefior rey este presente instrumento firmado de su nombre fise y escrevi y en nota lo reduxe y tome et de mi signo y nombre acos- tumbrados lo signe y firme en testemonio de verdad rogado y requerido. Martinus Fernandi apostolicus et imperialis notarius. (Sinal público) Fernandi (B. R.) 4239. XVII, 8-11 — Bula do Papa Leão X a respeito do casamento de el-rei D. Manuel com D. Leonor, infanta de Castela. Roma, 1518, Julho, 15. — Papel. Bom estado. Leo Episcopus servus servorum Dei claríssimo in Christo filio nostro Emanueli Portugalie et Algarbiorum regi illustri et dilecte in Christo filie nobili mulieri Leonore clare memorie Philippi Hispaniarum regis catholic! nate salutem et apostolicam benedictionem. Oblata nobis nuper pro parte vestra petitionis series continebat quod vos videlicet in Christo fill Emanuel rex qui quondam Elisabeth et Ma- riani sorores et clare memorie Ferdinandi regis et Elisabeth regine Cas- telle et legionls regnorum filias uxores jam defunctas ex dispensatione apostólica habuisti et in Christo filia Leonora que carissime in Christo filie Joanne eorundem regnorum regine catholice et earundem uxorum sorores nata existis ex certis rationabillbus causis desideratis invicem matrimonialiter copular! sed quia duplici tertio et forsam etiam duplici quarto consanguinitatls ac similiter secundo af finita tis ex proveniente quod tu in Christo filia Leonora et Elisabeth ac Maria uxoris dum vixe- runt secundo consanguinitatis gradibus eratis conjuncte invicem estis conjunct! vestrum in hac parte desiderium ad implere non potestis dis- pensatione apostólica super hoc non obtenta. Quare pro parte vestra nobis fuit humlliter suplicatum ut nobis super hoc de opportune dispensa- tions gratia providere de benignitate apostólica dignaremur nos igitur pre- missis et certis aliis nobis expositis hujusmodi suplicationibus inclinati vobiscum si est ita tuque in Christo filia Leonora propter hoc rapta non fueris ut predictis et forsan quibusvis aliis consanguinitatis vel affinitatis citra tamen secundum gradum impedimentis consanguinitatis et affini- tatis hujusmodi non obstantibus matrimonium inter vos contrahere et in eo postquam contractum fuerit remanere libere et licite valeatis consti- tutionibus et ordinationibus apostolicis ac in provincialibus et synodalibus conciliis editis generalibus vel specialibus ceterisque contrariis nequaquam 55S
  • obstantibus de specialis dono gratie dispensamus prolem exhujusmodi matrimonio suscipiendam legitimam nunciando. Datum Rome apud Sanctum Petrum anno incamationis Domine millesimo quingentesimo decimo octavo decimo septimo kalendas Julii pontificatus nostri anno sexto. Albergatus. (B. RJ 4240. XVII, 8-12 — Procuração de el-rei de Castela para se tratar do casamento da infanta D. Leonor. Saragoça, 1518, Maio, 18. —Papel. 2 folhas. Bom estado. Selo de chapa. Don Carlos por la gracia de Dios rey de Castilla de Leon de Aragon de las dos Cecilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Sevilla de Cordova de Corcega de Murcia de Jaen de los Algarves de Algezira de Gibraltar y de las Islas de Canaria y de las índias islãs y terra firme, dei mar oceano conde de Barcelona sefior de Viscaya y de Molina duque de Athenas y de Neopatria conde de Ruys- selon y de Cerdania marquez de Oristan y de Gociano archiduque de Austria duque de Borgofla y de Bravante conde de Flandres y de Tirol etc porquanto entre nos y el sereníssimo y mui excelente princepe y rey de Portugal nuestro muy caro y muy amado hermano y tio esta hablado y platicado el cazamento del y de la muy illustre dona Lionor infanta de Castilla de Leon de Aragon etc nuestra muy cara y mui amada fija y hermana sobre el qual casamiento se l'a de fazer contrato assiento y capitulation segund que las cosas dei fueren concordadas y assentadas para lo que se requiere nuestro poder bastante y cumplido fecho en forma devida por ende notorio sea a todos los que la presente vieren que nos confiando de las personas fidelidad y prudência dei muy reverendo en Chrlsto padre cardenal de Tortosa inquisidor mayor destos nuestros regnos de Castilla y de Aragon nuestro muy caro y muy amado amigo y de Guillelmo de Croy sefior de Chierve duque de Sora almirante de Nápoles y nuestro camarero mayor y contador mayor de Castilla y de Maestre Juan Le Sauvaige sefior d'Exaubeque y nuestro grand chanceller por esta nuestra presente carta les damos y otorgamos todo nuestro poder comprido entero libre y bastante segund que mejor y mas compli- damente le podemos y devemos dar y otorgar y en tal caso se requiere de fecho y de derecho y los fazemos ordenamos y constituímos nuestros procuradores generales y especiales en tal manera que la generalidad no deruegue a la especialidad ny la especialidad a la generalidad para que ellos por nos y en nuestro nombre puedan tratar assentar concordar y capitular todas las cosas de qualquier natura qualidad condicion y importância que sean tocantes y complideras al dicho 551,
  • casamiento con Alvaro da Costa embaxador y procurador del dlcho sereníssimo rey de Portugal nuestro hermano y tio por vertud del poder que para ello tiene del tenor y con las clausulas en esta nuestra carta contenidas y que puedan capitular assentar concordar prometer y jurar en nuestro nombre que nos faremos que la dicha muy illustre infanta dona Lionor nuestra hermana se desposara agora con el dicho serenissimo rey de Portugal nuestro hermano y tio por palabras de futuro y avida la despensacion que el nuestro muy Santo Padre para ello ha de otorgar se despora y casara con el por palavras de presente fazientes matrimonio segund orden de la Santa Madre Iglesia de Roma y que nos lo faremos compliremos y guardaremos con las condiciones pactos vínculos y so las penas y firmezas que por los dichos muy reve- rendo Cardenal y Gulllelmo de Croy y maestre Joan Le Sauvaige nuestros procuradores fuere assentado concordado y capitulado como si por nos en persona fuesse fecho y les damos todo nuestro poder complido para que sobre el dicho casamiento dote assiento mantenimiento arras y corregimen- tos y sobre todas y qualesquier cosas a el tocantes y complideras en qual- quier manera que sea puedan assentar concordar y afirmar y en nuestro nombre assienten concorden y afirmen (1 v.) todas y qualesquier capi- tulaciones contratos escripturas y obligaciones de qualquier natura y qualidad que sean con aquellas penas firmezas pactos vinculos condiciones y renunciaciones que a ellos visto fuere y bien pareciere et ansi mismo que puedan prometer y concordar que nos en persona otorgaremos todo lo que por ellos acerca dei dicho casamiento fuere prometido assentado capitulado firmado y concordado. Otrosi que puedan jurar en nuestra alma que guardaremos cumpli- remos y manternemos realmente y con effecto todo lo que assi por ellos fuere concordado assentado y capitulado sin cautela engaflo ny dissimula- cion alguna et que non yremos ny vernemos contra ello ni contra parte alguna dello so aquellas penas que por los dichos nuestros procuradores fueren puestas y concordadas et para todo lo que dicho es les damos y otorgamos todo nuestro poder complido y libre y general administracion et prometemos y seguramos por e3ta nuestra presente carta de tener y guardar complir y mantener realmente y con effeto todo lo que por los dichos Cardenal y Guillelmo de Croy y Mestre Joan Le Sauvaige nuestros procuradores sobre el dicho casamiento fuere concordado assentado capitulado prometido segurado otorgado y jurado de qualquier natura qualidad y inportancia que sea y de lo avermos por grato y rato firme y valioso y de non yr ny venir contra ello ni contra parte alguna dello en tiempo alguno ny por alguna manera so obligacion expressa que para ello fazemos de todos nuestros bienes patrimoniales y de la corona ávidos y por aver los quales todos expressamente para ello obligamos. Et por certenidad de todo lo sobredicho mandamos fazer esta nuestra carta firmada de nuestro nombre y sellada con el nuestro sello. 555
  • Fecha en la cibdad de Saragoça a diez y ocho dias dei mes de maio dei afio dei nacimiento de Nuestro Sefior Jhesus Christo de mill y qui- nientos y diez y ocho afios. Yo el rey Yo Christoval de Barroso secretario dei rey nuestro sefior la hize escrivir por su mandado. [Tem na segunda folha um selo de chapa], (B. R.) 4241. XVII, 8-13 — Capítulos sobre o casamento de D. Leonor, irmã de el-rei de Castela, com el-rei de Portugal, D. Manuel. Saragoça, 1518, Maio, 22. — Papel. 4 folhas. Bom estado. Porquanto por la gracia de Nuestro Sefior entre el muy alto y muy poderoso catholico rey don Carlos rey de Castilla de Leon de Aragon de Nápoles de Granada de Navarra etc de la una parte y el muy alto y I r v'* poderoso sefior don Manuel rey de Portogal y de los Algarves etc de la 1 - j. fJi , otra viendo ser ansy complidero al servicio de Dios y al bien y sosiego de sus reynos y deseando el deudo y amor que entre ellos ha ser acrecen- tado es tratado y concordado que el dicho sefior rey de Portogal se haya de desposar y casar con la illustrissima y muy eccelente sefiora dofia Lionor infanta de Castilla de Leon de Aragon etc hermana dei dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc el qual mando al reverendíssimo en Christo padre cardenal de Tortosa enquisidor general d'Espafia y a Guillelmo de Croy sefior de Chierve duque de Sora almirante de Nápoles y su camarero mayor y contador mayor de Castilla y a maestre Juan de Sauvaige sefior d'Escaubeque y su grand chanceler que en su nombre por vertud dei poder que para ello tlenen de Su Alteza juntamente con Alvaro da Costa camarero y armador mayor y embaxador dei dicho sefior rey de Portogal y su procurador que dei es para esto especialmente deputado que fiziessen y concordassen assentassen y capitulassen el dicho desposorio y casamiento y todas las cosas para ello necessárias y complideras que ellos entendiessen que se devian assentar y capitular para que el dicho desposorio y casamiento huviesse entero effecto y lo que acerca dello es concordado assentado y capitulado por los dichos reverendíssimo Cardenal Guillelmo de Croy y maestre Juan de Sauvaige y Alvaro da Costa en nombre de los dichos sefiores sus constituyentes por vertud de los dichos poderes que dellos tienen los quales mostraron y cuyos originales quedaron entregues conviene a saber el dei dicho sefior 556
  • rey de Castilla de Leon etc en poder de Alvaro da Costa y el dei dicho sefior rey de Portogal a los dlchos Cardenal y Guillelmo de Croy y Maestre Juan Le Sauvalge es lo seguiente Primeramente es concordado y assentado que el dicho Alvaro da Costa por vertud dei poder que dei dicho sefior rey de Portogal tiene jurara que el dicho sefior rey de Portogal se desposara y casara con la dicha seílora infanta dofia Lionor luego que sea venida la dlspensaclon que nuestro muy Santo Padre ha de otorgar para (1 v.) el dicho matri- monio la qual el dicho sefior rey de Portogal sea Obligado de ganar y aver a costa de su fazienda. Otrosy es concordado y asentado quel dicho sefior rey de Castilla de Leon etc en presencia del dicho Alvaro da Costa jurara que fara que la dicha sefiora infanta dona Lionor su hermana se casara con el dicho sefior rey de Portogal luego que sea venida la dicha dispensacion. E lo mismo jurara la dicha sefiora infanta que se casara con el dicho sefior rey de Portogal como dicho es. Otrosy es concordado y asentado que luego que sea venida la dicha dispensacion el dicho sefior rey de Portogal por su procurador y la dicha sefiora infanta en persona se hayan de desposar y desposen por palabras de presente que fagan matrimonio segund orden de la Santa Madre Iglesia de Roma y que el dicho matrimonyo y casamento dei dicho sefior rey de Portogal y de la dicha sefiora infanta dona Lionor se haya de celebrar y celebre en haz faziendo sus velaciones segund orden de la dicha Santa Madre Iglesia dientro de dos meses despues de avida la dicha dispen- sacion. Otrosy es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Castilla de Leon etc enbiara la dicha sefiora infanta su hermana fasta la raya dentre anbos los dichos reynos de Castilla y de Portogal dientro de los dichos dos meses como comple a su estado donde el dicho sefior rey de Portogal o las personas que el para ello enbiare en su nombre la hayan de reciblr y reciban como comple a su estado. Otrosy es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Castilla de Leon etc de y pague al dicho sefior rey de Portogal o a quien su poder hubiere con la dicha sefiora infanta dona Lionor su hermana en dote y casamento dozientas mill doblas de oro castellanas al precio que valieren al tiempo de la paga y que el dicho sefior rey de Portogal haya de tomar en cuenta de las dichas dozientas mil doblas el oro y plata y joyas que la dicha sefiora infanta consigo levare contanto que las dichas joyas no pasen de valor de diez mill doblas las quales dozientas mil doblas sea Obligado de pagar el dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc en tres afios primeros seguientes que començaran a correr desde el dia que sera consumado el dicho matrimonio (8) en un afio conviene a saber acabado el dicho afio despues de la consumacion dei dicho matrimonio la primera paga de aquel afio que es la tercia parte de las dichas dozientas 557
  • mil doblas en el qual tercio se descontara el terclo de lo que valiere el oro y plata y joy as sobredichas y los otros dos tercios de las dichas dozientas mill doblas se pagaran en los dos anos luego seguientes conviente a saber en cada un aiio un tercio como dicho es y no havra en esto logar ny pre- judique qualquier tassa o estimacion fecha por los dichos reyes en sus reynos y qu'el dicho sefior rey de Portogal sea Obligado de dar su carta de paga al tiempo que recibiere las dichas pagas en publica forma de como las recibe para en pago de la dicha dote. E el dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc y los dichos Cardinal y Guillelmo de Croy y maes- tre Juan de Sauvaige en su nornbre prometen y seguran por esta presente escritura que dara y pagara realmente y con effecto al dicho sefior rey de Portogal o a quien su poder huviere las dichas dozientas mil doblas castellanas de buen oro y justo peso en el tiempo que dicho es. Otrosy es concordado y asentado que sy acaesciere dissolucion dei dicho matrimonio lo que a Dios no plega quel dicho sefior rey de Portogal y sus herederos y sucessores sean obligados a restituyr y pagar y por esta presente escritura el dicho Alvaro da Costa como su procurador en su nombre segura y promete y se obliga quel dicho sefior rey de Portogal y sus herederos y sucessores restituyran y pagaran realmente y con effecto a la dicha sefiora infanta dona Lionor y a sus herederos y suces- sores dientro de quatro afios luego seguientes despues que fuere dissoluto el matrimonio lo que Dios no quiera todolo que huviere recebido de la dicha dote. Otrosy es concordado y assentado quel dicho sefior rey de Portogal haya de dar y de en arras a la dicha sefiora infanta por honra de su persona sesenta y seys mill y seiscientas y sesenta y seys doblas y dos tercios de dobla de la vanda castellanas en buen oro y justo peso que es el tercio de la dicha dote en oro y plata al precio que valieren al tienpo de la paga como dicho es en la paga de la dote las quales dichas doblas o su justo valor como dicho es la dicha sefiora infanta dofia Lionor havra por arras en todo caso agora (Sv.) sean nacidos delia hijos que Dios otorgue o non fimdo y acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier manera que sea salvo sy la dicha sefiora infanta falesciere prlmero quel dicho seflor rey de Portogal en el qual caso no havra arras y biviendo caso que la dicha sefiora infanta haya de aver las dichas arras ser le an pagadas a ella o a sus herederos como cosas de su proprio matrimonio dientro de los susodichos quatro anos contados desde el dia que el matrimonio fuere dissoluto. E sy al tiempo que el matrimonio fuere soluto no fuere pagada toda la dicha dote havra la dicha sefiora infanta y ser le a restetuydo por arras en el caso que las haya de aver otro tanto delias como montare al respecto de lo que fuere pagado de la dote en manera que siendo pagada la primera paga de la dote le sea pagada la tercia parte de las arras y asy de las otras pagas y el dicho Alvaro da Costa en nombre dei dicho sefior rey de Portogal por esta presente escri- tura promete y se obliga que el dicho sefior rey su constituyente lo 558
  • fara y compllra asy realmente y con effecto segund en este capitulo se contiene. Otrosy es concordado y asentado que el dicho seflor rey de Castilla de Leon de Aragon etc haya de fornecer y adereçar a la dicha sefiora infanta dona Lionor su hermana de vestidos y atavios de su persona y camara y casa segund cuya hermana es y con quien casa y todo lo que ansy le fuere dado y ella consigo levare a los dichos reynos de Portogal no sea el dicho seflor rey de Portogal Obligado a lo restituyr en algun tiempo mas todo aquello sea suyo delia y este en su poder y disporna dello como le pluguyere y el derecho lo otorga. E bien asy todo lo que la dicha sefiora Infanta adqueryere mueble o de raiz por donacion del dicho seflor rey de Portogal o de otra persona alguna o por otro qualquier modo que sea slenpre suyo y lo terna en su poder y tara dello libremente todo lo que quisiere contanto que en las cosas que asy le fueren dadas se guarde la forma de la donacion y las leyes del reyno en las cosas de la corona. Otrosy es concordado y asentado que el dicho seflor rey de Castilla de Leon de Aragon etc dara a la dicha seflora infanta dona Lionor su hermana para la governacion y sustentacion de su casa dos quentos de maravidis en cada un afio situados en lugares que le sean ciertos y seguros. (S) Otrosy es concordado y asentado que el dicho seflor rey de Por- togal dara a la dicha sefiora infanta dofia Lionor las terras que agora tiene la seflora reyna dona Lionor su hermana sy vacaren luego en vacando de la forma y manera que agora ella las tlene y possee. E entre- tanto que las dichas terras no vacaren sea obligado el dicho seflor rey de Portogal y sus herederos y sucesores de dar a la dicha seflora infanta dona Lionor para la governacion y sustentacion de su persona y casa en cada un afio otro tanto quanto es el justo preclo y valor de lo que rentan las dichas terras en cada un afio fasta que vaquen y vengan a su poder. Otrosy es concordado y asentado que el dicho seflor rey de Portogal se obligara y segurara y el dicho Alvaro da Costa en su nombre por esta presente escritura se obliga y segura que el dicho seflor rey su consti- tuyente por su falescimento dexara y dara para el fljo mayor varon que dentre el y la dicha sefiora Infanta dona Lionor naciere ochocientas mill doblas de oro castellanas o su justo preclo y valor en rentas o terras lugares y vassallos qual el dicho seflor rey de Portogal mas quisiere y esto allende de las dichas dozientas mill doblas de la dote de la dicha sefiora infanta dofia Lionor las quales ochocientas mill doblas o su justo precio y valor como dicho es se pagaran al dicho fljo mayor en quatro aflos primeros seguientes contados desde el dia dei falecimento dei dicho seflor rey de Portogal syendo el dicho fijo mayor al tiempo dei dicho fale- cimento de edad de diez y seys aflos y no lo seyendo començar se an de contar los dichos quatro aflos de la paga desde el dia que compliere los 559
  • dichos diez y seys afios en adelante. E por falescimento del dicho fljo mayor quedaran las dichas ochoclentas mill doblas o su justo preclo y valor como dicho es a los herederos que del decendieren. Otrosy es concordado y asentado que luego que la dicha sefiora infanta fuere desposada por palabras de presente con el dicho seflor rey de Portogal sea avida por natural de los dichos reynos de Portogal y haya todos los previlegios honras y liberdades que han las reynas de Portogal pero sy algunos previlegios son otorgados a las reynas estran- geras de los quales no gozan las naturales de los dichos reynos que ella los haya y goze dellos como estrangera y asy mesmo todos los hombres y (Sv.) mujeres de qualquier condicion que sean que con la dicha sefiora infanta fueren puesto que sean estrangeros sean ávidos por naturales de los dichos reynos de Portogal como sy fuesen verdaderamente natu- rales dellos y havran los dichos previlegios y libertades como los natu- rales y estrangeros. Otrosy es concordado y asentado que sy Dios ordenare que el dicho sefior rey de Portogal falezça desta vida presente primero que la dicha sefiora infanta que ella y sus fijos y criados se puedan partir de los dichos reynos y sefioryos de Portogal queriendo lo fazer y se puedan venir a Castilla o a otra parte para donde les pluguiere sin les ser puesto enbargo en ello ny a los que con ella vinyeren ny en cosa alguna que ella o ellos tengan y consigo querran traher sino ser obligada de aver licencia dei rey de Portogal que en aquel tiempo fuere pero sea tenida de gelo fazer saber primero y puesto que se parta sin licencia del rey que no sea por se ansy partir desapoderada de ninguna cosa de las que en el dicho reyno de Portogal toviere agora sean cibdades o villas y lugares o de otra qualquier qualidad que sean ny de las rentas jurisdicion y derechos delias ny de parte alguna dello ny por ello sea menguada o anulada en todo ny en parte alguna la obligacion de su dote y arras para ella y a sus herederos puesto que antes de su partida y despues haya entre los dichos sefiores reyes guerra lo que a Dios no plega. Otrosy es concordado y asentado que las pazes antiguas que entre los reyes de Castilla y de Portogal fueron assentadas y confirmadas con todos los pactos vínculos firmezas y condiciones en ellas contenidas se confirmaran por los dichos sefiores reys sus constituyentes y desde agora los dichos Cardinal y Guillelmo de Croy y maestre Juan le Sauvaige y Alvaro da Costa en su nombre las assientan y confirman. E allende desto por el grand devdo y amor que entre los dichos sefiores hay y por otras muchas razones y respectos agora de nuevo concordan y asentan de se ayudar cada y quando fuere menester para la defension de sus proprios estados y se ayudaran segund el caso le requeriere (4) syendo primera- mente para ello requeridos lo qual faran y compliran entera fiel y verda- deramente sin arte ny engafio y sin cautela alguna segund que mas largamente en otra capitulacion que sobre este capitulo se fara sera contenido. 560
  • E nos los dichos Cardenal Guillelmo de Croy y maestre Juan le Sau- vaige y Alvaro da Costa en nombre de los dichos sefiores nuestros cons- tituyentes asentamos y otorgamos todos los capitulos de suso escritos y todas law cosas en ellos y en cada uno dellos contenidas y prometemos y seguramos y nos obligamos en el diçho nombre que los dichos sefiores nuestros constituyentes faran compliran guardaran y pagaran real- mente y con effecto cessante todo fraude dolo y cautela todo lo contenldo en esta capitulacion conviene a saber cada uno dellos lo que le pertenece y Incumbe de fazer complir y guardar segund y en la forma y manera que en ella se contiene. E que no yran ny vernan contra ello ny contra parte alguna dello en tiempo alguno ny por alguna manera para lo qual obligamos los bienes de los dichos sefiores nuestros constituyentes muebles y rayezes havidos y por aver patrlmoniales y fiscales y de la corona de sus reynos. E por mayor firmeza de todo lo susodicho juramos a Dios y a su Santa Cruz y a los Santos quatro Evangelios por nuestras manos corporalmente tocados en nombre y en las animas de los dichos sefiores nuestros cons- tituyentes por vertud de sus poderes que para ello especialmente tenemos que ellos y cada uno dellos teman y guardaran inviolablemente esta dicha capitulacion a buena fe y sin mal engafio y sin arte y sin cautela alguna. E otrosy yo el dicho Alvaro da Costa embaxador y procurador dei dicho seflor rey de Portogal prometo y me obligo en su nombre que el aprovara ratificara firmara y otorgara de nuevo esta capitulacion y todo lo en ella contenido y cada cosa y parte delia y prometera y se obligara y jurara de la guardar y complir por lo que a el atafie y incumbe de fazer. E que dara y entregara y fara dar y entregar esta capitulacion aprovada ratificada jurada y firmada de su nombre y sellada con su sello al dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc desde el dia desta capitulacion en quarenta dias despues seguientes y que lo mismo la aprovara ratificara y confirmara el sefior príncipe de Portogal su fijo y se (IfV.) obligara y jurara de la complir y guardar por lo que a el toca. E otrosy nos obligamos en los dichos nuestros nombres que cada y quando cada uno de los dichos sefiores nuestros constituyentes quisieren que de todo lo susodicho se fagan instrumentos y escrituras publicas que cada una de las dichas partes los otorgara y aprovara ratificara y jurara delante notários y testigos en publica forma segund que en tales casos se acostunbra fazer y por seguridad de todo lo suso fezimos y firmamos dos traslados desta dicha capitulacion de un tenor para cada una de las partes el suyo firmados de nuestros nombres fechos y otorgados en la cibdad de Saragoça a vente y dos dias dei mes de mayo afio dei nacimento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill y quinientos y diez y ocho anos. A. Cardinalis d Ertusensis G. de Croy Johanes Le Sauvaige Alvaro da Costa. 561 36
  • Yo Christoval de Barroso secretario del rey de Castilla de Leon de Aragon etc my seilor hago fe que fuy presente a esta capitulaclon y vy concordar assentar otorgar segurar prometer y jurar los capítulos suso escritos y todalas cosas y cada una delias en ellos contenidas por los sobredichos procuradores en nombre de los seiiores sus constituyentes de suso nombrados todo ansy y de la manera que en los dichos capitulos se contiene y en testimonio de verdad firme aqui de my nombre requerido por los sobredichos. Cristoval de Barroso (B. R.) 4242. XVII, 8-14 — Capítulos sobre o casamento de D. Leonor, irmã do rei de Castela, com el-rei de Portugal, D. Manuel. Saragoça, 1518, Maio, 22. —• Papel. 3 folhas. Bom estado. Nota: Este documento não foi copiado porque è igual ao anterior. 4243. XVII, 8-15 — Instrumento de posse que o capitão Francisco de Sá tomou do reino de Sunda em nome de el-rei D. João III. Sunda, 1527, Julho, 29. — Papel. 2 folhas. Bom estado. Saybham quamtos este estromemto de feee (sic) e posse reeall virem que no anno do naclmemto de Nosso Senhor Jhesuu Christo de mill e quynhemtos e vimte e sete annos aos vimte e nove dias do mes de Julho do dito anno estamdo o senhor Framcisquo de Saa capitão mor desta armada surto no porto e ryo do Padrram terra e reyno de Çumda e loguo no dicto dia o dito capitam mor com todos os capitãees e fidalguos e cavaleyros e escudeyros e homens d'armas sahyo em terra com bam- deyra reeall dei rey Dom Joham nosso senhor e levou huum padram de pedra de cinquo ate seis palmos em comprimento e douos (sic) ou douos e meo em larguo e de húQa bamda hyam escopidas as quynas reeaes do dito senhor e da outra parte ha cruz de Nosso Senhor Jhesu Christo o quall dicto padram loguo peramte toda ha sobredicta gencte (sic) mandou chamtar em terra tomamdo posse reeall por Sua Alteza dizemdo em alta voz que ele punha aly aquele padram e tomava posse reeall em nome de Sua Alteza por o dicto reyno e terra lhe pertemcer asy por ser de sua comquista e demarcaçam como per vertude de huum comtrauto que Amrique Leme fidalguo da casa do dicto senhor fez com Ragee Mulydiar rey de Çumda na era de myll e quynhemtos e vimte e dous anos e o comcelto foy que dava luguar que fizesem forta- leza e loguo se poos padram em Calapa tomamdo posse reeall por el rey nosso senhor vlmdo ao hasemtar dele dous mamdaretes por mandado do rey. E asy asem taram de dar a el rey nosso senhor duas mill sacas de pimenta e isto em memtres se ha fortaleza nam fazya e depois de feyta que darya mais o quall trebuto e vasalagem loguo no dicto anno 562
  • e era sobredicta começou ha paguar ao Amrique Leme o dicto trebuto e depois na era de mill e quynhemtos e vimte e tres anos hachegou ha Çumda Ambrosyo do Reguo e o rey da dicta terra mamdou recado por ele que viesem fazer a dicta fortaleza e loguo o dicto capitam (1 v.) mor mamdou a mym Afomso de Magualhãees puprico tabeliam desta armada que pasase loguo hum estromemto ou estromentos ou quamtos necesarios lhe fosem de como ele chamtava aly aquele marco e tomava posse reeall em nome de Sua Alteza com os testemunhos dos capitãees e fidalguos e cavaleyros e escudeyros e mestres e pilotos a saber Duarte Coelho capitam da nao Samta Ofemca (sic) e com o teste- munho de Amtonio de Saa capitam da gualeota Sa'myguell e com o testemunho de Joham Morreno capitam da nao Samtiaguo e com o testemunho de Gonçalo Vaaz Coutinho capitam da fusta Santa Clara e com o testemunho de Framcisquo de Mello capitam da caravella Hanunciada e com o testemunho de Alvaro Borgees capytam da fusta Santa Catarina e com o testemunho de Fernam Gill de Magualhães feytor da dieta armada e com o testemunho de Lopo da Guarna e de Joham Jacome e escrlvãees da dicta feytorya e asy com os testemunhos de todos os outros fydalguos e cavaleyros e escudeyros e pesoas acima nomeadas pera mamdar a el rey nosso senhor e lhe fazer saber como em nome de Sua Alteza tem tomado posse do dicto reyno o quall eu dicto puprico tabeliam que ao presente estava fiz o presente estromento e o escrivy e o treladey do propio oryjenall e o asyney no dicto dia e mes e ano era sobredicta de meu puprico synal que tal he. (Sinal público) (B. R.) 4244. XVII, 8-16 — Carta executória de uma carta apostólica pela qual D. António, filho do infante D. Luís, foi provido de comendatário perpétuo do mosteiro de Nossa Senhora de Pombeiro, Ordem de S. Bento, arcebispado de Braga. Lisboa, 1561, Junho, 18. — Papel. 2 folhas. Bom estado. 4245. XVII, 8-17 — Auto de recebimento da princesa D. Joana, filha do imperador Carlos V, com o príncipe D. João, filho de el-rei D. João III. Toro, 1552, Janeiro, 11. — Papel. 8 folhas. Bom estado. In Dei nomine amen. Notorio sea a todos los que el presente publico instrumento vieren como en la ciudad de Toro de la diocese de Çamora a onze dias dei mes de enero del afio dei nascimlento de Nuestro Salvador Jesu Christo de mill y quinientos y cinquenta y dos estando en el aposento de la serenissima y excellenttissima princesa y seflora infante dofia Juana hija legitima y natural de los invictissimos muy 56S
  • altos y muy poderosos seíiores el emperador don Carlos Quinto deste nombre y la emperatriz dofia Ysabel que aya sancta gloria reyes de Castilla de Aragon de Leon de las dos Sicilías de Hierusalem etc nuestros seflores y estando presentes el sereníssimo muy alto y muy poderoso sefior el principe don Philippe primogénito heredero destos reynos nuestro sefior y otros grandes y personas illustres dellos parescio presente el illustre Lorenço Pirez de Tavora del Consejo dei serenissimo muy alto y muy poderoso sefior don Juan rey de Portugal y de los Algarves etc* y su embaxador y presento una scriptura firmada de su real mano y dei serenissimo sefior principe don Juan hijo natural y primogénito dei dicho sefior rey y de la sereníssima muy alta y muy poderosa sefiora dofia Catalina reyna de Portugal y de los Algarves etc* scripta en papel en lengua portuguesa sellada con el sello dei dicho sefior rey y refren- dada de Pedro d'Alcaçova Carneiro su secretario en que el dicho serenis- simo sefior principe don Juan con voluntad approbacion y consentimiento dei dicho serenissimo sefior rey de Portugal su padre da poder al dicho embaxador Lorenço Pyrez de Tavora para que en su nombre se despose por palabras de presente con la dicha sereníssima sefiora infante dofia Juana y assi mismo presento una bulia de nuestro muy Sancto Padre Paulo Papa Tertio de felice memoria scripta en pergamino sellada con su sello de piorno pendente en que Su Sanctidad dispensa y quita qualesquier impe- dimentos de consanguinidad o affinidad o en otra qualquier manera que aya o impida el dicho matrimonio. Lo qual entrego en memos de mi el secretario y notário puprico infra scripto (1 v.) para que leyesse publicamente el dicho poder y declarasse lo contenido en la dicha bulia y constando como consto a sus altezas notoriamente y como cosa sabida y cierta ser el dicho Lorenço Pirez de Tavora y contenido en el dicho poder y no estar el dicho poder roto ni cancellado ni en ninguna parte sospechoso sino tal que se le devia dar entera fee fue leydo por mi el dicho secretario y declarado en summa en lengua Castellana lo contenido en la dicha bulla para que por todos en commun fuese entendido . Cuyo tenor dei dicho poder y bulia uno en pos de otro de verbo ad verbum es este que se sigue: En nome de Deos amen. Saibhão quantos a presente scriptura de poder e procuração virem como no anno do nascimento de Nosso Senhor Jesu Christo de mill quinientos y cinquoenta y huum annos ao xxij dias do mes de Dezembro em a vila d'Almeirim nos paços do muito alto e muito poderoso senhor Dom Joham rey de Portugal e dos Algarves dáquem e dálem maar em Africa senhor de Guine e da conquista naveguação e comercio de Ethiopia Arábia Persia e da índia nosso senhor estando ho dicto senhor presente e a muyto alta e muito poderosa senhora Donna Catherina rainha de Portugal e dos Alguarves 561t
  • daquem e dalém maar em Affrica sennhora de Gulnne e da conquista naveguação e comercio de Ethiopia Arabia Persia e da India inffante d'Alemanha de Castela de Lião dAraguão das duas Sicilias de Hierusalem nosa senhora e assy estando presente ho illustrissimo sennhor Dom Johão príncipe de Portugual seu filho primogénito em presencia de mim nothario e das testemunhas abaixo nomeadas pello dicto senhor príncipe Don Johão com licencia vontade consentimento e authoridad do dicto sennhor rey seu senhor e pay foy dicto que entre ho muyto alto e muyto poderoso senhor Dom Carlos emperador dos romãos augusto rey de Alemanha de Castela de Lião d'Aragão das duas Sicilias de Hierusalem etc e ho dicto sennhor rey seu sennhor e pay foy assentado e capitulado de elle dicto (S) illustrissimo senhor príncipe casar com a illustríssima senhora Donna Joanna infante de Castela filha do dicto senhor emperador e elle illustrissimo senhor príncipe tem jurado e prometido de casar por palavras de presente com a dieta illustríssima senhora infante Donna Joanna tanto que tivese dispensação do Sancto Padre e fosse em hidade para isso como mays larguamente se conthem nas capitulações e scripturas que do dicto caso sam feitas que aqui ha por expressas e declaradas como se de verbo ad verbum fossem aqui insertas e scriptas. Das quaes capitulações e scripturas elle illustrissimo sennhor príncipe he certificado e sabedor e porquanto elle illustrissimo dicto senhor príncipe he ora em hidade legittima para poder casar e celebrar ho dicto contracto de matrimonio por palabras de presente e para isso tem dispensação do Sancto Padre por rezão do parentesco que ha antre elle dicto illustrissimo senhor príncipe e a dieta illustríssima sennhora infante Donna Joanna querendo comprir ho que pellas dietas capitulações he obriguado disse que de su proprio motu deliberada vontade e certa sabedoria fazia e hordenava como de facto fez e hordenou por seu certo legittimo induvidado sofficiente e special procurador na milhor forma e modo que deve e pode a Lourenço Pirez de Tavora do Conselho do dicto senhor rey seu sennhor e pay e seu embaixador para que por elle e em seu nome possa receber e receba por palavras de presente na forma que a Sancta Madre Igreja de Roma them hordenado ha dieta illustríssima senhora infante Donna Joanna por sua legitima molher. E assi disse ho dicto illustrissimo senhor príncipe que dava seu com- prido poder e authoridade ao dicto Lourenço Pirez de Tavora seu pro- curador para que em seu nome jure e prometta que loguo como a dieta illustríssima senhora infante Donna Joanna cheguar a estes reynos de Portugual honde elle dicto illustrissimo sennhor príncipe estiver elle dicto senhor príncipe recebera e celebrara matrimonio com ella dieta illustríssima senhora infante Donna (S v.) Joanna em face de Iggreja fazendo se as vellações segundo hordem da Sancta Madre Iggreja corno se conthem nas dietas capitulações e prometheo ho dicto illustrissimo sennhor príncipe em fee e palavra de príncipe de com- prir e guardar ther e manther realmente e com effecto intheira- 565
  • mente todo ho que pello dicto seu procurador sobre os casos acima dictos for feito dicto e promethido assentado e jurado e de o aver por gratto rato e firme e de nam hiir nem viir em tempo alguum contra isso em todo nem em parte algúQa sob obriguação de todos seus bees ávidos e por aver que para ello expressamente obriguou e ho dicto illustrissimo sennhor principe perante mim nothario e testemunhas abaixo nomeadas jurou a Deos e aos Sanctos Evangelhos em que pos sua mão direyta e mãos de mim nothairo de não revoguar esta procuração nem fazer cousa algúa contra ho contheudo nella e do que por vertude dela for feito na forma acima dicta. E loguo ho dicto sennhor rey nosso sennhor que presente estava a todo o acima dicto em presencia de mim nothairo e testemunhas disse que para mayor firmeza e validação da dieta procuração polio dicto principe seu filho ouhtorguada elle como pay e legitimo administrador e como rey e sennhor absoluto não reco- nhecente superior em ho temporal emquanto era necessário dava e deu seu consentimento e interpunha sua authoridade e decreto a todo o sobredicto como em cousa que ao dicto principe seu filho estava muyto bem e lhe era util e conveniente. Ho que todo foy dicto e outorguado em a dicta villa d'Almeirim nos paços do dicto senhor rey nosso senhor no dia mes e era acima dictos semdo presentes por testemunhas para isso chamadas e requeridas Dom Fernando de Vasconcelos arcebispo de Lixboa e capelao moor do dicto sennhor rey e Dom James bispo de Cepta e capelão moor da dieta senhora rainha e Dom Thoribio Lopez bispo de Miranda e dayão da capella da dieta senhora raynha e Dom Anthonio de Thayde comde da Castanheira veador da fazemda (S) do dicto sennhor rey e Dom Nuno Alvarez Pereira veador da fazemda. da dieta senhora raynha todos do Conselho do dicto senhor. E para firmeza do sobredicto ho dicto senhor rey nosso sennhor e ho dicto illustrissimo senhor principe Dom Johão asignarão esta scriptura de seus sinnaes e o dicto sennhor rey nosso senhor mandou que se aselase do seu selo e eu Pero d'Alcaçova Carneyro do Conselho do dicto sennhor rey nosso senhor e seu secrethario e nothayro pubrico em todos seus regimentos e senhorios juntamente com as dietas testemunhas presente fuy ao outhorguamento desta scriptura de poder e procuração e con- sentimento e approvaçam e a screvy de minha mãão. El rey Principe Eu Pero d'Alcaçova Carneiro do Conselho de Sua Alteza e seu secre- tario e notairo publico em todos seus reynos e senhorios juntamente com as dietas testemunhas fuy presente ao outorgamento desta scriptura de poder e procuraçam e consentimento e approvaçam de Sua Alteza e em testimunho disso a asiney de meu nome e fiz meu signal acustumado Pero d'Alcaçova Carneiro 566
  • Paulus episcopus servus servorum Dei ad futuram rei memoriam romani pontificis precaellens auctoritas non ab homine sed a Deo sibi concessa singularum personarum praesertim illustrium et sublimium qua- litates diligenter attendens rigorem juris interdum mansuetudine tem- perans aliqua eis de speciali gratia indulget quae juris ipsius severitas interdicit. Cum itaque sicut nobis nuper plene innotuit dilectus filius Joannes PortugaJiae princeps Joannis Tertii Portugaliae et Algarbiorum regis illustris primogenitus et dilecta in Christo filia Joanna Caroli Quinti romanorum imperatoris semper augusti Hispaniarum Regis Catho- lici filii clarissimorum de Austria nata pro conservandis et augendis ac corroborandis inter eos et illorum genitores ac consanguíneos praesertim ex sanguine régio descendentes pacis et amicitiae ac consanguinitatis faederibus ac ex certis aliis causis ad hoc eorum animum moventibus desiderent in vicem matrimonialiter copulari sed quia dupplici secundo consanguinitatis ex eo quod Joannes rex et clarae memoriae Isabella (dum in humanis agere) romana imperatrix necnon Carolus imperator praefati et claríssima in Christo filia nostra Catherina Portugaliae ac Algarbiorum regina illustris eorundem Joannis principis et Joannae de Austria genito- res et genitríces ex claríssima in Christo filia nostra Joanna Castellae et legionis regina ac clarae memoriae Maria (dum in humanis ageret) Portu- galiae et Algarbiorum regina sororibus germanis nati existunt. Ac etiam dupplici tertio consanguinitatis eo quod dicti Joannes et Catherina Portu- galiae reges nec non Carolus imperator et Isabella imperatrix ex dictis Maria et Joanna regina sororibus (ut praefertur) nati sunt. Ac parte ex alia quarto etiam consaguinitatis ex eo quod clarae memoriae Emanuel Portugaliae rex dicti Joannis regis genitor Joannis principis avus et gloriosae memoriae Isabella Caroli imperatoris et Catherinae reginae avia et Joannae de Austria praedictorum pro avia ex fratre et sorore nati erant. Ac etiam ex alia parte alio quarto etiam consanguinitatis ex eo quod dictus Emanuel Portugaliae rex Joannis principis avus et clarae memoriae Maximilianus romanorum rex in imperatorem electus Joannae de Austria praedictorum pro avus similiter ex fratre et sorore nati erant provenientibus ac forsan aliis de causis de quibus Joannes princeps et Joanna de Austria praefati notitiam non habent aliunde infra tamen secundum et non proximiorem consanguinitatis gradum gradibus con- juncti existunt illorum desiderium in hac parte adimplere non valeant dispensatione apostólica de super non obtenta. Nos qui illius in terris vices gerimus qui pacem et concordiam in sublimibus nutrit ex prae- missis et certis aliis rationabilibus ac nobis notis causis quarum omnium plenam notitiam habemus et si aliqua alia impedimenta tam rationem consaguinitatis quam affinitatis aut publicae honestatis et justitiae quorum dicti Joannes princeps et Joanna de Austria forsan non recor- dantur aut alias fuerint perinde ac si expressa et narrata forent ipso- rumque Joannis principis et Joannae de Austria aetates praesentibus pro expraessis habentes motu proprio non ad eorundem Joannis principis 567
  • et Joannae de Austria vel alterius pro illis seu altero eorum super hoc nobiis oblatae petitionis Instantiaxn sed de nostra mera llberalltate ac ex certa nostra sclentia et de apostolicae potestatis plenitudine necnon conslderatione dictl Joannis regis praefati Joannis principis genitoris nobis super hoc humiliter supplicantis cum Joanne príncipe et Joanna de Austria praefatis ac eorum quolibet ut praemissis et aliis pro expraessis habitis impedimentis consanguinitatis et affinitatis hujusmodi vel alias ut praemittitur non obstantlbus matrimonium inter se invicem contrahere et in eo post quam contractum fuerit remanere libere et licite valeant et quilibet eorum valeat auctoritate apostólica et tenore praesentium de specialis done gratiae dispensamus. Decernentes si aliquot impedimentum ex quacumque ratione et causa juris vel facti de super apparuerit aut quaecumque res alia supervenerit quae hujusmodi matrimonium dirimere posset et econtra (sic) irritum et quoties opus fuerit de novo cum Joanne príncipe et Joanna de Austria praefatis dispensatum esse aliquidque contra illut allegari aut objici minime posse ac prolem ex sic contrahendo matrimonio hujusmodi suscipiendam legitimam fore. Necnon praesentes de subreptionis seu obreptionis vitio vel intentionis nostrae defectu etiam ex eo quod gradus et impedimenta hujusmodi plenarie expraessa seu prout existunt narrata non fuerint seu quovis alio praetextu occasione vel causa notari vel impugnari aut revocari vel in aliquo alterari non posse nec notatas impugnatas revocatas seu alteratas censeri sed validas et efficaces existere suosque effectus sortire debere. Sicque in praemissis omnibus et (k v.) singulis per quoscunque quavis auctoritate fungentes judices et personas etiam causarum palatii apostolici auditores ac Sanctae Ftomanae Ecclesiae Cardinales etiam non expetata alia mentis nostrae super hoc declaratione ac sublata eis et eorum cuilibet quavis aliter judicandi et interpretandi facultate et auctoritate judicari et diffiniri debere ac irritum et innane quidquid secus super his aquoquam quavis auctoritate scienter vel ignoranter contigerit attemptari decernimus et declaramus. Omnesque et singulos juris et facti defectus etiam special! nota et expraessione dignos siqui forsan intervenerint inpraemissis supplemus. Non obstantibus quibusvis praedecessorum nostrorum et forsan nos- tris ac alias in contrarium editis literis apostolicis etiamsi de illis specialis et expraessa ac de verbo ad verbum mentio facienda esset. Necnon in provincialibus et sinodalibus conciliis editis generalibus vel specialibus constitutionibus et ordinationibus apostolicis ac pragmaticis sanctionibus caeterisque contrariis quibuscumque. Volumus autem quo Deo acceptius faecundius ac felicius matrimonium hujusmodi reddatur Joannes princeps et Jooanna de Austria praefati duabus nobilibus et pauperibus puellis dotem arbitrio et conscientia ipsorum constituant. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam nostrae dispensations decreti declarationis suppletionis et voluntatis infringere vel ei ausu temerário contraire. Si 568
  • quis autem hoc attemptare presumpserit indignationem omnipotentis. Dei ac beatorum Petri et Pauli apostolorum ejus se moverit incursurum. Datum Parmae anno incarnationis Dominae millesimo quingentesimo quadragésimo tertio octavo Idus Aprilis pontificatus nostri anno nono. M. Cardinalis Crescentius A. Diaz. E anssi presentado y leydo el dicho poder y declarado lo contenldo (5) en la dicha bulia pidio el dicho embaxador Lorenço Pyres de Tavora al príncipe nuestro sefior que siguiendo la voluntad de los dichos sere- níssimos príncipes y el contracto entr'elles assentado y ottorgado man- dasse effectuar el dicho matrimonio. A la qual dlxo Su Alteza que le plazia y luego el reverendíssimo don Pedro de Acosta obispo de Osma dei Consejo de Su Magestad y capellan mayor de la dicha seiiora infante estando Sus Altezas en pie por la solennidad y celebracion dei sacra- mento dei dicho matrimonio dixo que se ha tratado matrimonio entre los dichos sereníssimos príncipe dom Juan de Portugal y doiia Juana infante de Castilla que presente estava. Con los quales para effectuar se el dicho (matrimonio avia dispensado Su Sanctidad en el segundo grado y en todos los otros grados fuera dei prlmero segun estava dicho y declarado por mi el dicho secretario y agora se avia de celebrar el matri- monio por la dicha senora infante con el dicho senhor príncipe y con el dicho embaixador Lorenço Pyrez de Tavora en nombre dei dicho sefior príncipe y por virtud de su poder special que estava presentado y leydo. E assi dixo y pregunto a la dicha sereníssima sefiora infante doiia Juana si acceptava la dispensacion como por Su Sanctidad avia sido concedida como si en su nombre y con poder special y expresso suyo se huviera pedido e impetrado e si prometia y se obligava que si algun defecto se hallasse o paresciesse aver por qualquier manera o en qualquier tiempo en la dicha dispensacion sy pediria y supplicaria a Su Sanctidad y desde agora lo pedia y supplicava que lo suppliesse y dispensasse de nuevo si necessário fuese quan cumplidamente conviniesse para la seguridad y validacion deste matrimonio. A lo qual Su Alteza respondio y dixo que acceptava la dicha dispensacion y prometia todo lo susodicho. Y luego buelto al dicho embaxador Lorenço Pyrez de Tavora procurador dei dicho sereníssimo sefior príncipe don Juan le pregunto si en su nombre acceptava la dicha dispensacion como por Su Sanctidad avia sido concedida. A lo qual el (5 v.) respondio y dixo que acceptava y accepta la dicha dispensacion en el dicho nombre. E prometia obligava y obligo al dicho sefior príncipe que si algun defecto se hallasse o paresciesse aver por qualquier manera o en qualquier tiempo en la dicha dispensacion pediria y supplicaria a Su Sanctidad y desde agora lo pedia y supplicava que suppliesse qualquier defecto y dispensasse de nuevo si necesario fuesse quan cumplidamente conviniesse para la seguridad y validacion deste matrimonio. Y despues el dicho sefior obispo de Osma dixo en boz alta y de manera que todos los que presentes estavan lo 569
  • pudieron oyr y entender que amonestava y requeria dixessen si entre los dichos sereníssimos seflores príncipe don Juan y infante dona Juana avia otro impedimento que supiessen de mas de los que Su Sanctidad avia dispensado que pudiesse impedir el dicho matrimonio o si tenian noticia que los dichos seflores príncipes o alguno dellos huviesse hecho voto o professado de tal manera que se pudiesse impedir este matrimonio. Las quales moniciones hizo y dixo tres vezes segun y como es stilo y costumbre de la Sancta Yglesia Catholica en estos reynos de Espafia. A lo qual siempre fue respondido no aver impedimento y que para en uno era y buelto para la dicha seflora infante dofia Juana le dixo y preguntou si recibia por esposo y marido al dicho sefior príncipe don Juan hijo legitimo natural y primogénito de los dichos sereníssimos seflores don Juan e dofia Catalina rey y reyna de Portugal en cuyo nombre por virtud dei dicho poder estava presente el dicho embaxador Lorenço Pirez de Tavora y la dicha seflora infante dofia Juana respondio y dixo que ella recibia por esposo y marido al dicho sefior príncipe don Juan y se ottorgava por su esposa y muger segun y como lo manda la Sancta Madre Yglesia de Roma. Y luego el dicho reverendissimo obispo de Osma pre- gunto al dicho embaxador Lorenço Pirez de Tavora si en (6) nombre y como procurador especial que es dei dicho sefior príncipe don Juan hijo legitimo natural y primogénito de los dichos sereníssimos seflores don Juan y dofia Catalina rey y reyna de Portugal reciba por esposa y muger dei dicho sefior príncipe don Juan a la dicha seflora dona Juana infantte de Castilla hija legitima y natural dei dicho invictissimo emperador don Carlos rey de Castilla de Aragon de Leon de las dos Sicilias etc* nuestro sefior y si ottorgava por esposo y marido de la seflora infante al dicho sefior príncipe don Juan y el dicho embaxador Lorenço Pyres de Tavora dixo que por virtud dei dicho poder especial que temia para ello recibia y recibio por esposa y muger dei dicho sefior príncipe don Juan a la dicha seflora infante dofia Juana que estava presente y ottorgava y ottorgo al dicho sefior príncipe don Juan por su esposo y marido usando dei dicho poder especial que para ello tiene segun y por la forma y mejor manera que lo puede y deve hazer y la Sancta Madre Yglesia lo dispone y quiere. Y luego el dicho reverendissimo obispo de Osma echo la bendicion decla- rando aver se celebrado el dicho sacramento de matrimonio entre los susodichos seflores príncipe don Juan e infante dofia Juana y el dicho embaxador Lorenço Pirez de Tavora como criado de los dichos serenissi- mos seflores rey y príncipe de Portugal pidio la mano para besar se la a la dicha seflora infante como a su sefiora y muger dei dicho príncipe de Portugal su sefior. La qual Su Alteza le dlo. Lo qual todo passo en pre- sencia de mi Gonçalo Perez secretario de Su Magestad y de los testigos Infra scriptos y por el dicho embaxador Lorenço Pyrez de Tavora en nombre dei dicho sefior príncipe de Portugal me fue pedido le dlesse testimonio dello y el sereníssimo príncipe don Philippe nuestro sefior mando a mi el dicho secretario que se lo diesse para que constasse dello 570
  • donde y quando menester fuesse. Siendo a todo lo que dicho es presentes por testigos los illustríssimos sefiores don Pedro Fernandez de Velasco (6 v.) condestable de Castilla don Luys Enrriquez almirante de Castilla don Manrrique de Lara duque de Najera don Antonio Pimentel conde de Benavente don Francisco Fernando d'Avalos d'Aquino marques de Pes- cara para ello llamados y requeridos. Y para mayor firmeza de lo suso- dicho la dicha sereníssima seftora infante doxía Juana y el embaxador Lorenço Pyrez de Tavora en nombre dei dicho sereníssimo seftor príncipe don Juan firmaron em mi registro este dicho instrumento y la dicha sefiora infante mando poner en este original su sello segun que ante mi passo en la ciudad dia mes y ano susodichos. La princesa. Lorenço Pyrez de Tavora. Yo Gonçalo Perez secretario de Sus Cesarea y Catholicas Magestades me halle presente con los dichos testigos a todo lo susodicho y lo vi assi otorgar y passo ante mi como notário apostolico y real e fize dello el presente instrumento scripto de mano agena en seis hojas de papel y puse aqui mi signo en testimonio de verdad. (Sinal público) F. N. V. V. Gonçalo Perez (B. R.) 4246. XVII, 8-18 — Doação de el-rei D. Manuel feita à rainha D. Maria, sua mulher, da cidade de Viseu e de Torres Vedras. Lisboa, 1500, Dezembro, 14. — Pergaminho. Bom estado. Selo pendente de chumbo. 4247. XVII, 8-19 — Quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei D. João ni de novecentas mil dobras que lhe prometeu em dote da infanta D. Isabel. Toledo, 1529, Fevereiro, 6.—Pergaminho. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência eleito emperador semper augusto rey de Alemania de Casttilla de Leon de Aragon de las dos Secillias de Hierussalem et cetera porquanto ai tiempo que por la gracia de nuestro seSor se concerto y assento casamiento entre mi y la emperatriz dofia Ysabel reyna de Castilla que agora es mi muy cara y muy amada muger se assento y capitulo que el sereníssimo muy alto y muy poderosso rey don Juan de Portogal mi muy caro y muy amado hermano con quien se contrato y assento el dicho casamiento me diesse y pagasse en docte e casamiento nuevecientas mill doblas de oro castellanas a prescio de tre- zientos y sesenta y cinco maravedis la dobla pagadas en moneda de oro y plata. E en otra cierta forma y manera e a ciertos termines y plazos e que yo fuesse Obligado a dar mis cartas de quitanças y pagamientos fir- madas de mi mano y selladas con mi sello en forma de lo que assy resci- biese para en pago dei dicho docte segund mas largo en el dicho assiento y 571
  • capitulacion se contiene. De las quales nuevecientas mill doblas yo y otras personas por mi mandado avemos rescebldo del dicho sereníssimo rey de Portogal en vezes ochocientas y ocho mill y qulnientas y cinquenta y una doblas de que le tengo dadas mis cartas de quitanças firmadas de mi mano y selladas con mi sello en forma. E porquanto las noventa y un mill y quatrocientas y quarenta y nueve doblas de la dicha moneda que se me restavam deviendo y faltan para complimiento de las nuevecientas mill doblas que assy me fueron prometidas en el dicho docte me han sydo pagadas agora por el dicho serenissimo rey de Portogal y por Hernand'Al- varez su thesorero en su nombre. E los rescibieron en mi nombre y por mi mandado en la feria de março de Villalon y en la de mayo de Medina del Campo del ano passado de quinientos y veynte y ocho anos Juan de Adurça mi argentier y Alonso de Baeça mi criado cada uno dellos la meytad de la dicha quantia de Mafeo de Tarsis mi correo mayor e de Reynaldo Estroci y compafiia y de los herederos de Galvan Bonenseni y compania la meytad de la dicha suma e la outra meytad de Bartholome Belzar y compafiia por virtud de las cédulas cédulas (sicJ de cambio que para ello me embio el dicho serenissimo rey y el dicho thesorero en su nombre en dineros contados y fuera de cambio. Por ende por la presente digo que he seydo y soy y me doy por contento y pagado entera realmente y con efecto a toda ml voluntad syn faltar cosa alguna de las dichas nuevecientas mill doblas que conforme al dicho contrato y capitulacion me ovo de dar y pagar el dicho serenissimo rey de Portogal del dicho docte y casamiento y doy por libre y quito delias a el y a sus herederos y subcessores para siempre jamas para que yo nin otro por mi vo las podamos pedir nin demandar todas nin parte delias agora ni en alguno tiempo diziendo que no las rescebimos nin fuymos pagado ni entregado delias nin en otra manera alguna. E renuncio cerca dello las leyes de la prueva y de la paga y del aver non visto nin contado nin recebido a las leyes que dizen que fasta dos afios es orne thenudo a provar la paga que faze sy aquel que la rescibe non renuncia la dicha ley y otras qualesquier leyes y derechos que en contrario desto que dicho es sean o ser puedan. Las quales yo de mi propio moctuo y cierta ciência y poderio real las abrogo y derogo enquanto a esto toca e atafie quedando en su fuerça y vigor para adelante. De lo qual di esta carta de pago y quitança escripta en pagamiento firmada de mi mano y sellada con mi sello que es fecha y otorgada en la cibdad de Toledo a seys dias del mes de hebrero afio del nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos e veynte y nueve afios. Yo el rey Yo Francisco de los Covos secretario de Su Cesarea y Catholica Magestad la fize scrivir por su mandado. 51%
  • La quytança de las xcj mill iiiicxljx doblas que restavan de pagar se dei dotte de la enperatriz nuestra seSora con que se acabo de pagar y fin y quito de todo el dicho dotte. (B. R.) 4248. XVII, 8-20 — Procuração que o imperador Carlos V e D. Joana, sua mãe, fizeram a Mercurino de Gratinara e D. Fernando da Vega para tratarem com el-rei D. João III das alianças feitas entre eles. Burgos, 1524, Julho, 5. — Pergaminho. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência rey de Romanos eleito emperador semper augusto Dona Juana su madre y el mismo don Carlos por la misma gracia reys de Castilla de Leon de Aragon de las dos Cecilias de Jerushalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdena de Cordova de Corcega de Murcia de Jaen de los Algarves de Algesira de Gibraltar de las yslas de Canaria de las índias yslas e tierra firme dei mar oceano condes de Barcelona sefiores de Vizcaya e de Molina duques de Athenas e de Neopatria condes de Ruysellon e de Cerdania marqueses de Oristan e de Goceano archidu- ques de Abstria duques de Borgofia e de Bravante condes de Flandres e de Tyrol etc. a quantos esta nuestra carta de poder e procuracion vieren hazemos saber que porquanto entre nos y el sereníssimo y muy excelente rey de Portugal nuestro muy caro e muy amado sobrino y primo se habla en casamiento de su real perssona con la illustrissima infante dona Cathe- rina nuestra muy cara e muy amada hija y hermana para que con la gracia de nuestro sefior se haya de concluyr y acabar si el fuere dello servydo y para lo tratar y assentar y assi mismo para assentar y capitolar entre nos nuevas amistads y alianças e confederaciones el dicho serenís- simo rey ha dado su poder a Pero Correa de Atuguia cuya es la villa de Velas y al Doctor Juan de Faria anbos del su Consejo y sus enbaxadores en el contrato dei qual dicho casamiento concluyendosse como esperamos en Nuestro Sefior que sera se ha de assentar la dicha nueva aliança e confederacion para nos ayudar los unos a los otros para la defenssion de nuestros propios Estados. Por ende nos por la mucha confiança que tenemos de Mercurino de Gratinara nuestro grande chanciller y don Hernando de Vega comendador mayor de Castilla de la Orden de Santiago anbos dei nuestro Consejo por esta presente carta les damos e otorgamos todo nuestro entero e cunplido poder libre e vastante segund que mejor e mas cumplidamente lo podemos e devemos dar e otorgar y en tad caso se requiere para que por nos y en nuestro nonbre pueda assentar con- cordar e firmar alianças e confederaciones para nos ayudar unos a otros e otros a otros cada e quando fuere menester para la defenssa de nues- tros propios Estados e que nos ayudaremos segund el caso lo requlriere siendo primeramente para ello requerido qualquier de nos que ayuda hoviere de dar lo qual hagamos y cumplamos los unos a los otros e los 573
  • otros a los otros entera fiel y verdaderamente sin arte ni engafio e sin cabtela alguna para lo qual todo que dicho es les damos todo nuestro entero e cunplido poder e prometemos e quedamos que haremos cunpli- remos e guardaremos todo lo que por los dichos nuestros procuradores fuere capitulado concordado e afirmado e como si por nos en perssona fuesse hecho capitulado e assentado e no yremos ni vernemos contra ello ni contra parte alguna dello en firmeza de lo qual mandamos hazer esta nuestra carta firmada de mi el rey e sellada con nuestro sello de piorno pendi ente. Dada en Burgos a cinco dias dei mes de jullio afio dei nacimiento de Nuestro Salvador Jeshu Chrispto de myll e quinientos e veynte e quatro aãos. Yo el rey Yo Francisco de los Covos secretario de sus Cesarea y Catholicas Magestads la fize screvir por su mandado [Lugar do selo pendente] No verso: Registada. Francisco de los Covos Andreas Gutierres bachalarius chanciller. (L. P.) 4249. XVn, 8-21 — Procurações que el-rei D. João III fez a Pedro Correia e ao Dr. João de Faria pelas quais lhes deu poder para firmarem as alianças feitas entre ele e o imperador Carlos V. Évora, 1524, Janeiro, 13 e Évora, 1524, Abril, 14. — Pergaminho. Bom estado. Selo pendente de chumbo. (i) Dom Joham per graça de Deus rey de Portugal e dos Algarves daaqueem e dalleem maar em Africa senhor de Guinee e da comquista navegaçam e comercio de Etiópia (2) Arabia Persya e da Imdia a quamtos esta nosa carta de poder vireem fazeemos saber que porquamto amtre nos e o muyto alto muyto eixcelemte primcipe e muyto poderoso Dom Carlos Quymto eleyto emperador dos Romaaos sempre augusto rey d'Aleemanha de Castela das duas Cizilias de Jerusaleem etc. meu muyto amado e preçado primo se falia em casamemto d'amtre nos e a ilustrís- sima e muy eicelemte primcessa ifamte Dona Caterina sua irmãa minha (') A este documento está junto outro do mesmo teor, a Que passo a designar por doc. B, cujas alterações vim indicadas em nota. (S) O doc. B omite a palavra Etiópia. 57 4
  • muyto preçada prima pera com a graça de Noso Sennhor se aveer de comcludir e acabar se Elie asy for servido no comtracto do qual casa- mento comcludimdo se como esperamos (i) nelle que seja se ha d'aseen- tar nova alyança e confederaçam d'amtre nos pera nos ajudarmos huum ao outro pera a defeemsam de nosos propios Estados. Nos pella muyta comfiança que teemos da prudência descripçam e fyelldade de Pero Correa e do Doutor Joam de Faria do noso Conseelho e nosos embaixadores por esta presemte carta lhe damos e outorgamos todo noso imteiro e comprido poder livre e abastamte segundo que milhor e mais compridamente o podeemos e deveemos dar e outorgar e em tal caso se requere de feyto e de dereyto pera que por nos e em noso nome posam aseemtar comcordar e afyrmar lyanças e comfederações pera nos ajudarmos huum ao outro e o outro ao outro cada e quando for mester pera a defeemsam de nosos propios Estados e que nos ajudareemos segundo o caso ho requerer seemdo primeiramente pera ello requerido quallquer de nos que a dita ajuda ouver de dar o qual façamos e cunpramos huum ao outro e outro ao outro imteira fiel e verdadeiramente seem arte neem emgano e seem cauteela alguna (2) e pera o que dito he lhe damos todo noso imteiro e comprido poder e prometeemos e ficamos que fareemos comprireemos e gardareemos todo o que por eles ditos nosos embaixadores (•■>) for capito- lado comcordado e afyrmado e como se por nos em pesoa fose feyto capitolado e aseemtado e nam ireemos neem vyreemos comtra ello neem comtra parte alguna dello por modo alguum e por certidam e firmeza delo mandamos fazer esta carta asynada por nos e asellada do nosso seello do chumbo em pendemte. Dada em a nosa cidade d'Evora a (■") xiij dias de Janeiro o secretario a fez anno de Noso Sennhor Jeshuu Chrispto de mil e quynheemtos e vymte e quatro El rey Dom Antonio Poder a Pero Corea e ao Doutor Joam de Faria pera o aseemto da liamça e confederaçam d'amtre Vosa Alteza e o emperador (Selo pendente de chumbo) (L. P.) 0) Doc. B: em Noso Senhor (») No doc. B acrescenta: O qual poder lhe asy damos com tal declaraçam e lemytaçam porem que aqueella ajuda que nos ouveermos de dar segundo que em cima he declarado nam seremos obrigado a lha dar salvo pera defemsam dos propios Estados que o dito emperador meu prymo tever e forem em Espanha (') No doc. B, acrescenta: com a dita declaraçam (■•) No doc. B a data ê a seguinte: xiiij dias do mes d'Abril anno de Noso Senhor Jeshuu Christo de mil b« e vymte e quatro o secretario a fez. 57 5
  • 4250. XVII. 8-22 — Alvará pelo qual se ratifica a doação da dizima velha do pescado de Paço de Arcos, feita ao conde de Oeiras e por sua vez deu à Casa de Bragança os direitos do pescado de Peniche e outros. Lisboa, 1766, Outubro, 20. — Papel. 10 folhas. Bom estada. 4251. XVII, 9-1 — Confirmação do dote e arrás do casamento de D. Jorge com D. Beatriz, filha de D. Alvaro. 1500, Maio, 30 — Papel. 2 folhas. Bom estado. 4252. XVII, 9-2 — Carta de el-rei de Castela para el-rei D. Manuel, na qual lhe dava conta dos danos e crueldades que os mouros de Tetuão faziam no reino de Granada. Madrid, 1510, Outubro, 23. — Papel. 2 folhas. Bom estado. Sereníssimo y muy excellente rey y príncipe nuestro muy caro y muy amado fijo. Recebimos la carta de vuestra mano de xiiij de Agosto que nos truxo el levador desta en que dezis que vos han dicho que en el Anda- luzia se dezia que volviendo nuestras armadas estavam en determinacion nuestros capitanes de entender en lo de Tutuan y nos rogays que les avisemos que de tal cosa no se entremetan porque dello no se vos pueda seguir perjuyzio. Respondiendo a lo qual dezimos que podeys estar muy descansado que de todas las cosas que tocan a vuestra honra y estado nos tenemos tanto cuydado como de las propias nuestras para mirar que no solamente no se faga en ellas perjuyzio alguno mas que sean defendidas y favorecidas como las nuestras. Y lo que passa cerca de lo de Tutuan es esto que estos dias cerca passados estando nos en Monçon en las cortes de Aragon nos escrivieron los dei Consejo y los de la chancelleria de Granada y la misma ciudad de Granada que de Tutuan se fazia muy cruda guerra aaquel reyno de Granada que de continuo venian fustas armadas de moros de la dicha Tutuan y echavan gente en tierra en diversas partes de la costa dei dicho reyno de Granada y estavan algunos dias en lugares encubiertos y escondidos y que fazian muchas muertes y robos y cativerios de christianos y que de continuo se llevavan lugares de christianos de los de la dicha costa que enfin era tan cruda la guerra que por Tutuan fazian y fazen los moros aaquel reyno que ya no hay camino en el por do puedan yr seguros que era grandíssima piadad de oyr las crueldades y dafios que los dichos moros que vienen por Tutuan fazian y fazen en aquel reyno de Granada y que no remediar lo era total destrucion dei dicho reyno de Granada y mucha offensa de Dios Nuestro Sefior. Y que por esto viendo nuestra absencia destos reynos havian pensado en proveer que se juntasse la gente que tuesse necessária para yr a destruyr a Tutuan y quemar las fustas que en ella hay que pues tal cosa como aquella no se suffre entre christianos mucho menos era razon de la sufi v.jfrir a infieles contra christianos. Nos les respondimos que nos pesava mucho de los dichos danos que los moros fazian por Tutuan pero que no se emviasse gente ninguna a 576
  • Tutuan porque buelto nos a estos reynos proveerlamos en el remedlo de aquello como convinlesse. Y esto fezlmos con presupuesto de vos fazer saber todos los dlchos dafios y robos y muertes y cativerios de chrlstianos que por Tutuan fazen en el reyno de Granada para vos rogar como vos rogamos afectuosamente que vista la calidad de la cosa que como dlcho es no se sufriria entre christianos o la querays vos remediar de manera que por Tutuan cessen los moros de fazer mas guerra a estos reynos o no hayays por mal que nos fagamos contra los infieles de Tutuan lo que vos fariades contra qualesquiera chris- tianos que vos fiziessen la guerra porque de otra manera ni vos ni nos cumpliriamos en esta parte con lo que devemos a Dios y a la defension de los christianos ni seria honrra vuestra ni nuestra suffrir que faziendo los infieles guerra a estos reynos los tengamos atreguados. Y por ser esto cosa en que tanto va parai (sic) remedio dei reyno de Granada afectuosamente vos rogamos nos querays embiar luego la respuesta dello. Sereníssimo y muy excellente rey y príncipe nuestro muy caro y muy amado fijo Nuestro Sefior todos tiempos vos haya em Su especial guarda y recomienda. De Madrid a xxiij dias de otubre afio de mil y quinientos y diez. Yo el Rey Almaçã secretario (B. R.) 4253. XVII, 9-3 — Confirmação do contrato de casamento e arrás de D. Jaime, duque de Bragança, e D. Leonor de Mendonça, filha do duque de Medina Sidónia. S. d. — Papel, g folhas. Bom estado. El rey Don Manuel de Portugal confirma I03 contratos matrimoniales entre el duque de Braganza y Leonor de Mendoza hija dei duque Medina Sidónia. Dom Manuel etc*. A quantos esta nossa carta de confirmaçam e aprovaçam de con- tracto virem fazemos saber que por parte de Dom James duque de Bragança e de Guymarães etc.* meu muyto amado e preçado sobrinho e do muyto honrrado e magnifico Dom Joham de Guzmam duque de Medonya Sydonya nos reynos de Castella por Pedro d'Estopinham comendador da Ordem de Santiago seu cavaleiro como seu soficiente procurador nos foy apresemtado o contrauto do casamento dote e arras abaixo scripto amtre os sobreditos feyto e contrautado e per elles afyrmado com o dito duque de Bragança e Dona Lianor de Memdoça sua filha delle dito duque de Medyna do qual o teor tal he como se segue. Pedymdo nos os sobreditos duque de Bragança e duque de Medyna pello dito seu procurador que lhe confyrmassemos e louvássemos e aprou- 577 37
  • vassemos o dito contrauto de dote e cassamento e arras e arrenunciaçam e contratamento com todallas clausullas pautos comvenças e condições stypulações e juramentos em o dito contrauto contyudas e soprisemos no dito contrauto qualquer solenydade ou detecto que fosse de dereito que contra o dito contrauto em algftu tempo se podesse alegar. O qual contrauto visto per nos todo lydo examinado e entendydo e porquanto o concerto e contracto feito antre as ditas partes foy fecto com nosa autorydade e todallas cousas em elle contyudas se fizeram com nosso prazer e consentymento e pera todo primeiro demos licença e nos em pessoa avemos entendido em todo semtyndo assy por serviço de Deus e nosso e bem das partes queremdo fazer graça e merce aos sobre- ditos pellas muytas rezões que pera ysso he ha e dyvido que connosco tem per esta presente autorizamos o dito contrauto com todallas clau- sullas partes convenças e condições e juramentos nelle conthyudas e de nosso propio moto certa ciência livre vontade e poder real e ausoluto o aprovamos confyrmamos e reteficamos e louvamos avendo por fyrmes todallas clausullas e condições e convenças e cada hfla delas no dito con- trauto conthyudas sem embargo de todas as leix dereytos eives e canó- nicos grossas openyoes de doctores hordenações cartas sentenças detry- minações e capítulos de cortes jeraes e especiaes que em contrairo deste contracto e confyrmaçam e aprovaçam delle sejam ou ao diante forem porquanto todo aquy avemos por expresso e especialmente renunciado casado e anullado e de nenhfiu vigor e força quanto he no dito contrauto e confirmaçam delle nom valler ou menos valler em parte ou em todo asy como se todo asentado nomeado e decrarado fosse soprimdo [em] todo fallecimento de meoridade ou outra qualquer cousa de fecto ou de dereito que necesarya seja pera o dito contrato casamento dote e arras renun- ciaçam e prometymento fyrmesa e mais valler e louvando o dito con- tracto e avendo por fyrme no milhor modo e forma que ser possa ou per pallavras decrarar se posa asy e pella guisa modo e maneira que se em elle conthem e nos praz de todo fazer conpriir e gardar em todo tempo sem myngoamento allgQu. E queremos que ho notai ro que ho fez nam aja por ello pena allgúua contheuda em nosas hordenações por fazer asy o dito contrauto fyrmado per juramento dos sobreditos porquamto nos deemos licença pera yso e avemos por serviço de Deus e nosso. Dada etc*. (A. E.) 4254. XVII, 9-4 — Juramento pelo qual el-rei D. Fernando de Cas- tela prometeu cumprir a escritura com o príncipe de Portugal. Medina dei Campo, 1497, Agosto, 15. — Papel. 2 folhas, Bom estado. Nos don Fernando e do fia Ysabel por la gracia de Dios rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sicilia de Granada etc junta- 578
  • mente con el illustrissimo príncipe don Juan nuestro muy caro e muy amado fijo prometemos en nuestra buena fe e palabra real e juramos a Nuestro Seiior Jhesu Christo e al sefial de la Cruz e a los Santos quatro Evangelios con nuestras manos corporalmente tocados que faziendo el sereníssimo rey de Portugal nuestro muy caro e muy amado fijo las cosas contenidas en una scritura que fue aqui hecha a onze del presente mes de agosto e firmada e jurada por nos y por la sereníssima reyna dofla Ysabel su muger nuestra muy cara e muy amada fija e por el illustrissimo principe nuestro fijo e por don Juan Manuel su camarero mayor y su procurador en su nonbre conviene saber aquellas que a el tocan de fazer que en viniendo el a Ceclavin le entregaremos a la dlcha sereníssima reyna dofla Ysabel su muger nuestra fija pera que la lleve consigo a Portugal sin le poner en ello duda ni embargo nl dilacion y sin en ello haver arte ni cautela por seguridad de lo qual firmamos esta de nuestras manos y la mandamos sellar con nuestro sello. Fecha en la villa de Medina dei Campo a quinze dias dei mes de agosto afio dei nacimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mil y quatroclentos y noventa y siete afios. Yo el rey Yo la reyna Yo el principe Yo Miguelos d'Almaçã secretario del rey y de la reyna nuestros sefiores y dei principe nuestro sefior la screvi por su mandado, (lv.) Y nos dofia Ysabel por la gracia de Dios reyna de Portugal y de los Algarbes de aquende y allende mar em Africa e sefiora de Guinea pro- metemos en nuestra buena fe e palabra real y juramos a Nuestro Sefior Jhesu Christo y al sefial de la Cruz e a los Santos quatro Evangelios con nuestras manos corporalmente tocados que cunpliendo el rey mi sefior todas las cosas contenidas en la susodicha scritura que fue fremada e jurada por el rey e la reyna mis sefiores e por el sefior principe mi hermano e por nos e por el dicho don Juan Manuel procurador dei rey mi sefior en su nonbre a saber aquellas que a su sefioria tocan de cunplir e haziendo lo de los hereges como en la dicha scritura se con- tiene que en viniendo a Ceclavin y stando alli hun dia dende adelante cada vez que su sefioria quisiere nos yremos con el a Portugal sin poner en ello duda ni cautela ni dilacion alguna y por seguridad dello fir- mamos la presente de nuestra mano e la mandamos sellar con nuestro sello. En Medina dei Canpo dia mes y afio susodichos. La reyna Y yo Miguel Perez d'Almaçá secretario de la sefiora reyna la screvi por su mandado. (B. R.) 579
  • 4255. XVII, 9-5 — Bula do Papa Gregório X, em versão portuguesa, pela qual se determinou que el-rei D. Afonso III se obrigasse a guardar as coisas conteúdas nas bulas dos Papas Honório III e Gregório IX e prometesse não fazer dano nem prejuízo à Igreja, mas antes a defen- desse. 1282. —• Pergaminho. Bom estado. 4256. XVII, 9-6 — Relatório diário da conquista de Tunis, enviado a el-rei D. João III. 1531. — Papel. 6 folhas. Bom estado. Inc. Senhor A xiij do presente de Calhere sprevi a Vossa Alteza per hum correo que ho emperador dali despachou. Despois pera qua o que socedeo he que aos xvj do dito mes tomamos terra em Berberia con has gales somente a hum porto que chamam Porto Farinha que sta xx milhas de Tunez e no mesmo dia apareceo ao mar ha frota das naos e ho galeam de Vossa Alteza com suas caravellas diante de toda a frota na vanguarda. E por o tempo ser prospero nos ajuntamos todos e entramos na baia ou porto de Tunez a ora que se ben poderá desem- barcar mas o emperador na quis naquelle dia mais que acabar de recolher sua armada e com as gales somente foi dar vista a Goleta e reconhecer o sitio e da Goleta e de doutros (sic) dous castellos e torres que stam de longo do mar nos salvaram com sua artelharia e nos a elles sem que se fizesse dano. Ao outro dia polia manhã que foram xbij do mes mandou (1 v.) ho emperador as gales galeotas e fustas e bates das naos grandes que em amanhecendo tomasen os soldados das naos e os lançase em terra. E estes primeiros que daquella batelada desenbarcaram foram xv infantes a saber iiij spanhoes dos velhos de Italia e iUj italianos e vlj alemãis. Com sta gente desembarcou logo o marques dei Gasto a mão direita da Goleta hQa legoa delia ao pe de hum cabeço onde stava hãa torre donde pareceo que ganhado aquelle alto se senhoreava o campo e asi foi feito que o marques dei Gasto ganhou logo o outeiro sem contradiçam posto que avia ben de mouros de pe e de cavallo. Ganhado o outeiro desembarcou o emperador con o infante e toda a gente da corte sem se desembarcar mais cavallos que dous que hiam nQa gale pera o emperador e pera o infante em que logo cavalgaram e seguiram os esquadrões que eram diante. Antonio de Saldanha desenbarcou com o emperador com toda a gente de sua armada que seria ate mil e duzentos homens. Com elle se ajuntaram todos os fidalgos que Vossa Alteza mandou tras o infante em seu (2) esquadram como o tempo e pratiga que disso temos nos deu lugar. Toda a outra gente da corte asi os grandes como os outros fidalgos se recolheram ao esquadram dos spanhoes e asi en ordenança os spanhoes a mão direita e italianos a esquerda e os alemãis de tras por reitaguarda caminhamos ganhado tres lugarejos mal cercados que a pouco mais de tiro d'arcabuz estan hum do outro. Alguns mouros de pe e de cavalo andaran caisse todo o dia escaramuçando connosco 580
  • sen nos fazerem mais dano que cansar nos con nos fazeren andar en esquadram armados e con grande sol caminharmos a pe mais dúa boa mea legoa. Dos mouros morreram com os arcabuzes outenta ou cento de pe e de Cavallo e os mouros que naquelle dia se amostraram ate mil e quinhentos de cavallo e tres mH de pe e a mais desta gente dentro nuns olivais e mato speço que sta nesta parte a que desen- barcamos. Aquelle dia alogou o emperador o arraal antre aquelles tres lugares sua pessoa e corte dentro no maior delles e os soldados no canpo e mandou acupar os outros dous lugares con gente sua. (S v.) E no mesmo dia mandou ao príncipe Doria que com as gales e gente deUas fizese por tomar hOa torre que se chama a Torre d'Agoa onde stavam certas peças d'artelharia com que tirava a armada. Esta torre sta mea legoa da Goleta e dentro nella sta hum poço de boa agoa e derador delia muitos poços delles de boa agoa e outros salobros e a Goleta bebe desta torre que dentro em si nom ten agoa e por isto a tinham os turcos a recado. Mas contudo o princepe Doria com as gales a ganhou logo e asi outra torre a que chama do Sal de que tamben nos tirava con duas peças d'artelharia. Ao outro dia foram desenbarcados todos os cavallos e hOa banda d'espanhoes que vieram de Mallega que ca chaman os novos e sam viij. O emperador quissera aquelle dia deixar repoussar o exercito por refrescarem os cavallos que sahiam mui mareados do mar e também por se desembarcar a artelharia mas os turcos e mouros nom nos deram esse vagar porque logo polia manhã apertaram tam rijo com certas bandeiras d'espanhois que foi neceçario acudir la o emperador (S) com ho esquadram da gente d'armas e alguns ginetes que ja eram desenbarcados e com este favor os arquabuzeiros spanhois caregaram nos mouros e os lançaram fora. Os mouros seria ate tres mil de cavallo e outros tantos de pe e por a terra ser muito speça d'arvores e cercada de muitos valados de pedra solta nom nos podemos aproveitar dos nossos cavallos o que os seus fazem mui bem por saberem a terra e o terem em custume e todo o feito polia despos- siçam da terra he antre os nosos arcabuzeiros e os seus e com perderem alguns de pe e de cavallo se retiraram os mouros. O emperador steve tres dias naquelle alojamento por da lugar (sic) a desembarcar a artelharia e en todos tres dias se debateo se seria milhor ir se primeiro a Tunez se a Goleta pera hua parte e outra avia muitas rezões. Per deradeiro se asentou ir se primeiro a Goleta e a principal rezam por nom trazermos caruagem com que levar manti- mentos por terra nem cavallos pera tirar a artelharia. Com esta deter- mi(3 wjnaçam se mandou as gales que fossen bater a Goleta com sua artelharia e o galeam de Vossa Alteza o qual stando ainda Antonio de Saldanha em terra o rebocaram duas gales e todo hum dia tiraram a Goleta em que lhe fizeram muito dano principalmente o galeam que ficou ali surto e as gales se tomaram a sua stada. Antonio de Saldanha se foi logo embarcar e ajuntou as caravellas consigo e dous dias 581
  • jugou (?) a artelharia a Goleta em que lhe fez tanto dano segundo soubemos por cativos que de la fugiram que ja se nam sabiam os de dentro dar a conselho. No galeam deram tres tiros com hum lhe mataram dous homens e com os outros lhe nom fizeram nojo. No dia que entramos nesta baia de Tunez as gales que hiam na vanguarda encontraram duas fragatas que saiam da Goleta e tomaram nas cuidando que eram mouros e acharam nas que eram franceses que vieram de Marselha. Os que nellas vinham deram por escussa que vieram a fazer certo resgate dúa nao e ca f 4.) ti vos que stavam em Tunez. O emperador os mandou por arecado ate saber a verdade de sua vinda. Por estes soube como Barba Roxa stava em Tunez dentro no Castello e que deziam que tinha quatro mil turcos afora a gente da cidade dos quaes em bella paz se elle no fiava e que na Goleta stava o Judeu e Escacha Diabos com dous mil turcos e que a Goleta tinha furtificada quanto poderá asi do sitio como de muita artelharia. O que se nella ben parece daqui onde stamos porque afora os repairos que ten feitos em terra ten as suas gales a metade de húa banda da Goleta e a outra metade da outra banda que todas com sua artelharia serve ao Castello por travesses. Outros muitos cativos e arrenegados sam lançados connosco e se lançam cada dia que todos faliam por húa boca e dos que connosco vem seriam pera la outros tantos e das novas que lhes derem se forem verdadeiras nom devem muito de folgar os que vem de Tunez e todos (4 v.J dizem que Barba Roxa nom fortificou a Goleta senam depois que veo a gale de França e que os repairos se fizeram da maneira que o capitão delia ordenou. Des que o emperador asentou de combater a Goleta primeiro que outra coussa mandou alevantar o arraal donde stava e tornamos atras a senta lo mais perto do mar antre a torre do Sal e a d'Agoa que sera húa boa mea legoa da Goleta quando os mouros nos viram tornar ao mar entolho se lhes que nos vinhamos a embarcar e acabando nos de tomar o alogamento e mandado a gente d'armas a desarmar viij ou x mouros de pe e de cavallo. Supltamente (sic) carregaram tam rigo sobre a nosa reitaguarda que o emperador e o infante desarmados como ja stavam nas tedas (sic) acodiran sen mandar dar arma no campo cuidando de nom ser neceçario e com outo ou x (5) de cavallo tam mal armados como elles hiam fomos la e cuidando ho emperador de recolher os seus se foi meter na escaramuça dos arcabuzeiros e foi ja forçado com elles caregar nos mouros por nos nam perderem a vergonha a este tempo e era ja com o emperador xxx homens d'armas e hum delles quis entrar na escaramuça com os mouros e caregaram os mouros sobrelle e mataram lhe o cavallo. O imfante que daquella parte se acertou socoreo levando consigo tres arcabuzeiros e tirou aos mouros com tam bom asasego e tento como Vossa Alteza mui bem sabe que nos tais feitos elle a de ter e a que lhe ca ouvera enveja o emperador o foi recolher. A este tempo era ja a arma em 582
  • todo o campo e acudio o standarte do emperador com quatrocentos homens d'armas e a banda dos alemais com o qual socoro os mouros se (5 v.) foram leixamdo corenta ou cincoenta mortos no campo e antes que o emperador chegasse tinham mortos da reitaguardia xij soldados. Destas escaramuças temos cada dia apessar dos capitães porque em tanta gente nom pode deixar d'aver desmandados que começam estas coussas. De este sitio em que agora esta o arraal se entra pera a Goleta per hfla manga d'areal que vai antre o mar e o lago que vai ter a Tunez e he tudo terra chã que dos repairos da Goleta se senhorea tudo com a artelharia e o largo desta manga no mais largo sera hum bon tiro d'arcabuz e a lugares mais streito e pera se daqui levar a arte- lharia a por abatida a Goleta ha de ser tudo per trincheas que doutra maneira com a sua artelharia nom se pode fazer sem perda de muita gente e pera Isto ainda que os gastadores sam aqui poucos com a gente deis gales se começou ontem que fora xxj do pressente a fazer e ja ouje sta húa boa parte lavrado e (6) onde o terrenho nom da lugar a lavra se atrinchea por ser a area mui solta ou se achar agoa fazem o repairo com pipas cheas da mesma area acompanhando logo com artelharia e soldados que guardam porque esta obra se vai sempre fazendo as bonbardadas e arcabuzadas com os immigos. Sam ja desembarcadas e começadas a levar pera esta bateria cincoenta pessas a saber canhões e meos canhões e colobrinas e meas colobrinas que sera hQa fermossa bateria e ao tempo que com ajuda de Deus se der por terra se a de dar por mar com todas as gales e galeões e naos que pera isso teverem artelharia que prazendo a Nosso Senhor em poucas oras se pora toda a sua força por chã. As quaes coussas nom se soem a fazer sem custar algo posto que ategora Deus seja louvado des que aqui sentamos todos os dias manhã e tarde (6 v.) caen neste araal xxij pedras de canham e ben perto da tenda do empe- rador afora outros tiros mais pequenos que também alcaçam ao araal e ategora nom tem feito mais dano que matar hum cavallo. Prazera a Nosso Senhor que asi o sera ate se ganhar esta jornada e ganhada a Goleta onde se ganha toda a armada de Barba Roxa e dos coçarios que com elle stam Vossa Alteza aja por certo que Tunez he ganhado e Barba Roxa se primeiro no foje por terra he morto ou presso. De el-rei de Tunez se non tem ategora nenhun recado. Ho empe- rador lhe tem mandado tres ou quatro nom veo reposta de nenhum delles dizem que sta daqui tres jornadas. Creo que stara a ver pera ser amigo de quem vencer. O emperador tem mandado soltar alguns mouros e mouras das que aqui tornaram como dizem que sam da... (») (B. R.) (i) O documento termina aqui. Está incompleto. 588
  • 4257. XVII, 9-7 — Carta de el-rei D. Dinis, pela qual mandava que o mosteiro do Carvoeiro vendesse a Gonçalo Durão, filho de Maria Pais, todos os herdamentos foreiros que possuía, para que lhe pagassem os direitos devidos. Santarém, 1314, Novembro, 9. — Pergaminho. Bom estado. Selo pendente. 4258. XVII, 9-8 Processo que Gomes Martins e João Lourenço fizeram por causa da contenda sobre os termos entre Moura e Arouche e Noudar e Monsaraz. 1332, Fevereiro, 24.—Pergaminho. 12 folhas. Bom estado. Processo que Gomez Martiinz e Joham Lourenço cavaleiros parti- rarom a contenda que era por razom dos termos antre Moura e Arronche e Noudar e Monsaraz. Sepam quantos este estormento birem como en los curralles que dizem dei Barregudo moatolles dez e nove dias de febrero era de mill e trezentos e satenta anos em presencia de mim Domingo (sic) Joham escpribano pubrico de Aroche (sic) e de los testigos que aquy som escpri- tos parecerom Gonçalo Garcia de Gallegos alcalde mayor en Sevilha por ell muy noble e mucho honrrado don Alfonso rey de Castilla e de Lion e Pero Martiniz vizino de la dicha clbdat e outrossy Joham Lourenço e Gomez Martiinz vassallos dei muy nobre e mucho onrrado don Alfonso rey de Portugal. Los quales ally eram ayuntados de la parte de los sobre- dichos rex pera partir contenda que era antre el concejo de Aroche de la una parte e el concejo de Moura e el concejo de Noudar em razon de los términos. E otrosy pareceo Pero Çafino procurador deli concejo d'Aronche Estevam Dominguez procurador dei concejo de Moura estando assy pre- sentes en el dicho lugar los dichos Gonçalo Garcia e Pero Martiniz e Joham Lourenço e Gomez Martiniz acordarom e dixerom que pera aver de seer cierto e valedero lo que fizessem sobre esto elles dichos reys e los que depus (sic) dellos veniessem fuessem certos de aquello que aquy fuesse fecho por elles que conpria de seer aquy demostrado la procuracion ou poder ou mandado que los sobredichos Gonçalo Garcia e Pero Martiniz aviam dei dicho senhor rey de Castilla. E otrossy la procuraçom ou poder que aviam dei concejo de Sevilla e otrossy que Pero Çafino mostrasse procuraçom que avia dei concejo de Aronche e que los dichos Joham Lourenço e Gomez Martiniz mustrassem el man- dado (i) que aviam dei rey de Portugal e la procuraçom. E que otrossy que (sic) Este van Dominguiz mustrase la procuraçom que avia dei concejo de Moura e que esto fecho e mostrado que era muy bem de come- çarem a librar este fecho. Por a quail guisa que fuisse a serviço de Deus e de los reys e a pro e assessego de los dichos concejos. E luego los dichos Gonçalo Garcia e per Pero Martiniz mostrarom una carta dei dicho senhor rey de Castilla abierta dei sobseUo colgado de la quall ell teor tal es. (i) Parece estar entrelinhado: e a procuraçom 584
  • 5 Sepam quantos esta carta birem como yo don Alfonso pella graça de Deus rey de Castilla e de Toledo e de Lion e de Galiza e de Sevilla e de Cordova e de Murça e de Jahen e del Algarbe e senhor de Bizcaya e de Molina otorgo que do poder conprido a vos Gonçalo Garcia de Gallegos my alcaidel mayor en Sevilla e a vos Pero Martiniz vizino de la dlcha cibdat por que vos amos e dos podades partir en myn (sic) nombre e veer los términos que som en el reyno de Sevilla e de Niebra (f) que partem com Portugal sobre que ell ba contenda pera librar e determinar por aquellos lugares e mojones certos por do soliia ser antiguamiente con aquel ou con aquellos que el rey de Portugal enbiary (1 v.) y pera esto e la maneira e como lo determinardes vos e aquellos que y vinierem por el rey de Portugal todos en uno acordadamente yo lo outorgo e lo avere por firme agora e pera senpre e nuca verne contra ello en nengun tenpo e desto vos mando dar esta myn carta selada com my sello de cera colgado. Dada em Balhe (i) tres dias de novembre era de mill e trezentos e sasenta e novo anos. E yo Pero Fernandez la fiz escprivir per mandado dei rey. Ruy Martiniz e Pero Rodriguiz Fernam Sanchez. E otrossy mos- trarom una carta dei concejo de la muy nobre cibdat de Sevilla selada com su sello de cera colgado de la qual el tenor delia es tal Sepam quantos esta carta virem como nos los alcaldes e alga- ziles e los cavalleros e los onbres bonos dei concieyo de la muy nobre cibdad de Sevilla por razom que nuestro senhor el rey enbiou sus cartas a Gonçalo Garcia de Gallegos su alcaide (2) mayor en la dicha cibdat e a Pero Martiniz em que les dio tudo sub poder que puedam partir los términos antre los nuestros términos e los (3) términos de Nebra com equellos que el rey de Portugal enbiare por razon de las prendas e de las contendas e de los males e de los depues que am acaecidos e acaecen de cadaldia (sic) entre los dichos nostros términos e de los térmi- nos de Nebra com los del senhoryo dei rey de Portugal sobre los dichos términos. Nos por conprir mandamento de nostro sefior el rey e por que sub servicio e sub senhoriio sea aguardado otorgamos que damos todo nostro poder conprido al dicho Gonçalo Garcia alcalde e a Pero Martiniz nostros vezinos que ellos en nostro nonbre e em nostra voz e por nos que puedam saber verdat assy por mojanes antigos como por onbres ancianos e por libros de partiçones como por quantas partes pudieren e que puedan partir los términos antre los nostros términos e los dei senhorio dei rey de Portugal segun que nostro senhor el rey les deu sub poder e enbiou mandar por sub cartas. E porquanto los dichos Gon- çalo Garcia e Pero Martiniz fiziessem e partissem e amaionassem en (1) Será Badalhouccf (2) Riscado: de Sevilla por razom (») Riscado: nostros termino® e los 585
  • los dichos términos segun que nostro senhor el rey deu su poder enbiiaa mandar nos lo otorgamos e lo avemos e averemos por firme e nom averemos contra ello en nenguno tenpo por nenguna manera e porque sea firme mandamos lhes dar esta nostra selada com este nostro seelo. Fecha ocho dias de febrero era de mil e trezientos e setenta afios. Nicollas Pirez escprivano Mateus Sanches Pero Lopez. E otrossy Pero Çofino mostro una procuraçom fecha per mano de min Domingos Joham escprivano publico de Aroches selhada con el sello dei dicho concejo de Aroche de la qual el tanor tal es. H Sepam quantos esta carta de persona virem como nos los alcaides e algaziles el concejo de Aroche sendo ajuntados en el Fosariio de Santa Maria desse dicho lugar por concejo apregonado como es nostro custun- bre otorgamos e conecemos que fazemos e ordenamos por nostro certo procurador jeneral abastaso (sic) en todolos nostros preitos en todas nostras razones que nos avemos esperamos aver muividas e por mover con cartas ou sem cartas ou em outra maneira quallquer (8) que sea a Pero Dominguez Çoffino nostro bizino portador desta presente espicial- mente que ell poida per nos e por cada uno de nos quelherar e demos- trar a Gonçallo Garcia de Galegos alcaide maior por nostro senhor el rey en la muy nobre cibdat de Sevilha e a Pero Martiniz vizino desta dita cibdat e a Joham Lourenço de Monssaraz e a Gomez Martiniz que som ayuntados e se aim de ayuntar entre Moura e Noudar e Aronche com poder de nostro senhor el rey dom Alffomso de Castilla e otrossy com poder dei rey dom Affomso de Portugal pera partir términos e contendas que som entre nos los dichos concejos sobre razom de los tér- minos que som entre nos e los dichos concejos de Moura e de Noudar e damoslle todo nostro poder comprido a esse dicho nosso procurador que el que poida por nos em nostro nonbre pedir a los dichos Gonçalo Garcia e Pero Martiniz e Joham Lourenço e Gomez Martiniz que ellos que nos fagam dar entregar todo ell nostro termino que nos fue e es forçado e tomado de los dichos cocejos de Moura e de Nodar e todalas outras cousas que nos forom tomadas e forçadas con el dicho nostro termino e damosle todo nostro poder conprido peraante los sobredichos pera demandar e pidir e responder e negar e conocer e receber e cobrar e defender e avenlr e conponere e pera dar jura ou juras e dar todo juramento sobre nossas almas de qualquer maneira quel de derecho seja demandado o testemonia o testemonias e recebilla o recebilas de la otra parte o partes se aquaecer porque e que poida por nos em nostro nonbre demarcar e senallar e demostrar el nostro termino a los sobredichos que lo am de librar por onde es e que pueda pedir por nos la propiadat e la tenencia del e todo el nostro derecho que nos avemos o podemos aver de fecho e de derecho en qualquer maneira que sea e que pueda por nos en nostro nonbre fazer todas e aquellas cosas por ben perssoneyro dere- cho conprido procurador puede e deve fazer em juizo ou fora de juizo ben assy como si 11o nos meesmos fezessemos estando presentes. E por- 586
  • quanto este dicho nostro personeyro fiziere o razonare por foyro ou por juizio o por adobo o por avencia o por otra maneira qualquer que sea nos el dicho concejo lo otorgamos e lo avemos e lo averemos por firme e estable pera todo senpre e nom vernemos contra ello en nengun tempo por nenguna maneira. E qualquer juizo o juiziios que sobre estas cousas ou sobre cada una delias forem dado ou dados sub obrigamento de nos e de todos nostros benes quantos oy diia avemos e averem cabo adelantre por do quer que lios nos ayamos. Fecha treze dias de febrero era de mill e iijc lxx anos. E desto lie mandamos dar esta nostra carta aberta e selada com nostro sello. E yo Domingo Joham escprivano pubrico de Aroche esta carta escprivi ao otorgamento (2 v.) dei dicho concejo e myo signo aquy fize e so testemunhos. Las quales leidas e mostradas los sobredictos Joham Lourenço e Gomez Martiniz mostrarom una carta dei sobredicho rey de Portugal sellada sob sello colgado de la qual el tenor es tal. f Em nome de Deus amen. Saibham quantos esta procuraçom birem como em presença de min Estevam Martinz pubrico tabaliom en Elvas presentes as testemunhas que adiante son escpritas o muy alto e mui nobre senhor Dom Afomso pella graça de Deus rey de Portugal e do Algarve fez estableceo e ordenou seus certos procuradores avondosos assy como melhor poderem seer e mais valer Joham Lourenço de Mon- saraz e Gomez Martiniz cavaleiros seus vassalos ambos em seenbra e cada huum delles por sy assy que o que huum começar outro o possa acabar tam bem e tam compridamente como se o elle começasse sobre contendas que som e esperam seer antre os concelhos de Sevilha e d'Aronche e de seus termos. E outrossy antre o concelho de Nevra e de seus termos. E outrossy antre o concelho de Badalhouce e lugres (sic) de seus termos de hua parte. As quaaes villas e termos e lugares som do senhoryo dei rey de Castella. E antre os concelhos de Serpa e de Moura e de Noudar com seus termos e lugares Elvas e Arronches e Ouguella e Campo Maior com seus termos e lugares da outra parte. As quaes billas e castelos e lugares e termos som no senhoryo seu de Portugal fez seus procuradores os dictos Joham Lourenço e Gomez Martinz e anbos e cada huum delles deu comprido e espicial poder pera veer com aquelles que el rey de Castella pera esto enviar e que sobre esto ouverem poder seu. E outrossy com aqueles cavalleiros e homeens boons que os dictos concelhos de cada huum dos dictos O) senhorios enviarem pera desen- bargar estas contendas e todos os termos sobre que e a contenda antre elles. E outrossy aas razõões da contenda que sobre estes poõem cada huum dos sobredictos concelhos. E pera o desenbargarem com elles per aquela guisa que for serviço de Deus e seu dos rex e prol e assessego (i) Riscado: concelhos 587
  • dos sobredictos antre que as sobredictas contendas som. E outrossy deu a anbos e a cada huum delles comprido e espicial poder pera fazer todallas cousas e cada húa delias que elle farya se presente fosse e pormeteo aver firme e estavill todo o que for fecto pellos dictos seus procuradores e per cada huum delles sobre las dietas cousas e cada húa delias so obrigamento de seus beens e pera esto seer certo o dicto senhor rey de Portugal mandou a mym sobredicto tabaliom (S) fazer ende esta carta de procuraçom e por moor firmldõõe mandou em ella poer seu seello pendente. Fecta a carta de procuraçom na dicta villa d'Elvas dous dias de Fevereiro era de mil e iij° e sateenta anos. Testemunhas que forom pre- sentes Dom Migueel enlelto de Viseu e Meestre Vicente das leis e Ruy Garcia do casal vassallo do dicto senhor rey de Portugal e outros. E eu Estevam Martiinz pubrico tabaliom do dicto senhor rey de Por- tugal em Elvas que fuy presente e per mandado do dicto senhor rey esta carta de procuraraçom (sic) eseprivy e meu signal hi puge que tal he en testemunho das sobredictas cousas. H E outrossy Estevam Dominguez procurador do concelho de Moura mostrou húa procuraçom do concelho de Moura fecta per mãão de Gon- çal-Eanes tabaliom dei rey na dieta bila de Moura seelada do seello do dicto concelho da qual el tenor es tall f Saibham todos quantos esta procuraçom birem e ouvirem como em razom das contendas e demandas que forom e som e asperom a seer antre nos concelho de Moura bllla dei rey de Portugal com nossas aldeas e termos da húa parte e a cidade de Sevilha com seus castellos Aronche e Almoster e Araçana e Cortigana e Tores e Xarez e Bada- lhouce e Valença de Momboy e Villa Nova de Frexio e outras billas e pobras que se dizem de Castella. Sobellas quaes contendas e demandas em razom dos termos que cada húa das dietas vilas e lugares am e entendem aver de dereyto e sobre las quaes contendas e termos a peti- çom dei rey de Castella el rey Dom Afomso nosso senhor de Portugal e do Algarve a rogo e a pitiçom dei rey de Castella coaprometeo e outor- gou a seerem fectas vistas e nos e os dictos concelhos em aqueles lugares que custume onde assoemos a fazer com elles pera se partirem os dictos termos e as dietas contendas por seus procuradores. Os quaes estes som convém a saber de parte dei rey de Portugal nosso senhor Joham Lourenço e Gomez Martinz cavaleiros seus vassalos e da outra dei rey de Castela e do concelho de Sevilha e dos concelhos e villas sobredictos Gonçalo Garcia de Galegos vassalo del rey e alcaide mayor de Sevilha e Pero Martiinz vizinho de Sevilha porante estes sobredictos e porantre outro e outros a que nosso senhor el rey de Portugal e do Algarve e el rey de Castella estes fectos e estas contendas mandarem desenbargar em cada húa delias ou a quem estes fectos tanger e decen- 588
  • der e perteencer e mester fezer nos concelho de Moura chamamos e apre- goamos pera esto fazermos e ordenarmos e estabelecemos por (S v.) nosso certo procurador liidimo e O) e avondosso suficiente e abastante assy como melhor e mais compridamente pode e deve seer e mais valer Estevam Dominguez nosso pobrador e nosso bizinho portador desta nossa presente procuraçom e damos lhe todo nosso conprido poder que el seja por nos em esta ayunta e procure e demande e defenda e peça por nos todo nosso dereito tambern no que he julgado como no que he por julgar e também no que he alem destes termos de que somos entre- gues e sobre que nos pooem enbargo come en todolos outros nossos termos de que estamos forçados e pera sobresto pedir e dizer e fazer e procurar e protestar e curar e referer todallas dietas cousas e cada húa delias e que delias ou de cada húa delias tangerem e decenderem e perteen- cerem e comprirem e contra qualquer pessoa ou pesoas teentes ou enbar- gantes as dietas cosas ou cada húa delias nos concelho de Moura damos todo nosso conprido poder ao dicto Estevam Dominguiz nosso procurador que elle o possa por nos firmemente dizer e razoar (2) e mostrar e pedir e procurar e outrossy lhe damos todo nosso conprido poder pera aviir conpoer comprometer contradizer razoar repricar sopricar quitar apelaçom ou apelaçõões seguir se mester for e pera ouvir sentença ou sentenças também antrelocatorías codefenitivas e pera apelar delia ou delias se mester for perante nosso senhor el rey ou perante sa corte ou pera- ante outro ou outros juiz ou juizes delegado ou delegados tam bem ecresiasticos como sagraaes convinhavees a este feito e pera eixeiçom ou eixeições poer libelo ou libelos correger e da outra parte receber se mester for e pera dar juramento em nossas almas como o dereito manda ou como o nos faríamos e diríamos se presentes fossemos e o fezessemos ou disséssemos e pera o da outra parte receber se mester for e pera estabelecer outro ou outros procurador ou procuradores vogado ou voga- dos meter quantos quiser e por bem tever e pera os revogar e depois da revogaçom oficio de procuraçom en sy filhar e pera fazer e dizer todalas cousas ou cada húa delas que verdadeiro e lídimo procurador pode e deve fazer e que nos faríamos e diríamos se presentes fossemos. E man- damos e outorgamos que se esta procuraçom nom for suficiente ou lhe mingua algúa clausolla de derito (sic) nos as avemos hi por postas e por outorgadas come se hl postas fosem e pera nos o concelho de Moura avermos por firme e por estável todalas dietas cusas (sic) e cada húa delias que forem fectas e ditas nas cousas de susodictas en cada húa delias pello dicto nosso procurador ou pellos seus so estabelecidos nos o avemos por firme e por estavill pera todo senpre so obrigamento de todollos beens de nos concelho de Moura que pera esto obrigamos a con- (i) Riscado: aondoso Estevam Dominguez nosso pobrador e nosso bizinho portador desta nossa presente procuraçom e damos lhe todo no comprido poder (sic) (') Riscado: repricar 589
  • prir e a manteer e a pagar e a guardar como dicto he posto que (I,) lhe requeiram espicial mandado. Fecta a dieta procuraçom em Moura treze dias de Fevereiro era de mil e iijc e seteenta anos. Testemunhas Estevam Çoudo Bicente Anes juizes da dieta billa de Moura e Martym Anes e Afonso Calvo tabaliãães desta mesma billa Vaasque Anes e Domingos Piriz bufo Vaasco Cadameiro Lou- renço Martyns Gonçalo Penacova Domyngos Lopes Afomso Martiinz procurador Estevam Johanes Azagacho Joham Eyanes e outros muy- tas hameens boos do concelho. Eu GonçaTEannes tabaliom dei rey em Moura que esta procuraçom per mandado e per otorgamento do con- celho de Moura a eseprivi em ella meu sinal pugy o qual adiante he por esto seer certo e nom aver hi duvida nos concelho de Moura pusemos em ella o seelo do nosso concelho. Eu tabaliom susodicto pugy aqui meu sinal em testemunho de verdade que tall he. 1 E outrossy Afonso Esteveenz freire de la Ordem d'Avis comenda- dor de Benavilla mostro una procuraçom de Dom frey Gil Piriz meestre de la Cavalarya dello hordem (sic) d'Avis e outrossy dei convento de la dicha Hordem selada com su sello colgado dei dicho meestre de la quall ell tanor tal es U Saibham quantos esta carta de procuraçom birem e ler ouvirem como nos frey Gil Piriz pella graça de Deus meestre da Cavallarya da Hordem d'Avis en senbra con o convento desse mesmo logo fazemos e ordenamos estabelecemos nosso certo procurador liidimo avondoso e suficiente em todo como melhor pode e deve seer e mais valler frey Affonso Estevez comendador de Benavilla nosso freire portador desta presente procuraçom pera partir e demarcar e assinar e apendoar e divi- sar por nos em nosso nome os termos de Noudar con a cidade de Sevi- lha e com Aronche e con as Combriins e com todolos outros lugares com que de direito se devem de partir e demarcar assy com Castella como com Portugal e com todalas outras pessoas que hi beerem pello muy nobre senhor Dom Afonso rey de Castella e polios outros da dieta cidade e bilas e lugares com quaes aja de partir e demarcar. E pera pedir e refertar e poer e dizer por nos todo o nosso dereito e pera atender e outorgar todallas cousas que forem fectas e hordenadas por aquelles que em nome de nosso senhor el rey de Portugal vam e outrossy per aqueles que da parte do dicto senhor rey de Castella hi veerem e pera dizer e outor- gar todallas cousas que entenderem que lhe conprem aos fectos sobredictos assy polia sa pessoa como per outras quaaesquer que elle por bem tever. E pera fazer aveença e aveenças quaaes elle entender que melhor serom e pera alçar juiz ou juizes sobre los fectos sobredictos e pera comprir e guar- dar todalas cousas e cada hQa delias que pello dicto juiz ou juizes forem fectas e julgadas per razam das dietas demarcaçõões e pera fazer e dizer todalas cousas que verdadeiro e lidimo procurador (It v.) pode e deve 590
  • fazer e dizer assy como nos fazer e dizer poderyamos se per nossas pes- soas presentes fossemos e o fezesemos e disséssemos en os avemos e avere- mos e prometemos aver firme estavil todallas cousas (i) e cada húa delias que fectas e procuradas forem pello dicto nosso procurador nas coseis de susodictas em cada húa delias pera sempre so obrigaçom de todos nossos beens e obrigamo nos a relevar o dicto nosso procurador de todo o encarrego de satisfaçom. E por esto seer firme e nom viir em duvida nos o convento sobredicto rogamos ao dicto senhor meestre que posesse Eiquy seu seello. E nos meestre a rogo do dicto convento em nosso nome em no seu (sic) mandamos aquy poer nosso seello pendente. Fecta em Avis biinte e nove dists de Janeiro era de mill e trezentos e sateenta anos. Esto todo assy os sobredictos disserom que era bem de acorda- rem em aquello porque esta contenda meior e mais cedo pudesse seer librada e porque hi testemunhas avya de cada huua de las partes que era biem delias perguntarem con esta maneira e con esta protestaçom que se hi avya enquiriciones de cada huna de las partes (2) o privilégios o cartas ou outras firmidobnes que por esto nom se perdessem nem fuiessem revogadas em as que ficasem em salvo ell derecho de cada huna de las partes. E porque de la parte de Sevilha e d'Aroche hi tiniam testimunias acordarom que era bem delias perguntar luego e dixerom a los de Sevilha e d'Aronche que dessem en escprito las divisones por do entendiEim que eram los sus términos elles dieram uno escprito dello qual ell tanor tal es Gonçallo Garcia de Gallegos alcalde mayor por el rey em Sevilha e Pero Martinz bizino dei dicho lugar e Joham Lourenço de Monsaraz e Gomez Martiniz que sodes (sic) ajuntados pera partir e saber verdad por onde partem los términos antre Aroche de la huna parte ell consejo de Moura e de Noudar de la otra por mandado de los rex e pera dardes a cada una de las partes sub derecho e yo Pero Çoffino procurador dei dicho concejo de Aronche vos pido por ellos em nonbre de los que lhes facades dar e desenbargar su termino que digo que foy e es e deve seer de fecho e de derecho por lus lugares que aqui seram dichos. Pri- meramente por la Cabeça de Ficallo e como da alia corte que llamam de Fagildy e desy como da ali Poço veyo de la Nigrita (f) e deende adellante como va derecho por medyo delha aldeia de Sam Vereiximo e dende adelante como va (s) al camino veio de Morom e como da este camino en Ardilla arriba fasta el vado de la (5) Yunça elle vado de la Yunça como va por el cerro vertentes aguas contra Noudar e contra (1) Riscado: dc susodictas em (2) Riscado: que era biem delias perguntarem (3) Riscado: derecho por medio 591
  • la Aboteffa e corno da el cerro arriba al corral de las yeguas aguas vertentes contra la huna parte e la otra e por la Cabeça Esparagosa e como va derecho a la casa de Domingo Gomez e dereicho a la ribeira de Mortiga e la ribeira de Mortiga arriba como da en el Cadaval e por estes mojones e por estes fitos digo yo el dicto Pero Çofino que ell termino de Arroce (sic) fas assy e que avyem e ouverom la propiedat e la tenencia dell e al tempo que Mora e Noudar eram dei rey Dom Afonso de Castella e despois en ell tempo dei rey Dom Sancho su fiyo seendo el dicho termino pobrado de bizinos de Aro- che que teniam hi sus casas e sus herdades labrando e criando en nellas como en 11o suyo e dando em Aroche los dizimos e servindo por eles a los rex e a Sevilha a cuya merced som. E outrossy los de Moura e los de Noudar quando entravam com sus ganados de lo dichos majones adelante faz Aronche pagavam montadego e los outros trebutos que pagavam los que nom eram (i) bizinos de Aroche. E pois que vos los sobredichos sodes ayuntados pera dar a cada huna de las partes su derecho pidi vos que mandedes que el concejo de Aroche que aya el dicho termino por los lugares que dichos som porque nostro senhor el rey cobre su derecho faredes gram biem e gram derecho e gram servicio a los rex e grande pro a las partes. E sy virdes que a lugar e yo el dicho Pero Çofino en nonbre dei concejo de Aroche vos mostrarey la verdat por onbres ancianos que lo sabem que es asy e por mojones antigos esto vos pido com protestaçom que em salvo fique al concejo de Aroche pera pedir e mostrar mas de su derecho se virem que les conprem e como quer que primeiro ouvessem de perguntar las teste- munias que fuiessem dadas de la parte de Sevilha e de Aroche e que las ouvessem de perguntar por el dicho escprito porque este dia de quinta feira que eram viinte andados dei mes de febrero ouverom de seer estas testemunhas llegadas en el sobredicho lugar pera las per- guntarem hii e hy (sic) tam ayua nom (2) puiderom llegar pera se nom delongar este fecho teverom por bem de tomarem testemunias de Moura e de Noudar porque estavom hi prestes e começarom nas a perguntar en el dicho dya segun que se adellante segue f En el lugar que llamam los currales dei Barregudo Jovenes beynte dias de fefreiro era de mil e trezentos e satenta anos Gonçalo Garcia de Galegos alcayde mayor de Sevilha e Pero Martins bizino de la dicha cidat e Joham Lourenço e Gomez Martiniz começarom a perguntar (5 v.) las testemunhas que eram dadas da parte dei concejo de Moura em razom dei partimento de los términos sobre que es la contenda entre el concejo de Sevilha e de Aroche el concejo de Moura de la outra e pera saber la verdat de las testimonias por do partiam los términos foy dado (1) Riscado: moradores (2) Riscado: forem 592
  • uno esoprito de la parte dei concejo de Moura e de Noudar dei qual el tenor tal es í Estas som las divlsiones de como forom partidos los términos entre Moura e Aroche e Noudar per dom Diego Ordonez como entra la foz dell Ale
  • f Joham Pirez Balesteiro bizino natural de Moura jurado e per- guntado sobre los Santos Evangellos que dixesse verdat de lo que sabya desto sobre que lo tayem testimunia dizer a Domingos Ramhos vizino de Serpa e a Estevam Dominguez Exato e Afonso Pirez Monte Agraço bizinos de Moura que viram quando Diego Ordoniz vinera a partir estes términos e quel dixerom estos sobredichos que Diego O) Adorniz (sic) partira los términos antre Moura e Aroche en esta guisa de la foz dei Alemo onde entra en Cança (sic) e por el espiga arriba a la cumbre dei Alemo aguas vertentes contra Moura e contra Calcha (sic) e que ouvira dizer a huum balesteiro que topara aly em aquela cumbre com huum marco de ferro que estava hy por sinall. Perguntado como dixe- ram a este balesteiro dixo quel dixerom Joham Piriz de la Agrella e que era vizino de Moura e desta divisiom adelante a la sovereira onde esta el Monte de las Piedras e desta sovereira como va a la espiga de la sera al pico de Aroche vertente aguas contra Çancha de la una parte e de la otra contra Mortigom e dende adelante como va a la Torre Queimada e de la Torre Quemada como va por Vali Quemado a yuso como va dar en la ribeira de Murtiga e que destas divisiones adelante que nom oyo dizer mais. Perguntado se oyo dizer a los sobredichos se el Diego Oronez se traya poder dei rey de Castilla e dei concejo de Sevilha dixo que lies ovyra dizer que sy. Perguntado se lhes oyra dizer em tempo de quel rey fuera esta partiçom dixo que su ciência era que diziam que fuera en tempo dei rey dom Alfonso padre dei rey dom Sancho. Perguntado se lies oyra dizer quem fuera y por el concejo de Mora dixo que les oyra dizer que fora hi el comendador de Mora con poder dei esprital. Per- guntado se sabya o oyra dizer em naquel tempo cuya era e Moura dixo que seva e ouvira dizer que era dei rey de Castella. Perguntado sy byra las de Aroche algund destas divisiones depôs desto usar e possoir dixo que vera entrar porcos e ovejas en cima dei Campo de Gamos de los de Aroche e que fuera hi Gonçalo Vaasquez de Mora e que los eixara ende fuera e que les defendiam que non entrasem y salvo por termino de Mora. E dixo que del sovereiro dei Monte de las Piedras fasta a la foz del Alamo contra Moura que nunca hi vira contenda nenguna. (2) E que esto que a bien cinquenta anos que lo tuvo sempre el concejo de Moura sem contenda nenguna. Perguntado se esto (6 v.) que ouvyra dizer a Domingos Ramos e a los outros sobredichos se tenia ou crya que era verdat dixo que su entendimyento e su creencia era que diziam verdat. Perguntado se eram antigos estes sobredichos a que esto ouvira dizer dixo que eram los mas antigos que avyam em Moura. Perguntado se fora rogado o le derom algo o le prometerom o se lie ende firmarom por alguna maneira sobre esta razom dixo por la jura que fezera que nom. (1) Riscado: ora (2) Riscado: perguntado 591f
  • I Joham d'Aroche vizlno natural de Moura jurado e perguntado sobre los Santos Evangelhos sobre aquelo que era traydo de la parte de Mora e de Noudar dixo que elle ouvira dizer a seu padre Pero d'Aronche e a Nunho de Alfayara que elles e Vaasco Serrano e Alfonso Farinha e Vaasco Pirez Farinha Gonçal'Eanes paguyentes que se forom beer com Diego Ordonez e que yva y dom Pero Diaz gram comen- dador de la Ordem de lhe Sprital e que lies ouvyo dizer que forom yuntados pera partir los términos entre Moura e Aronche e Nodar e que los partirom en esta maneira e começarom a partir por el ribeiro dei Alemo fasta cima de la serra e de ali tomarom la espiga de la serra ponendo devisiones e dally llegarom a la Sovereira e poserom hi num monte de pedras e dali adelante por el espiga de la serra vertentes aguas contra Çancha e de la outra parte vertentes aguas contra Moura dereichamente al pico de Aroche e dende a la Torre Queimada e dende a el Val dei Cadaval como entra em Mortiga e dende a la Cabeça Çen- chada e dende a el porto de la Cerva onde partya com el temple (t). Perguntado se ouvira dizer a seu padre e a Nuno d'Alfaiara se trayam poder dei rey de Castilha dixo que sy. Perguntado se trayen poder de Sevilha disso que lo nom bira. Perguntado quem era entonce rey de Castilha dixo que lhes oyra dizer que era rey don Afonsso padre dei rey dom Sancho. Perguntado se lies oyra dizer quem fuyera y por el con- cejo de Moyra e pella Ordem dixo que les oyra dizer que fuyera hi el dicho gram comendador por la Ordem e los dichos cavalheros por el concejo de Moura. Perguntado porque yva este gram comendador pella Ordem dixo que oyra dizer que porque Mora e Serpa eram entonce de la Ordem de le Spital. Perguntado quanto tempo avia que oyra dizer esto a seu padre e a Nuno d'Alfaiara dixo que a sasseenta anos e mas. Perguntado se quando esto oyra dizer a Nuno d'Alfaiara e a seu padre se eram vejos antigos dixo que passavam por sasseenta anos. Perguntado se cria e tiinha que aquelo que oyra dizer a seu padre e a Nuno d'Alfaiara se era verdade dixo que sy. Perguntado se despois daquel tenpo aqua se vira possoir (7) ou lavrar e husar este termino a los de Aroche o alguno de los destas devysiones contra Moura em algum lugar dixo que no mas que destas devisiones contra Moura em alguum logar dixo que no mas diz que oyo dizer que frey Diogo que estava em la Torre Quey- mada por grangero e que la desmamparo huum tempo e que vinerom los de Aroche e que la pobrarom e que depois foirom hi freires quel queimarom a casa e lios que dentro estavam. Perguntado se fora rogado o se le derom algo o se lie prometerom o se fora enformado o ensinado por dizer que dixesse esto que a dixo dixo que nom. f Bartolomeu Dominguez bizino de Mora que diz que es natural d'Enxarez jurado e perguntado sobre los Santos Evangelhos que dixesse verdat en esto que lo trayem por testigo los de Moura e de Noudar dixo que fora em ajuntamentos que fazem el concejo de Mora el 595
  • concejo de Aroche em razom de los términos e que oyra y dizer a Este- vam Dominguiz Exato e a Joham Pirez Monte Agraço e a Pero Martiinz del oyo (sic) que dom Diego Ordonez e dom Afonso Façanha e Lou- renço Pirez Farinha e Joham Farinha e Joham Farinha (sic) que forom juntados a partir los términos ajuntados a partir los términos (sic) al poço de la Nigrita entre Moura e Aroche e que começarom a partir en la foz del Alamo e dy a la espiga de la serra aguas vertentes contra Moura de la una parte e de la outra parte contra Chança e dally a la Sovereira dei Monte de las Pedras e dally por el espiga de la serra fasta la fonte del Corcho e de la fonte del Corcho derecho a el pico e dy a la Torre Queymada e dende a Mortigua e dy a la foz dei Cadaval dy a en Inzina Sola e dy a la Cabeça dei Cano e dy al porto de la Cerva e dy Ardilla a yuso. Perguntado se Ues ouvira dizer a los sobredichos se Diego Ordonez traya poder dei rey de Castilla pera partir estos términos dixo que lhiis ovyo dizer que trayem poder dei rey dom Al- fonso de Castilha padre dei rey dom Sancho. Perguntado se Ues ouvira dizer se traya poder de Sevilha dixo que gelo nom ouvira dizer O). Per- guntado se lies ouvyra dizer que viniese alguno otro que troxesse poder de Sevilla dixo que lo nom ouvio dizer. Perguntado se ouvira dizer a los sobredichos se dom Alfonso Farinha e los otros cavaUeiros que vinerom con el se trayam poder de la Ordem e dei concejo de Mora dixo que lies ouvyra dizer que sy. Perguntado quanto tempo avya que lies esto ouvyo dizer dixo que nel tempo dei rey dom Sancho e que passava por trinta anos e mas. Perguntado se quando esto ouvyo dizer al Enxato e a los sobredichos se eram estos antigos e veyos dixerom que eram muy bejos que se nom podiam ya mandar. Perguntado se esto (7 v.) que ouvyo dizer al Exato e a los otros se tenya que diziam verdat dixo que mas cria que era verdat que nom porque eram a tales omens (T) que lies seanejava que deriam verdat. Perguntado se viro a los de Aroche o alguno de los que usavam a lavrar ou a criar o a possoir em alguna maneira de las devisiones aca contra Mora dixo que nom salvo que vira labrar a Domingo Piriz irmãão dei priol Miguel Piriz en la Monte (f) del Peso. Perguntado se lavrava y por termino de Mora o de Aroche dixo que lo nom sabya mas que el almoxarife de Mora lie tomara ende a las vezes al dezemo e que vira levar dy muy grandes carregas de trigoo a Mora a las vezes e que esta firma que levara dy dos vezes el dizimo a Mora, Perguntado se fora rogado o lie derom algo o gelo prometerom o gelo el enformarom por alguna maneira que dixesse 11o que dixo dixo que nom. Francisquo Perez bizino de Mora natural de Serpa jurado e per- guntado em nos Santos Evangellos que dixesse verdad desto porque lo traie (f) em testimunya dixo que ouvyo dizer a Diogo Ramos sub (i) Riscado: sy traya 596
  • padrasto e a Pero Negro sub sugro que veniera aquy Diego Ordonhez por mandado del rey don Alfonso de Castilla padre dei rey dom Sancho pera partir los términos por la contenda que era entre Moura e Aronche com poder del dlcho rey e com poder dei dicho concejo de Sevilla. E que vlnerom y polia Ordem e por el concejo de Moura dom Alfonso Piriz Farynha e Vaasco Piriz e Gil Fagundiz e Gonçall'Eanes raguiitos. E que lies ouvira dizer que trayam poder de la Ordem e dei concejo de Moura e que começarom a partir los términos de la foz del Alamo e dalhii por ell espiga de la serra fasta la Soverera onde esta el Monte de las Pedras e dende a el picoto de Aroche como vertem las aguas de la una parte contra Chança e de la otra contra Murtigem. Perguntado se lies ouvira dizer de y adelante se yvam por outras devlsiones que gelo nom ouvyra dizer. Perguntado se estes sobredichos a que ouvyu dizer esto se eram veyos antigos quando gelo ouvlo dizer dixo que eram vejos e muyto antigos. Perguntado se esto que lies ouvira dizer se tenia e cria que era verdat dixo que sy. Perguntado se sabe ou vira que lavrasem ou criassem algunos de Aroche destas divislones contra Moura dixo que nom lo vira mas que ouvira dizer que huum labrador de Aroche labrava a la Fonte Coberta e que vlnerom los de Mora despois e que lo tirarom dende. Perguntado se fora rogado ou He derom algo o lie prometerom o se fora emformado pera dizer esto dixo que nom. j[ Domingo bilnte e tres dias de febrero era de mil e trezentos e satenta anos en el sobredicho logar los sobredichos perguntarom a Fer- nam Martiniz de Radinha (8) vlzino e natural de Moura el qual jurado e perguntado en los Santos Avangellos dixo que dom Diego Ordonez outros onbres bonos de Sevilla lhegarom a el poço de la Negrita e que fora hi dom Pero Diaz que era comendador de Moura com poder de la Ordem del Espltal e que Lourenço Martinz Serrano e Afonso Meendez venerom y por el concejo de Moura e que dom Diego Ordonhez mos- trara y poder dei rey dom Afonso padre dei rey dom Sancho e com poder dei concejo de Sevilla e que los de Moura demandavam los tér- minos por Cança e que se avenirom que partissem los términos de Mora e de Noudar e de Aroche per esta guisa convém a saber pola foz dei Alamo e dalhii pola espiga arriba aguas vertentes contra Chança e de la otra parte contra Moura e dally a los picotos de Arochl (sic) e dalhy a la Torre Queimada e dalhy al quornoque de Anzina Solla e daly a la Cabeça Chinchada e daly al porto de Cerva. Perguntado como sabia esto dixo que lo vira todo esto e que andara y com sub padre Martym de la Ra- dinha. Perguntado que tempo ha esto dixo que passava por saseenta anos. Perguntado se los de Mouyra (sic) e de Noudar usarom por estas devisiones sem contenda nenguna desde aquel tempo aqua dixo que sy salvo quando algunos alqualdes entravam aca e lies tomavam a furto alguna cosa. E dixo que porque estes alcaides algunas vezes entravam assy en el termino de Moura que el concejo de Moura que enviara a el 59 7
  • e a outro ombre boino al concejo de Sevilla e que ellos (1) fizerom al concejo de Sevilla esta querella. E que el concejo de Sevilha enviara a Gonçalo Piriz que era hi alcalde mayor que venesse Aroche e que de su parte dixesse a los de Aroche que nom passasem destas devisiones sobredichas nem tomassem alhende nenguna cousa, E que Gonçallo Piriz llegou Aronche e que fizo llegar los ombres boynos en el palacio del prior e que lies defendera da parte de Sevilla que nom passassem de las dichas devisyones nem tomassem alende nenguna cosa. Perguntado que tempo avya que venera Gonçallo Piriz a fazer este defindimento dixo que passava por quorenta anos. Perguntado se vira lavrar algunos de Aroche en los dichos términos dixo que vira a Martyn Piriz de Alpre- dra (sic) lavrar a la Figeira e a Diogo Piriz irmano dei priol en la Corte dei Poso mas que todos los dezmos (sic) el derecho que los davam a Mora. Perguntado se entravam en los dichos términos algunos ganados de Aroche a pacer dixo que sy mas que davam los dízimos a Moura e que ell los levara ende sem contenda nenguna. Perguntado se fora rogado ou enformado ou lhe derom algo o le pormeterom que dixesse lo que dixo dixo que nom. (8 v.) jj Sabado biite e dous dias de fabrero era de mil e trezentos e sateenta anos em los currales que dizem dei Barregudo Gonçalo Garcia de Gallegos alcalde mayor de Sevilla e Pero Martiniz bizino de la dicha cidat e Joham Lourenço e Gomez Martinez cavalleiros vassallos dei rey de Portugal começarom perguntar las testemunhas que eram dadas de la parte dei concejo de Sevylla e de Aroche segun que se segue los dichos delias adelantre. Paay Dominguiz (2) vizinho e natural de Aroche jurado e per- guntado em los Santos Evangellos que diga verdat desto em que trayem en prova dixo que el vira pacer e husar e labrar e serviçar e montar a los vezinos de Aroche desde la corte del Alamo e como da ali poço veyo de la Negrita e dey derecho a Sam Vereximo por medio de la Rua Derecha que va a la egreja e dally adelante por el camino de Morom e que dy adelante nom sabya las devisiones por onde ivam. Perguntado se en tempo dei rey dom Afonso e dei rey dom Sancho usavam los de Aroche e possoyam e lavravam en estes términos sobredichos sem contenda nenguna dixo que vira labrar a Joham Balufo en la corte del Alamo e a Martyn Perez d'Alpedra em la corte de la Figueira e que Mem Martyn el Canguero e outros muchos que labravam en estos tér- minos sem contenda nenguna. Perguntado se lios ganados de Sevilla e de Aroche se los vira andar em los dichos términos sem contenda nenguna dixo que sy. Perguntado se los ganados que entravam de fora parte en (1) Riscado: forom (2) Riscado: bizirroinho. 598
  • estes términos se Uos serviçavam ellos montadgavam los de Aroche dixo que quando entravam los de Mora e los de Serpa e los de Sereanos ou de outra parte que los leixavam pacer pagando sus derechos Aroche. Perguntado se nel tempo que Nodar era d'Afonso Godiniz se entravam os ganados dei dicho Afonso Godiniz ou de Noudar em Campo de Gamos e em los dichos términos a pacer dixo que paciam fasta da tiesra e de la tiesra aqua que nom ousavam entrar salvo se avenyam com los de Aroche. Perguntado se vira ou sabia que fossem partidos los términos antre Moura e Noudar e Aroche dixo que nunca los vira partir pero que dixo que vira y ajuntados pera lo partir muchos ombres boinos per muchas vezes e que nunca se avenyerom. Perguntado se sabia que razom era porque tomavam los de Sevilla los montados e los servidos por estas division es que diziam proves (?) diz que nom sabia se fosem partidos dixo que por que eram tenedores delia e la llamavam por suya. Preguntado se fora rogado o lie derom algo o le prometerom o lie enfor- marom o lie ensinarom que dixesse esto que (9) dixo en este testemunho dixo que nom. j] Paulos Martym bizino de Aroche natural que diz que es de Non- forte e criado de Badajoz jurado e perguntado en os Santos Evangellos que diga verdat sobresto porque lo trayem por testemunha dixo que el que veno a pobrar em Aroche en el ano que el rey dom Sancho vino a tomar a tarifa. E seendo ell em Aroche que el concejo que arrendo el verde e la corte de la madeira e quell dierom por division del termino de Aroche por do lo guardasse des dei poço de la Negrita fasta el aldea de Sam Verixemo por medyo de la aldea e desy al camlno de Moram como va a la foz de Mortigom como entra en Acidilla e Ardilla arriba fasta el porto de la Junça e dy al Corral de la Rayna e dey ao Corral de Setefilla que llamam agora Benafilla e dey por el cerro derecho fasta la Pedra Furada e dey al Curral de las Yeguas e dey a la casa de Cre- mente que se llamava entom de Domingos Gomez e dey a la Cabeça Espa- ragosa e dey a la foz dei Cadaval que entra em Murtigua e dy como da por cima de Rociana como da a los picos e dy a la Cabeça Cinchada e dy como da ali vali de la Figueira e dy como da al corniquo que esta alende de Anzina Solla e dy a la Cabeça de Paay Diaz e dy como da en Sello e Sello arriba como parte por las cumbres de cima. Perguntado se neste tempo possuyam e lavravam e criavam los de Aroche en estes términos que dichos ha dixo que sy e que lavravam inter Martyn o entra el Arroyo de Gamos en Mortigom. E Diogo (?) Joham el cleligo a la Fonte Cuberta a par del e oytro ornem bono que diziam Topecano. Y logo a par delles e outro ornem bono que tenya dos yrnos que se lie nom venem em mente sub nombre que labrava y bem a la Fonte Cuberta e que tenya y sus casas e sus ganados e sus colmenas em cima de Mortigom que lavrava Domingos Perez el rico ornem e loygo alende del que lavrava outro ornem boino que diziam de la Cangueira. E estos omens bonos e los 599
  • otros de Aroche que trayam hi sus ganados e teniam sus colmenas e husavam e possoyam todos estes términos sem centenda nenguna e que los dizimos destos que los davam Aroche. Perguntado se nesse tempo se entravam algunos omens de fora parte de Serpa o de Moura o de Noudar en estes términos o de outros logares que nom fosem de Aroche e se lhe dexavam pacer sem trebuto nenguno dixo que nom entravam y salvo se pagavam sus derechos. Perguntado se esto se lo husarom senpre desde que lo el sabe dixo que sy fasta el tempo de la guerra e despois fasta que se fizo el Castillo de Noudar. Perguntado (9 v.) que porque nom possoyam despois que fora fecho el Castillo de Noudar dixo que porque venyera el Maestre d'Avis dom Lourenço Alfonso com gran- des companhas de cavallo e de pie e que correo com los que trayam los ganados em Campo de Gamos e que dy adelante que nunca ousarom y mais venir. Perguntado se vira ou sabya que fossem partidos términos entre Moura e Aronche e Noudar dixo que nel su tempo que nunca lo vira nem lo soubera que partidos fosem mas que vira a los de Aroche usar segun dixo es. Perguntado se ouvira dizer que em tempo dei rey dom Afonso que usassem los de Aroche por estas devisiones dixo que lo ouvyo dizer a los de Aroche que sy. Preguntado se nel tempo que Alfonso Godiniz tenia Nodar se entravam hi sus ganados e deles dei concejo de Noudar en el Campo de Gamos e de las dichas devisiones aca dixo que nom. Perguntado se fora rogado o se lhe derom algo o se foira enformado pera dezir esto que a dicho dixo que nom. E Domingo Joham o Casado bizino de la alquariia de Joham Piriz e natural de Almonester jurado e perguntado en lios Santos Evangellos que diga verdat desto en que vene en proyva (?) dixo que sabya que em tempo dei rey dom Sancho seendo Moura e Serpa e Noudar suyos que los de Aronche que aviam por termino e husavam por el poço de la Negrita e por la casa de Beneito Coixo e dende por el camino como da en el camino de Morom e dy como da en Mortigom e de Mortigom a yosu como da em Ardilla. E de Ardilla arriba como da en el porto de la Junça. E dei porto de la Junça como vertem las aguas contra Ardilla de la una parte e de la otra contra la Abotesa e dy polia Conbrii derecha dei Curral de las Yeguas e dy a la Pedra Furada e dy a la casa de Domin- gos Gomez que esta em cima de los barrancos e dy a la Cabeça Espera- gosa e dy com da en las veredas a la foz dei Cadaval e dy por cima de la Conbry como va a Rociana e dy al porto de la Cerva. Perguntado em como sabya elle estes términos dixo que vira lavrar e criar em estos términos e possoir a los bezinos de Aronche sem comtenda fasta que veno na guerra de Portugal e de Castilha que vira lavrar a Diogo rico ornem em Mortigon alende de la Fonte Cuberta. E y luego a par dei a Pero Fernandez Topecano. E a la Fonte Cuberta a dom Valasco irmano de dom Simon e a huum su yrmano e dyusu de la Fonte Cuberta a la Alcarya Azanchosa a Diogo (?) Joham de Morom clérigo e alende dei 600
  • Arroye de Gamos que lavrava Meen Martyn e adelante del que lavrava Rodrigo Piriz que es agora bivo. E que vido lavrar a Martym (i) Piriz d'Alpedra a la Figueira e que vido lavrar a Martim Balufo e a dom Marcos que lavravam em Alpedra. E estos que lavravam e tenian sus casas pobradas y sus ganados (10) e sus colmenas en estes dichos términos. Esto que lo vio usar en tempo dei rey dom Sancho quando Serpa e Moura e Noudar eram suyos e despois fasta la guerra sem contenda nenguna. Perguntado por que nom usavam depois de la guerra como husavam dante sem sem (sic) contenda disse que porque vira a dom frey Gil quando era comendador de Noudar que ferya los pastores e que los ponya fora. E elles com este receio que nom ousarom hi venir depois e dixo mas que el que comprara huum monte de losas a par de la Fonte Cuberta e que lo possoyra bem dez anos e que huum tempo bem quatro ou cinquo anos que dera el dezmo (sic) Aroche. E que despois que los de Noudar que le tomarom la metat de los diezmos por fuerça e que le leixarom la otra metat levar Aronche. E que veendo estas cosas e temendo se de dellos de Noudar que lo fereryam e 11o matariam e lie faryam mall que desenparara el dixo monte avia bem biinte anos. Perguntado se sabya o ouvira dizer que em tempo dei rey dom Afonso se possoiam ou usavom los de Aroche destos términos sobre- dichos dixo que ouvio dizer a Diogo Ramos e a Martym Balufo e a dom Brinços e a outros omens bivos todos vizinos de Aronche quel dixerom que sy. Perguntado se estes homens bivos se eram antigos an- cianos dixo que eram los mas ancianos que avya em Aronche. Perguntado se tenia e cria que estos omens bonos se eram atales que dixessem verdat en esto que dixerom dixo que sy porque eram bonos de los onrra- dos de Aronche. Perguntado se sabya o se vira que foyra fecha partiçom de los términos antre los de Aronche e de Moura e de Noudar o se vira y poner marcos o devisyones dixo que lo nom vira nem o sabya. Perguntado se 11o rogarom o se le deram algo o He prometerom o se lo enformarom que dixesse esto dixo dixo que nom. Vicente Anes vizino de Aronche jurado e perguntado en los Santos Evangellos que diga verdat sobre esto porque lo dam por teste- munha dixo que em tempo dei rey dom Sancho seendo Serpa e Moura e Noudar suyos e tenendo Alfonso Godiniz Nodar que guarecendo com Diogo Joham de Morom clérigo su tyo que tenia arrendado el plioradigo de Aronche e que este Vicente Anes que fora tres anos com Joham Esteveenz terceiros e que recadavam los dizimhos que perteneciam al prioradigo dei termino de Aronche e que los coryeram (f) por estas devisiones que se adelante segue. Primeiro de Joham Balufo que morava em la corte del Alamo e dixo que de una mayada de colmenas que estavam acima dei poço de la Negrita que levara dende (10 v.) el (i) Riscado: balufo e a dom Marcos 601
  • dezmho (sic) e que vira dy levar el seteno de las colmenas al almoxarife de Aronche que estava hi por Sevilha e de la casa de Martim Piriz d'Alpedra que morava a la Figueira que levara ende el dizimo del pam que y lavrava yendo del camino de Morom fasta Mormolino que esta asso Sam Berexemo que lavara ende de dezemo dos franganos e dy a los pocilgales de la abatessa que levara ende el dizimo tres anos de los por- cos que se y criarom de Martym Esteveenz cavaleiro de Monsaraz e de outros que criavam y. E dende al Curral de las Yeguas vertente aguas de la una parte contra Murtiga e de la outra parte contra Campo de Gamos. E dy a la Pedra Furada e dy a la casa que se llama de Domingos Gomes. E dy a la Cabeça Esparagosa e dy al Cadaval. E dixo que destas devisio- nes que levava el dizimo Aronche por su termino e que husavam del come de suyo e que andavam y los ganados de Sevilla e de Aronche e de sus términos e que se alguno de fora parte y entrava que lies tomavam el servicio e el montatgo. Perguntado se vira em nestes términos entrar los de Mora e de Noudar que nom pagasem tributo alguno dixo que nom vira y a los de Moura entrar mais que entrarom y los de Alfonso Godiniz de Noudar e que los prenderom por el serviço e por montatgo. E dixo que vera em Val Quemado lavrar e criar a Joham Sunhom e a outros tres vezinos de las Combres de Fundo a que nom sabya los nonbres. E que vira lavrar em la Fonte Cuberta a Meem Martiinz e a Diogo (? ) Joham el clérigo a par del e a Topecano y a cabo deles e a ricomem (sic) e a Diogo Piriz Rabo de Conejo e a Rodrigo Piriz Gandullo e a Martym Balufo que lavra em Alpedra e a dom Marcos. E que vira lavrar em la Corte del Peso a um irmãão de Martim Piriz d'Alpedra que se foy morar a Gerrena. Estos que lavravam e criavom e tenyam sus casas pobradas e outros vizinos de Aronche que criavam sus ganados en estos dichos términos de Aronche e que nom vido nem ouvyon y que lies dessem em este tempo contenda nenguna. Perguntado de que tempo sabya que se usara esto assy dixo que evante tres anos que Mora e Serpa fossem dei rey de Portugal. E que esto que lo vido possoyr e serviçar e montar a los de Sevilla e de Aroche por suyo fasta que se bulio da guerra de Portugal e de Castilla. Perguntado se sabya o ouvira dizer que em tempo dei rey dom Alfonso se posoirom e husarom los de Aronche destes términos dixo que ouvira dizer a Joham Balufo e a Martym Balufo e a outros omens bonos de Aroche que estes términos por do el levara los dizmos que assy lo aviam possuydo em tempo dei rey dom Alfonso e que Mem Martym que fora em esse tempo (11) terceno que por estos lugares lie mostrara e lie dissera que levasse los dizimos e que por estos lugares los levara el en tempo dei rey dom Alfonso. Pergun- tado se estos omens bonos a que esto ouvyo dizer se diziam verdat em lo que dixerom dixo que cria que sy porque erom omens bonos e de bona fama. Perguntado se sabya se avya y postos marcos o devysiones 602
  • dixo que los nom vira y poer marcos nem devisiones. Perguntado se fora rogado o enformado o se He derom algo o lie prometerom pera dizer esto que dixera dixo que nom. jj Domingo vinte e tres dias de fevereiro era de mil e trezentos e sateenta anos en los Corrales que dizem dei Barregudo Gonçalo Garcia alcalde mayor de Sevilla e Pero Martiniz bizino de la dicha cidat e Joham Lourenço e Gomez Martiniz vassallos dei rey de Portugal começarom a preguntar testemunhas que eram dadas de parte dei concejo de Sevilla e de Aronche segum que se contene adelante. Paios Johanes vezino de Aronche jurado e perguntado a los San- tos Avangellos que diga verdat desto porque lo trayem por testemunha dixo que guarecendo com Joham Balufo seu padrasto dos anos o tres ante que el rey dom Sancho tomasse tarifa em la corte del Alamo que era de su padrasto e de su madre Marya Andres que vido usar por termino de Aroche Cancha (sic) arriba fasta ell Arroyo Azanchoso arriba como da em la Cabeça de Ficallo contra la corte del Alamo e dixo quel dixera Joham Balufo su padrasto estando em cima en Ha Cabeça de Ficallo do estava con el estando y dos filhos do dicto Joham Baluffo que este dicho Joham Balufo que lies dixera que por aly partira el su erdamyento e que por ally partiam los términos de Serpa e de Moura e de Aronche. E que se acerto de aquele erdamento que el dicho su padrasto e su madre avyam levar dende el pam que y sembravam e conejos que tomavam em sus loyras e cera y mell de sus colmenas que tenyam em esse monte e que lieis ayudava muchas vezes a crestar. E que todo esto que se acerto a llevar e ayudar a levar Aroche e que davam hi los dizimos. E dixo que despois que morira el dicho su pa- drasto que el arrendara este monte por ella dicha su madre e por sy e que levara ende los fruitos assy como los levara el dicho su padrasto sem contenda nenguna. E dixo que vira usar a los de Aronche por su termino de la Cabeça de Ficallo al Barreiro que esta en el camino e dy arriba como vertem las aguas de la una parte contra (11 v.) Çancha e de la outra contra Moura. E dy fasta el poço de la Negrita e de la fasta la casa de la Figuera adu Negrita lavrava Martyn Piriz d'Alpedra e que fasta estas devisiones do este Martyn Piriz lavrava bira usar a los de Aronche por su termyno sem contenda nenguna. E outrossy dixo que ouvyra dizer que desta sobredicha casa que yva el termino por el camino veyo de Morom fasta Sam Veriximo. Perguntado se vira levar a los de Sevilla e de Aronche levar levar (sicj algum derecho de la aldeya de Sam Veriximo dixo que nom. Outrossy dixo que vira usar e guardar por termino de Aronche desde Sam Veriximo adelante por el camino de Morom fasta Mortigon e de Mortigon ayuso fasta Ardilla e de Ardilla arriba fasta el porto de la Yunça e dei porto de la Junça la espiga arriba fasta Pedra Furadada (sic) 60S
  • a gruas vertentes contra Noudar e contra Campo de Gamos e dy al Corral de las Éguas. E outrossy dixo que ouvyra dizer que el Curral de las Éguas fasta la casa de Domingos Gomez e dende a la Cabeça Esparagosa e dy a la foz dei Cadaval e que esto que ouvira dizer que usavam e guarda- vam los de Aronche por su termino. Perguntado se vira lavrar em estos dichos términos algunos de Aronche dixo que vira lavrar a Diogo Joham de Morom clérigo a la Fonte Cuberta e que vido lavrar a Mem Martim onde entrar ell Arroyo de Gamos em Mortigon. E outrossy que vira lavrar a dom Valasco irmano de dom Simon a la Fonte Cuberta. E outrossy que vira lavrar mas arriba a huum ornem bono que diziam Copetecana (sic). E outrossy que vira lavrar el rico ornem em par deste Copetecano. E outrossy que vira lavrar a par deellos outro ornem bono a que diziam Fole de Chuchuillo. E outrossy que vira a Joham Simom a fundo de Val Queimado e estos omens bonos que los vira lavrar e criar en estos términos en estas devisiones sobredichas sem contenda nenguna fasta el tempo de la guerra de Portugal e de Castela. Pergun- tado como sabya como lavravam em estos términos sem contenda dixo que nunca y ella vira dar nem querelhar. Perguntado se em aquel tempo se vira entrar los ganados de Sevilha e de sus términos em estos tér- minos e devisiones sobredichas em contenda dixo que gela nom vira dar contenda nem ouvira dizer que gela dessem. Perguntado se vira entrar los ganados de Moura o de Noudar oyo de outros lugares de foera parte dixo que nunca los de Mora y vira entrar mas que ouvira dizer a sus companhones quando los y fallavam que los perdoram e los yechavam foyra. E outrossy dixo que se acertou de eychar los ganados de Alfonso Godiniz cuya era Noudar e nesse tempo quando entravam em estos términos sobredichos. Perguntado se estos lavradores sobredichos los que trayan en estos términos sus ganados que do davam los dizemos dixo que em Aronche. Perguntado se ouvira dizer que em tempo dei rey dom Alfonso padre dei rey dom Sancho se usavam los de Aronche destos términos dixo que sy (IS) que lo ouvyra dizer a seu padrasto Joham Ballufo que lo usarom. Perguntado se vira o se sabya ou se ouvira dizer que los de Mora e de Nodar e de Aronche partirom términos entre sy o se vira marcos o devysiones postos pelas partes dixo que lo nom vira nem lo ouvira mas que fora y por muchas vezes em ayuntas pera partir los términos e que nunca se avynierom. Perguntado se fora rogado o enformado o He derom algo o lie prometeram por dizer esto que dixo dixo que nom. H Ramos Piriz bezino dei alcarya de Johan Perez termino de Niebra natural de la Laguna de Nigrillos que es en terra de Liom jurado e perguntado sobre os Santos Evangellos que diga verdat desto em que lo trayem en prova dixo que em tempo dei rey dom Sancho ante que se tomasse tarifa cinquo o seis anos segun su cudar que vido usar e 601f
  • possoir a los de Aronche por sus términos por estas divistones que se stguy adelante. Primeiramente por la cabeça que esta alende de Anzina Sola do estava ell llalcornoque (sic) e por cima de la conbre vertente aguas a todas partes e derecho al porto de la Cerva e por el camino que vene de Aroche a Nodar como llega a una conbre que esta en cima de Rociana e passa a Murtiga e da en lias veredas que salem de Rociana e dy a la Cabeça Esparagosa e dy a la casa de Domingos Gomez e dy a la Pedra Furadada e dy al Corral de las Eyguas e dy por cima de la conbry como da conssigo albodanal de la Yunça e como entra em Ardilla e Ardilla a yuso fasta do entra Mortigom em Ardilla e Mortigom arriba fasta el camino que yva a Morom e que vene por Sam Verexemo. E outrossy dixo que ouvyra dizer que de Sam Veriximo adelante que yva el termino al poço de la Negrita e que dally adelante nom sabya mas. E dixo que en estes términos e divisiones sobredichas que lavravam e criavam bizinos de Sevilla e de Aronche sem contenda e que levava los dezemos e los dere- chos Aronche. Esto que los vido assy usar e possoyr fasta que se bolveu la guerra de Portugal e de Castilla. E dixo que depôs que la guerra foy assessegada que vino a labrar huum herdamento suyo e de su sogro que era em Val Queymado e que vineo hi frey Gil que entom era comen- dador de Nodar e que lo achou fora e que lie tomou trigo e cevada e 11o que tenia suyo e que icho dei Campo de Gamos los ganados que y fallo entro lavradores que lavravam em Campo de Gamos ferindollos e tomandolles o suyo. E que por esta razom el e lios otros lavradores que y lavravam ouverom de dexar sus erdades e que nom ousarom y a entrar despois. Perguntado se ouvira dizer que em tempo dei rey dom Alfonso padre dei rey dom Sancho se usavam los de Sevilla y de Aronche estes términos e devisyones sobredichas dixo que ouvio dizer a dom Simom de las combris de fondo que era ornem anciano e a Domingo Perez Gordo que era ornem anciano que He dixerom que senpre lo usarom assy. Perguntado se cria que era verdat esto que lie disserom dixo que sy porque erom omens bonos (12 v.) e de boyna fama. Perguntado se vira en esse tempo sobredicho entrar ganados de Moura e de Nodar o de Alfonso Godiniz cuya era aquella sazon dixo que nom salvo los que pagavam el serviço e el montadgo. Perguntado que como sabya que Sevilla e Aronche usavam destos términos sobredichos dixo que porque los vira y lavrar e criar sem contenda. Perguntado que como sabya que lavravam y sem contenda dixo que porque nunca gela vira dar nem querellar delia. Perguntado se bira los de Sevilla e Aronche e Moura e Noudar partisem los termynos o posessem y marcos o devlsiones dixo que lo nom vira nem lo ouvira dizer. Perguntado se fora rogado o enformado o se lie derom algo o le prometerom porque dixesse esto que dixo dixo que nom. 605
  • 1] En lios currales que dizem del Barregudo lunes xxiiij dias de Febreyro era de mil e trezentos e sateenta anos seendo en el dicho logar Gonçalo Garcia de Gallegos alcayde mayor de Sevilla e Pero Martim bizino dessa cidat e outros omens bonos de Sevilla e de Aronche e Pero Çofino procurador del concejo de Aroche. E outrossy seendo em esse lugar Joham Lourenço e Gomez Martiniz e outros omens bonos dei con- cejo de Moura e Afomso Esteveenz procurador del maestre e dei convento d'Avis e otrossy Estevam Dominguiz procurador dei concejo de Mora e los sobredichos dixerom que elles acordarom quando llegarom a este lugar sobredicho de saber la verdat destos términos por aquellos lugares que meior e mas compridamente pudessem saber e que pera esto toma- rom y testemunhas que fororn dadas de la parte dei concejo de Moura e de Noudar las quales testemunhas de cada hQa de las partes forom seis de las quales los dichos som esopritos em dos libros tal el uno como el otro de los qualles Gonçalo Garcia e Pero Martiniz levam uno escprito por mano de Gonçal'Eanes tabaliom de Moura signado de sub sinal e Joham Lourenço e Gomez Martiniz levaram outro escprito por mano de Domingo Joham escprivano d'Aroche e signado de su sino e sobre esto los sobredichos dixerom que porque lies semejarla que pellos dichos destas testemunhas pedyam los reis saber entender mucho deste fecho por lo librar e lo partirem como fuere servicio de Deus e suyo e pro e assossego dellos de la su terra que por esto acordavam de nom tomar agora mas testemunhas. E como quer que muchas testemunhas estovyessem presentes de la una parte e de la otra pero los sobredichos dixerom dixerom (sic) que por esto que faziam nom renunciavam nem entendiam a renunciar nem a dexar las testemunyas o cartas o estor- mentos o privilégios ou otras firmidonbres qualesquer que cada una de Íeis partes por sy ayam ou entendam aver e otrossy enquiriclones o firmidonbres se y forom tomadas de ambas las partes. (B. R.) 4259. XVII, 9-9 — Bula do Papa Gregório XIII, «Gratie Divine premium», pela qual nomeou para bispo de Cochim D. Mateus e pediu a el-rei D. Sebastião que lhe aumentEisse os direitos. Roma, 1577, Janeiro, 29.—Pergaminho. Bom estado. Gregorius episcopus servus servorum Dei. Charissimo in Christo filio Sebastiano Portugalie et Algarbiorum regi illustri salutem et apostollcam benedictionem. Gratie Divine premium et humane laudis preconium acquiritur si per seculares príncipes ecclesiarum prelatis presertim pontifical! digni- tate preditis opportuni favoris presidium et honor debltus impendatur. Hodie siquidem ecclesie Cochinensi certo tunc expresso modo pastoris solatio destitute de persona dilecti filii Mathei electi Cochinensis nobis et fratribus vestris ob suorum exigentlam meritorum accepta de fratrum 606
  • eorumdem consillo apostólica auctoritate providimus ipsiusque illi in episcopum prefecimus et pastorem curam et administrationem ipsius ecclesie sibi in spiritualibus et temporalibus plenarie committendo prout in vestris inde confectis literis plenius continetur. Cum itaque fili charissime sit virtutis opus Dei ministros benigno favore prosequi ac eos verbis et operibus pro regis eterni gloria venerari majestate tua regiam rogamus et hortamur attente quatinus eundem Matheum electum et predictam ecclesiam sue cure commissam habens pro nostra et apostolice sedis reverentia propensius commendatos in ampliandis et conservandis juribus suis sic eos benigni favoris auxilio prosequaris quod ipse Matheus electus tue celsitudinis fultus presidio in commisso sibi cure pastoralis officio possit Deo propitio prosperari ac tibi exinde perennis vite premium et a nobis condigna proveniat actio gratiarum. Datum Rome apud Sanctum Petrum. Anno incarnationis Dominice. Millesimo quingentesimo septuagesimo septimo quarto Kalendas Februa- rum pontificatus nostri anno sexto. Hieronimus Mattheuccius Apolegium (f) Je. P. Pultrius J- P- Falconius D. Balbus A. de Soloizano (A. E.J 4260. XVII, 9-10 — Alvará de licença para que o infante D. Duarte \JC^ arrematasse a jurisdição da Vila do Conde. Lisboa, 1540, Setembro, _ i 16. — Papel. S folhas. Bom estado. * ^ 4261. XVII, 9-11 — Certidão de André Pires, pela qual constava que se encontrava carregado em receita ao tesoureiro da rainha o dinheiro que valiam as jóias de seu dote. Lisboa, 1530, Fevereiro, 8. — Papel, g folhas. Bom estado. ' ^ 4262. XVII, 9-12 — Carta de mercê que fez a rainha D. Leonor a i\ \ D. Jerónima, sua sobrinha, em vida, do castelo e alcaidaria-mor de J • <<» b4*- Obidos a quem a desposasse. Vila Franca de Xira, 1523, Abril, 27. — Per- gaminho. Bom estado. 4263. XVII, 9-13 — Carta de quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei D. João m de noventa e sete mil duzentas e sessenta dobras de ouro castelhanas, por conta do dote de D. Isabel. Granada, 1526, Junho, 19. — Pergaminho. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência eleito emperador de los romanos semper agusto rey de Alemafla de Castilla de Leon de Aragon de las dos Cecilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdena de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarbes de Algesira de Gibraltar de las yslas de Canaria e de las Yndias yslas e tierra firme dei mar Oceano conde ^ V*"j ttlr> 607
  • de Barcelona sefior de Vizcaya e de Molina duque de Atenas e de Neopatrla conde de Ruysellon y de Cerdania marques de Oristan y de Gociano archiduque de Abstria duque de Borgofia e de Bravante conde de Flandes e de Tirol etc*. Por la pressente desimos que somos contento y pagado dei serenís- simo e muy alto e muy poderoso príncipe don Juhan rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado hermano e primo e de vos Hernan- d'Alvarez su thesorero en su nombre de noventa y siete mill y dosientas e sesenta doblas de oro castellanas a razon de tresientos y sesenta y cinco maravedis la dobla e mas cient maravedis que monta todo treynta y cinco quentos e quinientas mill maravedis los quales son para en cuenta de las nuevecientas mill doblas castellanas dei dicho precio de a tresientos e sesenta e cinco maravedis la dobla quel dicho sefior rey de Portogal esta Obligado a nos dar en dote y casamiento con la empe- ratriz dofia Ysabel reyna de Espafia mi muy cara e muy amada muger a demas de lo que antes de agora avemos rescebido para en cuenta de Ias dichas nuevecientas mill doblas castellanas de los quales dichos treynta y cinco quentos e quinientas mill maravedis a buena cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas nos damos por contento e pagado a toda nuestra voluntad porquanto se dieron y entregaron por nuestro mandado en dineros contados aqui en nuestra corte e Juhan de Adurça nuestro argentier y en la feria de mayo de Medina dei Campo deste pressente afio a Diego Lopez de Arriaga en nombre dei dicho argentier. En firmeza de lo qual vos damos la pressente firmada de nuestro nombre e sellada con nuestro sello conforme a la capitulacion y asiento dei dicho casamiento. Fecha en la cibdad de Granada a xix dias dei mees de junio afio dei nasclmlento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill e quinientos e veynte e seys afios. Yo El Rey Yo Francisco de los Covos secretario de sus cesarea y catholicas magestades la fize screvir por su mandado. La quitança de xxxv quentos y quinientos mil maravedis que se han de recebir en esta feria. (R. C.) 4264. XVII. 9-14 — Procuração do príncipe D. Filipe de Castela a Luis Sarmento de Mendonça para receber a infanta D. Maria, filha de el-rei D. João III. Alcala de Henares, 1543, Dezembro, 26. — Papel, g fo- lhas. Bom estado. In Dei nomine amen. Notorio sea a quantos la presente scriptura vieren como en la villa de Alcala de Henares en las casas arçobispales delias donde posava 608
  • la sacra cesarea catholica magestad el emperador don Carlos rey de Alemania de Castilla de Leon de Aragon etc. nuestro sefior estando Su Magestad presente y el illustrissimo sefior don Phelippe principe de Castilla su hijo primogénito en presencia de mi el secretario y notário y de los testigos infrascriptos el dicho sefior principe dixo que haziendo esto a sobre abundante cautela y enquanto es necessário y se requiere con expressa voluntad auctoridad y consentimiento dei dicho emperador y rey de Castilla su padre e sefior abaxo consenciente y auctorizante que porquanto entre su cesarea y catholioa magestad y el sereníssimo muy alto y muy poderoso principe el sefior rey don Juan de Portugal se ha hablado platicado y tractado matrimonio dei dicho sefior principe don Phelippe con la illustrissima sefiora dofia Maria infanta de Portugal. Y con poderes dei dicho sefior emperador y rey de Castilla su padre y dei dicho sefior rey de Portugal que pera ello dieron y otorgaron el dicho sefior emperador a Luis Sarmiento de Mendoça su embaxador en Portugal y el dicho sefior rey de Portugal a don Francisco conde de Vimioso su primo y veedor de su hazienda se ha concluydo assentado y otorgado cierta capitulacion y contracto sobr'el dicho matrimonio el qual se otorgo en la ciudad de Lisboa a primero dia dei presente mes de deziembre porante Pero de Alcaçova Carneiro secretario dei dicho sefior rey de Portugal y notário publico y por el el dicho Luis Sarmiento en nombre dei dicho sefior emperador y rey de Castilla pro- metio y juro que hara que el dicho sefior principe de Castilla su hijo se casara con la dicha sefiora infanta dofia Maria luego como veniere la dispensacion de nuestro muy Sancto Padre que es necessária para el dicho matrimonio y assi mismo que el dicho sefior emperador hara que el dicho sefior principe dentro de un mes desde el otorgamiento de la dicha capitulacion dara y embiara poder bastante al dicho Luis Sarmiento para que en su nombre jure que el dicho sefior principe se casara por palabras de presente con la dicha sefiora infanta dofia Maria luego como fuere venida la dicha dispensacion y para que luego como aquella sea venida el dicho Luis Sarmiento la reciba en nombre dei dicho sefior principe por palabras de presente que hagan matrimonio como lo manda la Sancta Madre Yglesia de Roma. Y luego como la dicha sefiora infanta llegare a I03 reynos de Castilla al lugar donde el dicho sefior principe estuviere la reciba y se celebrara el dicho matrimonio entre ambos en haz de la Yglesia haziendo las vela- clones segund orden de la Sancta Madre Yglesia. Y assi mismo para aprovar confirmar ratificar y jurar en su nombre la dicha capitulacion y todas las cosas y cada ima delas en ella contenidas segund en ella se contiene el tenor de la qual el dicho sefior principe dixo que quiere haver y ha aqui por expresso como sy de palabra a palabra fuesse en la presente scriptura inserto y que conosciendo quan bien le esta el dicho matrimonio y todo lo contenido en la dicha capitulacion y bien informado y certificado dello queriendolo cumplir y observar como en 609 39
  • el se contiene de su spontanea libre y aggradable voluntad y animo deliberado hazia ordenava y constituya como por la presente haze ordena y constituye su procurador general y special (1 v.) en tal manera que la generalidad non derogue a la specialidad ny la specialidad a la gene- ralidad al dicho Luis Sarmiento de Mendoça embaxador del dicho emperador y rey de Castilla su sefior e padre y se dava e otorgava todo su poder cumplido y bastante segund que mejor y mas cumplldamente lo puede y deve dar y otorgar de derecho para que specialmente pueda por el y en su nombre prometer y jurar y prometa y jure como el dicho illustrissimo sefior príncipe don Phelippe desde agora para entonces promete y jura por Dios y por los Sanctos Evangelios que se casara con la dicha illustrissima sefiora infanta dofia Maria hija del dicho sefior rey de Portugal conforme al dicho contracto y capitulacion luego como fuere venida la dispensacion de nucstro muy Sancto Padre que para ello se requiere. y para que luego como aquella sea venida el dicho Luis Sarmiento la reciba y se despose en su nombre con la dicha sefiora infanta dofia Maria de Portugal por palabras de presente que hagan matrimonio como lo manda la Sancta Madre Yglesia de Roma y prometa y jure como dicho es que luego como la dicha sefiora infanta dofia Maria llegare a estos reynos de Castilla al lugar donde el dicho sefior príncipe estuviere segund en la dicha capitulacion esta specificado el la recibera y se celebrara matrimonio entre los dos en haz de la Yglesia haziendose las velaciones segund ordem de la Sancta Madre Yglesia y assi mismo le da el dicho poder para que pueda en su nombre aprovar confirmar ratificar y jurar como el con effecto aprueva confirma ratifica y jura la dicha capitu- lacion y assiento y todas las cosas y cada una delas en ella contenidas. Y para obligar le sy necessário fuere de nuevo al cumplimiento de todo lo que a el toca y atafte con las obligaciones ypotecas y seguridades vinculos pactos condiciones firmezas y penas en la dicha capitulacion contenidas y que guardara cumplira y manterna realmente y con effecto todo lo que assi por el dicho su procurador fuere prometido jurado y otorgado cerca de lo susodicho sin falta cautela engafio ny dissimulacion alguna como el dicho sefior príncipe de presente lo promete y jura y se obliga. Y que no yra ny verna contra ello ny contra cosa alguna ny parte dello en tiempo alguno ny por alguna manera y para todo lo que dicho es y para cada cosa y parte dello y para hazer todas las otras cosas y cada una delias que cerca de lo susodicho fueren y seran neces- sárias y convinientes y que el mismo naria y hazer podria personalmente aunque fuessen tales que requiriessen mas special poder le da y otorga todo su poder cumplido y bastante con libre y general adminlstracion prometiendo y assegurando en palabra de príncipe de guardar observar cumplir y mantener realmente y con effecto todo lo que por el dicho su procurador sobre lo susodicho ha sido y fuere concordado assentado capitulado aprovado ratificado assegurado y jurado de qualquier qua- 610
  • lidade importância y natura que sea como dicho es y de lo haver como lo tiene por grato rato firme y valedero y de no yr ny venir contra ello ny contra parte alguna dello en tiempo alguno ny por alguna manera so obligacion expressa que para ello hazia y hizo de todos sus bienes havidos y por haver. Y assi lo juro a Dios y a los Sanctos Evangelios los quales toco con su mano derecha en manos de mi el secretario y notário infrascripto y de no revocar este poder ny hazer cosa alguna contra lo en el contenido y de lo que por virtud dei fuere hecho segund dlcho es. Y luego incontlnenti el dicho sefior (B) emperador y rey de Cas- tilla que presente estava a todo lo susodieho en presencia de mi el dicho secretario y notário y testigos infrascriptos dixo que para mayor vaJidacion y firmeza dei dicho poder por el dicho príncipe su hijo otorgado el como su padre y legitimo administrador y como rey y sefior absoluto no reconosciente superior en lo temporal enquanto era necessário dava y dio su consentimiento y interponia su auctoridad y decreto a todo lo susodieho en la manera que esta dicho como en cosa que al dicho príncipe esta tanbien y es tan util y conviniente. Lo qual todo fue fecho y otorgado en la dicha villa de Alcala de Henares a veynte seys dias dei mes de deziembre dei afio dei nasci- miento de Nuestro Salvador Jesu Christo de mill quinientos quarenta y tres siendo presentes por testigos para ello llamados y requeridos don Pedro de Acosta obispo de Leon y dou Hernando de Toledo duque d'Alva mayordomo mayor de su cesarea y cathollca magestad y don Hernando de Sylva conde de Cifuentes mayordomo mayor de las seftoras infantes y don Francisco de los Covos comendador mayor de Leon y contador mayor de Castilla y Joachin de Rie sefior de Rie somelier de corps de Su Magestad. Y por mayor firmeza el dicho emperador y rey nuestro sefior y el dicho illustrisslmo senor príncipe don Phelippe lo flrmaron de sus nombres y Su Magestad lo mando sellar con su sello. Yo El Rey El Príncipe Yo Alonso Dlaquez secretario de Su Cesarea y Catholica Magestad y notário publico en todos sus reynos y sefiorios juntamente con los dichos testigos fuy presente al otorgamiento desta scriptura de poder y jura- mento y aprobacion de Su Magestad. Y en testemonio dello lo firme de my nombre y hize my signo acostumbrado. [Lugar do sinal público] [Lugar do selo de lacre] Diaquez (R. C.) 611
  • 4265. XVn, 9-15 — Procuração da princesa D. Joana de Castela a Lopo Furtado de Mendonça para se receber com o príncipe D. João. Toro, 1552, Janeiro, 10. — Papel, g folhas. Bom estado. Selo de chapa. In Dei nomine amen. Por el tenor del presente publico intrumento sea a todos notorio y manifiesto como en la ciudad de Toro a diez dias dei mes de enero dei afio dei nascimiento de Nuestro Sefior Jesu Christo de mill y qui- nientos y cinquenta y dos en la indiction decima en presencia de mi el secretario y notário publico y de los testigos infrascriptos personal- mente constituyda la sereníssima princesa y sefiora dofia Juana por la gracia de Dios infante de Castilla de Aragon de Leon de las dos Sicilias etc. hija legitima y natural del invictissimo y poderosíssimo príncipe y sefior nuestro don Carlos por la divina clemência emperador de los romanos augusto rey de Alemania de Castilla de Aragon de Leon de las dos Sicilias de Hierusalem de Hungria de Dalmacia y de Croacia etc. archiduque de Austria duque de Borgofia y de Brabante etc. conde de Habspurg de Flandres y de Tirol etc. Dixo que como quiera que entr'el dicho invictissimo emperador y rey su sefior y padre de una parte y el sereníssimo muy alto y muy poderoso príncipe y sefior don Juan por la misma gTacia rey de Portugal y de los Algarves etc. su sefior y tio por otra aya sido tratado assentado concertado y capitulado de la casar con el sereníssimo sefior príncipe don Juan hijo legitimo y primogénito dei dicho sereníssimo sefior rey de Portugal y ella tenga jurado y prometido de se casar con el por palabras de presente con que se obtuviesse primero de nuestro muy Sancto Padre la dispensacion necessária y siendo los dos de edad competente para ello como mas largamente se contiene en las capitulaciones y scrípturas que sobreste caso se hizieron las quales ha y tiene por expressas y declaradas como si de verbo ad verbum aqui fuessen insertas y scriptas de las quales dichas capitulaciones dixo ser certificada y sabidora y agora la dicha sereníssima sefiora infante sea de edad legitima para se poder casar e celebrar el dicho contracto de matrimonio por palabras de presente y para, ello aya dispensacion de Su Sanctidad por razon dei deudo y parentesco que ay entr'el dicho sefior príncipe y la dicha sefiora Infante queriendo cumplir lo que por las dichas capitulaciones es obligada. (1 v.) Dixo que de su proprio motu deliberada voluntad y cierta sciencia hazia y ordenava como en effecto hizo y ordeno por su cierto legitimo indubitado sufficiente y special procurador en la mejor forma que deve y puede a Lopez Hurtado de Mendoça dei Consejo de Su Magestad y su embaxador en Portugal para que por ella y en su nombre pueda recibir y reciba por palabras de presente en la forma que la Sancta Madre Yglesia de Roma lo tiene ordenado al dicho sereníssimo sefior príncipe don Juan de Portugal por su legitimo marido. y assi dixo la dicha sereníssima infante dofia Juana que dava su poder cumplido y auctoridad al dicho Lope Hurtado de Mendoça su pro- 612
  • curador para que en su nombre jure y prometa que luego como llegare a Portugal donde estuvlere el dlcho sereníssimo sefior príncipe recibira y celebrara matrimonio con el dicho sereníssimo sefior príncipe don Juan en haz de la Yglesia haziendo se las velaciones segun la ordem de la Sancta Madre Yglesia como se contiene en las dichas capitulaciones. Y prometlo la dicha sereníssima sefiora infanta en fee y palabra de princesa de cumplir y guardar tener y mantener realmente y con effecto enteramente todo lo que por el dlcho su procurador cerca de las cosas susodichas fuere hecho dicho y prometido assentado y jurado y de lo haver y tener por grato rato y firme y de no yr ni venir en algun tiempo contra ello en todo ni en parte alguna so obligacion de todos sus bienes havidos y por haver que para ello expressamente obllgo. Y la dicha sereníssima sefiora infante ante mi el dicho secretario y notário publico y de los testigos infrascriptos juro a Dios y a los Sanctos Evangelios en que puso su mano derecha de no revocar este poder ny hazer cosa alguna contra lo en el contenido ni contra lo que por virtud dei se hiziere en la forma susodicha. Y por mayor corroboracion de todo lo que dicho es firmo el presente poder de su mano y juntamente con los testigos que presentes se hallaron el protocolo o registro que queda en mi poder y en este original mando poner su sello. (ft) Lo qual todo fue hecho y ottorgado en la ciudad dia mes aflo e indiction susodichos estando presentes por testigos para esto specialmente llamados y rogados don Pedro de Acosta obispo de Osma dei Consejo de Su Magestad y capellan mayor de la dicha sereníssima infante y don Diego Enrriquez de Guzman conde de Alva de Liste y Ruy Gomez de Sylva segundo somilier de corpo dei príncipe nuestro sefior y Luys Sarmiento de Mendoça comendador de Almuradiel y mestre sala de la dicha sereníssima sefiora infante que al presente tiene cargo de su casa. La infante dofia Juana [Lugar do selo de lacre] Yo Gonçalo Perez secretario de Sus Cesarea y Catholicas Magestades me halle presente con los dichos testigos al otorgamlento deste poder y passo ante mi como notário apostolico y real y fize dello el presente instrumento. Y en testimonio de verdad lo firme de mi mano e puse aqui este mi signo. (Lugar do sinal público) Va sobre raydo do dize serenessimo sefior príncipe vala Gonçalo Perez (R. O.) 613
  • 4266. XVII, 9-16 — Quitação das jóias do dote da princesa D. Maria. 1544, Julho, 6. — Papel, g folhas. Bom estado. Selo de chapa. 4267. XVII, 9-17 — Bula do Papa Leão X, em versão portuguesa, pela qual, a pedido de el-rei D. Manuel, concedeu privilégio a todos os cavaleiros da Ordem de Cristo de poderem eleger confessor e comungar pela Páscoa, sem licença do prior-mor. Roma, 1514, Março, 31. — Papel. 2 folhas. Bom estado. 4268. XVII, 9-18 — Demarcação das vilas de Esgueira e Sá e seus termos. 1309, Maio, 24. — Pergaminho. Mau estado. 4269. XVII, 9-19 — Demarcação do herdamento da Corte dos Cava- los, termo da vila de Alenquer. 1309, Março, 26. — Pergaminho. Bom estado. 4270. XVn, 9-20 — Quitação que D. Filipe, duque de Borgonha, deu do dote da infanta D. Isabel. 1433, Junho, 13. — Pergaminho. Bom estado. Phlippus Dei gratia dux Burgundiae Lotharingiae Brabantiae ac Limburgiae comes Flandriae Arthesii Burgundiae Palatinus Hanoniae Holandiae Zeelandiae et Namurci sacrique imperii Marchio dominus Frisiae salinis et Machliniae universis et singulis praesentes letteras inspecturis salutem. Cum per tractatum matrimonii inter nos et carissi- mam consortem nostram Elisabet filiam praecarissimi patrls et domini nostri Portugaliae ac Algarbii regis Ceptaeque domini initi et consum- mate Idem dominus rex in onerum matrimonialium supportationem pro- miserit se nobis pro dicta consorte nostra certis termlnls et conditionibus in litteris de super confectis latius expressis et declaratis traditurum liberaturum et realiter soluturum sommam centum quinquaginta quatuor millium coronarum auri ad cugnum et fabricam tornatensis aestimationis quadraginta novem grossorum moneta nostrae Flandrensis pro qualibet corona statutaque fuerint certae paenae et incrementa sommarum in deffectu solutionis ad términos institutos prout haec et alia in eisdem litteris super hoc confectis plenius continentur. Notum facimus nos ab eodem domino rege patre nostro per manus discreti viri Petri Joannis ipsius domini regis factoris in villa nostra Burgensis praedictam sommam centum quinquaginta quatuor millium coronarum auri cugnin fabricae et aestimationis praedictarum realiter et integraliter recipisse et habuisse. Quocirca praefatum dominum regem patrem nostrum dilectissimum ejusque successores haeredes aut quovis- modo sui causam habentes et habituros de et super hujusmodi somma centum quinquaginta quatuor millium coronarum una cum etiam statutis paenis in deffectu solutionis in terminis ut praemittitur ordi- natis ac omnibus aliis in praetaeto matrimonii tractatu ratione solu- tionis antedictae somma per eum nobis promissis et conventis pro nobis successoribus et haeredibus nostris quitamus absolvimus quitumque reputamus et absolutum. Nosque de dicta somma caeterisque ad hoc ut praefertur promissis et conventis tenemus pro contentis promittentis in 61Jf
  • principis verbo de et super praemissis eidem domino regi suisve successo- ribus haeredibus aut ab eo causam habentibus vel habituris nihil unquam in posterum petituros reclamaturos aut quomodolibet prosecuturos cer- tasque quitantiae litteras particulares per nos super praemissis et eorum occasione datas unam videlicet de octoginta milllbus coronis aliam de viginti millibus tertiam de triginta tribus millibus et quartam de viginti uno mille coronis praesentium tenore cossantes et adnullantes ex hiis partialibus sommis hanc integralem et totalem quitantiam confecimus et concedimus. In quorum fidem et testimonium praesentibus litteris nomen nostrum manu propria subscripsimus et nostrum jussimus append! sigillum. Datum in villa nostra Atrebatenensis die xiij" mensis Junii anno Domini millesimo quadringentesimo tricesimo tercio sub noster secreti sigillo in majoris absencia. Philippus Per dominum ducem Hiberti (B. R.) 4271. XVII, 9-21 — Doação de el-rei D. João n a D. Manuel, duque de Beja, das ilhas de Santiago. Beja, 1489, Maio, 80. — Pergaminho. Bom estado. Dom Joham per gracia de Deus rey de Portuguall e dos Algarves daaqueem e daalleem maar em Africa sennhor de Guinee a quamtos esta nossa carta virem fazemos saber que esgardamdo nos aos gramdes merecimentos de Dom Manueli meu muyto preçado e amado primo duque de Beja e de Viseu senhor de Covilhãa e de Villa Viçosa etc comdestabre de nosos regnnos e governador da Hordem e Cavalaria do Meestrado de Christos e asy ao gramde e muy comjumto divedo que teem comnosco e ao amor e sinngullar afeiçam que lhe teemos polias gramdes vertudes e bomdades que delle conhecemos e que por estes respeitos he gramde rezam de o acrecemtarmos e lhe fazermos bem e mercee segumdo requere a gramdeza de seu estado queremdo em algúúa parte a ysto satisfazer como a todo vertuoso rey e primcipe comvem de fazer primcipalmemte aaquelles que tam gramde leal e verdadeiramente e com tamto amor e gramde acatamemto teem servido e serve e ao diamte esperamos que servira e asy por lhe fazermos graça e merce nos de nosso moto proprio livre vomtade certa ciemcia poder absoluto sem no lo elle requerer nem outrem por elle e a prazer e comsemtimento do primcepe meu sobre todos muyto preçado e amado filho lhe fazemos pura ímrevogavell doaçam amtre vivos valedoira deste dia pera todo sempre pera elle e todos seus herdeiros sobcesores descemdemtes que depôs elle vierem e 615
  • viverem em nossos regnnos de Portugall ou dos Alguarves daqueem ou daalleem maar em Africa das nosas ylhas de Santiago que se chamam de Samtiago e Sam Felipe e a ylha de Mayas e a ylha de Sam Christovam e a ylha do Sail e a ylha Brava e a ylha de Sam Nicollaao e a ylha de Sam Vicemte e a ylha Rasa e a ylha Bramca e a ylha de Samta Luzia e a ylha de Samt'Antonio. As quaaes ylhas todas sam nas partes de Guinee através do Cabo Verde com todollos rios portos amcoraçõões madeiras e toda sua jurdiçam eivei e crime reservam do soomente a alçada pera nos nos feytos crimes nos casos em que caiba morte ou talhamento de nembro (sic) e posa poer aos vezinhos e moradores de todollas dietas ylhas quaaesquer direitos tra- butos em ellas que lhe bem parecer. A quall mercee lhe asy fazemos sem embargo da Ley Memtall e de quaaesquer outras leis e hordenações grosas openiões de doutores que em comtrairo hy aja. E porem mamdamos aos veedores da nosa fazemda e a todollos juizes e justiças e a quaaesquer outros nossos oficiaaes e pesoas que esto ouverem de veer e esta nosa carta for mostrada que lhe leixem posuir as dietas ylhas e senhorio delias asy e pella guisa que lhe per nos sam dadas e outorgadas sem lhe poerem sobrelo outro nhuum embargo porque asy he nossa merce. Dada em a villa de Beja aos xxx dias do mes de Mayo. Pamtliam Diaz a fez anno de Nosso Senhor Jhesuu Christo de mil cccclxxxix. El rey Principe Doaçam ao duque das ylhas etc de Castel Branco (B. R.) 4272. XVII, 9-22 — Este documento encontra-se nesta mesma gaveta, maço 6, n." 8. 4273. XVII, 9-23 — Este documento encontra-se nesta gaveta, maço 8, n.° 1. 4274. XVII, 9-24 — Este documento encontra-se nesta gaveta, maço 6, n." 11 e 18. 4275. XVII, 9-25 — Este documento encontra-se nesta gaveta, maço 2, n.° 84. 4276. XVII, 9-26 — Este documento encontra-se nesta gaveta, maço 6, n.° 11. 4277. XVII, 9-27 — Este documento não se encontra na colecção. 616
  • 4278. XVII, 9-28 — Este documento passou à colecção dos tratados, caixa 2, n.° 2. Assento (cópia do), feito no livro da paróquia, do casamento da rainha D. Maria II com o príncipe D. Fernando. Lisboa, 1835, Dezembro, 2. 4279. XVII, 9-29 — Este documento passou à colecção dos tratados, caixa S, n.° 2. Certidão do assento do matrimónio da rainha D. Maria II com o príncipe D. Fernando. Lisboa, 1836, Janeiro, 5. 617
  • « ■■
  • índice cronológico OBS. — Os algarismos a seguir à página indicam o número de ordem, seguindo-se depois a Gaveta, Maço e Documento.
  • 1289 Fevereiro 12 Licença dada pelo Santo Padre aos prelados de Portugal para composição e fazer trato de concórdia com os procuradores de el-rei D. Di- nis, a respeito de alguns artigos. Pgs. 23-36, 4134. XVII, 3-16. 1293 Agoso 21 Carta (traslado da) de segurança de arrás à rainha D. Isabel, filha de el-rei D. Sancho de Castela, e mulher de D. Jaime, rei de Aragão. Pgs. 64-67, 4147. XVII, 4-12. 1297 Fevereiro 6 Requerimento que a rainha D. Isabel, mulher de el-rei D. Dinis, fez a seu marido para que não legitimasse os filhos do infante D. Afonso, seu irmão. Pgs. 485-487, 4227. XVII, 7-22. 1328 Março 26 1332 Fevereiro 24 Contratos do casamento feito entre el-rei de Castela, D. Afonso e a infanta D. Maria, pelos quais o dito rei dava à dita infanta certas vilas e seus termos. Pgs. 363-381, 4202. XVII, 6-23. Processo que Gomes Martins e João Lourenço fizeram por causa da contenda sobre os termos entre Moura e Arouche e Noudar e Monsaraz. Pgs. 584-606, 4258. XVII, 9-8. 1338 Março 16 Auto do casamento do infante D. Pedro, filho de el-rei D. Afonso IV, com a infanta D. Cons- tança, filha de el-rei D. João de Castela. Pgs. 280-282, 4193. XVII, 6-14. 1347 Janeiro Carta (traslado da) pela qual el-rei D. Pedro de Aragão obrigou, entre outros, o Castelo de 621
  • Monte Esquivo e o Castelo Novo com seus ter- mos à rainha D. Leonor, sua mulher. Pgs. 68-83, 4149. XVII, 4-14. 1347 Fevereiro 5 Doação feita por el-rei D. Pedro de Aragão à rainha D. Leonor, sua mulher, da vila de Toiro com seus direitos e pertenças, e doutros locais. Pgs. 282-286, 4194. XVII, 6-15. 1347 Outubro 29 Instrumento pelo qual os moradores da vila de Cervaria, prometiam cumprir o contrato feito entre D. Pedro, rei de Aragão, e a rainha D. Leo- nor, sua mulher. Pgs. 83-90, 4150. XVII, 4-15. 1347 Dezembro 30 Quitação dada a el-rei de Portugal por el-rei D. Pedro de Aragão das treze mil e quinhen- tas libras, parte das cinquenta mil do dote de D. Leonor, rainha de Aragão. Pgs. 278-279, 4191. XVII, 6-12. 1355 Fevereiro 3 Contrato do casamento feito entre o infante D. Fernando, marquês de Tortosa, filho de el-rei de Aragão com a infanta D. Maria, filha do infante D. Pedro de Portugal. Pgs. 529-540, 4235. xvn, 8-7. Instrumento de posse dado ao infante D. Fer- nando de Aragão e à infanta D. Maria, neta de el-rei D. Afonso IV, das terras de Ílhavo e outras que seu avô lhe tinha dado por seu casamento. Pgs. 456-461, 4222. XVII, 7-17. 1356 Março 26 Carta pela qual o infante D. Fernando, filho de el-rei D. Afonso de Aragão, fez saber a seu procurador que tinha dado a vila de Novela em arrás à infanta D. Maria. Pg. 151, 4177. XVII, 5-25. 1370 Março 11 Escritura pela qual constava que tinham sido firmados e jurados certos capítulos feitos entre el-rei D. Fernando de Portugal e el-rei D. Pedro de Aragão. Pgs. 17-22, 4133. XVII, 3-15. 1377 Janeiro Contrato do casamento da infanta D. Beatriz, filha de el-rei D. Fernando, com D. Fradique, 622
  • filho de el-rei D. Henrique de Castela. Pgs. 164-198, 4187. XVII, 6-8. 1377 Maio 22 Carta pela qual el-rei D. Henrique de Cas- tela deu à infanta D. Beatriz, filha de el-rei D. Fernando de Portugal, certas vilas e lugares com seus castelos e termos, quando do seu con- trato de casamento com D. Frederico, filho do rei de Castela. Pgs. 483-485, 4226. XVII, 7-21. 1380 Maio 21 Contrato feito entre el-rei D. Fernando de Portugal e el-rei D. João de Castela, do casa- mento da infanta D. Beatriz, filha de el-rei de Portugal, com o infante D. Henrique, filho de el-rei de Castela. Pgs. 241-278, 4190. XVII, 6-11. 1383 Maio 25 Contrato feito entre el-rei D. Fernando de Portugal e el-rei de Castela para o casamento deste com a infanta D. Beatriz, filha de el-rei de Portugal. Pgs. 198-241, 4189. XVII, 6-10. 1387 Março 26 Doação feita a el-rei D. João I pelos reis de Castela de todo o direito que lhes pertencesse em Portugal. Pgs. 161-165, 4186. XVH, 6-7. 1405 Novembro 26 Auto pelo qual constava que a infanta D. Bea- triz, filha de el-rei de Portugal, fosse recebida, pelo filho de el-rei D. Henrique de Inglaterra. Pgs. 158-161, 4184. XVH, 6-5. 1418 Janeiro 22 Doação feita pelo imperador Sigismundo ao infante D. Pedro, duque de Coimbra, do marque- sado Tarvesim. Pgs. 152-154, 4180. XVII, 6-1. 1428 Novembro 4 Contrato de casamento de D. Duarte com a infanta D. Leonor de Aragão. Pgs. 465-479, 4224. XVH. 7-19. Contrato feito entre el-rei D. Afonso de Ara- gão e el-rei D. João I de Portugal, a respeito do casamento do infante D. Duarte com D. Leo- nor de Aragão. Pgs. 503-528, 4232. XVn, 8-4. 1429 Janeiro 6 Carta pela qual o duque Filipe da Borgonha se obrigava a dar à duquesa D. Isabel metade 62S
  • do seu dote e no caso de não ser pago recebesse sete mil cento e oitenta e sete coroas das terras do seu condado de Flandres. Pgs. 154-156, 4181. XVII, 6-2. Carta pela qual D. Filipe, duque de Borgo- nha, confessou receber de el-rel D. João I de Portugal, seu sogro, oitenta mil coroas de ouro, em parte da paga das cem mil coroas que tinham sido prometidas por casamento com a infanta D. Isabel. Pgs. 528-529, 4233. XVII, 8-5. Obrigação feita por D. Filipe, duque de Bor- gonha, à duquesa sua mulher, D. Isabel, filha de el-rei de Portugal, de doze mil trezentas e vinte coroas de ouro, metade do seu dote. Pgs. 461-465. 4223. XVII, 7-18. Auto dos esponsais, feitos em Lisboa da Infanta D. Isabel, filha de el-rei D. João I, com o duque Filipe de Borgonha. Pgs. 156-158, 4182. XVII, 6-3. Carta pela qual constava que D. Filipe, duque de Borgonha, recebera certa quantia que el-rei de Portugal lhe era obrigado a pagar pelo casa- mento com D. Isabel. Pgs. 67-68, 4148. XVII, 4-13. Quitação que D. Filipe, duque de Borgonha, deu do dote da infanta D. Isabel. Pgs. 614-615, 4270. XVII, 9-20. Doação feita pela rainha de Aragão, D. Leo- nor, da vila de São Félix dos Galegos a sua filha D. Leonor, rainha de Portugal, mulher de el-rei D. Duarte. Pgs. 479-483, 4225. XVII, 7-20. Carta de contrato do casamento de el-rei D. Henrique de Castela e a infanta D. Joana, filha de el-rei D. Duarte. Pags. 1-17, 4132. XVII, 3-14. Carta pela qual el-rei D. Henrique de Cas- tela fez seu procurador D. Fernão Lopes de
  • Lordem para tratar do casamento com a Infanta D. Joana, filha de el-rei de Portugal. Pgs. 551-553, 4238. XVII, 8-10. 1455 Janeiro 22 Contrato de casamento da infanta D. Joana, filha de el-rei D. Duarte de Portugal, com o rei de Castela, D. Henrique. Pgs. 541-551, 4237. XVII, 8-9. 1455 Junho 25 Procuração de el-rei D. Afonso V em nome da rainha, sua mulher, e outra de sua sogra, a duquesa de Coimbra, em nome de seus filhos, para o cardeal D. Jaime, arcebispo de Lisboa, ou os Médicis arrecadarem em Florença os quarenta mil cruzados que nos câmbios daquela cidade deixou o infante D. Pedro. Pgs. 115-125, 4163. XVII, 5-11. 1480 Março 6 Contrato de paz feito entre D. Afonso V, rei de Portugal, e os reis de Espanha. Pgs. 286-320, 4195. XVII, 6-16. 1481 Junho 21 Bula do Papa Sixto IV «Eterni regis demen- tia» pela qual aprovou e confirmou as bulas de Nicolau V e Calisto III, pelas quais tinham sido concedidas aos reis de Portugal todas as ilhas e terra firme descobertas e por descobrir, desde os cabos Bojador e Não, por toda a Guiné até à India, e a jurisdição espiritual delas à Ordem de Cristo. Pgs. 320-329, 4196. XVII, 6-17. 1488 Abril 10 Bula (traslado em pública forma da) do Papa Sixto IV «Eterni regis dementia» pela qual aprovou e confirmou as bulas de Nicolau V e Calisto III, pelas quais tinham sido concedi- das aos reis de Portugal todas as ilhas e terra firme descobertas e por descobrir, desde os cabos Bojador e Não, por toda a Guiné até à Índia, e a jurisdição espiritual delas à Ordem de Cristo. Pgs. 320-339, 4196. XVII, 6-17. 1489 Maio 30 Doação de el-rei D. João II a D. Manuel, duque de Beja, das ilhas de Santiago. Pgs. 615- -616, 4271. XVII, 9-21. 625
  • 1490 Dezembro 14 Auto feito a respeito dos termos de Castelo Bom e Ciudad Rodrigo. Pgs. 103-106, 4157. xvn, 5-5. 1494 Junho 5 Concórdia feita entre os Reis Católicos, D. Fernando e D. Isabel, e el-rel D. João II de Portugal acerca do que tocaria a cada um dos países, da pesca no mar entre o Cabo Bojador e o rio do Ouro e os limites do reino de Fez. Pgs. 90-102, 4152. XVII, 4-17. 1496 Novembro 30 Contrato do casamento de el-rei D. Manuel com a princesa D. Isabel. Pgs. 131-140, 4167. XVII, 5-15. 1497 Junho 21 Apontamentos dados pelos rei e rainha de Espanha a D. Alvaro, seu primo, a respeito do que devia dizer a el-rei D. Manuel sobre o seu casamento. Pgs. 406-409, 4208. XVII, 7-3. 1497 Agosto 15 Juramento pelo qual el-rei D. Fernando de Castela prometeu cumprir a escritura com o príncipe de Portugal. Pgs. 578-580, 4254. XVII, 9-4. 1500 Maio 11 Carta de Rui de Sande com os capítulos do casamento de el-rei D. Manuel com a rainha D. Maria. Pgs. 411-413, 4211. XVII, 7-6. 1500 Setembro 10 Contrato de casamento de el-rei D. Manuel com a infanta D. Maria, filha de el-rei D. Fer- nando de Castela. Pgs. 487-495, 4228- XVII, 7-23. 1500 Setembro 20 Mercê (confirmação da) dada à infanta D. Ma- ria de quatro contos e quinhentos mil maravedis por el-rei D. Fernando de Castela. Pgs. 107-114, 4160. XVII, 5-8. 1502 Julho 6 Instrumento (pública forma do) do qual cons- tam as escrituras do casamento do infante D. Pe- dro com D. Isabel, filha do conde de Urgel, e do contrato de venda da vila de Alcolea feita por el-rei D. Afonso de Aragão àquela senhora. Pgs. 339-360, 4198. XVII, 6-19. 626
  • 1509 Setembro [...] Contrato a respeito das demarcações da terra de Fez, feito entre Portugal e Espanha. Pgs. 384- -395, 4206. XVII, 7-1. 1510 Outubro 23 Carta de el-rei de Castela para el-rei D. Ma- nuel, na qual lhe dava conta dos danos e cruel- dades que os mouros de Tetuão faziam no reino de Granada. Pgs. 576-577, 4252. XVII, 9-2. 1514 [ ] Minuta feita a respeito da conquista de Africa entre Portugal e Castela. Pgs. 498-503, 4230. XVII, 8-2. 1517 [ ] Capitulos e artigos que vieram de Castela, a respeito do contrato do casamento da rainha de França. Pgs. 395-406, 4207. XVII, 7-2. 1518 Maio 18 Procuração de el-rei de Castela para se tra- tar do casamento da infanta D. Leonor. Pgs. 554- -556, 4240. XVII, 8-12. 1518 Maio 22 Capítulos sobre o casamento de D. Leonor, irmã de el-rei de Castela, com el-rei de Portugal, D. Manuel. Pgs. 556-562, 4241. XVII, 8-13 1518 Julho 10 Contrato de casamento de el-rei D. Manuel com a infanta D. Leonor, irmã do imperador Carlos V. Pgs. 56-64, 4142. XVII, 4-7. Contrato do casamento celebrado entre el-rei D. Manuel e a rainha D. Leonor, infanta de Espanha, irmã de D. Carlos. Pgs. 413-421, 4212. XVII, 7-7. 1518 Julho 15 Bula do Papa Leão X a respeito do casamento de el-rei D. Manuel com D. Leonor, infanta de Castela. Pgs. 553-554, 4239. XVII, 8-11. 1524 Janeiro 13 Procuração que el-rei D. João III fez a Pedro Correia e ao Dr. João de Faria pela qual lhes deu poder para firmarem as alianças feitas entre ele e o imperador Carlos V. Pgs. 574-575, 4249. XVII, 8-21. 627
  • Procuração que el-rei D. João III fez a Pedro Correia e ao Dr. João de Faria pela qual lhes deu poder para firmarem as alianças feitas entre ele e o imperador Carlos V. Pgs. 574-575, 4249. XVII, 8-21. i Carta dos deputados Francisco Cardoso e António de Azevedo Coutinho, a respeito da de- marcação com Espanha. Pgs. 144-145, 4174. XVII, 5-22. Procuração que o imperador Carlos V e D. Joana, sua mãe, fizeram a Mercurino de Gratinara e D. Fernando da Vega para tratarem com el-rei D. João III das alianças feitas entre eles. Pgs. 573-574, 4248. XVII, 8-20. Contrato de casamento de el-rei D. João III com a rainha D. Catarina, infanta de Castela. Pgs. 433-448, 4218. XVII, 7-13. Contratos (traslado dos) do casamento feito entre el-rei de Castela, D. Afonso e a infanta D. Maria, pelos quais o dito rei dava à dita infanta certas vilas e seus termos. Pgs. 362-381, 4202. XVH, 6-23. Poder dado pelo imperador Carlos V a seus embaixadores para ajustarem o seu casamento com a infanta D. Isabel, filha de D. Manuel. Pgs. 361-362, 4201. XVII, 6-22. Carta do mestre piloto da nau espanhola «Vitória» para o imperador Carlos V, na qual lhe dizia que tinha ido à ilha de Tldore e des- coberto terras e lhe pedia ajuda para regressar à Pátria. Pgs. 381-385, 4203. XVII, 6-24. Quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei D. João III de certa quantia pertencente ao dote da infanta D. Isabel. Pgs. 49-50, 4140. XVII, 4-5. Quitação do imperador Carlos V pela qual recebeu de Fernando Alvares, tesoureiro de el-rei
  • de Portugal, cinquenta e uma mil trezentas e setenta dobras de ouro por conta do dote de casamento da imperatriz D. Isabel. Pgs. 146-147, 4175. XVII, 5-23. 1523 Abril 29 Obrigação de restituição do dote da impera- triz D. Isabel, filha de el-rei D. Manuel, feita pelo imperador Carlos V, seu marido. Pgs. 448- -455, 4219. XVII, 7-14, 1526 Maio 8 Quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei D. João III do dote da imperatriz D. Isa- bel. Pgs. 50-55, 4141. XVII, 4-6. 1526 Junho 19 Carta de quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei D. João III de noventa e sete mil duzentas e sessenta dobras de ouro castelhanas, por conta do dote de D. Isabel. Pgs. 607-608, 4263. XVII, 9-13. 1527 Julho 29 Instrumento de posse que o capitão Fran- cisco de Sá tomou do reino de Sunda em nome de el-rei D. João III. Pgs. 562-563, 4243. XVII, 8-15. 1528 Julho 28 Contrato (traslado do) do casamento feito entre o infante D. Fernando, marquês de Tor- tosa, filho de el-rei de Aragão com a infanta D. Maria, filha do infante D. Pedro de Portugal. Pgs. 529-540, 4235. XVII, 8-7. 1529 Fevereiro 6 Quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei D. João III de novecentas mil dobras que lhe prometeu em dote da infanta D. Isabel. Pgs. 571-573, 4247. XVII, 8-19. 1531 [ ] Relatório diário da conquista de Tunis, en- viado a el-rei D. João III. Pgs. 580-583, 4256. XVII, 9-6. 1531 post, a Junho 8 Carta de Vicente da Fonseca, capitão da for- taleza de Maluco, a el-rei D. João III, na qual lhe fala de certos levantamentos na mesma for- taleza; do assassínio de portugueses; da revolta da terra e da sua aclamação como capitão. Pgs. 421-430, 4214. XVII, 7-9. 629
  • 1538 Agosto 20 Carta de D. Francisco, rei de França, pela qual encomendava aos comissários nomeados para resolverem sobre as ofensas feitas aos fran- ceses, que fizessem tudo conforme as suas or- dens. Pgs. 410-411, 4210. XVII, 7-5. 1543 [ ] Carta de perdão de certas mortes que el-rei D. João III deu aos moradores das vilas de Mou- ra, Arouche e Ansina Sola. Pgs. 496-498, 4229. XVII, 8-1. 1543 Março 26 Carta do imperador Carlos V, na qual fala a respeito do dote da infanta D. Maria, filha de el-rei D. João IH. Pgs. 431-433, 4217. XVII, 7-12. 1543 Março 29 Ordem do príncipe D. Filipe a Alonso de Beça para liquidar os interesses dos cento e cinquenta mil ducados que se anteciparam por conta do dote da princesa D. Maria. Pgs. 147-150, 4176. XVII, 5-24. Procuração do príncipe de Castela, D. Filipe para ser recebido o dote de casamento da infanta D. Maria, filha de el-rei D. João III. Pgs. 141-144, 4170. XVII, 5-18. 1543 Dezembro 26 Procuração do príncipe D. Filipe de Castela a Luís Sarmento de Mendonça para receber a infanta D. Maria, filha de el-rei D. João III. Pgs. 608-611, 4264. XVII, 9-14. 1544 Novembro 22 Confirmação do contrato do casamento do príncipe D. Filipe de Castela com a Infanta D. Maria de Portugal. Pgs. 37-49, 4137. XVII, 4-2. 1545 Setembro 7 Carta do rei da Polónia para el-rei D. João Hl recomendando Ladislau Lassota. Pg. 431, 4216. XVII, 7-11. 1552 Janeiro 10 Procuração da princesa D. Joana de Castela a Lopo Furtado de Mendonça para se receber com o príncipe D. João. Pgs. 612-613, 4265- XVII, 9-15. 630
  • 1552 Janeiro 11 Auto de recebimento da princesa D. Joana, filha do imperador Carlos V, com o príncipe D. João, filho de el-rei D. João III. Pgs. 563-571, 4245. XVII, 8-17. 1559 Janeiro 19 Acordo (traslado do) entre el-rei de Portugal e o rei de França, a respeito das represálias de certas presas tomadas. Pgs. 126-128, 4165. XVn, 5-13. 1566 Setembro 15 Breve do Papa Pio V «Cum te ut eximium», dirigido a el-rei D. Sebastião, pelo qual lhe dizia que seria de seu agrado que ele casasse com uma das filhas do imperador Maximiliano. Pgs. 140-141, 4168. XVII, 5-16. Breve do Papa Pio V «Non esse alienum», mandado à rainha D. Catarina, no qual se acon- selhava à dita rainha que pedisse a el-rei D. Se- bastião que casasse com uma filha do imperador. Pgs. 106-107, 4159. XVn, 5-7. 1566 Setembro 16 Carta de D. Fernando de Meneses a el-rei D. Sebastião, na qual o persuade, por ordem do Papa, ao casamento. Pgs. 129-131, 4166. XVII, 5-14. 1577 Janeiro 29 Bula do Papa Gregório XIII, «Gratie Divine premium», pela qual nomeou para bispo de Co- chim D. Mateus e pediu a el-rei D. Sebastião que lhe aumentasse os direitos. Pgs. 606-607, 4259. XVII, 9-9. S. d. Confirmação do contrato de casamento e arrás de D. Jaime, duque de Bragança, e D. Leo- nor de Mendonça, filha do duque de Medina Si- dónia Pgs. 577-578, 4253. XVII, 9-3. 6S1
  • ÍNDICE Págs. INTRODUÇÃO vn GAVETA XVII j Maço 3 j Maço 4 Maço 5 102 Maço 6 152 Ma«° 7 ... !!.' !!.' 334 Ma«° 8 496 Maço 9 576 ÍNDICE CRONOLOGICO 619 633
  • Tipografia SILVAS. LDA.
  • ___ <»>- ç. I, * , • - ' : ' ,7" . ' • '
  • 進階搜尋|全站搜尋