-@ó (facetai da TORRE DO TOMBO # VII (GAV. XVII, Maços 3-9) CENTRO DE ESTUDOS HISTÓRICOS ULTRAMARINOS LISBOA —1968
————— \ IOT
•O5 (favetai Jtí TORRE DO TOMBO
■. I ■> /» f - n ? J - -@5 (fCLvetaô da TORRE DO TOMBO VII (GAV. XVII, Maços 3-9) CENTRO DE ESTUDOS HISTÓRICOS ULTRAMARINOS LISBOA —1968
Of fcK t ^ 336460 ÇuHtQnk lana XII
Introdução Apresentasse agora em público o VII volume de As Gave- tas da Torre do Tombo que constitui o XII da nossa colecção Gulbenkiana. Demorou mais alguns meses, do que se supunha a princípio, muito embora estivesse já pronto para entrar na máquina há bastante tempo. Bastaram estes meses para provocar, por parte dos habituais leitores desta colecção, certo movimento de curiosidade e de ansiedade. Pois, aqui está o volume e, dentro de 10 ou 12 meses, esperamos lançar o seguinte. Este volume é constituído apenas pelos restantes maços da Gaveta 17. O volume anterior publicou a documentação dos três primeiros maços; o presente continua o maço ter- ceiro e termina no último maço da Gaveta, o nono. £ variada a documentação neste volume contida, pois atinge, corno os outros aliás, a metrópole, a Europa e o Ultramar: casamentos, alianças, relações internacionais, des- cobrimentos, etc., etc. As Molucas ocupam lugar de particular interesse. Renovamos os agradecimentos ao grupo de trabalho encar- regado da cópia da documentação: Ex.ma' Senhoras Dr.a> Donas Alice Estorninho (A.E.), Belarmina Ribeiro (B.R.), Maria Luísa Meireles Pinto (L.P.), Maria Luísa de Oliveira Esteves (M.L.E.) e Rosalina da Silva Cunha (R.C.). Renovamos de idêntica forma os nossos profundos agra- decimentos à Fundação Calouste Gulbenkian o generoso sub- VII
sídio cam que vem distinguindo o nosso Centro de Estudos Históricos Ultramarinos. Vários amigos nos têm 'perguntado se faltam ainda bas- tantes volumes para terminar a colecção de «As Gavetas...». Infelizmente, ainda não nos encontramos em posição de darmos resposta categórica. Supõe-se, porém, que serão necessários mais três volumes, pelo menos, além do volume final, desti- nado a vários índices. Lisboa, 10 de Agosto de 1968. A. da Silva Rego VIII
GAVETA XVII (Continuação) 4132. XVII, 3-14 — Carta de contrato do casamento de el-rei D. Hen- rique de Castela e a Infanta D. Joana, filha de el-reí D. Duarte. Segóvia, 1454, Agosto, 22. — Pergaminho. 6 folhas. Bom estado. Trauto de casamento fecto amtre el rey Dom Amrrique de Castela e el rey Dom Alfomso rey de Portugall com a iffamte Dona Joana sua irmâa filha dei rey Dom Duarte rey que foy destos regnnos padre dos sobredictos senhores. En el nonbre de Dios Padre e Fljo e Espritto Santo que son tres personas e una esencia divinal que bive e regna por sienpre jamas syn fin amem e de la aventurada Virgen gloriosa Nuestra Sefiora Santa Maria Su madre a quien yo tengo por sefiora e por abogada en todos mis fechos e a honor e reverencia dei bien aventurado apostol Sanctiago lus e patron de Íeis Espafias guiador e governador de los reyes delias. Porque el matrimonio es uno de los siete sacramentos e de los mas nobles e mas honrrados de la Santa Madre Yglesia commo aquel que es el primero e fue fecho e hordenado en el estado de la ynocencia humanai por Dios mismo en el parayso el qusd es fundamento del linage humanai e conservaclon e mantenemiento e sostenimlento al mundo e faze bevir a los ombres vida hordenada e syn pecado sin el qual los otros siete sacramentos non pueden ser mantenidos nin guardados dei qual nascen muchos e seflalados bienes especialmente fe e sacramento dei qual linaje engendrado e concebido e nacido de la santa horden matrimoniai Nuestro Seflor Dios es loado e servido e el mundo poblado. Por ende nos don Enrrique por la gracia de Dios e rey de Castilla de Leon de Toledo de Galllsia de Sevilla de Cordova de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira e sefior de Viscaya e de Molina queremos que sepan todos los que agora son c seran de aqui adelante que vimos un contracto publico que por nos e en nuestro nonbre fue tractado con-
certado otorgado e firmado e clertos capítulos en el contenidos con el muy illustre rey don Alfonso de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo hermano e amigo por don Ferrant Lopes de Lorden nuestro capellan mayor e del nuestro Consejo por virtud de nuestro poder que para ello le dimos sobre nuestro casamiento con la muy illustre reyna dona Johana mi muy cara e muy amada muger fija del rey don Duarte de Portogal e de la reyna dofia Leonor mis tios cuya anima Dios aya hermana del dicho rey don Alfonso de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo hermano e amigo por sy e en nonbre de la cucha reyna nuestra muy cara e muy amada muger commo su curador que es el thenor del qual dicho contracto e capítulos en el contenidos es este que se sigue. En el nonbre de la Santa Trenidat Padre e Fijo e Spritu Santo un solo Dios e de la Sefiora Virgen Maria Su madre manifiesto e conos- cido sea a quantos esta carta e publico instrumento vieren commo entre el muy alto e muy excelente e muy poderoso sefior don Alfonso por la gracia de Dios rey de Portogal e del Algarbe e sefior de Cepta e don Ferrant Lopes de Lorden bachiller en decretos thesorero en la yglesia mayor de la clbdat de Segovia e capellan mayor del muy alto e muy excelente e muy poderoso sefior don Enrrique por la gracia de Dios rey de Castilla e de Leon etc* e de su Consejo en su nonbre e commo su enbaxador e procurador fueron concordados e afirmados ciertos capitulos e apuntamientos sobre el casamiento que se agora por la gracia de Dios espera faser entre el dicho sefior rey de Castilla e la muy illustre e esclarescida sefiora la ynfante dofia Johana hermana del dicho sefior rey de Portogal en presencia de mi Martin Alvares escudero de casa del dicho sefior rey de Portogal e escrivano de su camara e notário publico por su actoridad real en todos sus regnos e sefiorios. El qual dicho enbaxador e procurador mostro luego en presencia de mi el dicho notário una carta de procuraclon fecha en nonbre del dicho sefior rey de Castilla la qual era por el signada e sellada del verdadero sello de sus armas puesto en cera colorada dentro en una caxa redonda de paio e pendiente en seda colorada de la qual procuracíon e capitulos e profacion dellos su thenor es este que se adelante sigue. Conoscida cosa sea a todos los que la presente vleren commo nos don Enrrique por la gracia de Dios rey de Castilla de Leon de Toledo de Gallisia de Sevilla de Cordova etc.* porquanto mediante Nuestro Sefior Dios es fablado e tractado casamiento entre nos e la muy illustre infante dofia Johana nuestra muy cara e muy amada prima fija dei muy esclarescido don Duarte rey de Portogal e de la muy esclarescida reyna dofia Leonor nuestros muy caros e amados tios que Dios aya hermana dei muy esclarescido don Alfonso rey de Portogal mi muy caro e amado primo e hermano e porque sobre las fablas e apuntamientos en ella ávidos por parte nuestra nos enbiamos al dicho rey de Portogal a don Ferrant Lopes de Lorden bachiller en decretos tesorero en la yglesia de Segovia 2
nuestro capellan mayor e de nuestro Consejo con clertas cartas de creencla. Confiando de la diligencia e Industria e fldelldad de! dlcho don Ferrand Lopes nuestro capellan mayor e de nuestro Consejo por la pre- sente revocando qualesquler poderes en esta causa ayamos dado e otorgado a qualesquler personas puesto que por virtud de los tales poderes por nos e en nuestro nonbre ayan contractado fablado e apuntado qualesquler cosas tocantes al dlcho casamiento damos poder e facultad al dicho don Ferrand Lopes nuestro capellan mayor e de nuestro Consejo para que con el dlcho rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo e hermano e con la dicha illustre infante dofia Juana nuestra muy cara e muy amada prima o con qualquler dellos o con qualesquler personas en su nonbre pueda contratar apuntar e fablar e concertar qualesquier cosas acerca del dicho casamiento dote e arras e lo a ello anexo mantenimlentos gracias e donaciones que por rason del dlcho casamiento devamos de faser e con- plir con la dicha infante o con el dlcho rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo e hermano e la dicha infante deva faser e conplir con nos por rason del dicho casamiento e para que acerca dello en nuestro nonbre pueda afrentar firmar e concertar qualesquier capí- tulos e concertamientos con qualesquler vynculos fuerças e firmesas e renunciaciones que al dlcho nuestro capellan mayor bien visto fuere e a la calidat del fecho requiere o requirlere lo qual todo lo quel dicho nuestro capellan mayor tractare concertare firmare e asignare acerca de lo sobredicho en nuestro nonbre. Nos por la presente desde agora e por entonces al tienpo que ello fuere dlcho e fecho e tractado o firmado lo avemos e seguramos de lo aver por rato e grato estable firme e valedero commo sy nos mismo en persona lo fablasemos e tractasemos e concertasemos flrmasemos e ase- gurasemos. E prometemos e seguramos por nuestra fe real commo rey e seflor que asy lo tememos e guardaremos e conpliremos e faremos tener guardar e conpllr commo por el dlcho nuestro capellan mayor fuere tractado concertado firmado e segurado e que non yremos nln passaremos contra ello nin contra cosa alguna nln parte dello por nlngund tienpo nln en alguna manera de lo qual mandamos dar esta nuestra carta firmada de nuestro nonbre e sellada con nuestro sello. E mandamos al notário apostolico nuestro secretario de yuso contenido que la signase de su signo que fue fecha en la dicha noble cibdat de Sego- via a veynte e dos dias dei mes de agosto afio del nascimlento dei Nuestro SeSor Jhesu Christo de mill e quatrocientos e cinquenta e quatro afios. Presentes los muy venerables e circunspectos don Alfonso Vasques abad de Parrases nuestro confesor e el licenciado Andres de la Cadena e Alvar Mufios de Villa Real nuestro registrador para todo lo sobredicho. Testigos llamados e especialmente rogados. Yo el rey. E yo Martin Ferrandes de Vilches canonigo en las yglesias de Toledo e de Jahen notário publico por las actoridades apostólica e s
enperial secretario e chanceller del muy alto e muy esclarescido seflor rey don Enrrlque en uno con los sobredichos testigos al otorgamiento del dlcho poder e a los dichoa prometimientos e fe real e a todaa las otras cosas de suso contenldas presente fuy e de mandamiento del dlcho muy illustre sefior rey este presente Instrumento firmado de su nonbre fis escrevlr e en nota lo reduslr torne e de mi sefial e nonbre acostunbrado6 lo aigne e firme en testlmonio de verdat rogado e requerido. Martinus Fernand! apostolicus et inperialis notarius. E mas estava en la dicha procuracion una serial grande que parescia de notário publico e dentro en ella desia Martinus e al pie delia desia Fer- nandi. Siguese el traslado de los capítulos e de la prefacion dellos. En el nonbre de Dios amen. Capítulos e apuntamientos sobre el casamiento que se agora por la gracia de Dios espera faser entre el muy alto e muy excelente e muy poderoso selior d on Enrrlque por la gracia de Dios rey de Castilla e de Leon e etc e la muy illustre e esclarescida sefiora la infante dofia Johanna feja de los muy virtuosos e de loada memoria don Duarte rey que fue de Portogal e reynna dofia Leonor su muger cuyas animas Dios aya e her- mana del muy alto e muy excelente e muy poderoso sefior don Alfonso por la gracia de Dios rey de Portogal e etc e sobre las cosas al dicho casamiento anexas e dei dependientes tractados concordados e concluydos entre el dlcho sefior rey de Portogal e mi don Ferrand Lopes de Lorden bachiller en decretos thesorero en la yglesla mayor de la clbdat de Segovia capellan mayor del dicho sefior rey de Castilla e dei su Consejo los quales tracte concorde concluy commo enbaxador e procurador sufi- ciente para todo lo que de yuso es escripto dei dicho sefior rey de Castilla e en su nonbre. Primeramente fue concordado e concluydo entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castila que con la gracia de Dios se aya de faser e faga casamiento por palabras de presente entre el dicho sefior rey de Castilla e la dicha sefiora infante en la horden e forma que manda la Santa Yglesia de Roma. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en (1 v.) nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que fecho asy el dicho casamiento el dicho sefior rey de Castilla aya de rescebir e tener en sus regnos casa e camara a la dicha sefiora infante commo su muger puesto que con ella non le sea dado nin prometido algund dote por el dicho sefior rey de Portogal nin por ella nin por otro alguno por su parte. Porquanto por el amor e debdos que entre los dichos reyes e infante ha al dicho sefior rey de Castilla plase de casar con la dicha sefiura infante syn alguna dote e se contentar de la dicha sefiora solamente. 4
Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre del dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Castilla aya de dar e de en arras a la dicha sefiora infante por sy e sus herederos por honrra de su persona veynte mill florines de oro e en oro del cufio del rey de Aragon con este entcndimiento que puesto que por costunbre o ley de los regnos de Portogal o de Castilla los florines de Aragon tengan alguna cierta taxa o valla que por ellos se aya de pagar que tales leyes nin costunbres non ayan logar en este caso mas todavia el dicho sefior rey de Castilla o sus herederos sean thenudos a pagarlos en oro como en cima es declarado los quales veynte mill florines la dicha sefiora infante avera en todo caso ora sean nacidos dellos fijos lo que Dios otorgue o non sean fimldo acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier modo que sea. E sy por ordenança de Dios acontesciere que este matrimonio se parta por muerte de la dicha sefiora infante sus herederos delia ora sean fljos o qualesquier otros que segund dispusicion de derecho sus blenes ayan de heredar ayan las dichas arras asy que vemido el tlenpo de las tales arras se aver de pagar los dichos veynte mill florines sean pagados a la dicha sefiora infante o a sus herederos commo cosa de su verdadero património. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que por conservacion e segurança de las dichas arras fuese enpefiada e obligada commo luego enpefio e obligo a la dicha sefiora infante e a sus herederos clbdat real que agora es dei dicho sefior rey de Castilla e en sus regnos con todas sus tierras e términos e juredicion cevil e criminal alta e baxa e mero e mixto inperio rentas patronadgos de Iglesias e conplidamente con todos los derechos e pertenencias que agora el dicho sefior rey de Castilla en ella ha e deve aver de guisa que ella aya e posea la dicha clbdat con todas sus pertenencias e cosas sobredichas commo al libre e entero sefiorio delia pertenesce e deve pertenescer. Salvo aquellas rentas e cosas que son tan conjuntas a la corona real e estado de los rey es de Castilla que nunca las ouvleron las reynas de Castilla que antes delia fueron nin les fueron dadas nin por ellas poseydas en los logares e tierras que les dados fueron por segurança e conservacion de sus arras e que la dicha clbdat le sera entregada con este entendi- miento que las rentas al sefiorio delia pertenescientes que la dicha sefiora Infante o sus herederos ouvieren non se ayan de descontar en las dichas arras nin en parte delias porque el dicho sefior rey de Castilla por ml su procurador fase luego desde agora de todas las dichas rentas juredicion e cosas sobredichas libre donacion e mere et a la dicha sefiora infante e a sus herederos fasta le ser pagados los dichos veynte mill florines syn alguno dellos quedar por pagar los quales le seran pagados dei dia quel dicho matrimonio fuere finido por muerte de alguno dellos o por otro algund modo fasta un afio conplldo. 5
Loa quales veynte mill florlnes puesto que pagados sean si el matri- monio fuere departido por muerte dei dicho sefior rey de Castilla al dicho procurador e enbaxador plase e en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla otorga que la dicha sefiora infante tenga por ende la dlcha clbdat real en toda su vida con todas sus tierras e términos juredicion rentas e derechos asy e tan conplidamente commo sy los dlchos veynte mill florlnes non fuesen pagados e muriendo la dlcha sefiora infante despues de los dlchos veynte mill florlnes ser pagados entonces la dicha cibdat real finque libre e desenbargada al rey de Castilla que aquel tienpo fuere las quales rentas aya librem ente para sy syn en algund tienpo ser the- nuda por sy nin por sus herederos faser delias restitucion porquanto al dicho sefior rey de Castilla plase que las aya en el coso sobredicho en toda su vida delia para ayuda de su mantenimiento puesto que los dichos veynte mill florlnes sean pagados commo dicho es. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que la dicha sefiora infante aya e le sea dada commo de luego en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla dio por su camara e para ayuda de su manteniento la villa de Olmedo con sus tierras términos e juredicion cevil e criminal alta e baxa patronadgos de yglesias e todas las rentas delia e derechos asy e tan conplidamente como en cima es dicho e declarado de cibdat real salvando las cosas que son tan conjuntas a la corona e estado real de los reyes de Castilla que non acostunbraron ser dadas a las otras reynas que fasta aqui fueron en los logares e tierras que les por su camara fueron dados la quail villa de Olmedo la dicha sefiora infante avera solamente en su vida e despues de su muerte non la ayan sus herederos mas finque libremente al dicho sefior rey de Castilla e a sus subecessores e aver la ha en su vida commo dicho es puesto quel dicho sefior rey de Castilla primero que ella fallesça contanto que ella non case e blva honestamente. E porquanto esta villa de Olmedo fue dote de la sefiora dofia Blanca fija dei sefior rey de Navarra e porventura el dicho sefior rey o la dicha sefiora su fija prentenderan en ella aver derecho fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que sy tal cosa fuese e la dicha sefiora infante por la dlcha rason la non quisiere aver o tener que el dicho sefior rey de Castilla de a la dicha sefiora infante otra tal e tan buena e tan rentosa villa commo ella e en tan buena comarca. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que el dicho sefior rey de Castilla mande asentar e sean asen- tados en sus llbros a la dicha sefiora infante un cuento e qulnentas mill maravedis de la moneda agora eorríente en sus regnos los quales ella avera en cada un afio para ayuda dei mantenimiento de su persona e casa. E le seran librados en tales logares e rentas que le sera fecho dellos 6
buen pagamiento e especialmente le seran librados todos en las alcavalas e tercias de yglesias e qualesquier otras rentas que al dlcho seilor rey pertenescleren o pertenescer puedan en la dicha cibdat real e villa de Olmedo e otros qualesquier logares que ella en los dichos regnos en algund tlenpo oviere. E sy las dichas alcavalas tercias de Iglesias e otras rentas de los dichos logares las quales al dlcho sefior rey pertenesçan tanto non rindieren que les sea en ellos librado tanta quantia quanta rlndieren e lo mas que fallesciere le sea librado en otro logar o logares mas comarcanos a alguno de los otros sus logares de la dicha sefiora infante donde le sean bien pagados. El qual cuento e quinientas mill maravedis ella avera en toda su vida con las condiciones e manera que en cima es dicho en la villa de Olmedo puesto quel dlcho sefior rey de Castilla primero que ella faUesça e avera los dichos un cuento e quinentas mill maravedis desde este primero dia de enero en que agora estamos dei afio dei nascimiento de Nuestro Sefior jhesu Christo de mill e quatroclentos e cinquenta e cinco afios en ade- lante. E desde este mismo dia avera las rentas que despues dello rindieren la dicha cibdat real e la villa de Olmedo o de otra villa que en su logar fuere dada segund en cima es declarado en el quinto capitulo. E todo lo que le fuere devido deste afio de los dichos maravedis al tienpo de su entrada en los regnos de Castilla le sera pagado dende en cinquenta dias. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que ella pueda levar consigo destos regnos de Portogal fasta dose donsellas e una honrrada duefia e mas su ama pera la servir e aconpafiar e de otras mugeres mas baas pueda levar quantas Were que para ser- vido de su casa e camara le cunplieren las quales donsellas e dueõas e otras mugeres el dicho sefior rey de Castilla mandara bien tractar agasajar e galardonar de su servido cada una en su grado e esto a costa dei dicho sefior rey de Castilla. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e ml el dicho enbaxador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que la dicha sefiora infante pueda levar consigo destos regnos de Portogal aquellos omens e servidores quales e quantos vlere que para servido de su persona e casa cunplen e pueda poner en todas sus tlerras e casa todos los oficiales quales e commo le ploguiere portugueses o castelhanos afuera aquellos ofi- ciales que segund costunbre de los regnos de Castilla son Uamados mayores los quales despues que ella fuere con el dicho sefior rey de Castilla seran puestos a juysio de amos salvo chanceller mayor e contador mayor e thesorero mayor e despensero mayor los quales la dicha sefiora infante pueda poner agora e syempre libremente quales le ploguiere. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que tanto que la dicha sefiora infante entrare en los dichos 7
regnos de Castilla luego sea avida por natural dellos e aya todos los previ lie j os e honrras e Ubertades que las reynas natural es de los dlchos regnos han pero que sy algunos previllejos son otorgados a las reynas estranjeras los quales las reynas naturales de los dlchos regnos de Cas- tilla non han que (Z) ella use dellos e los aya commo reyna estranjera e eso mlsmo todos los ombres e mugeres de qualquier condlcion que sean que con la dlcha seflora Infante blvieren puesto que Castellanos non sean seran ávidos por naturales de Castilla commo sy Castellanos fuesen e averan los dichos previllejos e Ubertades commo los naturales de los dichos regnos de Castilla han. Iten fue concordado e firmado entre el dlcho sefior rey de Portogal e ml el dlcho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que por mayor abondamlento el dicho sefior rey de Castilla resciba por sy a la dlcha seflora infante en publico por su muger segund la hordenança de la Santa Madre Yglesla de Roma dei dia que ella entrare en sus regnos fasta treynta dias puesto que ya por mi su pro- curador la tenga rescebida en estos regnos de Portogal por palabras de presente. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e ml el dlcho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que sy Dios hordenare que el dicho sefior rey de Castilla fallesça de la vida deste mundo primero que la dlcha seflora infante ella se pueda partir de los regnos de Castilla e se venir para Portogal o para otra alguna parte qual le ploguiere syn le ser puesto enbargo a ella nin a los que con ella vivieren nin a cosa alguna que ella o ellos tengan o consigo quieran levar syn ser thenuda a pedir Ucencia al rey que en aquel tienpo fuere. E que puesto que se asy parta syn licencia del rey que por ende non sea desa- poderada de Cibdat Real nin de la villa de Olmedo o de otra que le en su lugar sea dada nin de otro qualquier logar o logares que aquel tienpo toviere nin de las rentas juredicion e derechos de cada uno de los sobre- dichos logares nin en alguna parte la obligation de sus arras asy personal commo real sea menguada o yrritada mas siempre finque firme para ella e sus herederos puesto que antes de su partida o despues aya entre los dichos sefiores reyes guerra lo que Dios defienda. E tanbien aya sienpre el dicho cuento e quinentas mill maravedis en cada un afio en su vida solamente e non mas en el caso sobredlcho que en cima es declarado. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e mi el dlcho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que sy el matrimonio entre el dicho sefior rey de Castilla por sy o por su procurador e la dicha seflora infante fuere celebrado por palabras de presente e por algund caso non fuere consumado seyendo ella ya entregada al dicho sefior rey de Castilla o a lo menos entrada en sus regnos para le ser entregada o estando por el dicho sefior rey de Castilla o por sus naturales que ella non vaya a su poder o a sus regnos que ella aya por ende todas sus arras e la dicha Cibdat Real en la forma que 8
en cima es declarado. E tanbien aya la dicha villa de Olmedo o otro logar que le por ella fuere dado. E el dicho un cuento e qulnentas mill mara- vedis en cada un afio para su mantenlmiento segund en cima es declarado las quales arras Clbdat Real e villa de Olmedo o logar que por ella le fuere dado segund en cima es dicho e un cuento e quinlentas mill mara- vedis aya asy e tan conplidamente en este caso commo sy el dicho matri- monio perfectamente fuese consumado e ella a los dichos regnos de Cas- tilla fuese e en ellos morase. Iten fue concordado e firmado entre el dicho sefior rey de Portogal e ml el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que del dia que la dicha sefiora infante fuere rescebida por pala- bras de presente por ml en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla fasta cinquenta dias primeros siguientes quel dicho sefior rey de Castilla por mayor firmesa enbie al dicho sefior rey de Portogal dos cartas firmadas de su mano e selladas con su sello de piorno e aprovadas por los perlados e grandes de sus regnos segund se acostunbra en ellos de aprovar los semejantes previllejos e cartas que los reyes de Castilla en semejantes casos e grandes fechos acostunbran de faser e dar asy que realmente e con efecto seran entregadas al dicho sefior rey de Portogal por las quales el dicho sefior rey de Castilla aprueva e confirma el casamiento por mi en su nonbre fecho con la dicha sefiora infante por palabras de presente e aprovara e confirmara el e los dichos perlados e grandes de sus regnos esta concordança e capítulos en cima e ayuso escriptos segund el dicho costunbre. E prometera por sy e por sus subcesores por juramento de los Santos Evangelios por sus manos corporalmente tanjldos e por su fe real que los conpllra e guardara e fara conpllr e guardar en todo e cada una cosa bien fiel e verdaderamente a todo su conplido poder toda la sobredicha concordança e capítulos e non enbiando asy al dicho sefior rey de Portogal las dichas dos cartas dentro en los dichos cinquenta dias luego por ese mlsmo fecho yncurrira en pena de cient mill doblas de la banda de oro de la moneda agora corriente para el dicho sefior rey de Portogal e para pagamiento de la dicha pena prometo e otorgo en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Portogal avra por ella e en prescio delia la cibdat de Toro que es dentro en los dichos regnos de Castilla con todas sus rentas derechos patronadgos jurediciones crimi- nal e cevll alta e baxa mero e mlxto inperio e con todas sus tlerras e términos e logares a ella pertenescientes e con su castlllo e fortalesa. Las quales cient mill doblas pagadas al dicho sefior rey de Portogal el dexara la dicha clbdat desenbargada con toda su tlerra fortalesa e per- tenenclas al dicho sefior rey de Castilla la qual pena pagada o non pagada este contracto e cada una parte dei finque syenpre firme e en su fuerça. E puesto quel dicho sefior rey de Portogal aya la dicha cibdat de Toro sea syempre dei seflorio de Castilla e aunque fuese guerra entre los dichos regnos lo que Dios defienda la dicha cibdat con su fortalesa jure- dicion rentas e pertenencias non sea tyrada al dicho sefior rey de Portogal
nin por otra alguna cosa non seyendo de Ia dlcha clbdat e fortalesa fecha guerra notariamente al dlcho seflor rey de Castilla o a sus naturales nin pueda ser puesta conpensaclon al dlcho sefior rey de Portogal de los frutos e rentas que delia oviere porquanto la ha en precio de las dichas cient mill doblas de pena. Iten fue concordado e firmado por el dicho sefior rey de Portogal e ml el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla quel dicho sefior rey de Portogal aya de fornescer e aderesçar e aderesce e fornesça a la dicha sefiora infante de vestidos baxillas e pafios de armar e todos los aderesçamlentos de su persona camara e casa segund su arbítrio e segund al estado de los dichos sefiores reyes e sefiora Infante pertenesce. Las quales cosas todas quel dlcho sefior rey de Portogal a la dicha sefiora infanta diere e ella consigo levare el dlcho seflor rey de Castilla non sea thenudo a restituyr en algund tienpo mas todo lo que la dicha sefiora levare sera suyo delia e en su poder e disporna dello commo le peresciere e ploguiere e el derecho otorga e bien asy todo lo que la dicha sefiora infante adqulriere mueble o rays por donacion dei dicho sefior rey de Castilla o de otra alguna persona o por otro qualquier modo que sea sera syempre suyo e en su poder e fara dello libremente todo lo que quisiere. Iten fue concordado e firmado entre el dlcho seflor rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla quel dlcho seflor rey de Portogal aya de enbiar e enbie a la dicha sefiora infante a su costa aconpaflada e guardada de tales e tantas personas commo requieren los estados de los dichos sefiores reyes e sefiora infante e que ella parta destos regnos de Portogal para yr su camino derecho a los regnos de Castilla dei dia que el desposorio fuere fecho por palabras de presente fasta ochenta e un dias la qual fara aconpaflar de las dichas personas fasta Clbdat Rodrigo o fasta otro logar alguno dei dicho sefior rey de Castilla qual a el ploguiere contanto que non sea mas aluenne dei estremo de Portogal de lo que es Clbdat Rodrigo al qual logar el dicho sefior rey de Castilla enbiara aquellas personas tantas commo viere que a su real estado cunple para alli les ser entregada la dicha sefiora infante por aquellos que por mandado dei dicho sefior rey de Portogal con ella fueren las quales personas estaran alli prestas en el dicho logar quando la dicha sefiora infante a el llegare de guisa que ella e los que con ella fueren non esten alli por ellas aguardando algund dia. E tanto que la dicha sefiora infante fuere entregada a los quel dicho sefior e rey de Castilla por ella alli enbiare el dlcho sefior rey de Portogal non sera mas thenudo a faser despensa alguna a la dicha sefiora infante nin aaquellos e aquellas que con la dicha sefiora infante en los dichos regnos de Castilla con ella ovieren de quedar. Iten fue concordado e firmado entre el dicho seflor rey de Portogal e mi el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho seflor rey de Castilla que por este contracto e capítulos el dicho seflor rey de Portogal 10
se parta commo luego dlxo que se partia dei contracto e capítulos e cada una parte dellos que entre el e el dlcho sefior rey de Castilla por Rabi Yuce su procurador e enbaxador seyendo principe sobre el dlcho casamlento e cosas a el tocantes fueron concordados e concluydos e por el dicho sefior rey de Castilla aaquel tienpo principe firmados e jurados (tv.) e que los revocava e avia por ningunos e que non usaria mas dellos nin de cosa alguna nin parte dellos el nln la dicha sefiora infante su hermana nin ora e por el nin por ella en juysio nin fuera de juysio. Los quales capí- tulos e apuntamlentos el dlcho sefior rey de Portogal dlxo presente nin el sobredicho notário e testigos yuso nonbrados quel por su parte los aprovava e confirmava e le plasia estar por ellos e prometlo por su fe real de los conplir e mantener en todo e cada una parte dellos en aquello que a el tocava e pertenescia faser eso mismo los aprovava e confirmava en nonbre de la dicha sefiora Infante commo su curador que es. E en su nonbre prometia de los ella mantener e conplir en lo que a su parte delia tocava faser e que le plasia e prometia que non los conpliendo el pagar de pena al dicho sefior rey de Castilla cinquenta mill doblas de oro de la vanda seyendo por el dicho rey de Castilla conplidos e mantenidos los dichos capítulos en aquello que segund ellos a el tocava e conplia faser e suplio qualquier defallescimento de fecho e de derecho que en estos capítulos sea. Porquanto dixo que queria que valiesen non enbargando qualesquier derechos opiniones de doctores ordenaciones e estilos que contra ello sean los quales ávidos aqui por espresos los revocava que non oviesen logar en este caso. E el dicho don Ferrand Lopes enbaxador dei dicho sefior rey de Castilla en su nonbre fe commo su procurador otorgo e confirmo los sobredichos capitulos e prometio quel dicho sefior rey de Castilla estara por ellos e los conplira e manterna en todo e en cada ima parte dellos por sy e por sus herederos e non yra contra ellos nln parte dellos por sy nin por otrie de fecho nin de derecho mas enteramente los guardara e manterna en lo que a el segund la forma de los dichos capitulos toca e pertenesce faser so pena de cinquenta mill doblas de oro de la banda pagadoras al dicho sefior rey de Portogal sy el por su parte los dichos capitulos cunpliere e suplira en las cartas de retificacion que enbiara al dicho sefior rey de Portogal qualquier defecto que de derecho o de fecho en este contracto e capitulos sea segund que en cima el dicho sefior rey de Portogal suplio al qual dicho sefior rey de Portogal plase e a ml el dicho enbaxador e procurador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla que pagada la dicha pena por qualquier de las partes que en ella cayere o non pagada que los dichos contracto e capitulos fynquen syempre firmes e valiosos e prometio mas el dicho enbaxador e pro- curador en nonbre dei dicho sefior rey de Castilla a mi el sobredicho notário publico rescibiente la dicha promisyon en nonbre de la dicha sefiora infante que el dicho sefior rey de Castilla le conplira e guardara todos estos capitulos e cada una parte dellos segund. en ellos es con- 11
tenido en lo que a el toca e pertenesce conplir e segund por el dicho enbaxador es prometido en nonbre del dlcho sefior rey de Castilla al dlcho sefior rey de Portogal e so la dicha pena la qual pagada o non pagada el dlcho contracto e capítulos fyncaran firmes e vaiederos. Teatigos que para esto llamados e rogados fueron presentes don Fernando fljo del conde de Arroyolos e don Martin conde de Atugula e don Alvaro de Castro camarero mayor del dlcho sefior rey de Portogal e de su Consejo e Diego Suares de Albergueria e Pero Vasques de Merlo regidor de su justlcta en la su casa de lo cevil de la clbdat de Llxbona e Ferrand Gonçales de Miranda e el Doctor John Ferrandes de Sylveyra todos del Consejo del dlcho sefior rey e Ruy Galvan su secretario e Alvar Garcia de Cibdat Real secretario del dlcho sefior rey de Castilla. Fecho fue este Instrumento por mi el dlcho notário publico en la noble clbdat de Lixboa en los palaclos del dlcho sefior rey de Portogal veynte e dos dias del mes de enero afio del nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill e quatrocientos e cinquenta e cinco. El Rey. Fernandus thesaurarius capelanus maior. E porquanto asy mismo por vlrtud de ciertas letras apostólicas de nuestro muy Santo Padre e procesos sobre ellas fulminados e de nuestra carta de poder especial el dicho don Ferrand Lopes nuestro capellan mayor e del nuestro Consejo rescibio por ml esposa e legitima muger por palabras de presente que fasen matrimonio a la dicha illustre reyna dofta Johana ml muy cara e muy amada muger e asy mlsmo porque los dlchos contrato e capítulos e cada una cosa e parte del los fueron e son blen vistos e esamlnados por nos e fuemos e somos contento e plasentero de todo lo en ellos contenido fecho tractado concertado firmado e otorgado por nos e en nuestro nonbre por el dlcho nuestro capellan mayor. Por en.de nos aquello queriendo guardar conplir e mantener por esta nuestra carta de conflrmacion com mo rey e sefior loamos aprovamos confirmamos retiflcamos e avemos por firme es table e valedero para syempre jamas el dicho desposorlo e casamiento por palabras de presente quel dicho nuestro capellan mayor flso por nos e en nuestro nonbre e por el dicho nuestro poder con la dicha Illustre reyna dofia Juana mi muy cara e muy amada muger e asy mlsmo loamos aprovamos confirmamos e retiflcamos e avemos por firmes estables e valederos para siempre jamas por nos e por nuestros herederos e subcesores que despues de nos vinieren todo el dicho contracto suso encorporado e capítulos en el contenldos e cada una cosa e parte dello que sobre ello flso otorgo concerto tracto e firm o el dicho nuestro capellan mayor por nos e mi nuestro nonbre e por vlrtud del dicho nuestro poder segund de suso 12
se contiene e juramos a Dios e a Santa Maria e a esta Seôal de Crus e a los Santos Evangelios con nuestras manos corporalmente tanjidos e por nuestra palabra e fe real prometemos por solepne estipuiacion fecha por interrogacion dei notário yuso escripto aceptante commo persona publica en nonbre dei dicho rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo e de la die ha reyna nuestra muy cara e muy amada muger por nos e por nuestros herederos e subcesores que despues de nos vinieren en persona de vos el Doctor Johan Ferrandes de Sylveyra del Consejo dei dicho rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado primo hermano e amigo a nos especialmente enbiado para rescebir esta promisíon e juramento que guardaremos e conpli remos e man tememos e faremos guardar e conplir e mantener todolo de suso contenido en el dicho contracto suso encorporado e capitulos del e cada una cosa e parte e articulo dello enquanto a nos pertenesce de guardar e conplir e mantener a todo nuestro conplido poder segund e en la manera que de suso se contiene e segund que por el dicho nuestro capellan mayor fue tractado concertado firmado e segurado bien e fiel e verdaderamente syn arte nin collision aiguna e que non yrem os nin vernemos nin pasa- remos nin consentiremos nin permitiremos yr nin venir nin pasar nos nin los dichos nuestros herederos e subcesores que despues de nos vinieren contra ello nin contra cosa alguna nin parte dello agora nin en algund tienpo nin por alguna manera en publico nin en ascondido por qualquier cosa o rason pasada presente o fotura de qualquier calidad que sea o ser pueda so las penas clausulas vinculos fuerças e firmesas de suso en el dicho contrato e capitulos contenldas. E sup limos quales- quier defectos e fallimentos fuerças e firmesas quier sean de substancia o de solepnidat o otras qualesquier de qualquier natura o calidat que sean que en el dicho contracto e capitulos suso contenidos e en esta dicha nuestra carta de confirmacion fallesan de se poner e lo nos avemos aqui todo por yncluso e ynserto bien asy e a tan conplidamente commo sy de verbo ad verbo aqui fuese todo declarado espacificado e encorporado. E queremos e es nuestra mercet que esta dicha nuestra carta de confirmacion e aprovacion e todo lo en ella contenido declarado e encor- porado este siempre en su fuerça e vigor non enbargantes qualesquier derechos ordenamientos leyes estilos costunbres o fasafias o otras quales- quier cosas de qualquier natura calidat o mistério que sean que la pudiesen o puedan contrariar molestar perjudicar enbargar o inpedlr o contra ella o contra parte delia fuesen o pudiesen ser ca nos por la presente dispensamos con todo ello e con cada ima cosa e parte dello e lo anullamos yrritamos abrogamos e derogamos e damos todo por ninguno e de ningund valor e efecto enquanto a esto atafien. E queremos e es nuestra mercet e voluntad que aquello non enbar- gante esta dicha nuestra carta e confirmacion e contracto e capitulos suso encorporados e cada cosa delo en ella e en ellos contenido vala e sea firme estable e valedero commo dicho es e mandamos a los infantes nuestros muy caros e muy amados hermanos e otrosy a los perlados IS
duques condes marqueses ricos ombres maestres de las Hordenes e a los del nuestro Consejo e oydores de la nuestra abdlençaa e alcaldes e notários de la nuestra corte e chancellerla e a los priores comendadores sub comendadores alcaydes de los castlllos e casas fuertes e lianas e a los nuestros adelantados e merinos e a los concejos justlclas regidores cavalleros escuderos oficial es e ombres buenos de todas las cibdades é villas e lugares de los nuestros regnos e seflorios e a otras qualesquier personas nuestros v as alios súbditos e naturales de qualquier ley estado (S) o condicion perheminencia o dignldat que sean que guarden e cun- plan e fagan guardar e conplir esta dicha nuestra carta de confirmacion e todo lo en ella e en los dlchos contracto e capitulos suso encorporados contenido e cada una cosa e parte dello en lo que a ellos pertenesça de conplir e que non vayan nin passen nin consientan yr nin passar contra ello nin contra cosa alguna nin parte dello en tienpo alguno nin por alguna manera que sea e que defiendan e anparen en ello a la dicha reyna mi muy cara e muy amada muger o a quien su bos toviere. Ca qualquier que lo contrario flsiere avera la mi yra e de mas pechar me ha en pena dies mill doblas de la vanda por cada vegada que contra ello fuere o pasare. E a la dicha reyna mi muy cara e muy amada muger la pena en los dlchos capitulos contenida con todas las costas e dapnos e menoscabos que sobre ello se le recresciesen. E los unos nin los otros non fagan ende al por alguna manera so pena de la nuestra merced e de privacion de los ofícios e de confiscacion de los bienes e de las otras penas suso contenidas e de mas por quien flncare de lo asy faser e conplir mandamos al que esta nuestra carta o su traslado signado de escrivano publico mostrare que los enplase que paresçan ante nos personalmente do quier que seamos dei dia que los enplasare a quinse dias primeros seguientes so la dicha pena a cada uno so la qual mandamos a qualquier escrivano publico que para esto fuer llamado que de ende al que la mostrare testlmonlo signado con su signo porque nos sepamos en commo se cunple nuestro mandado. E desto mandamos dar esta nuestra carta e otra en esta misma forma escriptas en pergamino de cuero firmadas de nuestro nonbre e rodadas e confirmadas e aprovadas en forma de previllejos e selladas de nuestro sello de piorno pendiente en filos de seda de colores. E por mayor firmesa otorgamoslas ant'el nuestro secretario e notário publico e testigos yuso escriptos llamados e rogados para ello. Dada e fecha e otorgada fue esta carta en la muy noble e muy leal cibdat de Segovia veynte e cinco dias de febrero anno del nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill e quatrocientos e cinquenta e cinco aflos. Testigos llamados e rogados que fueron presentes e vieron al dicho sefior rey otorgar e jurar lo en esta carta contenido e cada parte dello don Johan Pacheco marques de Villena mayordomo mayor del dicho sefior rey e dei su Consejo e el licenciado Andres Gonçales de la Cadena u
contador mayor de cuentas del dlcho seflor rey e del su Consejo e Johan de Valencuela donsel dei dlcho seflor rey e Alvar Garcia de Cibdat Real e Alvar Gomes de Clbdat Real secretario dei dlcho seflor rey. Yo El Rey Yo Diego Arias de Avila contador mayor de nuestro senor al rey e su secretario e estrivano mayor de los sus previllejos fuy presente a esto que dlcho es con los dlchos testigos e por mandado dei dicho seflor rey que en mi presençaa e de los dichos testigos Su Altesa estrevio al dlcho su nonbre en esta su carta de previllejo lo flso estrever en estas tres fojas e fise aqui este mio signo. (Lugar do Sinai público) Diego Arias E yo el sobredicho rey don Enrrique reynante en uno con los infantes don Alfonso e dofia Ysabel mis muy caros e muy amados hermanos en Castilla en Leon en Toledo en Galileia en Sevilla en Cordova en Murcia en Jahen en el Algarbe en Algesira en Badajos en Viscaya en Molina otorgo este previllejo e confirmolo (S v.) Don Cag rey de Granada vasallo dei rey Don Fradique tio dei rey almirante mayor de la mar Don Johan de Gusman tio dei rey duque de Medina Sidónia conde de Niebla vasallo dei rey Don Alfonso Pimentel conde de Benavente Don Inigo Lopes de Mendoça marques de Santillafia conde del Real de Maçanares seflor de las casas de Mendonça e la Vega Don Johan de Luna conde de Sanstevan El Maestradgo de Sanctiago Vaca Don Pero Giron maestre de la Orden de Cavalleria de Cala- trava El Maestrasgo de Alcantara Vaca Don Loys de Lacerda conde de Medina Celi vasallo dei rey Don Frey Gonçalo de Quiroga prior de Sant Johan Don Diego Manrrique conde de Trevino Don Rodrigo Manrrique conde de Paredes Don Pedro Manuel seflor de Monte Alegre Don Alfonso Carrillo arçobispo de Toledo primado de las Espafias chanciller mayor de Castilla Don Rodrigo de Luna arçobispo de Sanctiago Don Alfonso de Cartajena obispo de Burgos Don Pedro obispo de Palencia confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma confirma 15
Rodrigo Puertocarrero repostero mayor del rey confirma Don Loys de Acufia obispo de Segovl confirma Don Fray Lope de Barrientos obispo de Cuenca confirma Don Ferrando de Luxa obispo de Siguença confirma Don Alfonso obispo de Avila confirma Don Diego obispo de Cartajena confirma Don Gonçalo obispo de Jahen confirma Don Pedro obispo de Calahorra confirma Don Johan de Carvajal cardenal de Sant'Agelo administrador perpetuo de la Yglesia de Plazencia confirma Don Gonçalo Banegas obispo de Cádis confirma Johan de Silva alfares mayor del rey e notário mayor de Toledo confirma Johan Ramires de Arellafio sefior de los Cam eros vasallo dei rey confirma Don Pero Veles de Guenara sefior de Ovate vasallo dei rey confirma Pedro de Ayala mariscai de Castilla merino mayor de Guipuscoa confirma Pero Lopes de Ayala aposentador mayor del rey e su allcaide mayor de Toledo confirma Don Alvaro de Estuniga conde de Plasencia justicia mayor del rey confirma Don Johan conde de Arminaque e de Cangas e Tineo vasallo dei rey confirma Don Johan Manrrique conde de Castafleda chanciller mayor del rey confirma Don Johan Ponce de Leon conde do Arcos vasallo dei rey confirma Don Fernando Alvares de Toledo vasallo dei rey confirma Don Pero Alvares Osorio conde de Trastamara sefior de Villalobos vasallo dei rey confirma Don Diego Sarmiento conde de Santa Marta adelantado mayor de Gallisia vasallo dei rey confirma Don Pedro de Acuõa conde de Valencia confirma Don Graviel Manrrique conde de Osorno confirma Don Pedro de Villa Andrando conde de Ribadeo confirma El conde Don Gonçalo de Gusman vasallo dei rey confirma Don Alfonso de Fonseca arçobispo de Sevilla confirma Don Pero Vaca obispo de Leon confirma Don Inigo Manrrique obispo de Oviedo confirma Don Alvar Peres de Gusman sefior de Orgas alguasil mayor de Sevilla confirma Don Pedro obispo de Osina confirma Don Johan de Mella obispo de Çamora confirma Don Gonçalo obispo de Salanca confirma Don Alfonso Enrriques obispo de Coria confirma 16
Don Lorenço Suares de Figueroa obispo de Badajos confirma Don Fray Pedro de Silva obispo de Orenes confirma Don Alvaro Osorio obispo de Astorga confirma Don Alfonso obispo de Cibdat Rodrigo confirma Don Pedro sefior de Aguilar vasallo dei rey confirma Pedro de Quifiones merino mayor de Astúrias confirma Diego Fernandes sefior de Baena mariscai de Castilla confirma Pero Gracia de Herrera mariscai de Castilla confirma Pedro de Mendoça senor de Almaçan guarda mayor del rey confirma Johan de Tovar guarda mayor del rey confirma Don Garcia obispo de Lugo confirma La Yglesia de Mondonedo Baca confirma Don Luys Pimentel obispo de Tuy confirma El Doctor Fernando Dias de Toledo relator del rey e su notário mayor de los prevlllsjos confirma Don Pedro Fernandes de Velasco conde de Haro sefior de las casas de salas camarero mayor del rey confirma Diego Arias (') (R. C.) 4133. XVH, 3-15 — Escritura pela qual constava que tinham sido firmados e jurados certos capítulos feitos entre el-rei D. Fernando de Portugal e el-rei D. Pedro de Aragão. Lisboa, 1370, Março, 11. — Perga- minho. Bom estado. In nomine Domini Noverint universi quod cum inter illustrisslmum principem et domi- num domnum Petrum Dei gratia regem Aragonensem ex una parte et nobilem Johanem Alfonsi comitem de Barcellos procuratorem illustris regis Portugalie ex altera essent firmata et jurata certa capitula sub certis modis et condicionibus prout clare pateat ex tenore ipsorum capitulorum de qulbus sub certis diebus fuerunt facta duo instrumenta similla clausa per Bernardum de Bonastre secretarium dicti dormni regis Aragonensis et eciam claudenda per Johannem Gondissalvi scrip- torem dicti regis Portugalie et Inter cetera fuissent concordata hec que sequntur et Intencio comitis Portugalie est que sequitur. Primo. Quod pecunia quam hlc tenet persolvendis dictís mille quin- gentis lanceis in sex mensibus convertatur ln solucione trium milium lancearam in tribus mensibus cum condicionibus que sequntur. Placet domino regi et comlti. Primo quod si Enricus erit tempore quo guerra incipietur ln frontarils Aragonensibus quod dominus rex Aragonensis teneatur ire vel (') Tem um selo a cores. 17 2
mlttere cum dictls tribus mille lanceia et cum suo posse ad pugnandum cum dlcto Enrico casu tamen quo slbi vel capitaneo gentium armorum quas ipse mittet bene videatur quod Enricus sit in tail loco et in tali statu quod sit expediens pugnare cum eo nam facta armorum ad arbitrium lllorum qui sunt in dictis factis armorum et exponunt in eis personas dimitti debent sed domlnus rex faciei juramentum et promittet in bona fide sua regia et faciet fieri juramentum et homagium per dictum capitaneum casu quo ipse non iret personaliter de complendo vel compleri faciendo bona fide et sine omni dolo predicta. Placet domino regi et comiti hoc salvo quod ubi dominus rex vel dominus dux non irent personaliter ad premissa seu mitterent capitaneum novum cum dictis tribus mille lanceis et posse suo quod tunc ellgantur duo milites ex parte domini regis Aragonensis de illis qui erunt ituri ad bellum et alii duo ex parte regis Portugalie parimodo de ituris ad bellum in quorum arbítrio relinquantur premissa quod si discordarent possint eligere quan- tum cujus arbítrio habeat [ ] premissis. Item. Intencio dicti comitis est quod in casu quo Enricus invadat terram domini regis Aragonensis quod ipse dominus rex juvet se illis tribus mille lanceis et non mittat eas ad Carmonam vel Çamoram vel eclam si fuerit in confinibus vel circa terram suam alias quod mittat eas a Carmona vel a Çamora ubi comodius ire poterunt et si non mittat quod rehene slnt liberate et rex non remaneat obligatus. O Comde. Rex Petrus. Idcirco Ínclita infantissa domina Maria soror dicti regis Portu- galie et Badassallus dEspinola Januensis procurator et nomine procura- torio dicti regis Portugalie unacum Alfonso Ferdinandi de Burgis et Martino Garsie militibus et insolidum constitutus prout de ipsius pro- curaclone fldem fecit per publicum instrumentum cujus tenor inferius est descriptus. Attendentes ipsos requisivisse dictum dominum regem Aragonensem ut ex pecimia quam dictus comes dimisit Barchinonle dlmitteret eis recipere pecuniam ad stipendlum mille quingentarum lancearum cum esset plurimum necessarium et utile ut dixerunt dlcto regi Portugalie quod dicte mille quingente lancee intrarent Castellam. Quodque eundem dominum regem Aragonensem licet pro mellori habuis- set jungerentur cum suis tempore guerre incipiende per dictum dominum regem Aragonensem secundum quod fuerat dictum et conventum con- cessisse ipsis stipendium pro mille ducentis lanceis cum trescente lancee restantes ad complementum dlctarum mille quingentarum essent inde separate propter concessionem per ipsum comitem inde factam domino duel ipsius domini regis primogénito. Quamquidem guerram dictus dominus rex Aragonensi incipere ita presto non potest defectu securitatis quam dictus rex Portugalie facere tenetur de stipendio dando per novem mensibus lanceis supradlctls juxta capitula inter ipsum dominum regem Aragonensem et comitem finata. Attendentes eciam quod eo quia dicte mille ducente lancee non poterunt jungi cum aliis domini regis Arago- nensis pro eo quia ipsi volunt ut dixerunt quod de presentl fiat intrata 18
predicta et ob hoc non poterit servari forma contenta in capitulis supradictis tenore presentis gratis et spontanea voluntate videlicet dicta domina infantissa ut conjuncta persona dicti regis Portugalie fratris sui et dictus Badassallus quibus supra nominibus voluerunt et consenserunt quod dicta tria capitula et contenta in eis in quantum in ipsis tangitur quod dictus dominus rex Aragonensis teneatur ire vel mittere cum dictis tribus mille lanceis et suo posse a dictis aliis capitulis penitus sint sublata et pro sublatls et nullis ac non factis penitus habeantur sic quod dictus dominus rex Aragonensis solum reman eat obllgatus secundum formam capitulorum inter dictum dominum regem Aragonensem et dictum comitem initorum cum dictis mille quingentis lanceis facere guerram et cum suo posse et quod in capitulis ambaxate que mittitur ad regem Portugalie ponatur dictum capitulum seu ejus effectus et quod idem rex Portugalie conflrmet omnia supradicta voluerunt eciam et consenserunt dicti domina infantissa et Badassallus dictis nominibus quod pecunia dictarum mille ducentarum lancearam convertatur ad opus intrate fiende in Castellam et de hiis dictus Badas- salus fecit tutum et securam dominum regem per juramentum per ipsum prestitum super sancta Dei quatuor Evangella manibus suis corporaliter tacta et per homagium ore et manibus comendatum quod prestitit Fran- cisco de Sancto Clemente millti dominl duels majordomo nomine dicti domini regis Aragonensis recipient!. Et ulterius voluerunt quod dlcte mille ducente lancee non habeant recursum ad terram domini regis Aragonensis quousque guerra per ipsum dominum regem fierit incohata et quod naturales domini regis Aragonensis non reciplantur in stipendio dictarum mille ducentarum lancearam sine voluntate Ipsius domini regis et nlchilominus voluerunt quod dicte mille ducente lancee sl non slnt lngressae Castellam vel slnt ingresse et existant in frontaria Arago- nense si guerra incoharetur per dominum regem Aragonensem habeant se jungere ad requlsitlonem ejusdem domini regis Aragonensis cum mille quin- gentis lanceis suis. Et quod de hoc faciant sacramentum et homagium capl- tanei et quod in isto casu ubi dicte mille ducente lancee jungerentur cum illis domini regis. Idem dominus rex remaneat obligatus non obstante renun- ciacione predicta ad faciendum ea ad que est obligatus juxta capitula inter dominum regem Aragonensem et comitem firmata eciamque promise rant habere reenas capitaneoram qui facient dictam intratam quod comple- bunt illam que reene stent in posse domine Infantisse Portugalie. Et ad majorem validacionem omnium premissorum jurarunt tarn dicta domina infantissa quam dictus Badassallus quibus supra nominibus ultra pres- tacionem juramenti et homagii per ipsum Badassallum prestitoram ut est dictum per Dominum Deum et ejus Sancta Quatuor Evangella ab ipsis corporaliter tacta et firma validaque stlpulatione intervenlenti con- venerunt et promlserunt in posse mei notarii infrascripti tanquam publico persone nomine omnium quorum interest vel intererit legitime stipulantis et reclpientis predicta omnia et singula bona fide et sine 19
dolo attendere et complere et confirmari facere cum efectu per dictum regem Portugalie et contra ea non venire jure aliquo sive causa. Que fuerunt acta firmata et jurata videlicet primo per dictum Badassallum quibus supra nominibus in palacio domini regis Barchionie ipso domino rege presente die Mercurii xxiiij" Julii anno a nativitate Domini millesimo CCC*1 septuagesimo. Presentibus testibus reverendo in Chrlsto Patre domno Romeo epis- copo Herdense nobili viro domno Hugone vicecomite Cardone venerabilibus Petro de Marginibus scriptore porcionis et Petro de Vallo regente thesau- rariam pro domino rege et consequenter fuerunt firmata per dictam dominam infantissam in eodem palacio die et ano prefixis ac presentibus testibus Martino Garsia priore de Arganell et Danyano Ussusmoris Januense et Francisco Ferrarii scriptore domini regis Aragonensis. Tenor vero dicti instrumenti procuracionis de quo supra habetur meneio sequitur in hunc modum. In nomine Domini. Amen. Pateat universis presentis procuracionis seriem inspecturis. Quod nos Ferdinandus Dei gratia Portugalie et Algarbii rex confidentes quam plurimum de industria probitate ac legalitate nobilium virorum domini Badassalli de Spínola Alfonsi Ferdinand! de Burgis et Martini Garsie militum dilectorum nostrorum conslliariorumque fidelium tenore presentis instrumenti publici sponte et ex certa sciencia facimus constituimus et ordinamus eosdem dominum Badassallem Alfonsum Ferdinandi et Mar- tinum Garsie nostros veros indubitatos legítimos et sufficlentes procura- tores actores negociorum gestores ambaxiatores ac nuncios speciales omnes in simul et quemlibet eorum in solidum. Ita tamen quod occupantis melior vel pocior condido non existat sed quod unus eorum inceperit alter prosequi valeat et finire et unlus absencia alterius presencia supleatur ad tractandum cum illustribus serenlssimis et potentibus regi- bus principibus ac nobilibus ducibus comitibus seu vicecomitibus baronibus capitaneis militibus valvassoribus magistris vel quibuscunque aliis milicie prepositis seu quecunaue officia gerentibus vel non gerentibus et omnibus aliis personis cujuscunque gradus preheminencie vel condicionis existen- tibus de et super pacis amlcicic confederationls et ligancie convencione inter nos et eos vel eorum quemlibet contrahenda et speclaliter super auxilio subsidio seu juvamine nobis prestandis dandis et inpartiendis contra et adversus quoscunque reges seu príncipes duces comités viceco- mites barones milites et alios cujuscunque generis seu condicionis per- sonas ac eciam contra regna principatus dominia terras seu loca eorum vel cujuslibet eorumdem expressis vel non expressis ipsorum nominibus contra et adversus quos seu que nos bellum gerere seu indicere vel alias manu militar! contendere seu contencionem movere volulmus vel ipsi similiter contra nos regna et loca nostra Ingesserint vel facere indicere vel gerere voluerint necnon eciam super tívitatibus villis locis castris districtibus territoriis et ipsorum personis nobis nostroque domínio con- cedendis subjugandis subjiclendis tradendis restituendis et perpetuo sub- mittendis ac pro eis nostro domínio restitutis tradltis et submissis extunc 20
a nobis tu'endis defendendis protegendis honorandis et prlvilegiis immunl- tatibus seu libertatibus decorandis ac super pecuniarum quantltatibus quibuscunqi.i; a nobis stipendiarum nomine vel alio quocunque titulo tribuendis dandis et eciam persolvendis et super ipsis tractatibus conve- niendum paciscendum concordandum et certa capitula faciendum sta- tuendum et firmandum cum illis securitatibus penis modis condlcionibus et cautelis quibus expedlri viderint et cum predictis personis vel earum qualibet potuerint et voluerint convenire et pro eis tenendis conplendis perficiendis et observandis juramentum in animam nostram prestandum fidelitates homagiá promissiones stipulaciones et obllgaciones ab aliis partibus exhlgendum petendum requirendum et recipiendum et omnia alia et singula faciendum exercendum gerendum promittendum et firman- dum que in premissis et circa ca necessária vel expedlencia fuerint seu quomodollbet opportuna et que forma ipsorum tractatum exegerit et que nos ipse facere exercere promittere et flrmare possemus si personallter adessemus eciam si sint talia que mandatum speciale requirant et si sint graviora majora paria vel minora superius expressatis nos enim predictis nostris procuratoribus ambaxiatoribus et nunciis specialibus et eorum cuilibet insolldum super predictis omnibus et singulis et aliis qulbuscunque per ipsos vel ipsorum quemlibet ad sul arbitrium gerendis faciendis promittendls et firmandis damus concedimus et committimus plenarie vices nostras atque liberam et generalem adminlstracionem cum ple- nissima facultate insuper eciam in premissis omnibus et quolibet premis- sorum quociens expedire viderint allum vel alios procura tores nostro nomine et loco sui substituendum et eum vel eos prout voluerint revocan- dum et offlcium procurationls In se reasumendum et exercendum promit- tentes eisdem et cuilibet eorumdem in fide nostra regia ac tabellioni seu notário infrascripto pro eis et omnibus aliis quorum interesit vel interesse possit legittime stipulantl paciscenti et recipientl nos ratum et validum habere et inviolablllter observare attendere et complere quidquld per ipsos vel ipsorum quemlibet et per substitutum vel substitutos ab els super premissis et quolibet premissorum procuratum actum fuerlt sive gestum sub omnium nostrorum obligacione bonorum. In cujus rei testimonium presens publicum instrumentum per Valas- cum Johannls publicum auctoritate nostra in Curia et regnis nostris tabelllonem generalem fieri scribi et signo suo signorum jussimus nos- trique mandavimus sigilli quo in talibus utimur appensione muniri. Actum in civltate Ulixbonense die undécima mensis Martii anno Domini mlllesimo CCO septuagesimo. Testes qui presentes fuerunt vene- rabiles providl et dlscreti vlrl magister Johanes legum. Alfonsus Dominici. Laurenclus Gunsalvl milites de Consilio dlcti dominl regis magister Vin- centius [ ] Petrus Daniel scriptor secretarlus ejusdem dominl regis [ ] Ego vero Valascus Joannis tabellio generalls memoratus qui pre- dictis omnibus et singulis unacum dlctis testibus presens fui. Et de mandato predict! dominl regis hoc instrumentum procurationls menu 21
mea scrips! et in eo signum meum apposul consuetum quod tale est in testimonium veritatis. SigCZocus signi publicijnum mei Bernardi Michaelis predict! illus- trissimi domini regis Aragonensis secretarii ejusque auctoritate notarii public! per totam terrain et dominacionem suam. Qui predictis interfui eaque scribi feci. In nomine Domini. Amen. Noverint universi quod nos Femandus Dei gratia Portugallie et Algarbii rex viso hujusmodi instrumento nobili viro Omberto de Fonollario milite consiliaiio et ambaxatore et procuratore domini regis Aragonensis ad nos specialiter destinado acta con- vents et firmata per inclitam domnam Marl am infantissam sororem nostram ac conjunctam personam necnon per Bada- sallum de Spinolla vassallum et procuratorem nostrum in de et super contentis in dicto instrumento et quatenus concernunt capitula et convenciones per nobilem virum Johanem Alfonsum comltem de Barcellis cum prefato domino Aragonense rege occasione guerre et prebendo juvamine de qulbus In eodem instrumento meneio habetur habita inita alias firmata laudamus approbamus et eclam presentium tenore confirmamus promicten- tes nostra bona fide regia ea tenere inviolabiiiter adimplere domino rege Aragonense ea que promisit occasione antedicta plenarie adimplente et inviolabiiiter ea simili modo observante. In cujus rel testimonium presens publicum instrumentum per Valascum Joannis per totam terram et dominatlonem nostram tabellionem generalem fieri et scribi mandavimus et in eo manu propria subscripsimus et sigillum nostrum in eo apponi fecimus quod est actum in Palacio de Vallata circa villam Santarenensem die vigésima prima mensis Octobris. Anno a natlvitate Domini millesimo trecentesimo septuagesimo. Testes qui presentes fuerunt religiosus vir domnus frater Alvarus Gunsalvi prior Hospitalis Sancti Joannis Jerosolimitani ■Arias Gomecll et Joannes Stephani milites magister Joannes legum magister Vincentius prior Sancte Marie de Vimaranis Gilabertus de Xaeli Franciscus Castellear et alii plures. Ego vero Valascus Joannis tabellio memoratus qui instru- mentum istud manu mea scrips! et signum meum in eo apposui quod tale est in testimonio veritatis. , (Locus signi publici) El rey (A. EJ 22
4134. XVH, 3-16 — Licença dada pelo Santo Padre aos prelados de Portugal para composição e fazer trato de concórdia com os procura- dores de el-rei D. Dinis, a respeito de alguns artigos. Roma. 1289, feve- reiro, 12. — Pergaminho. Bom estado. Selo pendente. In nomine Domini. Amen. In regno Portugalie et Algarbii grandis inter prelatos ipsius regni et reges qui fuerunt pro tempore super eo ab olim sicut habet asserto infrascriptarum partium dissentio est exorta [ ] et personas eccle- siasticas regni ejusdem non solum in [...) sed etiam in subversionem ecclesiastice liberta tis in multis gravatos fuisse ac gravari dicebant super quibus sub dlversis romanis pontificibus et per eos multiplica tis processibus et tractatibus habitis inter partes contigit controversiam super infrascriptis [...] quorum allqui primo coram [...] nonnulli alii coram recolende [...] Gregorio Papa decimo ex parte dictorum prelato- rum oblati fuisse dicuntur ut inferius exprimitur in eisdem usque ad têmpora magnifici principis domni Dionisii illustris regis Portugailie et Algarbii prorogari et tandem inter venerabiles patres dominos F. archie- plscopum Bracharensem A. Colimbriensem B. Silvcnsem et I. Lamecensem episcopos in Curia Romana presentes tarn pro se quam pro allis prelatis ecclesiis et personls ecclesiasticis regni ejusdem pro quibus sanctlssimus pater et dominus domnus Nicolaus divina providentia Papa quartus ad componendum et pacificandum super prefactis articulis eis concessit per suas litteras subscripti tenoris liberam potestatem et discretos viros Martinum Petri cantorem Elborensis et Joannem Martini canonicum Colimbriensis procuratores regis ejusdem ab ipso in forma infrascripta mandatum habentes dicti regis nomine mediantibus reverendis patribus domlnis L. Ostiensis et Velletrensis episcopo P. Tituli Sancti Marci pres- bítero et B. Sancti Nicolai in cárcere Tulliano diácono cardinallbus ab eodem Summo Pontífice ad discutiendum et dirigendum hujusmodi negotlum deputatis talis super eisdem articulis in presentla eorumdem cardinalium mel notarii et testium subscriptorum pax et compositio lntervenit. Predictls slquidem archiepiscopo et episcopls pro se ac illorum nomine pro quibus ad pacificandum et componendum receperant ab eodem Summo Pontífice ut premittitur potestatem et prefatis procura- toribus dicti regis pro ipso rege in dictorum cardinalium et testium ac mei notarii presentla constitutis lectisque singulis subscriptis articulis per me dictum notarium et subter annexis responsionibus per eosdem procuratores ad singulos eorumdem singulariter subsecutis vice ac nomine dicti regis animo et expressa intentione ipsum regem ad contenta in ipsis responsionibus obligandi quibus quldem responsionibus iidem prelati se dixerunt expresse et vocaverunt plene contentos. Demum iidem cantor et Joannes archiepiscopo et episcopis memoratls et mihi subscrlpto notário pro ipsis et omnibus singulis ecclesiis et ecclesiasticis personis regni predict! stipulantibus solemniter promise runt nomine prefacti regis et pro ipso eumdem regem expresse ratlficarunt approbarunt et accepta- 23
runt omnia et singula contenta In responsionibus supradictis et tarn se quam suos quoslibet successores In regno prefacto eadem omnia et sin- gula que in dictis responsionibus continentur prout eorum singulorum qualitas exigit plene adimpleturos et perpetuo inviolabiltter servaturos et eumdem regem Dionlsium daturum litteras suo plúmbeo régio sdgillo munitas tam sedi apostolice quam [...] archiepiscopo et singulis epis- copis dicti regni seu vicariis eorum ipsis absentibus et cathedralium ecclesiarum capitulis necnon vicariis in spiritualibus ecclesiarum vocan- tium sique tunc temporis erunt in regno predicto de omnibus et singulis in responsionibus contentis eisdcm ut predicitur adimplendis et perpetuo per se ac successores suos inviolabiliter observandis in forma quam sedes eadem super hoc ei duxerit destlnandam. Tenor vero artlculorum predictorum et responsionum ut predicitur subsecutarum ad ipsos de verbo ad verbum talis est. Hi sunt articuli qui pro parte prelatorum regni Portugallie et Algarbil coram felicis recordationis predicto domino Clemente Papa quarto fuerunt ostensl. Prhnus articulus est. In primis idem rex pro sua voluntate compelit priores et abbatissas ac ecclesiarum rectores ut prioratibus et abbatlis et ecclesiis suis renun- tient maxime in illis monasterils et ecclesiis in quibus contedit juspatro- natus habere. Respondent Martinus Petri cantor Elborensis et Joannes Martini canonicus Colimbriensis procuratores predictl domlni Dionlsii regis Portugallie et Algarbii quod ipse rex non fecit hec hactenus et promittunt ejus nomine quod non faciet in futurum. Secundus articulus est. Item. Si episcopi vel ecclesiarum rectores in parochianos suos pro eo quod decimas et alia jura sibi debita non solvunt eisdem excommuni- cationis ferunt sententias vel loca supponunt ecclesiastico interdicto justitla exigente dominus rex et sui occasione hujusmodi excommunica- tores banniri faciunt et alia bona eorum occupari. Respondent dicti procuratores quod idem rex contenta in articulo non fecit hactenus et promittunt quod ipse non faciet in futurum. Et quod si contra per suos súbditos factum fuerit justitie complementam conquerentibus exhibebit occupata restitui et de injuriis satisfteri faciendo. Tertius articulus est. Item. Si episcopi vel alii conveniunt seu convenlre velint abbates abbatissas priores aut alias personas ecclesiasticas auctoritate literarum apostolice sedis prefactus rex id fieri non permlttlt. Respondent procura- tcres predict! quod idem rex non fecit hec hactenus et promittunt quod ipse non faciet in futurum et quod permlttet ipsos libere uti litteris apostolicls. Quartus articulus est. Item. Si forte feratur dinlnitlva sententla pro actore non permittit executloni mandari et actori judicata percipit occupari sibi retlnens occupata. Respondent procuratores predict! quod idem rex non fecit hec 21,
hactenus et promittunt quod ipse non faclet in futurum. Bit quod per- mittet quod sententie executioni legitime demandentur. Quintus articulus est. Item. Si archiepiscopus episcopi vel eorum vicaril locum aliquem vel eccleslam supponunt ecclesiastico interdicto vel in homines ipsius regis excommunicationis prout Justitia exlglt ferunt sententias dominus rex et sui episcopos vel eorum vicários ad relaxandum hujusmodi sen- tentias per minas et terrores et occupationcm bonorum suorum compel- lunt judicans eos si sententias relaxare noluerint judicio judeorum subtraendo ipsis communicationem fidelium ac fideles ipsos si eis in aliquo communicaverint vel receperint ipsos in castris villis aut domibus suis capiendo incarcerando et bonis proprils spoliando. Respondent procura- tores predict! quod idem rex contenta in articulo non fecit hactenus et promittunt quod non faciei in futurum. EM quod si contra per suos súbditos factum fuerit justitie complementum conquerentibus exhibebit de damnis et injuriis satisfied faciendo et puniendo contrarium facientes prout fuerint punlendi. Sextus articulus est. Item. Si aliqui judices a sede apostólica vel ab ordinariis delegati aut etiam ipsi ordinarii pro aliquibus clericis contra communltatem allquam ad regem pertinentem eundem vel aliquos de ipsa comunltate interdlcti vel excommunicationis sententiam ferant exigentibus culpis suis interdicitur quandoque per regem ipsum quandoque per officiales suos quandoque per ipsam communltatem clericis ipsis commune comer- dum et ne ipsos aliquos in suis domibus recipiat prohibetur aqua et lgne ipsis pena super hoc gravi apposita hiis qui contra fecerint inter- dicts et hoc officiales ipsius regis et communitates per muros et strictum suum ac alia loca voce faciunt preconia proclamar! nichilo- minus iidem cleric! dlffldantur et bonis spoliantur suis ecclesiasticis et paternls. Idem etiam fit ordinariis aut eorum delegatls et vicarils si sententias ex aliquibus aliis causis ferant. Respondent procuratores pre- dictl quod idem rex nihil horum fecit hactenus et promittunt quod ipse in futurum non fadet sed et fieri prohibeblt et quod si per suos súbditos communitates vel alios contrafactum fuerit justitie comple- mentum conquerentibus exhibebit de damnis et injuriis satisfied faciendo. Septimus articulus est. Item. Si contingit quod locus aliquls vel ecclesia supponatur eccle- siastico interdicto vel judex aut alius offlcialls regis vel aliquis aut aliqui de ipso loco excommunicentur statuunt inter se communiter quod nullus solvat decimas vel in testamento allquld relinquat ecclesie seu oblationem allquam ad ecclesiam ipsam ferat. Respondent procuratores predict! et promittunt quod idem rex hoc fieri prohibeblt et prohlbitionem suam faclet observar! de damnis et injuriis satisfied faciendo et puniendo contrarium facientes prout fuerint puniendl. Octavus articulus est. 25
Preterea prefactus rex et communitates ejus nan permittunt epis- copo ecclesiarum suarum civltatum et diocesum paro chi as limitare. Res- pondent procuratores predicti quod placet regi ut hujusmodi lixnitatio flat per prelatos justa et equa vocatis eis quorum interest per edictum publicum proponendo in ecclesiis de qua rum parochlis limitandis agetur tribus dominicis diebus continuis infra missarum solemnia coram populo tunc presente. Ita quod dies ad faciendum limitationem perfixa in quolibet exprimatur edicto ipsamque diem edictum in tertia dominica proponen- dum uni us saltern men sis spatio antecedat. Quod si rex ipse in aliqua ecclesiarum hujusmodi juspatronatus habuerit erit tempore congruo ante faciende limitationis diem specialiter evocandus. Et consentiunt prelati quod si limitatio eis quorum interest non vocatis ut dictum est decetero fuerit facta non teneat. Ita tarn en quod patroni qui sunt barones aut milites vel filii militum non veniant persona- liter sed mittant procuratores si velint. Et promittunt predicti procura- tores quod dictus rex prelatos in hoc nullatenus impediet sed observabit que predicts sunt quantum pertinebit ad ipsum et faciet a suis subditis observari. Nanus artlculus est. Item. Usurpat sibi ipse rex et communitates ejus in quibusdam epis- copatibus regni tertias decimarum ecclesiarum fabricls deputatas et in quibusdam pontificales et faciunt de ipsis tertiis construi et refici muros suos et quandoque illas pro stipendiiis rex assignat militibus memoratis. Respondent procuratores predicti quod rex consentit quod tertia decimarum perclpiatur ad muros construendos vel reflciendos in illis dumtaxat ecclesiis in qulbus a fundatione ipsarum ecclesiarum hoc expresse actum est de consensu prelatorum. In aliis vero jus commune servetur. Et promittunt dicti procuratores regem ita imposterum ser- vaturum et hanc responsionem prelati pro bono pacts patienter acceptant. Decimus artlculus est. Item. Quod hospitalia seu albergarias pauperum usibus deputata que in episcoporum dispositione de jure conststunt cum possession!bus et pertinentiis suis usurpat. Respondent procuratores predicti quod placet regi ut circa hoc servetur jus commune et bone consuetudines. Et promittunt ipsum regem ita perpetuo servaturum. Vndecimus artlculus est. Item. Quod compellit tam per se quam per communitates suas clericos et person as ecclesiasticas ad contribuendum in constructions seu refec- tions murorum civltatum et locorum suorum cum laicis contra ltbertatem ecclesiasticam necnon contra legem paternam. Respondent procuratores prefacti quod ipse rex predictas personas non compullt ad contributionem hujusmodi et promittunt quod non compeilet in futurum. Et quod contra injur!antes in hoc ecclesiis vel personis predictis exhibebit Justltie com- plementum. Duodecimos articulus est. 26
Item. Cogit colonos ecclesiarum et monasteriorum ad hoc nullo jure obnoxlos ad constructionem seu refection em murorum hujusmodl per quod contigit colonos suas deserere colonias et possesslones devas- tar! predlctas. Respondent predicti procuratores quod rex in hoc faciei observari quidquid de jure communi fuerit observandum salvis gratiis seu privtlegiis vel compositionibus si apparuerint que de jure debeant observari. Decimus tertius articulus est. Item. Quod personas ad ecclesias fugientes in illis casibus in quibus debent per ecclesias defensari videnter facit ipse ac sui per sarracenos et judeos vel per christianos extrahi ab eisdem vel facit eos ibi custodiri vel compediri quandoque per suos satellites et ab eis cibaria denegari ut exlre de ecclesia compellantur. Respondent procuratores predicti quod rex non extrahet nec extrahi faclet de ecclesiis fugi entes ad ipsas nec compediri nec eis cibaria denegari nisi in casibus a jure premissis. Decimus quartus articulus est. Item. Quod ipse ac meirini Sui et judices capiunt presbíteros et clericos irrequisitis eorum episcopis nec volunt eos restituere licet petan- tur ab eis. Item. Hujusmodi capti quandoque per ipsum et suos dene- gatls alimentis vel per suspendium aut modis aliis occiduntur quorum interdum aliqui parochianis ecclesiarum suarum ad eorum parochia- norum instantia importunam restituuntur cum cautione ut missarum eis solemnia celebrent quibus utique celebratis juxta formam cautionls pres- titam reducuntur in pristlnam capti on em. Respondent procuratores me- morati quod idem rex talia nunquam fecit nec tempore suo facta fuerunt et promittunt quod non faciet in futurum et quod si aliquando persona ecclesiastica etiam ex causa capta fuerit restituetur prelato suo ad requisionem ipsius et si injuriose capiatur hujusmodi persona vel capta fuerit hactenus justitie complementum conquerentibus exhlbebit faciendo satisfieri de dapnis et injuriis et puniendo capientes prout fuerint puniendi. Decimus quintus articulus est. Item. Quod sepe minatur archiepiscopo et episcopis mortem et quandoque procurat et facit eos inclusos in ecclesiis monasterils et alibi detinerl sarracenis judeis et aliis suis appari tori bus pretorlbus et meirinis ad interficiendum eos adhibitis circumquaque facit et. amputari auriculas servi en tium episcoporum et quandoque alios capi et alios inter- fici coram eds. Respondent procuratores sepedlctl quod idem rex talia nunquam fecit et promittunt quod ipse non faciet in futurum. Decimus sextus articulus est. Item. Quod facit ipsos episcopos in aliquibus obsideri locis per vassallos suos eosdem sepe ac publico dehonestans et contumeliosa verba proferens contra eos et hoc idem temeritate propria barones sui faciunt et vassalli. Respondent procuratores predicti quod idem rex non fecit aliquid de contentis in articulo et promittunt quod ipse non faciet in futurum et quod contrarium faclentes puniet prout fuerint puniendi. 27
Decimas Septimus articulus est. Item. Quod idem rex ac sul tam barones quam alii viliter verbis et íactis pro sui motus libito dehonestant religiosos clericos et conversos et quandoque alios ex eisdem faciunt coram se denudar! totaliter propriis indumentis in grave vituperium eorundem et totius ordinis clericalis. Respondent procuratores predicti quod idem rex non fecit aliquod de contentis in articulo et promittunt quod ipse non faciei in futurum et quod si per barones vel alios in regno suo factum fuit hactenus vel fuerit in futurum justitie complementum conquerentibus exhibeblt de dapnis et ínjurlis sàtisfleri faciendo et puniendo contrarium facientes sicut fuerint puniendi. Decimas octavus articulus est. Item. Quod facit inquisitiones per totum regnum per homines próprias in ecclesiarum tam cathedrallum quam aliarum de regno ipso prejuditium super possessionlbus et ecclesiarum patronatibus fieri pa- tronis ecclesiarum vel possessionum dictis ecclesiasticis non vocatis et si per talent inquisitionem illicitam et iniquam invenit quod justa- patronatus alicujus ecclesie vel possessio aliqua spectet ad ipsum illico facit omnia occupari licet possessa fuerint ab eorum dominis a tem- pore cujus memoria non existit amotis nihilominus ab hujusmodi ecclesiis rectorlbus violenter cum in tali casu non per inquisitionem foret procedendum sed in foro competent) judicium potius ordinandum. Respondent supradictl procuratores quod idem rex non fecit allquid de contentis in articulo et promittunt quod non faciet in futurum. Decimas nonus articulus est. Item. Quod occupat episcoporum et allorum ecclesias quas a longis temporibus paclfice possederunt et quod est absurdlus presentatos a se ad hujusmodi ecclesias ipsos compelllt admittere ac instituere in eisdem. Quod si forte aliqui ex ipsis flnaliter nolunt admittere hujusmodi pre- sentatos idem rex per homines suos facit detineri easdem ac fructus et proventus ipsa rum per eos percipit ex eisdem. Respondent procuratores prefati quod idem rex talla nunquam fecit hactenus et promittunt ipsum regem ea non facturum in futurum. Vigésimas articulus est. Item. Si ad vacantem eccleslam in discórdia diversas patroni dio- cesano episcopo presentant personas et ipso discussis cause mentis de altero presentatorum vel alio forsitan ecclesia ordinat juxta canónicas sanctiones dum ille de quo ecclesie providetur per aliquorum ex patronls violentiam corporal em nascisci possessionem non potest si tunc dioce- sanus ad hoc dlcti regis invocet brachium ipse non solum non defendit eundem immo favet injuriam inferenti hoc ipsum servans in omnibus que sunt contra ecclesias ti cam libertatem. Respondent prefati procura- tores quod idem rex nihil eorum de quibus premissus articulus querelam contlnet fecit hactenus et promittunt quod ipse non faciet in futurum 28
et quod brachíum suum contra faclentes injuriam in premissis quando fuerit invocatum exhibebit sicut jura volunt. Vigesimus primus articulus est. Item. Quod pretextu exercende justítie ponít ncn modestos et timo- ratos meirinos et submeirinos qui exactiones in ecclesiis faclunt sicut volunt et cum de stipendiis que ab ipso rege precipiunt sustentari deberent cum intolerabili evecUonum et personarum mulUtudine in eclesiis monas- teriis et cameris seu capellis et possessionibus episcoporum. In Templa- riorum quoque ac Hospitalariorum domibus et aliis plis locis et eorum possessionibus hospitantur per loca hujusmodi passim et assidue discur- rentes de bonis eorum sibi faciunt necessária ministrari id ipsum etiam a baronibus judiclbus et aUis officlalibus dlcU regis et quibuslibet aliis perpetratur. Respondent supradicti procuratores quod idem rex talia non fecit hactenus et promittunt quod Ipse non faclet in futurum et qucd si talia tempore patris sul vel suo per alios facta dicantur exhibe- bit conquerentibus justltle complementum de dapnis et injuriis satisfierl faciendo et delinquentes puniendo prout fuerint puniendi. Vigesimus secundus articulus est. Item. Quod ab illis ecclesiis in quibus jus obtinet patronatus procura- tlones immoderatas seu servitla onerosa de novo exigit et ad dandum sibi equltaturas si habeant et ad emendum pro ipso quales sibi placet si non habeant earumdem compellit rectores. Respondent procuratores prefatl quod Idem rex de his omnibus nihil fecit et promittunt quod non faciet In futurum et specialiter quod procuratlones non recipiet nisi sibi debitas et illas recipiet moderatas. Vigesimus tertius articulis est. Item. Quod si aliquls bailivus vicarius officialis seu majordomus terre regis barcnis seu cujuscunque alterius ab eo terram tenentis in bene- ficium vassallo seu cuillbet alii hujusmodi alicujus episcopi clerici vel religiosi ... impinglt allquod trahens super hoc eum in causam coram terre judlce ut ea possit occasione ... extorquere non permlttltur el a supradlctis potentibus in ilia terra quod contra eos habeat advocatum nec judex est ausus de advocato sibi ut de jure tenetur et consuetudine providere nec ausus foret advocatus aliquis aliunde adductus advocationis iniW pro eo uti officio contra eos. Respondent predictl procuratores quod Idem rex in domo sua habet advocatus quibus dat portionem et vestltum quod advocant pro populo atque clero et etiam contra eum si necesse fuerit unde credunt quod dictum est superius regem non audivisse nec scivisse quod factum fuisset quia si scivisset fecisset emmendari et promittunt quod rex precipiet quod de cetero hujusmodi non commlttantur et quod placet eidem regi quod qullibet In terra sua libere habeat advocatus et quiUbet advocatus libere prestet patrocinium sicut el competit et quod judices non habentibus advocatos libere de Ipsis provideant et quod si contra factum fuerit querelantibus emmendabit. Vigesimus quartus articulus est. 29
Item. Quod quando barones aut alii milites recipiunt castra a rege tenenda et servanda pro stlpendlis proprils faclunt el homagium quod slbl Irato et pacato In omnem eventum restituent castra sua alioquin remanebunt exlnde prodltores. Hujusmodl autem castellanl ingruente guerra vel ut avaritle sue satlsfaclant flngentes guerram esse vlclno futuram ipsi et sul blandum vinum vacas porcos et alia vlctul necessária ab ecclesils episcoporum et aliis clericls ac hominlbus eorundem ad castra hujusmodl munienda ut dicunt accipiunt Indlfferenter et slve guerra superveniat slve non nullo modo restituunt slbl ablata nex rex eos ad restitutionem compelllt nec barones aut quosllbet milites terram ab eodem rege seu baronlbus ipsis tenentes et alios quoscunque noblles et potentes qui singull In locls suis episcoporum et cathedrallum aut allarum eccleslarum monasteriorum quoque et ceterorum religioso rum seu et clerlcorum homines et clericos Ipsos In qulbus nullum omnlno Jus habent ad faciendum els servitia pro sue voluntatis liblto compellunt Invltos cohlbet rex predlctus sed permlttlt potius hujusmodl servitutes In possess!ones et homines eccleslarum indue! nec defensat eosdem. Respondent procuratores prefatl quod Idem rex nihil horum suo tem- pore factum audlvit et promittunt quod si ad eum super hlis querela perveniet queralantibus justitiam exhlbebit et exprlmunt quod si blan- dum et alia victualla propter lmminentem guerram caplantur In locls llmitografis slve que sunt in conflnio In quibus hoc est consuetum ipse rex faciet exlnde satlsfierl etlam si guerra In veritate lmmlneat. SI vero capta fuerint aliqua propter guerram non lmminentem sed malitlosam conflctam non solum satlsfierl faciet sed et puniet faclentes quodque ab hominlbus eccleslarum quarumllbet regnl sul slve monasteriorum vel rell- glosorum aut ettam clerlcorum non permittet exlgl servitia non debita et quod si per barones vel milites seu quosllbet alios contrarlum factum fuerit querelantibus exlbeblt justitle complementum. Vigesimtis quintus artlculus est. Item. Quod Ipse rex inducit servitutes eoiscopis abbatibus priori bus et aliis compellendo eos ut portarios suos teneant et pro els tenendis majori suo portarlo certam sumam pecunle trlbuant et eisdem portariis alias provldeant in salarlo et expensis. Respondent procuratores predlctl quod licet a tempore avl et proavi dlctl regis et etlam patris sul portarli poslti fuerint in predlctis locls per ipsos ipse tamen rex ad instantlam prelatorum concessit els ut decetero co
Item. Si aliqua ecclesla racionabilem de allquibus possessionibus per- mutationem diocesari sui factam auctoritate cum alia vel ipse diocesanus cum alio dictus rex ut ecclesiarum solummodo prefactum impediat fre- quenter obstaculum interponit. Respondent procuratores prefati quod idem rex contenta in articulo nunquam fecit et promittunt quod non faciet in futurum. Vigesimus septimus articulus est. Item. Quod preficit judeos indifferenter contra generalis statuta concilii legemque paternam in officiis publicis christianis quos ad defe- rendum signum quo a christianis qualitate habitus distinguatur com- pellere deberet prout in General! Concilio est statutum propter quod dapnate comixtionis excessus sub erroris potest velamento presumi nec ipsos judeos ad debitas decimas persolvendas compelli permittit. Res- pondent supradicti procuratores quod idem rex quantum est ad judeos quod non preferantur christianis in officiis publicis servablt quod super hoc statutum est in Concilio Generali. Quantum est de signis quod distinguet judeos a christianis per aliquod signum. Quantum est de decimis. Judeorum respondent quod ipse permittet eos compelli et promit- tunt ipsum regem ita perpetuo servaturum. Vigesimus octavus articulus est. Item. Slque ecclesie cathedrales vacent idem rex majorem sibi auctoritatem vendicare intendens in eis pro clericis familiaribus suis vel aliis minus dignis de quibus sperat quod in ecclesiarum negotils seu dispositlonibus earundem ejus sequentes arbitrium ipsas ecclesias contra eum in suis juribus et libertatibus non defendent. Capltulis ecclesiarum hujusmodi universaliter et singulariter singulis lltteras suas mittit pre- cibus exigens et minis gravibus et terroribus interjectis ut nullum omnlno in episcopum eligant nisi quern ipse in hujusmodi litteris nominat vel per suos facit nuntios nominarl. Hoc idem in aliis ecclesiis minoribus facit quibus est per electionem de prelatis vel rectoribus providendum. Respondent procuratores prefati quod idem rex si preces aliquando porrexit pro allquibus eligendis in ecclesiis cathedralibus aut in aliis pro dignis interposuit preces suas nullis super hoc minis vel terroribus interjectis et quod super hoc non gravavit nec intendit gravare ecclesias vel canonicos et promittunt regem ita perpetuo servaturum nec in suis precibus adjecturum quod nullus alius eligatur nisi is pro quo direxerit preces suas. Vigesimus nonus articulus est. Item. Quod nitltur ad forum suum testamentárias et alias ecclesias- ticas evocare causas defunctorum clericorum occupando legata ac recto- rum ecclesiarum decedentium bona ipsarum ecclesiarum intuitu acqui- sita. Respondent procuratores sepedlctl et promittunt quod rex in isto articulo jus ecclesie servabit. Deinceps sequuntur articuli sicut forrnati fuerunt in litteris domini Gregori! Pape decimi super hiis de quibus dlcti prelatl unacum premissis articulis predicto domino Clementi oblatis eidem domino Pape Gregorio conquest! dicuntur. 31
Trigesimus articulus est. Inter alia quidem que nostris sunt aurlbus intimata mirantes audi- vimus quod cum ad bona ecclesiastica occulos cupiditatis initiens Bracha- rensis Colimbriensis Visensis et Lamecensis ecclesiarum redditus et pro- ventus occupasti et detines occupatos civitati Bracharensis cujus pro- prietas et dominium ad predictam Bracharensem ecclesiam pertinere dicltur pleno jure pretorem auctoritate propria prefecisti. Respondent procuratores supradicti quod idem rex nihil horum occupavit sed que fuerunt occupata per patrem suum ipse restitult et siqua juste resti- tuenda supersimt promittunt quod ipse rex restituet integre et idem dicunt de ecclesia Silvensi. Dicunt etiam ipsi procuratores quod dictus rex civitati Bracharensi pretorem hactenus non prefecit et promittunt quod non preficiet in futuram. Trigesimus primus articulus est. Accepimus sane quod tu in regno tuo predictam satagens subvertere Iibertatem venerabiles fratres nostros episcopos et alios ecclesiarum pre- latos clericos et personas ecclesiasticas necnon concilia et communitates ac homines civitatum castrorum et villarum ipsorum in predicto regno consistentium in eorum prejuditium gravibus injurils afficis et dapnis importabilibus aggravas et molestas immemor vel transgressor potius juramenti quod de conservanda libertate predicta et provisionibus aposto- licis quas firmiter observare teneris in regno prefacto Respondent procuratores predicti quod idem rex nihil horum fecit sed cum pater suus ea que fecerat corrigi mandaverit ipse incepit corrigere et que correcta non stmt promittunt quod ipse corrlget et quod omnes de regno tarn personas ecclesiasticas quam seculares manutenebit in sua justitla et servabit eis foros suos et bonas consuetudines et specialiter servabit ac manutenebit ecclesiasticam Iibertatem. Trigesimus secundus articulus est. Nonnullas vero ecclesias parochiales jura patronatus ipsarum necnon domos aldeas possessiones jura et redditus venerabilis fratris nostri episcopi et ecclesie Egitaniensis occupans aliquas ecclesiarum aldearam et possessicmum ipsarum diversis personis clericls et laleis contulisti. Alioram vero possessionem in laicos et seculares personas transtulisti pro tue libito voluntatis auctoritatis ecclesiastíce terminis illicite occupatls. Respondent procuratores prefati quod rex nihil horum occupavit sed que fuerunt occupata per patrem ipse restituit et siqua juste restituenda supersunt promittunt quod ipse rex restituet integre. Trigesimus tertius articulus est. Audivimus insuper quod cum tu nobilem viram Alfons um natum tuum de Portu Alacri et de Marvam castrorum Egitaniensis diocesis noviter constitueris domlnum et heredem idem Alfonsus non sine tua convinientia ut creditur vel consensu episcopum et ecclesiam Egita- niensis predictos eorundem castrorum et terminoram suorum ecqlesiis decimis redditibus et aliis suis juribus spoliayit et detinet spoliatos aç 82
nihilominus quod intolerabilius est In predictis castrls voce preconls fecit publice sub certa pena tam clericis quam laicis inhiberi ne predictum Egitaniensem episcopum ad ecclesias dictorum castrorum ut ibidem tanquam diocesanus locorum illorum suum exerceret officium accedentem in ecclesiis ipsis vel in domibus suis reciperent nec sibi vel familie sue aliqua victualia venderent vel exhiberent et cum ex parte dicti Egita- niensis episcopi fueris cum instantia requlsitus ut hec faceres revocari tu tanquam horum conscius ab his avertens auditum id efficere non curasti aliarum etiam cathedralium ecclesiarum decimas redditus et proventus occupans alíquas alienare aliquas vero militibus et laicis con- cedere donationis título attemptasti. Respondent procuratores predict! quad idem rex in premissis in nulla culpa fuit nec est et si de ipsis non fuit satisfactum ad plenum promittunt quod ipse conquerentibus exhibebit justitie complementum. De alienatis occupatis et concessis militibus prout in articulo continetur siqua inveniantur satisfactionem debitam impendendo. Trigesimus quartus articulus est. Preterea cum a prelatis capitulis et conventibus predicti regni jus aliquid per calumniam extorquere in ecclesiis aldeis et possessionibus monasteriorum ipso rum quas lidem prelati capitula et conventus a longissimis temporibus possiderunt pacifice et quiete jus aliquod te habere contendens compellis eos ut in árbitros de regno tuo duntaxat tecum super eisdem ecclesiis aldeis et possessionibus compromlttant et si prefati prelati capitula et conventus talium recusant subire judicium vel parere sententie arbitrorum tu per quendam qui super judex tue Curie appellator in possessionum ipsarum ecclesiarum possessionem et aldearum causa rei servande facis sententlaliter te induci. Respondent procuratores pre- fati quod idem rex non compullt hactenus et promittunt quod ipse rex in futurum aliquem non compellet compromittere in aliquem vel in ali- quos árbitros et quod siqua pater suus oceasione hujusmodl occupavit ipse de illís debitam satisfactionem impendet. Trigesimus quintus articulus est. Hoc ipsum dicerls facere quando prelaU capitula et conventus ac alie ecclesiastice persone super ecclesiis juribus et rebus ecclesiasticis nolunt in tua Curia coram te vel eodem super judice respondere. Dictus etiam super judex in clericos et personas ecclesiasticas dicti regni inde- bitam sibi jurlsdictionem usurpans de causis ad ecclesiasticum forum spectantlbus cognoscere et de rebus ecclesiasticis judicare presumit et si dicti clerici propter hoc ad a/postolicam sedem appellant dictus super judex ipsorum appellationibus vilipensis eos reputat comtumaces et con- querentes in possessionem dictorum bonorum inducere non veretur. Tu quoque predictos clericos et personas ecclesiasticas passim in omnl causa in tua et allorum laicorum judicum curiis respondere compellis. Respon- dent procuratores predicti quod dictus rex non intendit vocare seu citare nec etiam judicare aliquem episcopum neque clericum super ecclesiis juribus et rebus ecclesiasticis nec super possessionibus earundem sed S3 3
placet ei quod in omnibus istis respondeant coram judice ecclesi&stico. Super causis vero quas clerici qui fiscales notorias feudatarias et rega- lengas possessiones excolunt occasione ipsarum habuerint facta est inter prelatos et procuratores predictos compositio specialis. Trigesimus sextus articulus est. Preterea siquando judei vel sarraceni liberi divina inspiratione veniunt ad baptismum tu bona ipsorum facis prctinus confiscari et eos in novam redigi servitutem et si sarraceni servi judeorum per baptismum Christi fidem acceperint eos reduci facis in servitutem pristinam judeorum. Respondent procuratores prefati quod idem rex de his omnibus hactenus nihil fecit et promittunt quod non faciet in futurum et siqua talia facta inveniantur promittunt quod ipse emmendabit in servitutem redactos restituendo libertati de confiscatis etiam satisfactionem debitam impen- dendo. Trigesimus Septimus articulus est. Si judei vel sarraceni emptionis vel pignoris titulo christianorum possessiones obtinent vel acceperant non permittls Eklicto General! super hoc edito ut de hujusmodi possessionum fructibus quas dicti judei vel sarraceni propriis manibus vel sumptibus excolunt ecclesiis in quarum parochlis possessiones ipse consistunt decime ac primicie persolvantur. Respondent procuratores predict! quod idem rex nihil horum fecit et promittunt quod ipse permittet et non impediet solvi decimas de quibus in articulo continentur et quod Edictum siquod in contrarium fuit editum tempore patris sui quod non credit revocabit et statuet pro revocato haberi. Trigesimus octavus articulus est. A violatione libertatis ecclesiastice quam profecto qui violat pro- prium robur quo fides viget catholica et regia dirigitur celsitudo confringit necnon ab usurpatione jurium divinorum ad quorum tutelam distributor omnium regnorum temporali gladio te accinxit ac a molestiis personarum quas ad cultum divinum nominis pro populo constitutos sacre sortis misterium destinavit abstineas et alios tibi súbditos cessare compelias. Respondent procuratores supradicti quod idem rex non intendit libertates ecclesiarum infringere nec infregit quod ipse intelligere potuisset nec infrlnget in posterum nec jura ecclesiarum usurpat nec imposterum usur- pabit et quod si aliqua usurpavit paratus est corrigere et a personarum ecclesiasticarum molestiis abstinere et quod si super hils contra súbditos ejus ad ipsum querimonia deferatur querelantibus justitiam exhibebit. Trigesimus ncnus articulus est. Universa vero et singula bona prelatorum ecclesiarum et monaste- riorum et aliarum quarumcumque ecclesiasticarum personarum que qua- cumque occasione ablata vel quocumque modo illiclte occupata consumpta seu data vel alienata per te vel de mandato tuo aut per barones milites et officiales tuos hactenus extiterunt sine difficultatis obstáculo restltuens et restitui faciens cum fructibus inde perceptis de dapnis et injurils illatis eisdem satisfactionem exhibeas ipsis et exhiberi facias compe- Sk
tentem. Respondent procuratores predict! quod idem rex nihil horum fecit et promittunt quod ipse non faciet in futurum et quod siqua per eum vel per predecessores suos tali a facta fuerunt emmendabit quodque de hiis que per barones et alios facta dicuntur querelantibus exhibebit justitie complementum. Quadragesimus articulus est. Statuta et consuetudines in eodem regno contra libertatem canonicam et statum predicti regni pacificum introducta non serves nec permitas ab aliis observari sed predictas ecclesias et personas in plena libertate conserves. Respondent procuratores sepedicti quod placet regi quod male consuetudines tollantur et bone serventur et quod ita mandabit ac faciet observari et si aliquid fuit ordinatum de consensu prelatorum pro bono et pacifico statu regni et consuetudine roboratum dummodo sit canonicum et rationabile nec contra ecclesiasticam libertatem consentiunt prelati quod servetur. Tenor autem litterarum apostolicarum per quas prefactis archiepis- copo et episcopis in Curia Romana presentibus pacificandi et componendi est ut supra exprimitur data potestas similiter de verbo ad verbum talis est. Nicolaus episcopus servus servorum Dei. Venerabilibvs fratribus T. archieplscopo Bracarensi B. Silvensi A. Colimbriensi et J. Lamecensi episcopis salutem et apostolicam bene- dictionem. Cupientes ut controvertie graves que inter reges Portugallie et Algarbii ex parte una et vos et predecessores vestros aliosque prelatos regni ejusdem super diversis gravaminibus et injuriis que per eosdem reges ecclesiis et personis ecclesiasticis dicti regni hactenus irrogata fuisse dicuntur longo jam tempore duraverunt per compositionem pacificam ecclesiis personis ac regno predictis actore domino utllem terminentur vos apud sedem apostolicam nunc presentes et prosequentes in hoc negotio vest rum et ecclesiarum vestrarum prout ad vos pertinet interesse ad prosecutionem ipsius negotli etiam aliorum prelatorum et omnium ecclesiarum ecclesias- ticarumque personarum dicti regni nomine de potestatis plenitudine deputamus — Vobis pacificandi et componendi super premissis cum dilectis fillis Martino Petri cantore Elborensi et Joanne Martini canonico Colimbriensi procuratoribus Dionisll Portugalie et Algarbii regis illustris ab ipso mandatum habentibus ad pacem et compositionem hujusmodi faciendam vice ac nomine regis ipsius plenam et liberam concedentes auctcritate presentium facultatem. Datum, Rome apud Sanctam Mariam Majorem Kalendas Februarii. Pontificatus nostri anno primo. Tenor quoque mandati regii de quo supra facta est mentio similiter de verbo ad verbum talis est. Noverint unlversi presentis procurationis seriem inspecturi quod nos Dionisius Dei gratia rex Portugallie et Algarbii constituimus facimus S5
et ordinamus procuratores nostros discretos viras Martinum Petri canto- rem Elborensem et Joan nem- Martini canonicum Colimbriensem latores presentium quemlibet eorum insolidum ad tractandum faciendum aucto- rltate apostólica pacem compositionem et concordiam cum prelatis regno- rum nostrorum super negotio quod geretur inter nos et ipsos et ad con- firmandum ipsam compositionem modis et penis quos et quas viderint expedire utilitati nostre et regnorum nostrorum et ad faciendum omnia alia et singula que circa premissa facienda occurrerint et quolibet pre- missorum ratum et firmum habituri quidquid per ipsos vel eorum alterum actum fuerit in premissis. In cujus rei testimonium presentem litteram nostri sigilli munimine fecimus communiri. Datum Colimbrie quinta die Junii rege mandante Petrus Johannis notavit. Era millesima trecentesima vigésima sexta. Predicte autem littere apostolice bullate erant vera bulla predicti domini Nicolai Pape quart! et prefatum man datum regium sive procuratorium sigillatum erat sigillo cereo pendent! predicti domini Dionisii Portugalie et Algarbii regis prout prima facie apparebat. Actum Rome in Ecclesia Sancte Marie Majoris anno Domini millesimo ducentesimo octoagesimo nono indictione secunda. Pontificatus predicti domini Nicolai Pape quart! anno primo die decima secunda mensis Februarli. Presentibus venerabilibus patribus dominis G. Mlmatenensis et... Gaietanensls episcopis ac venerabilibus viris maglstro Berardo de Nea- poli domini Pape notário domno fratre Roderico Compostellano et magistro Garsia Seguntinensis electis ac discretis viris domino Fernando Roderici decano Ecclesie Abulensis magistris Lauren tio scholastico Bratislaviensis Guillelmo de Godorio de Rupeforti cantore et Guillelmo de Cregollo canonlco Colimbrlensts necnon Petro de Aguiar de Campou et Dídaco Didaci de clvitate Ispalensis canonicis Bracharensis testibus rogatis et pluribus alils. Et ego Nlcolaus Bartholomei de Guartino clericus auctoritate Sancte Romane Ecclesie notarlus publicus qui predicte composition! coram memoratis dominis cardinalibus facte unacum dictis testibus in ecclesia prefacta presens interfui de mandato ipsorum cardlnalium et ad preces partium predictarum omnia et singula supradicta scrips! et in publicam formam redegi meique nomlnis signum feci. Et nos miseratione divina frater L. Ostiensis et Velletrensis episcopus P. tltull Sancti Marci presbiter et B. Sancti Nicolai in cárcere Tulliano diaconus Cardinales predicti ad majorem premissorum omnium firmitaten et certitudinem pleniorem pre- sens publicum instrumentum sigillorum nostrorum fecimus appesnsdone munlri. (Locus signi publici) Nicolaus (A. E.) 86
4135. XVII, 3-17 — Alvará de el-rei D. João III pelo qual fez mercê a D. Duarte de todos os bens de seu pai, o Infante D. Duarte, excepto do priorado de Santa Cruz de Coimbra que devia possuir em sua vida a infanta D. Isabel, sua mãe. Lisboa, 1540, Outubro, 28. — Papel. 2 folhas. Bom estado. 4136. XVII, 4-1 — Concórdia feita por el-rei D. Afonso sobre o casa- mento do infante D. Fernando com D. Beatriz, filha do infante D. João. S. d. — Papel. 5 folhas. Bom estado. 4137. XVII, 4-2 — Confirmação do contrato do casamento do príncipe D. Filipe de Castela com a infanta D. Maria de Portugal. Bruxelas, 1544, Novembro, 22. — Pergaminho. 8 folhas. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência emperador de romanos siempre augusto dofia Juanna su madre y el mismo don Carlos por la gracia de Dios reyes de Castilla de Aragon de Leon de las dos Sicilias de Hierusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefla de Cordova de Murcia de Jahen de los Algarbes de Algezira de Gibraltar de las islãs de Canaria de las índias islãs y ti erra firme dei mar oceano archiduques de Austria duques de Borgofia y de Bravante condes de Barcelona de Flandes y de Tirol etc. sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Ruis- sellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano. Porquanto por parte dei sereníssimo muy alto y muy poderoso rey de Portugal nuestro muy caro y muy amado hermano fue presentada ante nos una scriptura de arras obligation y hypotheca que el sereníssimo prín- cipe nuestro muy caro y muy amado nieto c hijo hizo e ottorgo para segurldad del dote que por el dicho sereníssimo rey le fue promettido con la sereníssima princesa y infante dofia Maria nuestra hija y de las dichas arras conforme al contracto que cerca de lo sobredicho fue hecho y ottorgado el tenor dei qual de verbo ad verbum es el segulente. Don Phelippe por la gracia de Dios príncipe de los reynos de Castilla de Leon de Aragon de las dos Sicilias de Hierusalem etc. duque de Mom- blanc sefior de la ciudad de Valaguer. Porquanto al tiempo que por la gracia de Dios Nuestro Sefior se con- certo y assento casamiento entre my el dicho príncipe y la illustrissima seflora dofia Maria infante de Portugal princesa que agora es de Castilla my muy cara y muy amada muger en los capítulos matrimoniales que se concluyeron y assentaron con el sereníssimo muy alto y muy poderoso rey don Juan de Portugal se pusieron y ottorgaron ciertos capítulos dei tenor segulente. Outrosi he concordado e assentado que o ditto sefior rey de Portugal aja de dotar e dar a ditta seflora infante Dona Maria sua filha em dote e casamento com o ditto sefior príncipe de Castella quinhentos et clncoenta atee quinhentos et sassenta mill cruzados d'ouro de valor cada huum em Castella de trezentos e setenta et cinco maravedis moeda de Castella 37
paguos em Castela nas moedas que nela correrem na maneira et em os tempos que abaixo se declarara. E que o dito sefior emperador sera obrigado de dotar e dar a ditta sefiora infante Dona Juanna sua filha assy mismo em dote e casamento com o ditto sefior príncipe de Portugal trezentos e cincoenta atee trezentos et sessenta mill cruzados de valor de quatrocentos reaes moeda de Por- tugal por cruzado paguos em Portugal nas moedas que nele correrem na maneira que abaixo se declarara. Nas quaes dittas sommas han de entrar os cento et cincoenta ou cento et sessenta mill cruzados que podem per- tenescer a ditta sefiora (1 v.) infante Dona Juanna filha del ditto sefior emperador da legitima da emperatriz sua may que Deos them en Su gloria com as condiçones et declaraçones seguintes conven a saber. Que o ditto sefior rey de Portugal de sua fazenda nam aja de pagar pelo dito dote da ditta sefiora infante Dona Maria sua filha aguora nem en nenhuum tempo nem caso mais de quatrocentos mill cruzados do ditto preço et valor ora se effectue o casamento do dito sefior príncipe de Portugal seu filho com a ditta sefiora infante Dona Juanna ora não nos quaes dittos quatrocentos mill cruzados que o dito sefior rey de Portugal ha de pagar entrara o que a ditta sefiora infante Dona Maria sua filha houvere de haver e lhe pertenescer pela legitima da sefiora rainha de Portugal sua may por su fallescimiento pera que ni ella nen sus here- deros et sobcessores possam pedir mais cousa alguna da ditta legitima. E que assy mismo o ditto sefior emperador nam aja de pagar de sua fazenda aguora nem en nenhuum tempo nem caso polo dito dote de dita sefiora infante Dona Juanna sua filha mais de duzentos mill cruzados do preço et valor acima ditto et outros cento et cincoenta ou cento et sassenta mill cruzados que mais lhe daa e nomeia em dote lhe ficaran por desconto dos cento et sassenta mill cruzados que o ditto sefior rey de Portugal mais nomeia no dote da ditta sefiora infante Dona Maria sua filha con tal declaração que a ditta sefiora infante Dona Maria sua filha nem seus herederos et sobcessores nem outrem por elha o possa demandar a el he nem a seus herederos et sobcessores os dittos cento e cincoenta ou cento et sassenta mill cruzados ora seja pretendiendo que he legitima da sefiora infante Dona Juanna ou como quier que seja nem por dezir que o ditto sefior rey de Portugal recebeo a ditta somma dando a por desconto no dote da ditta sefiora infante Dona Maria sua filha nem por nenhfia outra via nem rezam que se possa allegar mas que esta obligaçam toda finque ao ditto sefior emperador pera com a ditta sefiora infante Dona Juanna sua filha et o ditto sefior rey de Portugal fique fora dela como se não fose o qual se obriga que o ditto sefior príncipe de Portugal seu filho por sua parte nunca o demandara os quaes dittos quatrocentos mill cruzados que o ditto sefior rey de Portugal ha de pagar do dito dote da ditta sefiora infante sua filha como ditto he seram paguos em dous anos que començaran a correr do dia da comsumaçam do matri- monio dos dittos seflores príncipe de Castella e infante Dona Maria em diante pela maneira seguinte convém a saber. 58
Ducentos mill cruzados do preço et valor acima ditto em cada huum afio pagos nos reynos de Castella los ducentos mill cruzados que o ditto sefior emperador ha de dar com a ditta sefiora infante Dona Juanna (2) sua filha seran pagues en quatro afios que se começaram do dia da con- sumança de seu matrimonio com o ditto sefior príncipe de Portugal en diante convém a saber: Cincoenta mill cruzados em cada huum afio paguos en estos reynos de Portugal e nas dittas duas pagas que o ditto sefior rey ha de fazer dos dittos quatrocentos mill cruzados como ditto he se pagara menos outro tanto quanto valerem as joyas pedras perlas ouro et prata que a ditta sefiora infante Dona Maria levar que sera de todas estas cosas o que o ditto sefior rey de Portugal lhe quizer dar contanto que nam excedam valia de quarenta mill cruzados a metade dos quaes se descontara na primera pagua et a outra metade na segunda. Et assy mismo o ditto sefior emperador nas paguas que fizer dos dittos dos mill cruzados da dote da ditta sefiora infante Dona Juanna paguara menos e se descontara outro tanto como valerem as joyas perlas pedras ouro e prata que consigo truxere a ditta sefiora infante Dona Juanna sua filha que sera de todas as dittas cousas o que o ditto sefior emperador lhe quiser dar contanto que nam exceda a valia de veinte mill ducados et a extimação e o preço da valia das dittas joyas pedras perlas ouro et prata assy de una parte como da outra se fara per officiaes que o bem entendão jura- mentados aos Sanctos Evangelhos que bem verdadera et justamente faram a estimação et declaração os preços das dittas cousas et de cada húua delas et seram tomados por cada húua das partes ygualmente e a contentamento delas e cada huum dos dittos seftores seus constituintes res- pectivamente seram obrigados de dar suas cartas de quitações et pagua- mentos dos dittos dotes et sommas asignadas de sus nomes et asseladas com seus selos ao tempo que receberem as ditas pagas declarando nelas como recebem as ditas cousas em conta do paguamento dos ditos dotes. Outrosi he concordado e assentado que acontescendo dissolução sepa- ração per qualquier maneira que seja do matrimonio do ditto sefior príncipe de Castella e a sefiora infante Dona Maria o que Deos nam queira que o ditto sefior emperador e seus herederos e sobcessores sejam obri- gados a restituyr e paguar. E pelos presentes capítulos o dito Luys Sarmento seu embaxador e procurador em seu nome segura e promette et se obrigua que o ditto sefior emperador e o ditto sefior príncipe e seus herdeiros e sobcessores restituirão e pagaram realmente et com effecto a dita sefiora infante Dona Maria e a seus herdeiros e sobcessores os ditos quatrocentos mill cruzados em dous afios loguo seguintes depois que for soluto ou separado o matrimonio o que Deos nam queira conforme ao tempo em que se ham de fazer os paguamentos delas como ditto he. E sendo caso que a ditta sefiora infante Dona Maria faleça o que Deos nam queira sem filhos nem descendentes do ditto sefior príncipe de Cas- tella que lhe devâo por direitto herdar promette et segura o ditto Luys Sarmento embaixador e procurador do ditto sefior emperador em seu S9
nome que a ditta dote tornara e sera restetuyda pelo ditto sefior empe- rador e príncipe e per seus herdeiros et subcessores ao ditto sefior rey de Portugal ou a seus herdeiros et sobcessores sem contenda difficultade nem embargo algúuo tirando cento e (2 v.) trinta e tres mill cruzados e huum terço que he a terça parte do ditto dote dos quaaes a dita seflora infante Dona Maria poderá despoer et testar et fazer como de cousa sua propia et sendo caso que o ditto sefior príncipe de Castella falleça primeiro que a ditta seflora infante não ficando herdeiros nem decendentes deles o que Nosso Senhor nam queira em tal caso todo o ditto dote interamente sera tornado e restetuydo aa ditta seflora infante Dona Maria et per fallecimento dela ficara ao ditto sefior rey de Portugal e a seus herdeiros e sobcessores tirando os dittos cento e trinta e tres mill cruzados e huum terço de que poderá dispoer e fazer como acima ditto he. Porem em caso que a ditta seflora infante em sua vida ou per seu fallecimento não dispoer delhes na maneira sobreditta em tal caso seram os dittos cento e trinta e tres mill cruzados restetuidos ao ditto senor rey de Portugal e a seus herdeiros e sobcessores como acima ditto he que se ha de fazer das outras duas partes do ditto dote e ysto se emtendera em todos os sobredittos casos em que o ditto dote se aya de restetuir ao ditto sefior rey de Portugal. Outrosi he concordado e assentado que se ajam de daar e dem em arras aa ditta seflora Dona Maria filha do ditto seflor rey de Portugal por honrra de sua persona cento e trinta e tres mill cruzados e huum terço que he a terça parte de seu dote. E assy mismo se ayão de dar e dem em arras aa ditta seflora infante Dona Juanna filha do ditto seflor emperador por honrra de sua pessoa sassenta e seis mill e seiscentos e sassenta e seis cruzados e duzentos e cincoenta reaes que he também a terça parte do ditto seu dote. As quaes sommas haverão cada una delhas respectivamente e gozarão delhas em todo o casso ora sejan nacidos delhas filhos dos dittos matrimónios ora nãao findos acabados e separados os dittos matrimónios por qualquier maneira salvo se cada húua das dittas sefloras infantes fal'ecese primeiro que seu marido no qual casso nam haveram as dittas arras e em caso que as sefloras infantes ajam de haver as dittas arras seram paguas a ditta seflora infante Dona Maria em dous annos et a seflora infante Dona Juanna em quatro afios contando do dia que o matrimonio for soluto e separado conforme ao paguamento dos dittos dotes e sea o tempo que os dittos matrimónios ou alguum delhes forem separados não forem paguos os dittos seus dotes inteiramente haverão as dittas sefloras infantes e cada hflua delhas et ser lhes ha paguo por arras em caso que as ajam de haver outro tanto delhas solamente como montar ao respeito do que for et se achar ser lhe ia paguo dos dittos dotes e a este respeito soldo por livra do que tuverem recebido e os dittos procuradores em nome dos dittos sefiores seus constetuintes por esta presente (3) scrip- ture. promettem e se obriguãao en seus nomes por si e por seus herdeiros 40
et sobcessores cada huum delhes fara e comprira assi por sua parte realmente e con effecto segond neste capitulo se conthem. Outrosi he concordado e assentado que pera segurança de dote et arras da ditta seflora infante Dona Maria sejam obriguados et hypothe- cados como luguo obrigua et hypotheca o ditto Luys Sarmento embaixador e procurador do ditto seflor emperador em seu nome et desde aguora para entãao a ditta siflora infanta Dona Maria todos os bens moveis et de raiz patrimoniaes fiscaes reaes do ditto seflor emperador et de todos seus herdeiros et sobcessores et prometteo et se obrigou em seu nome que o ditto seflor emperador dara segurança do ditto dote et arras dentro dous meses que se començara a contar desde o dia que a ditta sennora infante Dona Maria entrar nos reynos de Castella e o ditto seflor emperador hypothecara no ditto tempo principalmente tantas cidades ou villas dos dittos reyno3 que expressamente no ditto tempo nomeara com todas suas rendas termos e juridições eiveis e crimes mero e mixto império e com todos os dereitos e pertenças que o ditto seflor emperador aguora ha et deve haver nas dittas cidades e villas de maneira que a ditta seflora infanta este segura polas dittas cidades ou villas e rendas do ditto dote et arras. E vindo caso que o ditto dote et arras se ajam de restetuyr lhe apraz que a ditta seflora infante Dofia Maria e seus herdeiros ajam dez mill cruzados d'ouro de renda em cada huum anno emquanto o ditto dote et arras não lhe forem paguas et tenha et pessula as dittas cidades e villas com todas as suas jurdições sefiorio e rendas delhas inteiramente como a livre e inteiro sefiorio delhas pertenesce et deve pertenescer. E se nas dittas cidades e villas que assi forem nomeadas et hypothe- cadas per a segurança do ditto dote e arras não aver tantas rendas que valhão os dittos dez mill cruzados de renda em cada huum anno por serem dadas pelo ditto seflor emperador ou poios reys antepassados ou algúas pessoas com tal caso o que menos dos dittos dez mill cruzados de renda em cada huum anno valerem as rendas das dittas cidades e villas que assi forem hypothecadas sera comprido e assentado a ditta seflora infante en outras rendas boas et seguras para que inteiramente per si ou per seus officiaes et pessoas que pera isso ordenar aja os dittos dez mill cruzados de renda em cada huum anno emquanto o ditto dote et arras lhe não forem paguas et restetuydas como ditto he com tal condição que aeontescendo que vaguem as rendas que ao presente se acharem dadas nas dittas cidades e villas que assy forem hypothecadas loguo venhãao et sejão entregoues a dita seflora infanta assy como cada hflua delhas vaguarem e lhe sejam dadas em comta dos dittos dez mill cruzados e ser lhe aa entonces tirado outro tanto das rendas que fora das dittas cidades e villas tiver assentado de maneira que sempre tenha inteiramente com- primento dos dittos dez mill cruzados (S v.) de renta em cada huum anno como ditto he. Et que os dittos dez mill cruzados de renda que a ditta seflora infante assi ha de haver em cada huum anno das dittas rendas das dittas cidades e villas e nas outras onde lhe forem assentadas como ditto he não hl
M áu * ^3 nA tf-, . V lo ^t«.Ui t C-^AU /W Mí -yur se ajam de descontar do ditto dotte e arras nem parte delhas porque o ditto sefior emperador polo ditto seu procurador faaz desde aguora livre doação a ditta sefiora infante Dona Maria et a seus herdeiros de todas as dittas rendas jurdiçãao e cousas sobredittas atee que lhe sejam paguas enteiramente o ditto dote e arras o qual ditto dote e arras lhe seram paguas desde o dia que o ditto matrimonio for soluto per morte ou per alguum outro modo em que se ajam de paguar et restetuir ate dous annos primeiros seguintes como acima ditto he. Et isto da ditta hypotheca havera luguar e se entendera também em caso que o ditto dote aja de vir e res- tetuir se ao ditto seftor rey de Portugal como ditto he. A qual hypotheca special no modo et maneira que ditto he sera feita dentro nos dittos dous meses com a pessoa ou pessoas que o dito sefior rey de Portugal pera el ho enviar com as quaes se fara verdadeira e justa liquidação et assento do valor das ditas cidades e villas para seguramça do ditto dote et arras de tal maneira que a ditta pessoa ou pessoas que o ditto sefior rey de Portugal pera isso mandar devão ser satisfeitos et contentos et lhe seram dadas a ditta pessoa ou pessoas as cartas et privilégios de todo o sobreditto assignadas pelo ditto sefior emperador et asselladas com seu sello dentro dos dittos dous meses de maneira que o ditto sefior rey de Portugal et a ditta seftora infante sua filha seram seguros da ditta hypotheca et de todo o que sobre isso he assentado et concordado segund se contiene en los capitulos dei contracto del dicho casamiento que fue hecho y ottorgado en la ciudad de Lisboa primero dia dei mes de deziembre dei afio de mill quinientos y quarenta y dos porante de Pero d'AJcaçova Carneiro secretario dei dicho sereníssimo rey de Portugal notário publico. E yo el dicho príncipe antes que me desposasse con la dicha infante y princesa en la villa de Alcala de Henares a primero dia dei mes de enero de mill y quinientos y quarenta y dos afios en presencia dei secretario Alonso de Idiaquez notário publico y de los dei Consejo de Estado dei emperador mi sefior approbe consenti y huve por buena la dicha capitulaclon y todo lo en ella contenido y jure en forma de la guardar y cumplir en todo y por todo segund que en el se contiene y agora de nuevo si necessário es dezi- mos que lo consentimos y approbamos en todo y por todo y queriendo cumplir y effectuar lo en ella contenido enquanto toca y attafle a lo que de suso va declarado dezimos y nos plaze e yo el dicho príncipe soy contento de tomar y recibir en dote con la dicha infante dofla Maria princesa que agora es de Castilla los dichos quatrocientos mill cruzados dei valor y precio arriba dicho porque los otros cient y cincuenta o ciento y sesenta mill cruzados han de quedar en ()f) descuento al dicho sereníssimo rey de Portugal como en el capitulo arriba inserto se contiene con las condiciones y obligaciones y vínculos y modos y restituciones y segund y de la forma y manera que de suso va declarado y specificado y segund se contiene en el assiento y capitulacion dei dicho casamiento. De los quales dichos quatrocientos mill cruzados havemos ya recebido dozientos y noventa y siete mill cruzados los ciento y quarenta y siete mill en estos reynos y los cient y cincuenta mill en la ciudad de Anveres y 42
dellos se han dado cartas de pago y assy mismo en las joyas que truxo la dicha illustrlssima princesa havemos recebido la suma de veinte y tres mill y dozientos y treinta y tres ducados ciento y veinte y nueve mara- vedis en que fueron appreciadas conforme a la dicha capitulacion y dellos havemos dado cartas de pago y de la parte que mas recibieremos y de lo ya recebido daremos y entregaremos a la parte dei dicho seftor rey de Portugal nuestras cartas de pago fin y quito scriptas en pergamino y fir- madas de nuestro nombre y selladas con nuestro sello en forma las mas firmes y bastantes que convengan. Y por la presente por virtud dei poder y facultad general que dei emperador y rey my senor tengo obligo todos sus bienes muebles y rayzes patrimoniales y fiscales y assy mismo los mios proprios que agora tengo y havre de aqui adelante que veniendo caso porque conforme a lo susodicho y contenido se ayan de tornar y restituyr los bienes de la dicha dote o lo que dellos fuere recebido o parte dellos a la dicha princesa my muger que agora es o al dicho seflor rey de Portugal o a sus herederos y successores o a qualquier dellos que lo tornare y pagare y restituyre y el dicho sefior emperador y rey y sus herederos y successores lo tornaran pagaran y restituyran en el tiempo y segund y como y por la forma y manera que en el dicho assiento y capitulacion es contenido llanamente sin pleyto ny contienda alguna. Y otrosy cumpliendo y effectuando lo contenido en el dicho assiento y capitulacion por la presente acatando la grand virtud dei Sancto Sacra- mento dei matrimonio y los provechos que dei nascen mayormente entre los reyes y nrincipes de cuya descendência y generacion los reynos han de ser regidos y governados y tenidos en paz y justicia y como las infantes y personas de alta genalogia y sangre quando hazen matrimonio han de ser mucho honrradas y dotadas para que tengan con que se sostentar sus personas casas y estado y gualardonar y hazer gracias y mercedes a los que bien y lealmente le sirven consyderando las cosas susodichas y queriendo hazer cerca desto aquello que siempre usaran y acostumbraran hazer los emperadores reyes y sefiores donde yo vengo en sus casamientos y matrimónios. Por esta presente carta de my propria y libre voluntad sin induzi- miento alguno ottorgo y conozco que doy en arras a vos la dicha illus- trlssima infante dofia Maria princesa que agora sois por razon de vuestra persona y merescimiento y dei dicho nuestro casamiento clent y treinta y tres mill ducados y un tercio que es la tercia parte dei dicho dote a razon de trezientos y setenta y cinco maravedis el ducado de la moneda que agora corre en Castilla que hazen dos blancas un maravedi. Los quales dichos cient y treinta y tres mill ducados y un tercio de ducado vos tengays y ayays en arras y por arras haviendo y teniendo (h v.) hijos de bendicion de mv el dicho príncipe o no los haviendo siendo acabado o separado el dicho matrimonio entre nosotros por qualquier manera salvo sy vos la dicha infante princesa que agora soys fallesciessedes primero que yo el dicho príncipe vuestro marido que en tal caso vos no ayays 43
ny podays haver las dichas arras ny cosa alguna delias y que en caso que las ayays de haver como dicho es vos sean pagadas a vos e a vuestros herederos y successores como cosa de vuestro proprio património dentro de dos afios contados desde el dia que el dicho matrimonio fuere soluto y separado contanto que sy al dicho tiempo 110 fueren acabados de pagar todos los dichos quatrocientos mill cruzados que con vos me fueron mandados en dote y casamiento que vos ayays y vos sea restituydo por los dichos cient y treinta y tres mill ducados y un terclo de ducado en caso que los ayays de haver otro tanto dellos solamente como montare el respecto de lo que fuere pagado de la dicha dote y a este respecto sueldo por libra de lo que por nos estuviere recebido y para tener y guardar y cumplir y pagar todo lo contenldo en esta scriptura assy en lo que toca a los dichos quatrocientos mill cruzados dei dicho dito dote como a los dichos ciento y treinta y tres mill ducados y un tercio que vos doy en arras a los plazos y segund que de suso se contiene desde agora. Yo el dicho príncipe en my nombre proprio y como procurador dei emperador my sefior y con la facultad amplíssima que para ello tengo obligo e hypotheco todos los bienes de Su Magestad y mios proprios muebles y rayzes patrímoniales y fiscales havidos y por haver y special- mente obligo e hypotheco para la seguridad y paga de todo ello las ciudades de Cordova y Ecija con todas las rentas términos y jurisdiction civil y criminal alta y baxa mero y mixto império y con todos los derechos y pertinencias que el dicho emperador my sefior las tiene y deve tener en ellas en qualquier manera y queremos y es nuestra voluntad que en caso que la dicha dote y arras o cosa alguna delias se aya de restituyr conforme a lo que dicho es que vos la dicha princesa o vuestros herederos ayays y tengais diez mill ducados de oro de renta entretanto que la dicha dote y arras no os fueren pagadas y restituydas en cada un afio y posseays las dichas ciudades de Cordova y Ecija con todas sus jurisdictlones v sefiorios y rentas delias como a libre y entero seflorio delias pertenesce y deve pertenescer contanto que delo mon- taren las dichas rentas se ayan de pagar y paguen ante todas cosas los maravedis que al dicho tiempo huviere situados y salvado en ellas a las personas que los huvieren de haver conforme a sus privilégios y mer- cedes que no sean delos revocados y que de lo restante vos la dicha princesa o quien por vos los huviere de haver ayays lleveys y tengays de renta en cada un afio los dichos diez mill ducados de oro como dicho es y que sy lo que montaren las dichas rentas pagados los situados y otras cosas que dello al dicho tiempo se devieren pagar no montaren los dichos diez mill ducados que en tal caso lo que faltare sea cumplido y assentado en otras rentas buenas y seguras para que (S) vos la dicha princesa por vos y por vuestros offlciales o quien vuestro mandado huviere ayays y lleveys y gozeys los dichos diez mill ducados de renta en cada un afio enteramente entretanto que la dicha dote y arras no vos fueren pagadas y restituydas como dicho es. u
y que sy despues que vos fueren dadas y entregadas las dichas ciudades de Cordova y Ecija que assy os sefialamos y hypothecamos para lo susodicho vacaren y se consumieren y desempeflaren en qual- quier manera qualesqulera rentas delias que lo gozeis y lleveys vos la dicha princesa en cuenta de los dichos dlez mill ducados y se os quite y abaxe otro tanto de las dichas rentas que fuera de las dichas ciudades de Cordova y Ecija vos fueren dadas y sefialadas para cumplimiento de lo susodicho de manera que siempre tengays enteramente cumplimiento de los dichos diez mill ducados da renta en cada un afio como dicho es. Y que los dichos diez mill ducados o parte dellos no se ayan de descontar ny descuenten de la deuda principal del dicho dote y arras ny de cosa alguna dello. Y para mas seguridad desto desde agora para entonces y desde entonces para agora yo por la presente de my propria libre y aggradable voluntad en nombre proprio y como procurador de Su Magestad y por virtud del poder que tengo hago donacion a vos la dicha princesa y a vuestros herederos y successores pura perfects y no revocable que es dicha entre vivos de todas las dichas rentas y jurisdiction y cosas sobre- dichas hasta que vos sea pagada enteramente la dicha dote y arras la qual dicha dote y arras vos sean pagadas desde el dia que el dicho matrimonio fuere soluto por muerte o por algun otro modo en que se ayan de restituyr y pagar hasta dos afios primeros seguientes todo ello segund y como y por la forma y manera que se contiene en el assiento y capitulo del dicho casamiento. La qual dicha hypotheca y obligacion quiero que aya lugar y se entienda tambien en caso que la dicha dote y arras aya de venir a restituyr se ai dicho sereníssimo rey de Portugal como dicho es y dende agora en nombre proprio y por virtud del poder del dicho emperador y rey my seftor nos constituymos por tenedor y posseedor de las dichas ciudades de Cordova y Ecija y sus términos y jurisdictlones por nos y en nombre de vos la dicha infante y princesa o del que huviere de haver los maravedis de la dicha dote y arras o qualquier parte delias en tal manera que la obligacion special no derogue ny prive a la general ny la general a la special y vos damos licencia y facultad para que en caso que conforme a lo que dicho es en esta scriptura contenido ayays de haver los maravedis de la dicha dote y arras o alguna cosa dello que vos o quien vuestro poder huviere por vuestra propria auctoridad sin nuestra licencia y mandado de Su Magestad ny nuestra ny de los reyes sus successores ny de otro juez podays entrar y tomar la possession de las dichas <5 v.) ciudades de Cordova y Ecija con todas sus juridictiones y rentas delias y tenello y gozallo como a libre y entero sefiorio delias pertenesce y deve pertenescer para en cuenta de los dlez mill ducados pagando los situados y otras cosas que de las dichas rentas se deviere pagar como dicho es que dende agora para entonces y desde estonces para agora en el dicho nombre y poder vos entregamos y apoderamos en las dichas ciudades de Cordova y Ecija con todas sus jurisdictlones y rentas delias enteramente como a tf
libre y entero sefiorio delias pertenesce y deve pertenescer para que lo podays tomar y tener y llevar y gozar hasta que sea pagado el dicho dote y arras como dicho es y vos damos la possession y seSorio de todo ello y mandamos en nombre de Sus Magestades y por virtud dei dicho poder al príncipe heredero y infantes que por tiempo fueren destos reynos y a las illustrissimas infantes nuestras hermanas y a los infantes perlados duques marqueses maestres de Ias Ordenes ricoshombres y a ios del nuestro Consejo y oydorcs de las nuestras audiências alcaides alguaziles de la nuestra casa y corte y ehancillerias y a los priores commendadores y subcommendadores alcaydes de los castillos y casas fuertes y lianas y a todos los concejos justicias regidores cavalleros escuderos y officiates y homes buenos de todas las ciudades villas y lugares destos nuestros reynos y seflorios assy a los que agora son como a los que seran de aqui adelante y a cada uno y qualquier de vos que vos guarden y cumplan todo lo susodicho y contenido en esta scrip- tura segund y como y de la manera que en ella se contlene sin que en ello ny en parte dello vos sea puesto embargo ny impedimento alguno lo qual todo queremos y mandamos que assy se haga y cumpla no embargante las leyes que quieren y disponen que no se pueda enagenar ninguna ciudad ny villa ny lugar de la corona real si no fuere ottorgado en cortes en la forma y con la solennidad en las dichas leyes contenidas y otras qualesquier leyes y ordenamientos y prematicas sanctiones que contra esto que dicho es o contra cosa alguna dello sean y ser puedan con las quales y con cada una delias nos de nuestro proprio motu y cierta sciencia y poderio real que para ello tenemos de que en esta parte queremos usar y usamos como reyes y sefiores no reconoscientes superior en lo temporal haviendo las aqui por insertas y incorporadas abrogamos y derogamos enquanto a esto toca y attane quedando en su fuerça y vigor para las otras cosas y mandamos a los nuestros contadores mayores que assienten el traslado desta nuestra carta en los nuestros libros que ellos tienen. Y porque sy las dichas ciudades de Cordova y Ecija hovieren de venir y ser entregadas a vos la dicha princesa o a quien por vos lo huviere de haver para en prendas de la dfcha dote y arras o de alguna cosa dello en las rentas esten descargadas y situadas les mandamos que sy de aqui adelante hovieren de situar y situaren algunos mara- vedis de juro o de porvida en las rentas de las dichas ciudades de Cordova y Ecila o de alguna delias que sea de forma y manera que en las rentas de las dichas ciudades y sus tierras queden y flnquen los dlchos diez mill ducados enteramente y no en otra manera no embar- gante qualesquier alvalaes y mandamiento que aya en contrario y que assentado el traslado desta dicha nuestra carta (6) en los dichos libros como dicho es sobrescrivan el original y le tornen a la parte de vos la dicha princesa para que lo en ella contenido aya effecto ln qual les mandamos que assy hagan y cumplan solamente por virtud desta nuestra dicha carta sin pedir y demandar el assiento y capitulacion original dei tf
dicho casamiento ny su traslado sign a do y las otras cosas que acerca de lo susodicho han passado ny otro recaudo alguno que nos les rele- vamos de qualquier cargo o culpa que por ellos vos pueda ser imputado. Y los unos ny los otros no fagades ny fagan ende al por alguna manera so pena de la nuestra merced y de diez mill maravedis para la nuestra camara a cada uno por quien fincare de lo assy hazer y cumplir y demas mandamos al home que vos esta dicha nuestra carta o cl dicho su traslado como dicho es mostrare que los emplaze que parezça ante nos en la nuestra corte do quier que nos seamos dei dia que los empla- zare hasta quinze dias primeros seguientes so la dicha pena so la qual mandamos a qualquier scrivano publico que para esto fuere llamado que dee al que se la mostrare testimonio signado con su signo porque nos sepamos como se cumple nuestro mandado. Y para mayor firmeza de todo lo que dicho es yo el dicho príncipe juro a los Sanctos quatro Evangelios en que corporalmente pongo my mano derecha de todo lo assy cumplir y guardar enteramente como es contenido y que en este caso no usare de ningund beneficio de menor edad ny restitucion ny de otra alguna excepcion y renuncio para ello todas las leyes y derechos privilegies y libertades de que en este caso usar pudiesse y las leyes y derechos que dizen que la general renunciacion non valga y prometto y me obligo que el emperador my sefior ratificara y confirmara y approbara esta my carta y todo lo en ella contenido assy en su nombre como en el mio assy y tan cumplidamente como en ella se contiene. Estando presentes por testigos todo lo susodicho que assy lo vieron passar ottorgar y jurar don Diego de Leyva príncipe de Ascholy don Hernando de Bovadilla conde de Chinchon don Diego de la Cueva y don Diego de Acuõa. Y desto mandamos dar y dimos esta nuestra carta scrípta en perga- mino de cuero y firmada de my el príncipe y sellada con nuestro sello de cera pendiente. Fecha en la villa de Valladolid a veynte y seys dias dei mes de mayo del afio dei nascimiento de Nuestro Senor Jesu Christo de mill y quinientos y quarenta y quatro. Yo El Príncipe. Y porque yo Gonçalo Perez secretario de Sus Magestades y su notário publico en todos sus revnos y seflorios presente fui con los dichos testigos al ottorgamiento de la dicha liypotheca y juramento y lo stipule y accepte en nombre de aquellos a quien toca y intervine en todo lo arriba contenido hize aqui este my signo en testimonio de verdad. Y vista por nos el emperador y rey la dicha scriptura suso incor- porada y todo lo contenido en ella havemos por bien de la ratificar approbar y confirmar y la ratificamos approbamos y confirmamos en
todo y por todo assy en nuestro nombre proprio como dei dicho príncipe don (6 v.) Phelippe nuestro hijo segund y de la manera que en ella se contlene y declara y de nuestro proprio motu y poderio real absoluto havemos por supplido todo defecto de menoridad dei dlcho príncipe y qualesquier otros defectos y solennidades que contra ella de hecho o de derecho se pudiessen poner y allegar puesto que cada uno delles fuesse tal de que fuesse necessário haver se de hazer aqui expressa mencion y havemos y tenemos por blen que la dicha scriptura suso incorporada se cumpla enteramente en todo y por todo como en ella se contiene. Y por solenne stipulacion promettemos y nos obligamos de guardar y cumplir todo lo contenido en ella y de nunca yr ny venir contra ello de hecho ny de derecho en parte ny en todo por nos ny por otra persona. Y para cumplimiento de todo lo sobredlcho obligamos todos nuestros bienes muebles y rayzes patrimoniales reales fiscal es presentes y futuros que assy lo tememos guardaremos y cumpliremos sin falta ny contra- diction alguna. En firmeza de lo qual mandamos dar dimos y ottorgamos esta presente carta de approbacion ratificacion y confirmacion firmada de nuestra propria mano y sellada con nuestro sello pendiente siendo pre- sentes por testigos ante quien la ottorgamos Monsieur de Rye nuestro someller de corps y Monsieur de Erbes gentilhombre de nuestra Camara y Adrian de Unes. Dada en la villa de Brusselas a veynte y dos dias dei mes de noviembre afio dei nascimiento de Nuestro Sefior Jesu Christo de mill y quinientos y quarenta y quatro. Yo El Rey Yo Juan Vasques de Molina secretario de sus cesarea[s] y cathollcas magestades y su notário publico en todos sus reynos y sefiorios que con los sobredichos testigos fuy presente a todo lo que dlcho es y como persona publica lo estipule y acete mi nonbre dei dlcho sefior (7) de Portogal y de la dicha sefiora princesa e infante su hlja ausentes y de qualesquier otras personas a que en el caso pueda tocar y perte- necer. Y en testemonyo de lo qual lo signe aqui de my publico slggno que es tal (Lugar do sinal público) En testimonyo de verdad Juan Vasques Registrada Por chanciller Francisco de Crasso Francisco de Lorduy (7 v.) Vuestra Magestad ratifica y aprueva asi en su nonbre como dei príncipe la escritura de arras obligacion e ypoteca que Su Alteza otorgo para segurídad del docte que por el rey de Portogal fue prometido al 48
dicho príncipe con la princesa e Infante dona Maria y suple qualquier defetto de menoridad del dicho principe. (R. C.) 4138. XVII, 4-3 — Contrato de casamento que o duque de Bragança, D. Teodósio, fez com o infante D. Duarte para casar com D. Isabel, irmã do mesmo duque. Évora, 1536, Agosto, 21. — Pergaminho. 4 folhas. Bom estado. 4139. XVII, 4-4 — Padrão de vinte mil réis de juro de Francisco Vaz. Lisboa, 1542, Março, 2. — Pergaminho. 4 folhas. Bom estado. 4140. XVII, 4-5 — Quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei Q , «• D. João III de certa quantia pertencente ao dote da infanta D. Isabel. » wv Sevilha, 1526, Abril, 14. — Pergaminho. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência etc. emperador de los romanos semper agusto rey de Alemafia de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jheruzalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefía de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria y de las Yndias yslas y tierra firme dei mar Oceano condes de Barcelona sefiores de Viscaya e de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Rosellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano archiduques de Austria duques de Borgoiia y de Barbante condes de Flandes y de Tirol e etc. Por la presente dezimos que somos contento y pagado dei sere- níssimo y muy poderoso y muy excelente principe don Juan rey de Porto- gal nuestro muy caro e muy amado hermano y primo e de vos Fer- nand'Alvares su thesorero en su nonbre de cinquenta y un mill y trezientas y setenta doblas de oro castellanas a razon de tresientos e sesenta e cinco maravedis la dobla y mas cinquenta maravedis que monta todo diez ocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis los quales son para en quenta de las nuevecientas mill doblas de oro castellanas dei dicho precio de a trezientos y sesenta e cinco maravedis la dobla quel dicho seríor rey de Portogal esta Obligado a nos dar en docte y casamiento con la enperatris dofia Ysabel reyna d'Espafla mi muy cara y muy amada muger de los quales diez e ocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis a buena cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas nos damos por contento v pagado a toda nuestra voluntad por- quanto se dieron y entregaron por nuestro mandado en dineros contados en Flandes a Fernando de Bernuy vezino de la villa de Emvers en nonbre de Juhan de Adurça nuestro argentier. Los quales dichos diez e oocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis nos fueron pagados en cinquenta mill ducados de a ochenta gruesos el ducado moneda de Flandes porque asy fue asentado y concertado con el dicho Fer- nand'Alvarez que se nos pagasen los dichos cinquenta mill ducados dei DoH> 49 4
dicho precio por las dichas cinquenta y un mill y tresientas y setenta doblas de oro y cincuenta maravedis siguiendo la forma del asiento del dicho casamiento. En firmesa de lo qual vos dimos la presente firmada de nuestro nonbre y sellada con nuestro sello conforme a la capitulacion y asiento del dicho casamiento. Fecha en la ciudad de Sevilla a catorse dias del mes de abril afio del nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill e quinientos y veynte y seys afios Yo El Rey Yo Francisco de los Covos secretario de Su Cesarea y Catholica Magestad la fize screvir por su mandado. (R. C.) 4141. XVII, 4-6 — Quitação que o imperador Carlos V deu a el-rei D. João III do dote da imperatriz D. Isabel. Sevilha, 1526, Maio, 8. — Pergaminho. 2 folhas. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência etc emperador semper agusto rey de Alemafla por la gracia de Dios rey de Castilla de Leon de Aragon de las dos Cecilias de Jhesusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria e de las Yndias yslas e tierra firme dei mar Oceano conde [de] Barcelona sefior de Viscaya e de Molina duque de Athenas e de Neopatria condes de Ruysellon y de Cerdania marques de Oristan e de Gociano archiduque de Austria duque de Borgofla e de Bravante conde de Flandes e de Tirol e etc. Porquanto al tiempo que por la gracia de Dios Nuestro Sefior se conserto y asento casamiento entre mi e la emperatriz dofia Ysabel reyna de Espafta que agora es mi muy cara e muy amada muger se asento e concerto que el muy excelente y muy podoroso rey don Juhan de Portogal mi muy caro e muy amado hermano primo con quien se contrato y asento el dicho casamiento me diese e pagase en dotte y casamiento nuevecientas mill doblas de oro castellanas a precio de a tresientos e sesenta y cinco maravedis la dobla pagadas en moneda de oro y plata e que en cuenta e parte de pago delias resclbiese ciento e sesenta y cinco mill e setecientas e treynta e dos doblas que yo devia al dicho sefior rey de Portogal para cumplimiento de pago de dosientas mill doblas dei dicho precio que al dicho sefior rey por mi le fueron mandadas en dotte y casamiento con la muy excelente princesa dofia Catalina reyna que agora es de Portogal su muger mi muy cara y muy amada hermana e ansi mismo cincuenta e un mill e tresientas e sesenta e nueve doblas dei dicho precio e tresientos e sesenta y cinco maravedis 50
que valen cincuenta mill ducados que yo devia al Acho seflor rey de Portogul por otras tantas quel seôor rey don Manuel su padre que sancta gloria aya presto durante el tiempo de las comunidades e que las otras seyscientas e ochenta e dos mill e ochocientas e noventa e ocho doblas que faltan para cumplimiento de las dichas nuevecientas mill doblas me las diese e pagase el dicho seflor rey don Juhan de Portogal a ciertos planos e en cierta forma y man era descontando delias otro tanto quanto valiese la plata e oro e joyas e piedras e perlas que la dicha emperatriz reyna que agora es truxese fecho el precio dei valor delias por oficiales que dello supiesen tomados por las partes y con juramento que hisiesen en forma para que harian la dicha tasacion bien e justamente e que yo el dicho emperador fuese Obligado de dar mis cartas de quitança e pagamientos firmadas de mi nonbre e selladas con mi sello en forma de lo que aun recibiese para en pago dei dicho dotte segund mas largamente en el dicho asiento y capitulacifln se conti ene. En cumplimiento de lo qual la dicha enperatriz e reyna mi muger vino a estos reynos de Castilla e traxo consigo ciertas piedras e perlas e collares e oro e plata e otras joyas e yo me case y vele con ella por palabras de pressente en haz de la Sancta Madre Yglesia e por mi parte e por parte dei dicho seflor rey de Portogal fueron puestos e nonbrados plateros e personas que sabian e tenian noticia dei valor de las piedras e perlas e oro e plata e joyas que asi la dicha enperatriz consigo traxo los quales hisieron juramiento en forma para que bien y fielmente harian la tasacion e averiguacion de todo ello e so cargo dei. Declararem el valor de cada una de las dichas joyas e cosas parti- cularmente que monto en todo ello sesenta y quatro mill e quinientas e sesenta e una doblas e quarenta y seys maravedis las quales y todo lo otro oro conthenido en el dicho asiento y capitulacion yo he de tomar e rescebir en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas dei dicho dotte e mas (1 v.) otros ciertos maravedis que para en cuenta dello yo el dicho enperador e otras personas por mi mandado avemos rescebido en dineros contados dei dicho seflor rey de Portogal e de Fernand'Alvarez su thesorero por el y en su nombre que es todo ello las contias de mara- vedis siguientes en esta manera Que tengo yo el dicho emperador de rescebir e rescibo en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas dei dicho dotte los dichos cincuenta mill duca- dos que redusidos a doblas montan las dichas cin- cuenta e un mill e tresientas e sesenta e nueve doblas e quinze maravedis que don Ynigo Fernan- dez de Velasco nuestro condestable de Castilla slendo governador de estos nuestros reynos rescibio pres- tados en dineros contados dei dicho seôor don 51
Manuel rey de Portogal que sancta gloria aya para los gastos e nescesidades de las comunidades de que LjcccLx dlo su conoscimiento e pleyto omenaje de como los jxxb rescibio para los pagar. Que es fecha en Burgos a ocho de noviembre de quinientos e veynte afios. El qual dicho thesorero Fernand'Alvarez dio y en- trego originalmente a Francisco de los Cobos nuestro secretario con carta de pago dei dlcho seiior rey de Portogal de como se da por contento e pagado deli os. Que devo yo el dicho emperador al dicho seiior rey don Juhan de Portogal mi hermano y he de rescebir e rescebo en cuenta de las dichas nueve- cientas mill doblas las dichas ciento e sesenta y cinco mill e setecientas y treynta e dos doblas que debo para complimiento de dosientas mill doblas que yo concerte y asente con el de le dar en dotte y casamiento con la dicha senora ynfanta dofia Cata- lyna reyna de Portogal su muger el qual dicho theso- rero Hernad'Alvarez entrego al dicho Francisco de clxb los Covos secretario carta de pago dei dicho seiior Dccxxx rey de Portogal de como se da por contento e pagado ij dellos. E las otras treynta y quatro mill y dosientas y sesenta e siete doblas restantes rescebio e fue pagado delias en ciertas piedras e perlas e joyas e oro y plata e otras joyas que la dicha senora reyna llevo consigo al tiempo que se caso con el dicho seiior rey. Que montaron las piedras e perlas e joyas e oro y plata que truxo la dicha enperatriz reyna mi muger consigo las dichas sesenta e quatro mill e quinientas y sesenta e una doblas e quarenta e seys maravedis conforme a la tasacion e averiguacion que de todo ello se vlzo como de suso se contiene las LxiiijD quales yo he de tomar e rescebir e tomo e rescibo lxjxlvj en cuenta de las dichas nueveclentas mill doblas. E las dichas joyas e cosas yo las mande dar y entre- gar e se dieron y entregaron por mi mandado a la camarera de la dicha emperatriz reyna mi muger e quedaron en su poder. Que rescebio Juhan de Adurça mi argentier por mi mandado dei dicho seiior rey don Juhan y dei dicho Hernand'Alvarez su thesorero en su nom- bre e por el e para en cuenta dei dicho dotte noventa xciiij
y quatro mill e quinientas e veynte doblas las quales Dxxj reseibio en diez e seys dias del mes de março deste (sic) piessente afio de quinientos e veynte e seys afios. Que rescibio Alonso de Baeça ml criado por ml mandado del dicho seflor rey e dei dicho Hernand' Alvarez su thesorero por el en su nombre para en cuenta del dicho dotte otras dosientas e cinco mill ccvcccc e quatrocientas y sesenta y nueve doblas en Villalon Lxjx y en Valladolid. (B) Asi que monta todo lo susodicho quinientas e ochenta e un mill e seyscientas y sesenta e dos doblas y tresientos y sesenta e un maravedis las quales son de mas e alien de otros clent mill ducados de que el dicho Fernand'Alvarez thesorero dio dos cédulas de c»nhin cada Enveres que es en el condado de Flandes a Fernando de Bernuy en nombre dei dicho Juhan de Adurça mi argentier en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas dei dicho dotte de los quales yo di dos mis cédulas de pago e quitança a parte desto escriptas en parga- mino e firmadas de my nombre e selladas con mi sello. De las quales dichas quinientas e ochenta y un mill e seyscientas e sesenta e dos doblas de oro e tresientos e sesenta e un maravedis de suso contenido me doy por contento e pagado a toda mi voluntad para en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas que asi el dicho seflor rey de Portogal me ovo de dar e pagar dei dicho dotte y casamiento porquanto lo rescebi segund y de la forma e manera de suso conthenida por bienes dotales de la dicha emperatriz e reyna ml muger con las condiciones e segund e por la forma e manera que se contiene en la escriptura de capitulacion y asiento que se hizo e otorgo dei dicho casamiento que de suso se haze mincion. E por la pressente doy por libre e quito al dicho seflor rey de Por- togal e a sus herederos e subcesores de las dichas quinientas e ochenta y un mill y seyscientas e sesenta e dos doblas e tresientos e sesenta e un maravedis para agora e para siempre jamas para que yo ni otro por mi no las podamos pedir ni demandar todas ni parte delias agora ni en algund tiempo disiendo que no las rescebimos ni fuymos pagado ni entregado delias o que no deviamos ni heramos Obligado a pagar tanta contia como de suso va declarado o que en el aprecio o tasacion de las dichas joyas ovo fraude y engaflo ni en otra manera alguna e cerca de lo que dicho es renuncio las leyes de la prueba y de la paga e de 1'aver no visto ni contado ni recebido e las leyes que dizem que hasta dos afios es home tenudo a provar la paga que haze si aquel que la rescibe no renuncia la dicha ley e otras qualesquier leyes e derechos que en contrario de esto que dicho es sean o ser puedan las quales yo de mi propio motu e cierta sciencla e poderio real las abrogo e derogo enquanto a esto toca e atafie quedando en su fuerça e vigor para ad elan te una de contia de cincuenta mill ducados para que fuesen 53
de lo qual dl esta mi carta de pago e quit&nça escrita em pargamino e firmada de mi nombre e sellada con mi sello que fue fecha e otorgada en la muy noble ciudat de Sevilla a ocho dias dei mes de mayo afio dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos e veynte y seys anos. Yo El Rey Yo Francisco de los Covos secretario de Sus Cesarea y Catholica Magestad la fize screvir por su mandado. Carta de quitança de DLxxxj" de Lxij doblas que estan rescebidas dei dote (S v.) Chanciller Registada Alonso Nunes Francisco de los Covos Seguese o seguinte documento: Folha das quitações do emperador das ix® dobras do casamento da emperatriz. Item hQua quitaçam feyta a biíj de Mayo de bTcxbj de quinhemtas oytemta e húua mill bjcLxbj dobras b^Lxxxj iijclxj maravedis by Lxij (sic) dobras iij<= Lxj maravi- dis (i) A saber LjiijcLxix dobras xb maravidis que momtão nos L cruzados que el rey que Deus aja mamdou emprestar ao emperador no tempo das comunidades. (») E cLxb bij"xxxij dobras que o emperador devia a el rey noso senhor pera comprimento do dote da rainha nosa senhora. (a) E Lxiiij bclxj dobras Rbj maravedis que momtou nas joyas e prata que se deu a emperatriz que emtreguey em Castella per avaliações. (') A margem: Estes estam receptados. (») A margem: Estes se ham de carregar em recepta. Ja estão em receyta. (>) A margem: Estes estam carregados per peso e am se de carregar por dinheiro. Ja estam em recepta 54
E as fij^ dobras emtreguey em dinheiro que estão na dita quytaçam per duas adyções a saber hilua de )Riiij"bcxxj dobras e a outra de iTb iiijcLxxix. Item outra quytaçam feyta a xix de Junho de lyxxbj de novemta e sete mill ij'Lx dobras que lhe dey em dinheiro em Castella na feira de Mayo (1 v.J Item outra quitaçam feyta a xiiij" d'Abril de b°xxbj de cimquemta e huúa mil iijcLxx dobras as quaaes sam por Tj cruzados que lhe mamdey dar em Framdes no feitor de Joam Francisco (1 )• Item outra quytaçam feita no dito mes dia e era doutras cinquenta huQa mil iijcLxx dobras que lhe mamdey dar em Framdes em Ruy Fernandez feitor dei rey noso senhor. Item outra quytaçam feita a nove de Maio de tyxxbij de vimte seys mil oitocemtas oytemta e oito dobras Lix maravidis. Item outra quytaçam feita a bj dias de Fevereiro de b°xxix de novemta e húua mil quatrocentas coremta e nove dobras que lhe dey em dinheiro pera com- primento das ditas novecentas mil dobras. LRbij ijc Lx dobras Ljiij"Lxx dobras Lj iijcLxx dobras xxbj biijc L.xxx biij dobras Lix ma- ravidis Ijy iiijc Rix dobras Soma ao todo ixc dobras Lb maravidis As quaaes ix® dobras Lb maravidis sam de iij'Lxb maravidis dobra em que momtam trezemtos e vim- t'oito comtos br maravidis da moeda de Castela. (2) Nos quaaes iiyxxbiij contos bc maravidis mom- tam da moeda destes reynos oitocentos e satemta e seis mil crusados que vallem a rezam de iiijc reis o crusado tresemtos e cimquoenta comtos e quatro- cemtos mil reais. iijcxx biij contos T>ê mara- vidis iijcL contos ffij reais E destes se ha de fazer mamdado pera me serem levados em comta (R. C.) (i) A margem: Sam em recepta 55
4142. XVII, 4-7 — Contrato de casamento de el-rei D. Manuel com a infanta D. Leonor, irmã do imperador Carlos V. Saragoça, 1518, Julho, 10. — Pergaminho. 5 folhas. Bom estado. Don Carlos por la gracia de Dios rey de Castilla de Leon de Aragon de las dos Secilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Sevilla de Cordova de Corcega de Murcia de Jaen de los Algarves de Algezira de Gibraltar e das yslas de Canaria e de las Yndias yslas e tierra firme dei mar Oceano conde de Barcelona se nor de Vizcaya e de Molina duque de Atenas e de Neopatria conde de Ruy- sellon e de Cerdania marques de Oristan e de Goceano archeduque de Austria duque de Borgofia e de Bravante conde de Flandes e de Tirol etc. Fazemos saber a quantos esta nuestra carta vieren que tratandose entre nos y el sereníssimo e muy escelente don Manuel rey de Portogal nuestro muy caro e muy amado hermano e tyo casamiento entre el de la una parte e la muy yllustre ynfanta dofia Lionor nuestra muy cara e muy amada hermana de la otra para dar entera conclusion y assiento a todas las cosas necessárias para complimiento dei dicho casamiento por el muy reverendo en Cristo padre cardenal de Tortosa enquisidor general destos nuestros reynos nuestro muy caro e muy amado amigo e Guillelmo de Croy sefior de Chierve duque de Soza almirante de Nápoles e nuestro camarero mayor y contador mayor de Castilla y maestre Juan le Sauvalge estonces sefior d'Escaubeque y nuestro grand chanciller en nuestro nonbre y por virtud de nuestro poder bastante que para ello les mandamos dar fue concordada y assentada cierta capitulacion con Alvaro da Costa camarero y armador mayor y enbaxador dei dicho sereníssimo e muy escelente rey de Portogal nuestro hermano e tyo en su nonbre y como su procurador por virtud dei poder que para ello mostro cuyo original queda en nuestro poder el tenor de la qual capitulacion es este que se segue. Porquanto por la gracia de Nuestro Sefior entre el muy alto e muy poderoso catholico rey don Carlos rey de Castilla de Leon de Aragon de Nápoles de Granada de Navarra etc. de la una parte y el muy alto y poderoso sefior don Manuel rey de Portogal e de los Algarves etc.* de la otra veyendo ser ansy complidero al servicio de Dios y al bien y socyego de sus reynos y desseando el deudo y amor que entre ellos ha ser acre- centado es tratado y concordado que el dicho sefior rey de Portogal se haya de desposar y casar con la illustrissima e muy escelente sefiora dofia Lionor ynfanta de Castilla de Leon de Aragon etc. y hermana dei dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc.' el qual mando al reverendíssimo en Christo padre cardenal de Tortosa enquisidor general d'Espafla y a Guillelmo de Croy sefior de Chierve duque de Soza almi- rante de Nápoles y su camarero mayor y contador mayor de Castilla y a maestre Juan de Sauvaige sefior d'Escaubeque y su grand chanciller que en su nonbre por virtud dei poder que para ello tienen de Su Alteza 56
Juntamente con Alvaro da Costa camarero y armador mayor y enbaxador dei dlcho seflor rey de Portogal y su procurador que dei es para esto especialmente deputado que fiziessen y concordassen assentassen y capi- tulasen el dlcho desposorio y casamlento y todalas cosas para ello neces- sárias y complideras que ellos entendiesen que se devlan assentar y capi- tular para que el dicho desposorio y casamlento huviesse entero effecto y lo que acerca dello es concordado assentado y capitulado por los dichos reverendíssimo cardenal y Guyllelmo de Croy y maestre Juan le Sauvalge e Alvaro da Costa en nonbre de los dichos seôores sus constltuyentes por virtud de los dichos poderes que dellos tlenen los quales mostraron y cuyos originales quedaron entregues conviene a saber el dei dlcho seôor rey de Castilla de Leon etc.' en poder de Alvaro da Costa y el dei dicho seôor rey de Portogal a los dichos cardenal Guillelmo de Croy e maestre Juan le Sauvaige es lo seguyente. Primeramente es concordado y assentado que el dicho Alvaro da Costa por virtud dei poder que dei dlcho seôor rey de Portogal tiene jurara que el dicho seôor rey de Portogal se desposara y casara con la dicha seôora ynfanta doôa Honor luego que sea venida la dispensaclon que nuestro muy Sancto Padre ha de otorgar para el dlcho matrimonio la qual el dicho seôor rey de Portogal sea Obligado de ganar y aver a costa de su fazienda. Otroay es (1 v.) concordado y assentado que el dlcho seôor rey de Castilla de Leon etc.* en presencia del dlcho Alvaro da Costa jurara que fara que la dicha seôora ynfanta doôa Lionor su hermana se casara con el dicho seôor rey de Portogal luego que sea venida la dicha dlspensacion e lo mesmo jurara la dicha seôora ynfanta que se casara con el dicho seôor rey de Portogal como dlcho es. Otrosy es concordado y assentado que luego que sea venida la dicha dispensaclon el dlcho seôor rey de Portogal por su procurador y la dicha seôora ynfanta en persona se hayan de desposar y desposen por palabras de presente que fagan matrimonio segund orden de la Santa Madre Ygle- sia de Roma e que el dlcho matrimonio y casamlento dei dlcho seôor rey Portogal y de la dicha seôora ynfanta doôa Lionor se haya de celebrar y celebre en haz faziendo sus velaciones segund orden de la dicha Santa Madre Yglesya dientro de dos meses despues de avlda la dicha dispensation. Otroay es concordado y assentado que el dicho seôor rey de Castilla de Leon etc. enbiara la dicha seôora ynfanta fasta la raya dentre anbos los dichos reynos de Castilla y de Portogal dientro de los dichos dos meses como comple a su estado donde el dlcho seôor rey de Portogal o las personas que el para ello enbiare en su nonbre la hayam de reciblr e reclban como comple a su estado. Otrosy es concordado y assentado que el dlcho seôor rey de Castilla de Leon etc.* de y pague al dicho seôor rey de Portogal o a quien su poder huviere con la dicha seôora ynfanta doôa Lionor su hermana en dote y casamlento dozlentas mill doblas de oro castelhanas al precio 57
que valieren al tiempo de la paga y que el dicho sefior rey de Portogal haya de tomar en cuenta de las dichas dozientas mill doblas el oro y plata e joyas que la dicha sefiora ynfanta consigo Uevare contanto que las dichas joyas no pasen de valor de diez mill doblas las quales dozientas mill doblas sea Obligado de pagar el dicho seftor rey de Castilla de Leon de Aragon etc. en tres afios primeros seguyentes que començaran a correr desde el dia que sera consumado el dicho matrimonio en un afio conviena a saber acabado el dicho alio despues de la consumacion del dicho matri- monio la primera paga de aquel ano que es la tercia parte de las dichas dozientas mill doblas en el qual tercio se descontara el tercio de lo que valiere el oro y plata e joyas sobredichas e los otros dos tercios de las dichas dozientas mill doblas se pagaran en los dos afios luego seguyentes conviene a saber en cada un ano un tercio como dicho es y no havra en esto logar ny prejudique qualquier tassa o estimacion fecha por los dichos reyes en sus reynos e que el dicho sefior rey de Portogal sea Obli- gado de dar su carta de pago al tiempo que recibyere las dichas pagas en publica forma de como las recibe para en pago de la dicha dote e el dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc. y los dichos cardenal y Guillelmo de Croy e maestre Juan le Sauvaige en su nonbre prometen y seguran por esta presente escritura que dara y pagara realmente y con effecto al dicho sefior rey de Portogal o a quien su poder huviere las dichas dozientas mill doblas castellanas de buen oro e justo peso en el tiempo que dicho es. Otrosy es concordado y assentado que sy acaescyere dissolucion dei dicho matrimonio lo que a Dios no plega que el dicho sefior rey de Por- togal y sus herederos y sucessores sean obligados a restituyr y pagar y por esta presente escritura el dicho Alvaro da Costa como su procurador en su nonbre segura y promete y se obliga que el dicho sefior rey de Portogal e sus herederos y sucessores restituyran y pagaran realmente y con effecto a la dicha sefiora ynfanta oofia Lionor y a sus herederos y sucessores dientro de quatro afios luego seguyentes despues que fuere dissoluto el matrimonio lo que Dios no quiera todo lo que huviere recibido de la dicha dote. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal haya de dar y de en arras a la dicha sefiora ynfanta por honra de su per- sona sesenta e seis mill e seiscientas e sesenta e seis doblas e dos tercios de dobla de la vanda castellanas en buen oro y justo peso que es el tercio de la dicha dote (2) en oro y plata al precio que valieren al tiempo de la paga como dicho es en la paga de la dote las quales dichas doblas o su justo valor como dicho es la dicha sefiora ynfanta dofia Lionor havra por arras en todo caso agora sean nacidos delia fijos que Dios otorgue o non fimdo y acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier mcinera que sea salvo sy la dicha sefiora ynfanta faleciere primero que el dicho sefior rey de Portogal en el qual caso no havra arras y biviendo caso que la dicha sefiora ynfanta haya de aver las dichas arras ser le an pagadas a ella o a sus herederos como cosas de su proprio matrimonio 58
dieiitro de los susosdlchos quatro aios contados desde el dia que el matrimonio fuere dissoluto. E sy al ti empo que el matrimonio fuere soluto no fuere pagada toda la dicha dote havra la dicha sefiora ynfanta y ser le a restituydo por arras en el caso que las haya de aver otro tanto delias como montare al respecto de lo que fuere pagado de la dote en manera que seyendo pagada la primera paga de la dote le sea pagada la tercia parte de las arras y asy de las otras pagas y el dicho Alvaro da Costa en nombre dei dicho sefior rey de Portogal por esta presente escritura promete v se obliga que el dicho sefior rey su cons- tituyente lo fara y complira asy realmente y con effecto seguna en este capitulo se contiene. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Cas- tilla de Leon de Aragon etc. haya de fornecer y aderesar a la dicha sefiora ynfanta dofla Lionor su hermana de vestidos y atavios de su persona y camara e casa segund cuya hermana es y con quien casa y todolo que ansy le fuere dado y ella consigo llevar a los dichos reynos de Portogal no sea el dicho sefior rey de Portogal Obligado a lo restituyr en algun tiempo mas todo aquello sea suyo delia y este en su poder y disporna dello como le pluguyere y el derecho lo otorga y bien asy todo lo que la dicha sefiora ynfanta adqueriere niuebie o de rayz por donacion dei dicho sefior rey de Portogal o de otra persona alguna o por otro qualquier modo que sea siempre suyo y lo terna en su poder y fara dello libremente todo lo que quisiere contanto que en las cosas que asy le fueren dadas se guarde la forma de la donacion y las leyes dei reyno en las cosas de la corona. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc. dara a la dicha sefiora ynfanta dofia Lionor su hermana para la governaclon y sustentacion de su casa dos quentos de maravidis en cada un afio situados en lugares que le sean ciertos y seguros. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal dara a la dicha sefiora ynfanta dofia Lionor las tierras que agora tiene la sefiora reyna dofla Lionor su hermana sy vacaren luego en vacando de la forma y manera que agora ella las tiene y possee e entretanto que las dichas tierras no vacarem sea Obligado el dicho senor rey de Portogal y sus herederos y sucessores de dar a la dicha sefiora yfanta dofia Lionor para la governaclon y sustentacion de su persona y casa en cada un afio otro tanto quanto es justo precio y valor de lo que rentan las dichas tierras en cada un afio fasta que vaquen y vengan a su poder. Otrosy es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal se obligara y segurara y el dicho Alvaro da Costa en su nonbre por esta presente escritura se obliga y segura que el dicho sefior rey su comstituyente por su falecimiento dexara y dara para el fijo mayor varon que dentre el y la dicha sefiora yfanta dofia Lionor naciere ochocientas mill doblas de oro castellanas o su justo precio y valor en rem tas (Sv.J 59
o tlerras lugares y vassallos qual el dicho seiior rey de Portogal mas qulslere y esto allende de las dichas dozientas mill doblas de la dote de la dlcha seflora ynfanta dofia Honor las quales ochocientas mill doblas o su justo precio y valor como dicho es se pagaran al dlcho fijo mayor en quatro afios primeros seguyentes contados desde el dia dei falecimiento dei dicho seiior rey de Portogal seyendo el dicho fijo mayor al tiempo dei dicho falecimiento de edad de diez y seis afios y no lo seyendo començar se an de contar los dichos quatro afios de la paga desde el dia que compliere los dichos diez e seis afios en adelante y por fale- cimiento dei dicho fijo mayor quedaran las dichas ochocientas mill doblas o su justo precio y valor como dicho es a los herederos que dei decendieren. Otrosy es concordado y assentado que luego que a dicha sefiora ynfanta fuere desposada por palabras de presente con el dicho seflor rey de Portogal sea avida por natural de los dichos reynos de Portogal y haya todolos privilégios honras y libertades que han las reynas de Portogal pero sy algunos previlegios son otorgados a las reynas estrangeras de los quales no gozan las naturales de los dichos reynos que ella los aya y goze delles como estrangera e asy mesmo todolos hombres y mugeres de qualquier condicion que sean que con la dicha sefiora ynfanta fueren puesto que sean estrangeros sean ávidos por naturales de los dichos reynos de Portogal como sy fuesen verdadera- mente naturales dellos y havran los dichos previlegios y libertades como los naturales y estrangeros. Otrosy es concordado y assentado que sy Dios ordenare que el dicho sefior rey de Portogal falezça desta vida presente primero que la dicha sefiora ynfanta que ella y sus fijos e criados se puedan partir de los dichos reynos e seflorios de Portogal queriendolo fazer y se puedan venir a Castilla e a otra parte para donde les pluguyere sin le ser puesto enbargo en ello ny a los que con ella vtniren ny en cosa alguna que ella o ellos tengan y consigo querran traher sin ser obligada de aver licencia dei rey de Portogal que en aquel tiempo fuere pero sea tenida de gelo fazer saber primero y puesto que se parta sin licencia del rey que no sea por se ansy partir desapoderada de ninguna cosa de las que en el dicho reyno de Portogal toviere agora sean cibdades o villas y lugares o de atra qualquier qualidad que sean ny de las rentas jurisdicion y derechos delias ny de parte alguna dello ny por ello sea menguada o anulada en todo ny en parte alguna la obligacion de su dote y arras asy ny personal como real general y especial mas finque todavia firme para ella y sus herederos puesto que antes de su partida y despues haya entre los dichos sefiores reyes guerra lo que a Dios no plega. Otrosy es concordado y assentado que las pazes antiguas que entre los reyes de Castilla y de Portogal fueron assentadas y confir- madas con todos los pactos vínculos firmezas y condiciones en ellas content das se confirmaran por los dichos sefiores sus constituyentes y 60
desde agora los dichos cardenal y Guyllelmo de Croy e maestre Juan le Sauvaige y Alvaro da Costa en su nombre las assientan y confirman e allende desto por el gran devdo y amor que entre los dichos sefiores hay y por otras muchas razones y respectos agora de nuevo concordan y assentan de se ayudar cada y quando fuere menester para la defension de sus proprios estados y se ayudaran segund el caso lo requeriere seyendo primeramente para ello requeridos lo qual faran y compliran entera fiel y verdaderamente sin arte ny engano y sin cautela alguna segund que mas largamente en otra capitulacion que sobre este capitulo se fara sera contenido. E nos los dichos cardenal y Guillelmo de Croy e maestre Juan le Sauvaige y Alvaro da Costa en nombre de los dichos sefiores nuestros constituyentes assentamos y otorgamos todos (8) los capitulos de suso escritos y todas las cosas en ellos y en cade, uno dellos contenidas y prome- temos y seguramos y nos obligamos en el dlcho nombre que los dichos senores nuestros constituyentes faran compliran guardaran y pagaran realmente y con effecto cessante todo fraude dolo y cautela todo lo contenido en esta capitulacion conviene a saber cada imo dellos lo que le pertenece e incumbe de fazer complir y guardar segund y en la forma y manera que en ella se contiene e que no yran ny vernan contra ello ny contra parte alguna dello en tiempo alguno ny por alguna manera para lo qual obligamos los bienes de los dichos sefiores nuestros cons- tituyentes muebles y rayezes ávidos y por aver patrimoniales y fiscales de la corona de sus reynos. E por mayor firmeza de todo lo susodicho juramos a Dios y a Su Santa Cruz e a los Santos quatro Evangelios por nuestras manos corporalmente tocados en nombre y en las animas de los dichos sefiores nuestros constituyentes por virtud de sus poderes que para ello espe- cialmente tenemos que ellos y cada uno dellos ternan y guardaran invlolablemente esta dicha capitulacion a buena fe y sin mal engafio y sin arte y sin cautela alguna. E otrosy yo el dicho Alvaro da Costa enbaxador y procurador dei dicho seftor rey de Portogal prometo y me obligo en su nombre que el aprovara ratificara firmara y ortorgara de nuevo esta capitulacion y todo lo en ella contenido y cada cosa y parte delia y prometera y se obligara y jurara de la guardar e complir per lo que a el atafle e Incumbe de fazer e que dara e entregara y fara dar y entregar esta capitulacion aprovada ratificada jurada e firmada de su nombre e sellada con su sello al dicho sefior rey de Castilla de Leon de Aragon etc. desde el dia desta capitulacion en quarenta dias despues primeros seguyentes e que lo mlsmo la aprovara e ratificara y confirmara el sefior principe de Portogal su fijo y se obligara y jurara de la complir e guardar por lo que a ele toca. E otrosy nos obligamos en I03 dichos nuestros nombres que cada y quando cada uno de los dichos sefiorios nuestros constituyentes quisie- ren que de todo lo susodicho se fagan ynstrumentos y escrituras 61
publicas que cada una de las dlchas partes los otorgara y aprovara ratificara y jurara delante notários y testigos en publica forma segund que en tales casos se acostumbra fazer. Y por seguridad de todo lo susodicho fezimos e firmamos dos tras- lados desta dicha capitulacion de un tenor para cada una de las partes el suyo firmados de nuestros nombres fechos y otorgados en la cibdade de Saragoça a veimte dos dias dei mes de mayo afio dei nascimiento de Nuestro Seflor Jhesu Christo de mill e quinientos e diez e ocho afloa. A. cardinalis d'Ertusensis G. de Croy y Joanes le Sauvaige. Alvaro da Costa. Yo Cristoval de Barroso secretario dei rey de Castilla de Leon de Aragon etc. my seflor hago fe que fuy presente a esta capitulacion e vy concordar assentar otorgar segura prometer y jurar los capitulos suso escritos y todas las cosas y cada una delias en ellos contenidos por los sobredichos procuradores en nombre de los sefiores sus constituyentes de suso nombrados todo ansy y de la manera que en los dichos capitulos se contiene. Y en testimonio de verdad firme aqui de my nombre requerido por los sobredichos. Cristoval de Barroso. y despues desto por dar entero compllmento al dicho casamiento por los dichos reverendíssimo cardenal (S v.) y Guillelmo de Croy nuestros procuradores porquanto el dicho maestre Juan le Sauvaige era falecido y passado desta vida presente con el dicho Alvaro da Costa enbaxador y procurador dei dicho serenissimo y muy escelente rey de Portogal nuestro hermano e tyo fue fecha una adicion y declaracion de la sobre- dicha capitulacion el tenor de la qual es este que se segue. Lo que se ha de declarar y emendar en la capitulacion que esta fecha sobre el casamiento dei seflor rey de Portogal y de la saftora ynfanta dona Lionor es lo seguyente. El capitulo decimo que dize que el seflor rey de Portogal dara a la seflora infanta dofla Lionor las tierras que agora tiene la seflora reyna dofla Lionor su hermana luego en vacando se entienda y declare en esta manera conviene a saber que se las dara con todo aquello que la dicha seflora reyna de las dichas tierras agora possee y entretanto que las dichas tierras no vacaren sea Obligado el dicho seflor rey de Portogal y sus herederos y sucessores de dar a la dicha seflora ynfanta dofla Lionor para la governacion y sustentation de su persona y casa quinze mill doblas castellanas en cada un afio fasta que vaquen y vengan a su poder y sy porventura las dichas tierras al presente o despues de venidas a su poder no valieren las dichas quinze mill doblas en tal caso el dicho seflor rey de Portogal y sus herederos y sucessores sean obligados de las complir en manera que la dicha seflora ynfanta haya e reclba por toda su vida en cada un afio las dichas quinze mill doblas contando en ellas lo que las dichas tierras valieren y rentaren. El capitulo undécimo luego seguyente que dize que el dicho seflor rey de Portogal dexara por su falecimiento para el 62
fijo mayor que del y de la dicha seftora ynfante nacyere ochocientas mill doblas castellanas etc. se declare y entienda en esta manera conviene a saber que fasta la edad de los diez y seis aftos en que las dichas doblas se han de ser pagadas seran obligados los herederos y sucessores del dicho seflor rey de Portogal de le criar y alimentar honradamente a su costa y despesa sin demdnucion alguna de la dicha suma de las ochocientas mill doblas y faleciendo el dicho fijo mayor sin herederos que del decendieren vernan y quedaran las dichas ochocientas mill doblas al hermano mayor despues del que estonces sera del mismo matrimonio primogénita y se le paga ran en los quatro anos y en la manera con- tenida en el dicho capitulo. E sy del dicho matrimonio no quedare otro fijo varon y huviere fijas verna y dar se a a la fija mayor la metad de la dicha soma que seran quatrocientas mill doblas que se pagaran en la mesma manera. E en caso que del dicho matrimonio no sea nacldo fijo varon y huviere fija o fijas quedaran y dar se an a la fija mayor dozientas mill doblas que seran pagadas como dicho es. A. cardenalis d'Ertusensis. G. de Croy. Alvaro da Costa. Las quales capitulacion y adicion y declaracion aqui ynsertas y asentadas de palabra a palabra vistas y entendidas por nos aprobamos loamos ratificamos otorgamos y confirmamos y prometemos y juramos a Nuestro Seflor Dios y a Su Santa Cruz y a los Santos quatro Evan- gelios por nuestras manos corporalmente tocados. Presente los dichos muy reverendo cardenal y Guillelmo de Croy (i) nuestras procuradores y el dicho Alvaro da Costa que fazemos que la dicha ynfanta dofla Lionor nuestra hermana case con el dicho sere- níssimo rey de Portogal nuestro hermano e tyo e que compliremos manternemos y guardaremos esta dicha escritura de capitulacion y todas las cosas en ella contenidas y cada una delias conviene a saber aquellas que nos por virtud de la dicha capitulacion somos tenidos y obligados de complir y guardar a buena fe y sin mal engafio sin arte y sin cautella alguna por nos y nuestros herederos y sucessores so las clasulas pactos obligaciones vínculos e renunciaciones en esta dicha capitulacion contenidas. E asy mismo juro la dicha ynfanta dofla Lionor nuestra hermana presente los sobredichos de se casar con el dicho sereníssimo rey de Portogal nuestro hermano e tyo y por certenidad corroboracion y con- validacion de todo lo susodicho mandamos fazer esta nuestra carta y daria al dicho Alvaro da Costa para la enviar al dicho sereníssimo e muy eccelente rey de Portogal nuestro hermano e tyo firmada por nos y sellada con el sello de nuestras armas. Dada en la cibdad de Saragoça a diez dias dei mes de julio dei afio dei nacimiento de Nuestro Seflor Jhesu Christo de mill quinlentos e diez e ocho anos Yo El Rey 63
Yo Cristoval de Barroso secretario del rey de Castilla de Leon de Aragon etc. my sobrano sefior la fiz escribir por su mandado. (Lugar do selo de lacre) (R. C.) 4143. XVII, 4-8 — Minuta do contrato de casamento e dote que o conde de Marialva deu ao infante D. Fernando pelo casamento com D. Guiomar Coutinho, sua filha. Coruche, 1519, Maio, 12. — Papel. 4 fo- lhas. Bom estado. 4144. XVII, 4-9 — Carta de el-rei D. Manuel pela qual confirmou à rainha D. Leonor, sua irmã, as vilas de Aldeia Galega e Aldeia Ga- vinha. Setúbal, 1496, Março, 24 — Pergaminho. Bom estado. 4145. XVII, 4-10 — Contrato de casamento do príncipe D. João, filho de el-rei D. Afonso V, com a infanta D. Leonor. Lisboa, 1474, Setembro, 16. — Pergaminho. Bom estado. 4146. XVII, 4-11 — Processo por causa de uma bula do Papa Pio II, pela qual mandara a todos os clérigos de Ordens Menores de Portugal que trouxessem hábito e tonsura. Abrantes, 1461, Outubro, 13. — Perga- minho. Bom estado. Selo pendente. 4147. XVII, 4-12 — Carta (traslado da) de segurança de arrás à rainha D. Isabel, filha de el-rei D. Sancho de Castela, e mulher de D. Jaime, rei de Aragão. Logronho, 1293, Agosto, 21. — Pergaminho. Mau estado. Este es traslado fielment sacado de una carta scripta en pargamino de cuero seellada con un seello colgado de piorno el qual era redondo e estava en medio de la una parte ymagen de rey Coronado en su siella assentado e tenie a la mano derecha una verga e en cima delia una cruzeta e commo flor de cada parte e en la otra mano tenie commo figura de maçana e una cruzeta sobr'ella e en derredor dei estavan letras scriptas en esta guisa Sancti Jacobi Dei gracia regis Aragonum Sicilie et de la otra parte deste seello estava una senal de escudo que avya una cruz por medio e en el seiiale de quatro cabeças de ombres. Las dos sobre los braços de la cruz e las otras dos so ellos. E sobr'el escudo estava una cruzeta con dos puntos de cada parte com letras que se siguien scriptas en derredor que dizien assi Majoricarum e Valencie ac comitis Barchinone. El tenor de la dicha carta dizie assi. Sepan quantos esta carta vieren commo nos don Jaymes por la gracia de Dios rey de Aragon de Sicilia de Mayorcas de Valencia e conde de Barcilona otorgamos e prometemos a vos el muy noble e mucho onrrado e muy poderoso nuestro suegro don Sancho por la gracia de Dios rey de Castiella de Toledo de Leon de Gallizya de Sevilla de Cordova de 64
Murcia de Jahen del Algarbe e sefior de Molina e nuestra suegra e nuestra muger muy noble e mucho onrrada dofia Maria reyna de los sobredichos vuestrcs regnos e sefiora de Molina que en todos los dias de nuestra muger e vuestra fija dofia Ysabel reyna de Aragon e de Secilia que non podamos con otra casar nin casemos e que el fijo e baron que delia ovyeremos herede todos los nuestros regnos e que fagamos jurar a nuestros hermanos el inffant don Fedric (?) e ai inffant don Pedro e a los ricos ombres e cavalleros e concejos de nuestra tierra tambien dei nuestro sefiorio de Aragon commo de Catalofia o a la mayor partida dellos que si ovyeremos en la dicha vuestra fija dona Ysabel fijo varon que lo ayan despues de nuestros dias por rey e por sefior segunt es costumbre de nuestra tierra que lo juren por rey e non a otro ninguno e quel entreguen los castiellos e las otras fortalezas que por nos tovyeren ai tiempo que finaremos. E si pera ventura sin fijo varon que delia ovyessemos finássemos e ovyeremos delia fija que fagamos a los dichos nuestros hermanos e ricos ombres e cavalleros e concejos o a la mayor partida dellos jurar que despues de nuestros dias la ayan por su reyna e por su sefiora los de Aragon e de Catalofia e non a otra perssona ninguna et quel entreguen todos los castielos e fortalezas que por nos tovyeren al tiempo de nuestra fin salvo si de otra muger legitima que tomássemos despues de los dias de la sobredicha reyna dofia Ysabel ovyessemos fijo varon. Et si tal fijo ovyeremos e de la dicha reyna dofia Ysabel fija ovyessemos que despues de los dias de la reyna su madre otorgamos que ella aya e tenga todas las villas e lugares e términos e rentas que avemos dado fasta aqui e dieremos daqui adelante en arras o en donacion o en otra manera qualquier a nuestra muger la sobredicha reyfia dofia Ysabel e que tenga ende todo el sefiorio e las rentas segunt que lo nos ovyeremos dado a la reyna sobredicha fasta que la dicha fija nuestra ovyessemos encimada. Et otorgamos que por los lugares e derechos que por sus arras prometiemos a vos e a ella de le dar e los tiene nuestra madre la reyna dofia Costança quel diemos por ende en el regno de Aragon Calataud con sus aldeas e términos e pertinencias e derechos et en el regno de Valencia Algezyra e Moriella e Muruyedro e Valdayora con todos sus castiellos e términos c rentas e derechos e pertenencias et en la tabla de la cibdat sobredicha de Valencia treynta mil sueldos de reales et en el nuestro sefiorio de Catalofia Cervera con todos sus términos e rentas e derechos porque fasta aqui non le diemos las rentas e los derechos e el sefiorio de los lugares que a la reyna nuestra madre la sobredicha fueron dados por sus arrais que damos a vos los sobredichos rey don Sancho e reyfia dofia Maria en nombre de nuestra fija reyna dofia Ysabel nuestra muger e a ella seyendo presente las dichas villas e lugares e rentas e derechos con sus términos e sefiorios por sus arras e por sus dotes. Et demas damos en arras e en donacion a vos por la dicha vuestra fija ella seyendo presente las albuheras de Valencia con sus salinas e 65 5
con todos sus derechos que an e aver devan et todas las cosas sobre- dichas et el sefiorio que y avemos e cada una delias et las rentas e derechos de las cosas sobredlchas damos a vos sobredicho rey don Sancho e reyna dória Maria en nombre de la dlcha vuestra flja e nuestra muger reyna dofia Ysabel e a ella seyendo presente todas las dichas villas e lugares e el sefiorio que en ellas avemos e aver devemos e las rentas e derechos que delias devyemos aver et damos vos lo todo por arras e por donacion pera la dlcha reyna dofia Ysabel muger nuestra e a ella mlsma seyendo presente et por otra manera qualquier porque mejor e mas complidament lo pueda todo aver pera su camara e pera mante- nencla de su casa assi commo a muger nuestra. Et otorgamos e prometemos vos de non tomar nin de fazer tomar en las villas e lugares sobredichos pera nos fonssadera nin pedido nln pecho nlnguno e queremos e mandamos e otorgamos que lo ayades vos dofia Ysabel nuestra muger reyna sobredicha o quien vos mandardes. Et otrossi otorgamos e queremos que si nos sobredicho rey don Jaymes finaremos ante que vos nuestra muger reyna dofia Ysabel con fijos que de nos ayades o sin ellos que flnquen pera vos las villas e los lugares sobredichos e el sefiorio e las rentas dellos en toda la vuestra vida. Et otorgamos e prometemos a vos rey don Sancho e reyna dofia Maria los sobredichos que dei dia de Natividat primero que vlene en la era desta carta fasta dos afios complidos que atendemos a la sobredicha reyna nuestra muger assl que non passemos a ella carnal- ment mas que finque virgen fasta los dos afios sobredichos. Et pera aguardar e complir todas las cosas sobredlchas e cada una delias e non venlr por nos nin por otro contra ellas en ninguna manera juramos sobre la Cruz e los Santos Evangelios de nuestras manos tanjidos corporalment e fazemos a vos sobredicho rey don Sancho omenage de manos e de boca de guardar todas las cosas sobredlchas e de non venlr contra ellas en ninguna manera daqui adelante e que fagamos jurar todos los ricos ombres e cavalleros e concejos de nuestra tierra o a la mayor partida dellos tanbien de Aragon commo de Cata- lona e fazer omenage que si pera ventura non lo guardasemos e non conpliessemos todas las cosas sobredichas o qualquier delias o passás- semos o minguássemos alguna delias que todos elles e cada uno por si sean contra nos e nos fagan guerra de los castielos que tovieren de nos e de los lugares de nuestra tierra e de las sus heredades que ayuden a vos sobredicho rey don Sancho en nombre de la dicha dofia Ysabel flja vuestra e muger nuestra acalonnarnos lo. Et que en este caso se desnaturen de nos e si lo non fizieren lo que dicho es que sean por ello traydores a fuero de Aragon e Bayres a costumbre de Catalofia assi commo quien mata a su sefior o trae castiello e que non se puedan salvar por sus manos nen por agenas. Et si nos passaremos contra lo que dicho es en ninguna manera o non lo complieremos que cayamos en esta misma pena e que nos sobredicho rey don Sancho non seades 66
tenudo de complir nin de guardar nin de tener ninguna de las posturas que connosco avedes nln los ricos ombres de vuestro sesftorio nin los que tienen los castiellos de las fieldades non sean tenudes al omenagen que nos fizieren e que sean del quitos. Et sobre todas las cosas sobredichas e cada una delias renunciamos a todas las leyes e derechos ecclesiasticos e seglares e fueros e costum- bres de que contra esto nos pudiessemos ajudar en ninguna manera e partimos nos de todo as si que maguer lo queramos razonar que non seamos oydo sobr'ello nin nos vala daqui adelante. Et porque todas las cosas sobredichas e cada ima delias sean firmes e non vengan en dubda mandamos fazer esta carta e seellar con nuestro seello de piorno veynte e un dia de agosto era de mil ccc e treynta e un alios. Et por mayor firmedunbre nos el rey don Jaymes sobredicho otor- gamos quanto en esta carta dize e escrive en ella nuestro nombre con nuestra mano. Fecha carta dentro en la villa de Logrofio en el dia e era sobre- dichas en el afio de Nuestro Seflor mil e dozientos e novaenta e tres aflos. Nos el rey don Jaime E yo Domingos Ximenez notário publico en la corte e en los otros lugares del seflorio del muy noble sobredicho sefior rey don Sancho vi e ley la sobredicha carta e trasladela palabra por palabra aqui en esta en que fiz este mio acostumbrado signo (Lugar do sinal público) en testemonyo. (R. C.) 4148. XVn, 4-13 — Carta pela qual constava que D. Filipe, duque de Borgonha, recebera certa quantia que el-rei de Portugal lhe era obri- gado a pagar pelo casamento com D. IsabeL Hisdmo, 1431, Maio, 14. — Pergaminho. Bom estado. Philippus Dei gracia Burgundie Lotharingie Brabancie et Limburgie dux Flandrie Arthesii Burgundie palatinus et Namurci comes Sacrique Imperii marchio dominus de Salmi3 et de Machlinia. Univer8is presentes literas inspecturis notum faclmus et confitemur nos recepisse ab excellentissimo et potentíssimo príncipe Portugalle Algarbiique rege et domino Cepte domino et patre nostro precarisslmo per Pet rum Johannis factorem seu negoclatorem Brugis pro ipso domino rege sommam viginti unius milium coronarum pro residuo perfectione ac complemento solutionis centum quinquaginta quatuor milium corona- rum quas idem dominus rex per tractatum matrimonii de nobis et Elizabeth ejus infantissa cônjuge nostra dilectissima nobis certis terminis et forma in hujusmodi tractatu declaratis solvere vel solvi facere tene- batur de quaquidem viginti unius milium coronarum somma et de ipsis centum quinquaginta quatuor mllibus coronis quas prius in centum 67
milibus sub alils duabus Uteris nostris postmodum vero in triginta tribus milibus sub aliis eciam nostris Uteris nunc autem in predictis viginti uno mille coronis integraUter recepimus videUcet pro quaUbet corona quatuor soUdos unum denarium grossorum qui ad presens fabri- cantur fiunt et cursum habent in moneta et patria nostra Flandrie contentamur et pro satisfactis ac debite solutis nos tenemus prefatum- que dominum regem et ceteros quibus ex hoc quictantia spectat et debetur quictamus plenarie de eisdem promictentes bona fide ipsos ac eorum singulos de premissa centum quinquaginta quatuor milium somma coro- narum quietos et expeditos habere et tenere haberique ac teneri facere ab omnibus quorum interest aut intererit in futurum. Ceterum cum ali- quibus obstantibus impedimentis antedicta centum quinquaginta quatuor milium coronarum somma minime soluta fuerit ut per memoratum trac- tatum solvi debebat. Placet tamen nobis et promictimus bona fide penas ob hoc exortas acquisitas nobisque debitas quod per tractatum sepe- dictum sunt de centum milibus coronis auri non petere nec exigere ymo penas easdem graciose remictimus ac pro remissis et omnimode quictatis habemus. Itaquod per nos aut per aUos quoscunque non possint aliquo tempore peti postulari seu exigi quomodolibet. Datum in testimonium hujus rei sub nostro secreti sigillo in majoris absencia in villa nostra de Hisdmo xiiij die mensis Maii. Anno Domini millesimo quadringentesimo tricesimo primo. Per dominum ducem. Chapius (A. E.) 4149. XVII, 4-14 — Carta (traslado da) pela qual el-rei D. Pedro de Aragão obrigou, entre outros, o Castelo de Monte Esquivo e o Castelo Novo com seus termos à rainha D. Leonor, sua mulher. 1347, Janeiro, 7. — Pergaminho. Bom estado. Noverint universi quod anno Domini millesimo trecentesimo quadra- gésimo septimo die intitulata tertio idus Januarii. Cum illustrissimus ac magniflcus princeps et dominus domnus Petrus Del gratia rex Aragonum Valentie Mayorice Sardiniae et Corsicae comes- que Barchinone Rossilionis et Ceritaniae specialiter obligasset inter alia Villam Francham [ ] cum suis terminis terratoriis et pertinenciis unl- versis illustri et excellentessime domine domne Alienore regine Aragonum conjugi sue carissime et illustribus dominis regi et regine Portugalie suis parentibus ac aliis quorum interessei pro restituenda dote jamdicte domine regine Aragonum in casu restitutionis prout hec constat per publicum instrumentum receptum per me notarium infrascriptum et inferius denotatum et ad mandatum expressum ipsius domini regis universitas dicti loci Ville Framche [ ] constituisset suos sindicos et 68
papiream clausam et sigillatam in dorsso sigillo comuni dicti domini regis cere rubei coloris duxerit dirigendam sub hac forma. Petru8 Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanie fidelibus suis juratis et probis hominibus universitatis Ville Franche [ ]. Salutem et gra- tiam. Cum in tratu felicis matrimonii inter nos et illustrem Alienorem reglnam Aragonum consortem nostram carissimam celebrati inter alia fuerit convertum et in pactum deductum quod pro securitate dotis ipsius regine in casu videlicet restituende dotis obligemus regine jam- dicte villam predictam itaquod eidem vel suo procuratori fiat juramentum et homagium deparendo et obediendo eidem usquequo sibi satisfactam esset in dote premissa adveniente casu restitutionis dotis predicte. Propte- rea volumus et vobis dicimus et mandamus expresse quatinus visis pre- sentibus ordinetis et constituatis síndicos et procuratores vestros cum pleno posse juxta formam quam vobis mitimus presentibus interclusam qui in dicta villa cum sindicatu predicto inffalibiliter die veneris futura proxime sint nobiscum et hoc cum periculum sit in mora nobisque valde necessa- rium existat nullatenus immutetis seu eciam retardetis. Datum Barchionie sexto decimo Kalendas Januarii anno Domini millesimo trecentesimo quadragésimo septimo. Et cum dicti jurati et probi homines et universitas dicte ville super hiis que in predicta litera regia continentur minime procesissent. Et propterea dictus dominus rex dictis juratis et probis hominibus univer- sitati Ville Franche duas literas transmisisset quarum series dinoscitur esse talis. Noverint Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanie fidelibus nostris juratis et probis hominibus universitatis Ville Franche [ ]. Salutem et gratiam. Licet pridem vobis mandavimus ut pro facienda securitate dotis lllustris Elienorls regine Aragonum consortis nostre carissime constitue- ritis síndicos et procuratores nostros qui in dicta villa adessent cum pleno posse juxta formam sindicatus quern nobis misimus ordinatum ut in alia litera nostra datam Barchinone xvj° kalendas Januarii anno Domini millesimo trecentesimo quadragésimo septimo continetur attamen volu- mus et vobis mandamus quatinus dictos síndicos apud civitatem Bar- chinonem ubi remanere intendimus pro curils celebrandis incontinent! visis presentibus transmltatis cum sindicatu predicto quern vobis misimus ut preffertur. Datum Barchinone. Quinto decimo kalendas Januarii anno Domini millesimo ccc° xl vij° [ ] Petrus Dei gTatia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchlnonis Rossillionis et Ceri- tanie fidelibus suis juratis et probis hominibus universitatis Ville Franche [......]. Salutem et gratiam. Jam iterato vobis scripsimus ut pro- 70
securitate dotis illustris Elionoris regine Aragonum consortia nostre caris- sime quam firmare habemus inter alia supra dicta villa ad nostram presentiam miteretis síndicos vestros cum pleno posse firmandi ea que essent necessária juxta formam sindicatus quern vobis misimus ordina- tum super quo plurimum admiramur quia dictos vestros síndicos ad nos minime transmisistis. Quare cum predicta multa expediantur per nos fieri et compleri ideo vobis expresse dicimus et mandamus quatinus incon- tinent! visis presentibus constitutis per nos dictis sindicis et procurato- ribus vestris eosdem ad nos mitatis cum sufficienti posse faciendi et firmandi ea que in sindicatu quern in aliis nostris Uteris interclusum vobis misimus continentur. Et in hoc tarditatem aiiquam minime ponatis cum mora sit nobis dampnum et periculum allatura. Datum Barchinone decimo kalendas Januarii anno Domini M" CCC" xl vij° [ ]. Idcirco ipsa universitas Ville Franche more solito congregata ad vocem Jacobi de Ortis preconis et sagionis bajuli ville prefacte et ad sonum tube sive de anaffille in ecclesia parrochiali Beate Marie dlcte ville ubi consilia dicte ville multociens explicantur presente ibidem et consentlente venerabili Valantino de Petra bajulo dicte ville pro domino rege constituit creavit et ordinavit procuratores et sindicos dicte univer- sitatis venerabiles Romeum Scoffeti et Nicholaum de Salleforis habita- tores ville ejusdem absentes tanquam presentes ad comparendum coram dicto illustrissimo et magnifico princepe et domino domno Petro Dei gratia rege memorato pretextu dictarum literarum per ipsum dominum regem dictis fideUbus suis juratls et probis hominibus et unlversitati viUe preffate missarum in quibus ut ex forma earum continetur quod ordinarentur et constituerentur per dictos juratos et probos homines et universitatem dicte ville sindici et procuratores ejusdem cum pleno posse qui essent cum dicto domino rege pro prestando et faciendo juramento et homagio illustrissime domine Elienori Dei gratia regine Aragonum consorti sue pro securitate dotis ipsius regine in casu videlicet quo resti- tutio dotis locum haberet prout in ipsis Utteris largius expressantur. Dans speciaUter et expresse concedens ipsa universitas dictis sindicis seu pro- curatoribus dicte universitatis super premissis totum locum dicte universi- tatis itaquod loco universitatis ejusdem ville possint juramentum et homa- gium suppradictum prestare et facere recepta prius ab eodem domino rege absolutione a juramento et homagio quibus sibi tenetur in casu quo dicte dotis restitutio locum haberet et bona dicte universitatis pro pre- missis et adverssus premissa obligare et omnia alia in predictis et circa predicta facere quecunque procuratores et sindici legitime constituti facere possent et debent et que dicta universitas et singulares de eadem facere possent si personaliter interessent et que ad expeditionem negocii antedicti juxta voluntatem et mandatum dicti domini regis fuerint facienda tradens et concedens dicta universitas dictis sindicis in hiis plena rie vices dicte universitatis ac liberam et generalem administracionem in predictis concedendo promitens ipsa universitas ratum gratum et fir- 71
mum habere perpetuo qulcquid per ip«os síndicos super predictis actum fuerit sive gestum ac etlam obligatu et nullo tempore dicta unlversitas revocare sub bonorum dicte universltatis omnium ypotheca. Ad hec nos Valantinus de Petra bajulus Ville Franche pro domino rege attendentes dictum sindicatum ut pote ex causis justis videlicet pro dictis mandatis regiis adimplendis in nostri presencia fuisse factum ipsi sindicatui robur et auctoritatem nostram pariter impendimus et decretum quod fuit actum in dicta ecclesia Beate Marie die lune que est pridie kalendas Januarii anno Domini millesimo ccc" xl vij presentibus testibus Benegario Urgelli Marcho Vich Francisco Cartres presbiteris Bartholomeo lavrador et Guillelmo Busquen. Signum Valantini de Petra bajuli memorati qui predictis consentimus et hec laudamus et firmamus. Signum Valantini de Petra bajuli Ville Franche pro domino rege qui huic sindicatui et pro- curation! per dictam universitatem ex causis veriis et legitimis in nostri presentia ut predicitur factis ex parte dicti domini regis et auctoritate officii quo fungimur in hac parte auctoritatem nostram impendimus pariter et decretum hie appositum seu appositam per manum mei Fran- cisci de Ulmo regia auctoritate notarii ac regentis scribaniae Curie dicti venerabilis bajuli pro venerabili Nicholao de Salleforis notário dicte scribanie in cujus manu et posse dictus venerabilis bajulus hanc firmam fecit die Mercurii intitulata quarto nonas Januarii anno Domini M" CCC" xl vij presentibus testibus discretis Bertholomeo Plana et Peritono Goleti jurisperitis et Benegario Ferran notário habitatoribus dicte Ville et ideo ego dictus Francischus notarius et regens scribaniae predictae hoc scripsi et hoc sig (lugar do sinal) num meum hie apposui cum suppra posito in tertia linea hujus auctoritatis ubi dicitur dictus sig(lugar do sinal) um Benegarii Ferrand! scriptoris jurati scribanie Ville Franchie qui predictis rogatus una cum testibus prelibatis interffuit et hoc scripsit. Signum (lugar do sinal) Mathei Moratonis notarii publici Ville Franche auctoritate venerabilis Benegarii de Papiolo archidiaconi [ ] qui hec scribi fecit et clausit cum raso et emendato in undécima linea ubi corrl- gitur ideo nobis expresse dicimus et alibi in eadem linea ubi scribitur tis et cum supraposito in xii' linea ubi continetur posse et de mandato prefate domine regine fuit jam dictis sindicis explicatum et lectum spe- ciose instrumentum obligationis predicte cujus instrumentl tenor noscitur esse talis. Nos Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinonis Rossilionis et Cerltanie attendentes tempore contratus felicis matrimonii inter nos et vos illustrem Alienoram reginam Aragonum conjugem nostram carissimam fuisse nobis pro- missas in dotem vestram quinquaginta mil libras Barchinones et sic justum quod pro ipsa dote in casu restitutionis vobis et illis quorum interest seu interesse poterit fiat obligatio specialis. Idcirco pro secura- tione saniori dicte dotis dictarum quinquaginta millia librarum Barchinonis gratis sponte et ex certa sciencia cum hoc present! publico instrumento 72
Impenpetuum valituro obligamus vobls dicte regine presenti et reciplenti et vestris speciallter castrum de Monte Squivo castrum de Corsedino et cast rum Novum cum eorum terminis in comitatu predicto Rossillionis necnon Villam Francham [ ] et Vlllam Cervarie de Urgello in Catha- lonia cum earum terminis et eciam civitatem Turolii cum suis aldeis et terminis in regno Aragonie et castrum sive fortalicium dumtaxat loci de Morella in regno Valencie sub hac videlicet forma quod si contingerit nos premori quod absit sine liberis ex nobis et vobis pariter procreatis seu prole eciam remanente quicquid de dicta dote per nos receptum fuerit seu alios loco nostri vobis dicte regine et cui vel quibus volueritis resti- tuatur integre et complete infra tres annos contínuos et próximos subse- quentes postquam locum habuerit restitucio antedicta in quibusquidem tribus annis includatur et comprehendatur tempus quodcunque a jure introductum et concessum super dotibus restituendis. Verum si vos memo- ratam reginam mori contigerit prole quod absit ex ambobus genita non extante ac testamento per vos minime ordinato quicquid receptum et habitum fuerit de dicta dote promitimus nomine nostro et successo- rum nostrorum reddere parentibus vestris si extent aut successoribus eorumdem seu illis qui de jure debebunt succedere in eadem inffra tempus superius expressatum. Ceterum si vos dictam reginam mori contigerit ante vel post nos abintestate prole ex ambobus genita remanente promi- timus dictam dotem reddere dicte proli in qua masculis si extet preferatur legitima prole feminea salva semper remanente. Sane si vos dictam reginam mori contingerit prole ex ambobus genita remanente aut non remanente condito testamento promittimus per nos et successores nostros vobis jamdicte regine et notário inffrascripto nomine illorum quorum interest aut interesse potest vel poterit legitime stipulanti et recipient! quod nos complebimus aut compleri faciemus de dote que recepta fuerit ordinationem seu testamentum per vos faciendum salva tamen remanente et reservata legitima pertinenti proli superstiti antedicte in quibus casibus volumus ac vobis dicte regine presenti et notário inffrascripto quo supe- rius nomine stipulanti et recipient! promitimus dotem receptam restituere inffradictos tres annos aut illis quorum Interest ut superius continetur. Quod nisi faceremus vos dicta regina si nos premori contigerit aut vestri successores si ad mortem nos precesseritis prole legitima non extante et nullo condito testamento vel ill! qui in dote recepta succedere debebunt si cum testamento vel sine decesseritis habeatis ut teneatis predicts castra civitatem aldeas et villas superius nominatas quequidem castra civitatem aldeas et villas vobis incontinenti elapsis dictis tribus annis mandamus et volumus ac solemniter promitimus vobis vel aliis quorum intererit ut superius est dictum et expressum tradi per vos et illos possi- dendas tantum et tamdiu donee dos recepta cum dampnis et interesse fuerit integTiter restituía et possitis inde plene et libere facere quod sit juris et ad majorem et uberiorem cautelam et firmitatem promissorum volumus et promitimus vobis dicte regine et notário infrascripto nomine 75
quo supra stlpulanti et recipienti ac specialiter convenimus quod alcaydi custodes seu castellani dlctorum castrorum et homines dictarum civitatls aldearum et villarum et singularum earumdem facient vobis dicte regine et predictis parentibus vestns seu eorum procuratori homagium et fide- litatem prestent aut cui vel quibus volueritis seu voluerint loco vestri et se faciant homines et vassallos vestros et suos pro dictis castris civitate aldeis et villis vobis et vestris pro dicta dote recepta specialiter obligatis in casu quo ut premititur restituenda existat. Nosque ipsos absolvemos et quittos faciemus ab omni naturalite obligacione homagio et fidelitate quibus nobis teneantur comuniter vel divisim in casu superius expressato. Volumus insuper quod dicti castellani sive alcaydi dictorum castrorum et homines dictarum civitatis aldearum et villarum promitant et jurent ad Sancta Dei Evangelia tenere servare et complere omnes et singulas con- ditiones superius expressatas et tradere et deliberare ac esxpedire vobis dicte regine seu parentibus vestris aut illis quibus tradenda essent dicta castra civitates aldeae et villae in casibus supradictis si dicta dos recepta inffra dictum tempus non fuerit restituía quequidem castra civitatem aldeas et villas ipsas vos dicta regina seu illi qui in dicta dote recepta debebunt succedere in casibus antedictis teneatis et possidetis tantum et tamdiu donee dos recepta cum dampnis et interesse fuerit integriter restituía et faclatis inde quod de jure fuerit faciendum. Verum si dicti alcaydi die to rum castrorum se aliqui ex elsdem in casu predicto non restituerent vel traderent dicta castra vobis dicte regine aut ill! vel illis qui in dicta dote deberent succedere casibus antedictis quod ipsi alcaydi vel 1111 eorum qui dicta castra contradicerent tradere deliberare et expedire vobis et aliis predictis remaneant proditores manifest!ssimi ipso facto. Verumtamen si forssan aliquis vel aliqui de dictis alcaydis morerentur aut talla crimina comiterent quibus punirentur ad mortis supplicium vel exilium aut ad aliam penam per quam opporteret eos dlmitere ipsa castra vel alias per nos mutarentur In lllo casu ponantur in dictis castris alii alcaydi bonl et sufficientes per nos loco illorum quiquidem alcaydi faciant homagium et sacramentum fidelitatis vobis dicte regine et aliis predictis vel cui volueritis et voluerint de dictis castris restituendis in dictis casibus prout per eorum predecessores factum fuerit et ut superius continetur. Volumus insuper quod nunquam alcaydi prefati dimitant castra predicts quin prius a successoribus suis alcaydis fuerint prestita similia homagia et sacramenta dicti vero alcaydi habeant et recipiant sufficiencia salaria pro custodia seu retinentia dictorum castrorum que salaria nos de nostro proprio solvere habemus. Promitimus in super vobis dicte regine present! et vobis venerabili in Christo patri Alffonso Dei gratia Elborensi episcopo ac religioso viro Roderico Johanis maglstro ordinis militie Jhesu Christi in Portugalie Alfonso Novaes et Laurentio Martini de Avalaal multibus procuratoribus ilustrium regis et regine Portugalie parentum vestrorum dicte regine et notário inffrascripto nomine quo suppra stipulant et recipient quod si vos dictam reginam aut vestros succedere debentes in n
dicta dote recepta casibus antedictis contingeret In recuperatlone dicto- rum castrorum civitatis aldearum et villarum seu alicujus ex eis sumptus aut missiones aliquas facere seu dampna vel interesse eciam sustinere transacto tempore quo vobis seu illis essent restituenda ipsa castra civitas aldeae et vllle omnes predictos sumptus missiones dampna et interesse emendabimus et restituemus ac integriter persolvemus vobis aut illis vel illi quibus vel cui ipsa satisfactio emenda seu solutio pertineat casibus supradictis. Et promittimus vobis dicte regine et notário inffrascripto nomine quo supra stlpulanti et recipient! de certa scientia solemniter et expresse quod si forsan aUquid dubium appareret quo predicta castra civitas aldee et ville seu aliqua ex eis non possent dicta ratione obligari nos loco et in compenssationem illorum alia castra et loca nostra obliga- bimus tot et tanta que sufficiant pingue ad obligatlonem eandem. Vobis nichilominus concedentes per validam et firmam stipulacionem quod si aliqua castra nostra que quavis ratione obligata tenentur per cessum vel decessum reginarum vel aliorum ilia tenentium aut alias liberarentur ab obllgacione eademque quod dicta obligatio dicte restitutionis dotis mutaretur in illis fieret sub modis et formis superius expressatis ad solam et simplicem requisitionem vestram seu illorum quorum intererit si eandem obligationem in illis volueritis transportar!. Necnon promiti- mus per firmam et validam stipulationem vobis dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipulantl et recipienti quod si predicta castra civitas aldeae et ville vobis pro restitutione dotis recepte ut pre- mitltur obligate aut aliqua earumdem amiterentur sine culpa vestri vel vestrorum quod nos loco illorum alia castra et loca nostra obligabimus specialiter pro predictis juxta formam predictam bene valência et sufficiencia ad predictam. Intendimus tamen et nobis retinemus expresse quod illi alcaydl quibus pro dicta dote recepta restituenda tradentur dicta castra pro vobis dicta regina seu illis qui succedere debebunt in ipsa dote casibus superius expressatis faciant nobis homagium et sacramentum fidelitatis aut heredi nostri in dicto regno et se faciant homines nostros et vassallos proprios pro dlctis castris restituendis et reddendis nobis aut dicto heredi et successori nostro mox cum dicta dos recepta fuerit inte- griter persoluta in quo casu [ ] ab omni naturalitate homagio sacra- mento et fidelitate quibus vobis dicte regine seu cuivis alii conjunction vel divisim modo allquo tenerentur. Quiquidem alcaydl jurent ad Sancta Dei Evangelia pacta et conditiones presentes servare invlolabiliter et dicta castra reddere et restltuere nobis aut heredi nostro predicto dote recepta prius ut premittitur restituta quod si non facerent ipsi alcaydi proditores remaneant manifesti. Sane si aliqui dictorum alcaydorum morerentur aut talia crimina comitterent quibus ad mortem aut exilium essent comdepnandi in ipso casu alii alcaydi reponantur in dictis castris loco Illorum per vos dictam reginam seu alios qui in dicta dote recepta succederent qui alcaydi faciant homagium et fidelitatis sacramentum quod ipsa castra nobis aut nostro heredi restituent mox turn dicta dos 75
recepta fuerit restituía prout per suos predecessores in custodia seu retinencia dictorum castrorum factum fuerit ut superius continetur alias quod remanerent proditionis manifeste macula diffamati. Dicti vero alcaydi habeant et recipiant similia salaria seu retinencias quas recipient alcaydi qui ad dictorum castrorum custodiam antea fuerint ordinati. Verum si nos aut heredem nostrum contigeret in recuperatione dictorum castrorum seu alicujus ex eis dicto casu superius vel missiones facere dampna aut interesse aliqua sustinere dieta dote recepta ut premictitur restituta vos dieta regina et vestri successores in dieta dote ipsas missio- nes sumptus dampna et interesse nobis aut dicto nostro heredl solvere resarcire et emendare teneamini integriter et complete. Et ad majorem firmitatem omnium premissorum tactis nostris manibus Sanctis quatuor Dei Evangeliis juramus per Deum et ipsa et promitimus nomine nostro et successorum nostrorum predicts omnia attendere servare et complere in posse notarii inffrascripti nomine omnium illorum quorum interest vel interesse poterit legitime stipulanti et recipient! ut superius continentur. De quibus omnibus nos Petrus rex Aragonum predictus tria mandavimus fieri publica consimilia instrumenta bulla nostra plúmbea comunita unum videlicet penes nostram curiam aliud penes vos dictam reginam et aliud penes nuntios et procuratores illustrlum regis et regine Portugalie ad nos missos remanenda ad memoriam retinendam. Que fuerunt fecta in palacio régio Barchinone undécimo kalendas Januarii anno Domini millesimo trecentesimo quadragésimo septimo. Signum (lugar do sinal) Petri Dei gratia regis Aragonum Valencie Marjorcice Sardinie et Corsice comitisque Barchinonis Rossilionis et Ceritanie qui predicta omnia laudamus juramus et firmamus. Testes sunt qui presentes fuerunt venerabilis in Christo Pater Hugo Vicencii episcopus Luppus de Gorrea Petrus Guillelmi de Stagno Boso milites Rodericus Didaci miles et Johanes Ferdinand! munionis legum doctores consiliarii memorati domini regis Aragonum. Signum (lugar do sinal) mel Raymundi Maranges scriptoris memorati domini regis Aragonum et notarii publici per totam terram et domlnationem suam qui ipsius mandato et auctorltate predictis omnibus interffui et habet scribi feci et clausi cum rasis etc. Quo quidem instrumento obligationis lecto et explicato jamdicto Romeus Scoffeti et Nicholaus de Sattesforls sindici et procuratores dicte universitatis Ville Franche cupientes mandatum memo- rati domini regis Aragonum pro viribus adimplere sponte gratis et ex certa sclentla nomine eorum proprio et nomine ejusdem universitatis cujus sunt sindici ut preffertur auctoritate et potestatem eis tradita in sindicatu predicto promiserunt antefatte domine regine necnon predictis episcopo magistro et militibus nunclis et procuratoribus dictorum doml- norum regis et regine Portugalie nomine ipsorum et michi notário inffrascripto nomine eorumdem et aliorum omnium quorum interest vel interesse poterit legitime stipulanti et recipient! predicta omnia et singula contenta in instrumento predicto ipsos et dictam universitatem tangencia 76
attendere servare et complere ut in ipso instrumento latius explicantur ad bonum sanum et sincerum intellectum sub obligatione omnium bono- rum dicte universitatis et singularium ejus habitatorum et habendorum ubique pro quibus omnibus et singulis attendendis servandis et complendis tarn nomine suo quam nomine universitatis predicte jamdicti Romeus Scoffeti et Nicholaus de Salleforis fecerunt homagium dicte domine regine et dictis nunciis et procuratoribus nominibus suppradictis de quorum procuratoriis michi notário inffrascripto fuit facta fides per duas cartas pergameneas sigillis dictorum dominorum regis et regine Portugalie cere rubei pendentibus sigillatis quarumquemlibet fuit data Colimbrie secunda feria vicesima nona die mensis Octobris de era millesima tre- centesima octuagesima quinta quodquidem homagium recepit in personam preffate domine regine Aragonum et ipsa volente presente et jubente et in persona dictorum aliorum conprocuratorum et connunciorum suorum hoc volencium et jubentium predictus Alfonssus Novaes ore et in manibus comendatum ut fieri est assuetum et tactis eorum manibus Sanctis qua- tuor Dei Evangelils jurarunt nomine suo et dicte universitatis predlcta omnia et singula attendere servare et complere ut superius continentur. Promiserunt eciam jamdicti Romeus Scoffeti et Nicholaus de Salleforis dicte domine regine et dictis nunciis et procuratoribus quod ipsi facient et procurabunt in quantum in eis fuerit quod dicta unlversitas ratifficabit approbabit et emologabit omnia predicta per ipsos nomine illius promissa aut pleniorem et ad hec sufficientem sindicatum faciant pro predictis omnibus approbandis. De quibus omnibus memorata domina regina Aragonum ac dicti nuncii et procuratores illustrium dominorum regis et regine Portugalie necnon dicti sindici et procuratores predicte universi- tatis Ville Franche mandarunt et requisiverunt de predictis tot fieri publica consimilia instrumenta tradenda partibus quot eis necessária fuerint seu etiam opportuna. Que acta fuerunt loco die et anno superius annotatis. Testes hujus rey sunt reverend! in Christo patres frater Sancius archiepiscopus Terrachone Hugo Vicencii episcopus et nobills Guillelmus [ ] de Canbrecio Sig (lugar do sinal J num mei Raymundi Maranges notarii publici per totam terram et dominacionem memorati domini regis Ara- gonum qui ejus auctoritate predictis interffui et hec scrlbi feci et clausi et supprascripsi. Et cum eciam sindicatus predictus dictorum Nicholai de Salleforis et Romei Scoffeti non esset latus completus ac sufficiens ut deceret et propterea memoratus dominus rex Aragonum fortiter et dis- crete mandasset juratis et probis hominibus universitatis predicti loci Ville Franche ut latiori sindicatui constituerent síndicos qui habentes ad hoc plenum posse ratifficarent et approbarent homagium et sacramentum prestita et alia facta per dictos Romeum Scoffeti et Nicholaum de Salle- foris ac noviter nomine universitatis ejusdem sacramentum et homagium prestarent dicte domine regine Aragonum et dicUs nunciis et procuratori- bus dictorum dominorum regis et regine Portugalie juxta formam obliga- 77
tionis instrumentl superlus jam insertl die et anno primo dlctis comparue- runt coram preffata domina regina Aragon um In dlcto loco Ville Franche [ ] personallter existente In hospício Castlllonls Sancti Petri hospltls diet! loci In quo eadem domina regina hospitabatur Petrus Pelicer Franciscus Çapera Benegarius Scoffetl Bernardus Pellterll et Petrus Goleti stndicl unlversltatls ejusdem loci Ville Franche assistentibus ibidem jamdictis eplscopo elborensi maglstro dlctl ordlnis et Alfonsso Novaes necnon venerablli Laurentlo Martini de Avalaal milite procuratore simi- liter dlctorum dominorum regis et reglne Portugalle prout per duas cartas pergamenels et slglllis pendentibus eorumdem dominorum regis et reglne Portugalle Jam superlus designatas In dlcto Instrumento Inserto michl dlcto notário extitit facta fides In quorum presentiae et testlum Inffrascriptorum ac plurlmum aliorum in multitudine copiosa fult sum- marle recltatum presens negocium et lectum Instrumentum per dictos Nlcholaum de Salleforls et Romeum Scoffetl factum et superius jam insertum. Qulbus sic peractls predlctl Petrus Peliterii Franciscus Çapera Benegarius Scoffetl Bernardus Peliterii et Petrus Goleti sindicl suppra- dictl de quorum sindicatu fult facta fides per quoddam publicum Instru- mentum cujus tenor infferius est insertus. Volentes et cupientes man- datum jamdicti domini regis Aragonum pro viribus adlmplere ac suls et memorate domine reglne ejus conjugls affectlbus et voluntatlbus ut convenlt devote et totis conatlbus complacere nomine suo proprio et dlcte unlversitatis et slngularium ejus In manu et posse mel notaril Inffrascriptl retento et sibi et dlcte universitatl et ejus slngularibus reservato expresse quod propter inffrascripta non lntendunt slbl aut dlcte universitatl et ejus singularibus prejudlcium allquod fieri aut generari In confirmatlone facta per dominam regi nam et dictos procura- tores et nuncios de suls privileglis In casu quo dicta villa ratione dlcte obllgatlonls venlret ad eos ut In carta publica indefacta laclus eadem confirmatlo continetur laudarunt approbarunt et emologarunt et ratlfflca- runt omnia et singula per dictos Nlcholaum de Salleforls et Romeum Scoffetl facta premissa et jurata pro ut contenta sunt In Instrumento superlus jam Inserto excepto quod non emologarunt nec ratificarunt obllgacionem bonorum slngularium dicte unlversltatls factam per eosdem Nlcholaum de Salleforls et Romeum Scoffetl ln Instrumento predlcto cum ad Ipsam obligationem faciendam non haberent ut dlxerunt ln dicto eorum procuratorio speciale man datum. Et nlcholomlnus lidem slndici de novo promlserunt memorate domine regine Aragonum et dlctis Alfonso eplscopo Elborensi Roderico Johanis maglstro dlctl ordinis Alfonsso Novaes et Laurencio Martini de Avalal militibus nunclis et procuratoribus predlctorum dominorum regis et reglne Portugalle nomine eorumdem et suorum heredum et mlchl notário inffrascripto nomine Ipso rum et omnium aliorum quorum Interest vel interesse poterit legitime stipulantl et reclpientl predlcta omnia et sin- gula per dictos Nlcholaum de Salleforls et Romeum Scoffetl nomine quo 78
suppra promlssa laudata Jurata et flrmata attendere servare et complere ad bonum sanum et slncerum intellectum et sine fraude prout in dicto instrumento lati us est expressum sub obligatione omnium bonorum dicte universitatis habitatorum et habendorum ubique et hec in animam suam et aliorum dicte universitatis jurarunt ad Sancta Dei Evangella per ipsos et utrumque eorum corporaliter tacta. Pro quibus omnibus et singulis attendendis servandis et complendis fecerunt homagium memorate domine regine et dictis nunciis et procuratoribus nominibus antedictis ore et manibus comendatum quod recepit in persona ejusdem domine regine presentis volentis et jubentis et dictorum aliorum connunciorum et procuratorum suorum presencium volencium et Jubencium jamdictus Alf- fonsus Novaes in presencia mei notarii inffrascripti et testium inffras- criptorum et plurium aliorum cuiquidem retention! et reservation! factis superius per sindicos supradictos tarn memorata domina regina quam dicti nuncli et procuratores predictorum dominorum regis et regine Por- tugalle consenserunt et dictam privilegiorum et usuum confirmacionem prout per eosdem in dicto publico instrumento facta est et voluerunt in suo robore permanere juxta formam contentam in instrumento predicto dum tamen predicts privilegia ussus et alia in eodem instrumento con- tenta directe vel indirecte prejudicium aliquod non afferant obligation! dicte dotis nec possint restitucionem dotls suis casibus impedlre sub hac retencione prout lacius exprimitur in dicto instrumento facto de dicta confirmatione dictorum privilegiorum et usuum dicta domina regina et dicti nuncii et procuratores hunc prestlterunt consessuum et voluerunt predictam confirmatlonem in suo robore permanere. Dicti vero sindici et procuratores jamdicte universitatis nomine suo et ipsius universitatis et ejus singularum consensserunt retentioni et reservacioni predlctis factis per dictam dominam reginam et dictos nuncios et procuratores dictorum dominorum regis et regine Portugalie et placet els quod dictorum privi- legiorum et usuum confirmatio non afferat prejudicium obligation! dicte dotis seu ejusdem dotis restitucionem impediat casibus opportunis. Tenor autem instrument! sindicatus dictorum sindicorum sequitur per hanc formam. Noverint universi quod cum illustrissimus princeps et dominus domnus Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceritanle fidelibus suis juratis et probls hominibus universitatis Ville Franche [...] suam literam direxisset in qua efectualiter dlctls juratis et probis hominibus universitatis Ville preffate mandabant quod ordlnarent et constltuerent sindicos et procura- tores cum pleno posse qui cum dicto domino rege adessent pro prestando et faciendo juramento et homagio illustrlssime domine Elionore Dei gratia regine Aragonum consortl sue pro securitate dotis ipsius domine regine cujus occasione dlctus dominus rex dictam villam inter alia castra loca et villas suas eidem domine regine specialiter obligaverat expresse in casu videlicet quo restitucio dotis locum haberet prout hec et alia in dicta 79
Utera jamdicti illustrissimi domini regis cujus data fuit Barchinone sexto decimo kalendas Januarii anno Domini M" CCC° xl vij° hec et alia seriosius continentur. Et subsequenter idem dominus rex volendo providere ut mandatum predictum per ipsum literatorie factum effectum debitum sortiretur super predictis cum alia litera dictis juratis et probis hominibus et universitati ville jamdicte scripsisset et eidem mandasset ut incontinenti visis iipsis Uteris dictos sindicos cum sindicatu predicto ad dictam civitatem Bar- chinonem transmiterent prout in litera dicti domini regis cujus data fuit Barchinone quinto decimo kalendas in anno predicto videbatur lacius contineri. Et post hec dictus dominus rex pro expeditione predictorum aUam ejus literam dictis juratis et probis hominibus transmisisset cujus data fuit Barchinone decimo kalendas Januarii anno predicto. Et pretextu mandatorum predictorum per dictum illustrissimum dominum regem dictis juratis et probis hominibus et universitati Ville Pranche literatorie factorum ipsa universitas more solito congregata in parrochiali ecclesia Beate Marie Ville Franche presente ibidem auctori- tante et consentiente venerabili Valantino de Petra bajullo Ville Franche pro domino rege volens mandata regia ut convenit effectuaUter exaudire pro adimplendis hiis que in jamdictis Uteris inseruntur venerabiles Romeum Sooffeti et Nicholaum de Salleforis habitatores Ville Franche sindicos et procurators ipslus universitatis constituit juxta formam per dictum illustrissimum dominum regem ipsis probis hominibus et univer- sitati missam et que in quadam de dictis Uteris regiis est inclusam prout hoc et alia per instrumentum pubUcum indefactum et decreto dicti vene- rabilis bajuli vallatum factumque in dicta ecclesia Beate Marie et clausum auctoritate inffrascripti notarii pridie kalendas Januarii anno predicto liquide et clarius explicantur. Et vigore dicti sindicatus et potestatis eisdem sindicis atribute ipsi Romeus Scoffeti et Nicholaus de Salleforis sindici nomine dicte universitatis pretextu dicte securitatis eorum firma- mentum prestitissent et sacramentum et homagium nomine dicte univer- sitatis ipsi domine regine seu suo procurator! fecissent. Et nicholominus de mandato expresse eis per dominum regem et ejus cancellarium facto ipsi sindici quamvis eorum mandatum ad hec se non extenderent fecerunt sacramentum et homagium venerabilibus procuratoribus illustrissimi domini regis Portugalie et ejus consortis domine regine pro securitate dicte dotis restituende predictis dominis regi et regine Portugalie vel eorum successoribus in casu seu casibus in instrumento de dicto homagio et obligatione facto die intitulata septimo idus Januarii anno predicto conffectoque per Raymundum Maranges scriptorem pubUcum domini regis et notarium pubUcum per totam terram et dominacionem ejusdem domini regis lacius explicatur. Et per dictum sacramentum et homagium dicte domine regine et predictis procuratoribus per dictos sindicos factum desideraretur quam plurimum ex parte domine regine per dictam univer- sitatem confirmar! dictus dominus rex Aragonum cupiens convenciones 80
et pacta de hiis inter ipsum et dictos procuratores inita effectualiter duci ad effectum direxit dictis juratis et probis homlnibus et universitati predicte quandam suam literam tenoris sequentis Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorcice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Ceratanie fldellbus suis juratis et probis homlnibus univer- sitatis Ville Franche [ J. Salutem et gratiam. Cum pro fienda ratificatione obligationis mandato nostro facte illus- tri Alienore regine Aragonum conjugi nostre et nunciis seu procurato- rlbus illustrium regis et regine Portugalie per Nicholaum de Salleforis et Romeum Scoffeti síndicos et procuratores nostros super restituclonem dotis mel conjugis antedicte expediat vos generale consilium ilico con- gregare non expectata forma contenta in quodam nostro privilegio per quod vobis concessum dicitur quod certi probi homines cujuslibet minis- terii sive officii dicte ville electi per alios suorum officiorum congre- gentur et per eos fiant negocia ipsius universitatis que habent per generale ejus consilium expediri que forma nunc expectar! non potest celeritate negocli circunspecta. Ideo vobis dicimus et mandamus quatenus incontinent! congregetis generale Concilium pro expeditione ratificationis predicte dlctamque ratificationem faciatis et alia que pro expeditione negotlis hujusmodi fuerint facienda per hoc autem mandatum non inten- dimus privilegio hujusmodi in aliquo derogare immo volentes et jubentes ilud servari sine diminutione quacumque mandamus bajulo dicte ville qui nunc est et pro tempore fuerit quod idem privilegium servet et servari faciat inconcusse in omnibus aliis negociis universitatis ejusdem juxta sui seriam et tenorem present! mandato imposterum non obstante. Datum Barchinone sexto idus Januarii axmo Domini M° COC° xl vlj. Ideo jamdicta universitas Ville Franche ad vocem Petri Ferrarii preconis et sagionis bajuli dicte ville ad sonum tube sive de anafill more solito congregata et de mandato expresso dicti domini cancellarii in dicta villa presentis et de mandato expresso dicti domini regis hoc mandantis in parrochiall ecclesia Beate Marie dicte ville ut morls est generalia consilia ejusdem ville congregari et talia vel similia negotia expediri sub forma consimili sive modo presente ibidem et consentiente auctorisante dicto venerabili Valantlno de Petra bajulo memorato cons- tituit creavit et ordlnavit procuratores et sindicos dicte universitatis venera- biles Petrum Peliceril Benegarium Scoffeti Petrum Goleti et Franclscum de Petra jurisperitos Ville Franche et Bernardum Peliterii [ ] dicte ville presentes et hujusmodi mandatum recipientes ad laudandum appro- bandum emologandum ratifficandum et transfformandum pro jamdicta universitate firmamentum et laudacionem per dictos venerabiles Romeum Scoffeti et Nicholaum de Salleforis sindicos memoratos nomine dicte universitatis cum juramento et homagio ex casis predictls factas et facta dicte domine regine et procuratoribus dictorum dominorum regis et regine Portugalie antedictls et quidquid actum gestum et procuratum extitit per eosdem et pro predictis laudatione approbatione ratificatione et con- 81 6
firmatione nomine dicto universitatis sacramenta et homagia faciendum et prestandum in manu illius vel illonim cujus vel quorum intersit juxta mandatum per dictum dominum regem dictis probis hominibus et unl- versitati Ville Franche super hiis facti seriam et tenorem prout in dicta litera regia ultimo dicte universitati Ville Franche dicta latius expli- catur dans et concedens ipsa universitas dictis sindicis et procuratoribus plenam et liberam ac generalem potestatem et vices dicte universitatis sic quod loco jamdicte universitatis possint predicta omnia et singula et alia in et super predictis facere quecunque procuratores et sindici legitimi constituti facere possunt [ ] Í1) personaliter constituti etiam si mandatum exigant speciale et essent majora superius expressatis tra- dens et concedens dicta universitas dictis sindicis plenarie vices suas pro- mitens ipsa universitas habere ratum gratum et firmum quicquid per dictos sindicos et procuratores actum gestum et procuratum fuerit in predictis. Et nullo tempore revocare sub bonorum omnium ypotheca dicte universitatis et singularium ejusdem. Ad hec nos Valantinus de Petra bajulus dicte ville pro domino rege attendens predictum sindicatum utpote ex casibus predictis et mandato regio in nostra presencia facto ipsi sindicatui ex parte dicti domini regi3 et auctoritate oficii quo fungi- mur auctoritatem nostram pariter impendimus et decretum ut robui obtineat perpetuo firmitatis. Quod fuit actum in parrochiali ecclesia dicte ville quinto idus Januarli anno Domini millesimo trecentesimo quadragentesimo septimo presen- tibus testibus Francisco de Trebenyo Ferrario Guilaberti scriptoribus Bernardo lavrador et Benegario Miterii draperiis et Jacobo Furtuny et Bonaco Thomas procuratoribus dicte ville slg(lugar do sinal) num Valan- tini de Petra bajuli Ville Franche pro domino rege qui huic sindicatui et procuracioni ex parte dicti domini regis et auctoritate officii quo fungimur in hac parte auctoritatem nostram impendimus pariter et decre- tum hie appositum seu appositam per manum mei Francisci de Ulmo regi auctoritate public! notarii ac regentis scribaniae curie dicti bajuli in cujus manu et posse dictus venerabllis bajulus hanc firmam fecit die sabbati intitulata pridie idus Januarii anno Domini M" OCC° xl vij presentibus testibus Bertholomeo Ruvira Guillelmo de Guerio et Bernardo Olini habitatoribus Ville Franche et ideo ego dictus Franciscus de Ulmo hie hoc meum apposui sigflugar do sinal)num. Signum (lugar do sinal) mei Bernardi Giberti scriptoris juratl Ville Franche pro venerabili Benegario de Papiolo archidiacono [ ] et Matheo Moratonis notário ejus qui predictis unacum testibus prelibatis interffui et hec scripsi. Signum (lugar do sinal) Malhei Moratonis notarii public) Ville Franche auctoritate venerabilis Benegarii de Papiolo archidiaconi [ ] qui hec scrlbi fecit et clausit cum supraposito in ix* linea ubi scribitur est et alibi in eadem linea ubi videtur predicto et in xxi« linea (•) Espaço em branco, no original. 82
ubi continentur dicti domini cancellarii In dicta villa presentis et de mandato expresse et in xxiiij* linea ubi exprimitur et procuratum de quibus omnibus tarn memorata domina regina quam quemlibet aliarum parcium predictarum mandarunt et requisiverunt eis fieri et tradi tot quot voluerint instrumenta ad memoriam rey geste. Que fuerunt facta loco die et anno superius annotatis in presencia et testimonio reverendi in Christo patris Hugonis Vicenti episcopi cancel- larii jamdicti domini regis venerabilium Ferrarii de Caneto Petri Guil- lelmi de Stagno Boso militum Bernardi de Ultzmellis legum doctoris consiliariorum dicti domini regis et Francisci de Prohomine scriptoris et tenentis sigilli jamdicti domini regis. Signum (lugar do sinal) mei Raimundi Maranges scriptoris memorati domini regis Aragonum et notarii public! per totam terram et dominacionem suam qui ejus auctoritate predictis omnibus interfui et hec scribi feci in duobus pergamenis sutis et adjunctis cum una caylatura pergamenea in quorum primo sunt lxxviij linee quarum secunda incipit Francham [ ] et finit per publicum et ultima incipit tactis et finit facient in alio vero pergameno sunt liiij* linee quarum prima incipit et procurabunt et finit in eadem domi et penúltima linea Incipit de quibus et finit in eadem cancella et clausi cum suprapositis in xxxiiij» linea ubi dieitur Franche et in xc* linea ubi continetur premissa et in Ci* linea ubi narratur direxisset et in Cxbi linea ubi scribitur hujusmodi et in Cxxbij* linea ubi asseritur public! et cum rasis in Cxbiij* linea ubi exprimitur cancellarii in et alibi in eadem ubi inseritur dicte. (A. E.) 4150. XVII. 4-15 — Instrumento pelo qual os moradores da vila de Cervaria, prometiam cumprir o contrato feito entre D. Pedro, rei de Ara- gão, e a rainha D. Leonor, sua mulher. 1347, Outubro, 29. — Pergaminho. Bom estado. In nomine Domini. Amen. Pateat universis quod anno Domini millesimo ccc° quadragésimo septimo die intitulata vij idus Januarii. Cum illustrissimus et serenissimus princeps et dominus domnus Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice comesque Barchinone Rossilionis et Cerltanie serenissime et illustri domine domne Alienore regine Aragonum conjugi sue et suis parentibus seu aliis quorum interessei pro dote restituenda in casu restitucionis specialiter inter alia obligasset villam Cervarie in Urgello cum puis terminis et territoriis uni- versis cum publico instrumento facto et recepto per me notarium infras- criptum mandassetque idem dominus rex per suas literas paciarlis et probis hominibus universitatis ejusdem ville Cervarie ut certos constitue- 83
rent síndicos et procurators qui dicte domine regine et aliis infrascriptis homagium facerent juxta formam obligacionis dicti instrumenti et absol- visset ab homagio naturalitate et fidelitate quibus sibi tenerentur pre- dictam unlversitatem et singulares ejusdem in casu restitucionis predicte die et anno predictis comparuerunt in palacio regio civitatis Barchione coram prefata domina regina Aragonum ibidem presentibus reverendo in Christo patre Alffonso episcopo Elborensl et religioso viro Roderico Joannis magistro Ordinis Milicie Jhesu Christi in Portugália et Alffonso Novaees milite nunciis et procuratoribus illustrium dominorum regis et regine Portugalie parentum memorate domine regine Aragonum in pre- sencia mei notarii et testium infrascriptorum. Amaldus de Mecina et Benegarius de Vergos vicini ville predicte sindici et procuratores univer- sitatis ejusdem ville ut de eorum sindicatu fidem fecerunt per quoddam publicum instrumentum cujus tenor noscitur esse talis. Noverint universi quod nos Benegarius de Mecina bajulus ville Cer- varie pro illustrisslmo domino rege et Raimundus GiU. Franciscus Fuster. Jacobus de Vergos et Jacobus Porta paciarii ville predicte anni presentis convocato et preconizato consilio general! in aula paciarie ville Cervarie prout moris est fieri in dicta villa in quo loco due partes populi et amplius fulmus presentes nos et universitas predicta constituimus creamus et ordinamus procuratores et sindicos nostros vos venerabiles Amaldum de Mecina et Benegarium de Vergos vicinos ville predicte licet absentes tanquam presentes ad comparendum coram illustrissimo et magnifico príncipe et domino domno Petro Dei gratia rege Aragonum Valencie Majo- rice Sardinie et Corsice comiteque Barchinone Rossilionis et Ceritanie pretextu cujusdam litere per ipsum dominum regem nobis misse in qua continebatur quod ordinaremus et constitueremus sindicos et procuratores nostros cum pleno posse qui essent in civitate Barchinone cum dicto domino rege proprestando et faciendo sacramento et homagio illustrissims domne Elienori Dei gratia regine Aragonum consorti sue pro securitate dotis ipsius regine in casu videlicet quo restitutio dotis locum haberet prout in ipsa litera largius expressatur dantes specialiter et expresse concedentes vobis dictis sindicis seu procuratoribus nostris licet absentibus tanquam presentibus notário infrascripto pro vobis legitime stipulante et recipiente et pro omnibus quorum interest et intererit super premissis totum locum nostrum et dicte universitatis ita quod loco nostri et univer- sitatis ejusdem possitis juramentum et homagium supradictam prestare et facere recepta prius ab eodem domino rege absolucionem a juramento et homagio quibus sibi tenemur in casu quo dicte dotis restitutio locum haberet et bona nostra et dicte universitatis pro premissis et adversus premissa obligare et omnia alia in predictis et circa predicta facere que- cumque procuratores et sindici legitime constituti facere possent et debent et que nos seu dicta universitas facere possemus si personaliter interes- semus et que ad expidicionem negocii antedicti juxta voluntatem et man- datum dicti domini regis fuerint facienda tradentes et concedentes vobis 84
licet absentlbus tanquam presentibus in hiis plenarie vices nostras et dicte universitatis ac liberam et generalem administracionem vobis in predictis concedendo promitentes ratum grratum ac firmum habere per- petuo quicquid per vos super predictis actum fuerit sive gestum ac etiam obligatum et nullo tempore nos aut dicta universitas revocare sibi bono- rum nostrorum et dicte universitatis omnium ypotheca. Quod est actum in dicta villa Cervarie in aula paciarie ejusdem ville xilj kalendas Januarii anno Domini M° ccc" xl vij. Signum Benegarii de Meclna bajuU. Signum Raymundi GiU. Signum Francisci Fuster. Signum Jacob! de Vergos. Signum Jacob! Porta paciariorum predlctorum qui predicta omnia et singula laudamos concedimus et firmamus. Testes hujus rey sunt Benegarius de Vergos et Raymundus de Clareto presbiteri ville Cervarie. Signum (locus signij Jacobi Ferrarii de Cervaria publici notarii et auctoritate regia per totam terram et dominationem illustrissimi domini regis Aragonum qui hoc scribl fecit et clausit. Et de mandato prefate domine regine fuit jamdictis sindicis explica- tum et lectum speciose instrumentum obligationis predicte cujus instru- ment! tenor noscitur esse talis. Nos Petrus Dei gratia rex Aragonum Valencie Majorice Sardinie et Corsice comssque Barchinone Rossilionis et Ceritanie. Attendentes tempore contract! felicis matrimonii Inter nos et vos illustrem Alienorem reginam Aragonum conjugem nostram carissimam fuisse nobis premissas in dotem vestram quinquaginta millia libre Bar- chinone et sit justum quod pro ipsa dote in casu restitucionis vobis et illis quorum Interest seu interesse poterlt fiat obligacio specialis ldcirco pro securatione saniori dicte dotis dictarum quinquaginta millia libre Barchinone gratis sponte et ex certa scientia cum hoc present! publico instrumento in perpetuum valituro obligamus vobis dicte regine presenti et recipient! et vestris specialiter castrum de Montesquino castrum de Cortsavino castrum Novum cum eorum termtnis in comi tatu predicto Rossillionls r.ecnon Vlllam Francham Penitensem et Villam Cervarie de Urgello In Cathalonia cum earum terminis et etiam civitatem Turolii cum suis aldeis terminis in regno Aragonum et castrum sive fortalicium dum- taxat loci de Morella in regno Valencie subhac videlicet forma quod si contingeret vos premori quod absit sine liberis ex nobis et vobis pariter procreatis seu prole etiam remanente quicquod de dicta dote per nos recep- tum fuerit seu alios loco nostri vobis dicte regine et cui vel quibus volue- ritis restltuatur integre et complete infra tres annos contínuos et promixe subsequentes postquam locum habuerlt restitucio antedicta In quibus qul- dem tribus annis includatur et comprehendatur tempus quodcunque a jure introductum et concessum super dotibus restituendis verum si vos memo- ratam reginam mori contigerit prole quod absit ex ambobus genita non extante ac testamento per vos minime ordinato quicquid receptum et habitum fuerit de dicta dote promitimus nomine nostro et successorum nostrorum reddere parentibus vestris si extent aut successoribus eorum- 85
dem seu illis qui de Jure debebunt succedere in eadem infra tempus supe- rius expressatum. Ceterum si vos dictam reginam mori contigerit ante vel post nos ablntestato prole ex ambobus genita remanente promitimus dictam dotem reddere dicte proli in qua masculus si extet preferatur legitima proli feminee salva semper remanente. Sane si vos dictam reginam mori con- tigerit prole ex ambobus genita remanente aut non remanente vestro con- dito testamento promitimus per nos et successores nostros vobis jamdicte regine et notário infrascrlpto nomine illorum quorum interest aut interesse potest vel poterit legitime stipulanti et recipient! quod nos complebimus aut compleri faciemus de dote que recepta fuerit ordinacionem seu testa- mentum per vos fiendum salva tamen remanente et reservata legitima pertinenti proli superstiti antedicte in quibus casibus volumus ac vobis dicte regine presenti et notário infrascripto quo supra nomine stipulanti et recipienti promitimus dotem receptam restituere infra dictos tres annos aut illis quorum interest ut superius continetur. Quod nisi faceremus vos dicta regina si vos premori contigerit aut vestri successores si ad mortem nos precesseritis prole legitima non extante et nullo condito testamento vel illi qui in dote recepta succedere debebunt si cum testamento vel sine decesseritis habeatis et teneatis predicta castra civitatem aldeas et villas superius nominatas. Quequidem castra civitatem aldeas et villas vobis incontinent! elapsis dictis tribus annis mandamus et volumus ac solenniter promitimus vobis vel aliis quorum intererit ut superius est dictum et expressum tradi per vos et illos possidendas tantum et tamdiu donee dos recepta cum dapnis et interesse fuerit integriter restituta et possitis inde plene et libere facerc quod sit juris. Et ad majorem et uberiorem cautelam et firmltatem pre- missorum volumus et promitimus vobis dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipulanti et recipienti ac specialiter convenimus pro alcaydi custodes seu castellan! dictorum castrorum et homines dictarum civitatis aldearum et villarum predictarum et singularium earumdem facient vobis dicte regine et predictis parentibus vestris seu eorum pro- curator! homagium et fidelitatem prestent aut cui vel quibus volueritis seu voluerint loco vestri et se faciant homines et vassallos vestros et suos predictis castris civitate aldeis et villis vobis et vestris pro dicta dote recepta specialiter obligatis in casu quo ut premititur restituenda existat Nosque ipsos absolvemos et quitlos faciemus ab omni naturalitate obliga- tione homagio fidelitate quibus nobis teneantur comuniter vel divisim in casu superius expressato. Volumus insuper quod dicti castellani sive alcaydi dictorum castrorum et homines dictarum civitatis aldearum et villarum promitant et jurent ad Sancta Dei Evangclia tenere servare et complere omnes et singulas condiciones superius expressatas et tradere dellberare ac expedire vobis dicte regine seu parentibus vestris aut illis quibus tradenda essent dicta castra civitatem aldeas et villas in casibus supra- dictis si dicta dos recepta infra dictum tempus non fuerit restituta quequi- 86
dem castra civitatem aldeas et villas Ipsas vos dicta regina seu 1111 qui in dicta dote recepta debebunt succedere in casibus antedictis teneatis et possideatis tantum et tamdiu donee dos recepta cum dampnis et inte- resse fuerit integriter restituta et faciatis inde quod de jure fuerit facien- dum. Verum si dicti alcaydi dictorum castrorum seu aliqui ex eisdem in casu predicto non restituerent vel traderent dicta castra vobis dicte regine aut illi vel illis qui in dicta dote deberent succedere casibus antedictis quod ipsi alcaydi vel ill! eorum qui dicta castra contradicerent tradere deliberare et expedire vobis et aliis predictis remaneant proditores mani- festissimi ipso facto. Verum si forsan aliquis vel aliqui de dictis alcaydis morerentur aut talia crimina comiterent quibus punirentur ad mortis su- plicium vel exilium aut ad aliam penam per quam oportet eos dimitere ipsa castra vel alia per nos mutarentur in illo casu ponantur in dictis castris alii alcaydi boni et sufficientes per nos loco illorum quiquidem alcaydi faciant homagium et sacramentum fidelitatis vobis dicte regine et aliis predictis vel cui volueritis et voluerint de dictis castris restituen- dis in dictis casibus prout per eorum predecessores factum fuerit et ut superius continetur. Volumus insuper quod nunquam alcaydi prefati dimitant castra pre- dicta quin prius a successoribus suis alcaydis fuerint prestita similia homagla et sacramenta predicti vero alcaydi habeant recipiant sufficientia salaria pro custodia seu retinencia dictorum castrorum que salaria nos de nostro proprio solvere habeamus promitimus insuper vobis dicte regine presenti et vobis venerabili in Christo patri Alffonso Dei gratia Elborensi eplscopo ac religioso viro Roderico Johanis magistro ordinis milicie Jhesu Christi in Portugália Alffonso Novaees et Laurentio Martini de Avalaal militibus et procuratoribus illustrium regis et regine Portugalie parentum vestrorum dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipu- lanti et recipient! quod si vos dictam reginam aut vestros succedere deben- tes in dicta dote recepta casibus antedictis contingeret in recuperacione dictorum castrorum civitatis aldearum et villarum seu alicujus ex eis sumptus aut missiones aliquas facere seu dampna vel interesse eorum sustinere transacto tempore quo vobis seu illis cssent restituenda ipsa castra civitas aldee et ville omnes predictos sumptus missiones dampna et interesse emendabimus et restituemus ac integriter persolvemus vobis aut illis vel illi quibus vel cui ipsa satisfacio emenda seu solutio pertineat casibus supradictis. Et etiam promitimus vobis dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipulanti et recipienti de certa scientia solenniter et expresse quodsi forsan aliquod dubium appareret quo pre- dicta castra civitas aldee et ville seu aliqua ex eis non possent dicta ratione obligari nos loco et in recompensacionem illorum ilia castra et loca nostra obligabimus tot et tanta que sufficlant pingue ad obligatio- nem eandem vobis nichilominus concedentes per validam et firmam stipulationem quodsi aliqua castra nostra quequavis ratione obligate tenentur per cessum vel decessum reginarum vel aliorum ilia tenendum 87
aut alias liberarentur ab obligatione eadem quod dicta obligacio dlcte restitutionis dotis mutaretur in illis et fieret sub modis et formis supe- rius expressatis ad solam et simplicem requisitionem vestram seu illorum quorum Intererit si eandem obligacionem in illis volueritis transportari. Necminus promitimus per firmam et validam stipulationem vobis dicte regine et notário infrascripto nomine quo supra stipulantl et reci- pient! quodsi predicta castra civitas aldee et ville vobis pro restitucione dotis recepte ut premititur obligate aut alique earumdem amiterentur sine culpa vestri vel vostrorum quod nos loco illorum alia castra et loca nostra obligabimus specialiter pro predictis juxta formam predictam bene valência et sufficiencia ad predicta. Intendimus tamen et nobis retinemus expresse quod illi alcaydi quibus pro dicta dote recepta restituenda tra- dentur dicta castra pro vobis dicta regina seu illis qui succedere debebunt in ipsa dote casibus superius expressatis faciant nobis homagium et sacra- mentum fidelitatis aut heredi nostro in dicto regno et se faciant homines nostros et vassallos proprios pro dictis castris restituendis et reddendis nobis aut dicto heredi et successori nostro mox cum dicta dos recepta fuerit integrlter persoluta in quo casu sint quitii et absoluti ab omni naturalitate homagio sacramento et fidelitate quibus vobis dicte regine seu cuivis alii conjunctim vel divisim modo aliquo tenerentur quiquidem alcaydi jurent ad Sancta Dei Evangelia pacta et conditiones presentes servare inviolabiliter et dicta castra reddere et restituere nobis aut heredi nostro predicta dote recepta prius ut premititur restituta quod si non facerent ipsi alcaydi proditores remaneant manifest!. Sane si aliqul dictorum alcaydorum morerentur aut talia crimina comiterent quibus ad mortem aut exilium essent comdepnandi in ipso casu alii alcaydi reponantur in dictis castris loco illorum per vos dictam reginam seu alios qui in dicta dote recepta succederent qui alcaydi faciant homagium et fidelitatis sacramentum quod ipsa castra nobis aut nostro heredi restituent mox cum dicta dos recepta fuerit restituta prout per suos predecessores in custodia seu retinencia dictorum castrorum factum fuerit ut superius continetur alias quod remanerent prodicionis manifeste macula diffamati. Dictl vero alcaydi habeant et reclpiant similia salaria seu retinentias quas recipient alcaydi qui ad dictorum castrorum custo- diam antea fuerint ordinati. Verum si nos aut heredum nostrum contin- geret in recuperatione dictorum castrorum seu allcujus ex eis dicto casu sumptus vel missiones facere dampna aut interesse aliqua sustinere dicta dote recepta ut premititur restituta vos dicta regina et vestri successores in dicta dote ipsas missiones sumptus dampna et interesse nobis aut dicto nostro heredi solvere resarcire et emendare teneamini integrlter et complete. Et ad majorem ftrmitatem omnium premissorum tactis nostris mani- bus Sanctis liij" Dei Evangelils juramus per Deum et ipsa et promitimus nomine nostro et successorum nostrorum predicta omnia atendere servare et complere in posse notarii infrascripti nomine omnium illorum quorum 88
interest vel interesse poterit legitime stipulantis et recipientis ut superius continentur. De quibus omnibus nos Petrus rex Aragonum predictus tria mandamus fieri publica consimilia instrumenta bulla nostra plúmbea comunita unum videlicet penes nostram curiam et aliud penes vos dictam reginam et aliud penes nuntios et procuratores illustrium regis et regine Portugalie ad nos missos remanenda ad memoriam retinendam. Que fuerunt facta in palacio regio Barchinone xj kalendas Januariii anno Domini M* ccc° xl septimo. Signum (locus signi) Petri Dei gratia regis Aragonum Valencie Majorice Sardinie Corsice comitisque Barchi- none Rossilionis et Ceritanie qui predicta omnia laudamus juramus et firmamus. Testes sunt qui presentes fuerunt venerabilis in Christo pater Hugo Vicensis episcopus. Luppus de Gorrea. Petrus G. de Stagno Boso milites. Rodericus Didaci miles. Johanes Ferdianandi munionis legum doctores consiliarii memorati domini regis Aragonum. Signum (locus signi) mei. Raymundus Maranges scriptoris memorati domini regis Aragonum et notarii publici per totam terrain et dominacionem suam qui ipsius mandato et auctoritate predictis omnibus interful et hoc scribi feci et Clausi. Quoquidem instrumento obligacionis lecto et explicato jamdicti Arnaldus de Mecina et Benegarius de Vergos sindici et procuratores dicte universitatis ville Cervarie cupientes mandatum memorati domini regis Aragonum pro viribus adimplere sponte gratis et ex certa scientia nomine eorum proprio et nomine ejusdem universitatis cujus sunt sindici ut prefertur auctoritate et potestate eis tradita in sindicatu predicto promiserunt antefate domine regine necnon predictis episcopo magistro et militibus nunciis et procuratoribus dictoium dominorum regis et regine Portugalie nomine ipsorum et mihi notário infrascripto nomine eorumdem et aliorum omnium quorum interest vel interesse poterit legitime stipu- lanti et recipienti predicta omnia et singula contenta in instrumento pre- dicto ipsos et dictam universitatem tangencia atendere servare et com- plere ut in ipso instrumento latlus explicantur ad bonum sanum et sin- cerum intellectum sub obligacione omnium bonorum dicte universitatis et singularium ejus habitatorum et habendorum ubique pro quibus omni- bus et singulis atendendis servandis et complendis tarn nomine suo quam nomine universitatis predicte jamdicti Arnaldus de Mecina et Benegarius de Vergos fecerunt homagium dicte domine regine et dictis nunciis et procuratoribus nominibus supradictis de quorum procuratoriis mihi notá- rio infrascripto fuit facta fides per duas cartas pergameneas sigillis dic- torum dominorum regis et regine Portugalie cere rubee pendentibus sigil- latis quarum queUbet fuit data Columbrie ij* feria xxix' die mensis Octobris de era M' CCC'LXXX'V quod quidem homagium recepit in personam prefate domine regine Aragonum et ipsa volente presente et jubente et in personam dictorum aliorum comprocuratorum et connuncio- rum suorum hoc volentium et jubentium prefatus Alfonsus de Novaees ore et man!bus comendatum ut fieri est assuetum. Et tactis eorum manl- bus Sanctis iiij" Dei Evangeliis jurarunt nomine suo et dicte universitatis 89
predicta omnia et singula attendere servare et complere ut superius con- tinentur. Promiserunt etiam jamdicti Arnaldus de Mecina et Benegarius de Vergos dicte domine regine et dictis nunclis et procuratoribus quod ipsi facient ct procurabunt in quantum in eis fuerit quod dicta universitas ratifficabit approbabit et emologabit omnia predicta per ipsos nomine illius premissa aut pleniore et ad hoc sufficientem sindicatum faciet pro predictis omnibus approbandis. De quibus omnibus memorata domina regina Aragonum ac dicti nuncii et procuratores iilustrium dominorum regis et regine Portugalie necnon dicti sindici et procuratores predicte universitatis ville Cervarie mandarunt et requisierunt de predictis tot fieri publica consimilia instrumenta tradenda partibus quot eis neces- sária fuerint seu etiam opportuna. Que acta fuerunt loco die et anno superius annotatis. Testes hujus rey sunt reverendi in Christo patres frater Sancius archiepiscopus Terrachonensis Hugo Vicensis epíscopus et nobilis G. Gal- cerandi de Cabrencio. Signum (locus signi) mei Raymundi Maranges notarii publici per totam terram et dominacionem memorati domini regis Aragonum qui ejus auctoritate predictis interfui et hoc scribi feci et clausi. (A. E.J 4151. XVII, 4-16 — Carta pela qual el-rei D. Dinis fez composição com o bispo e o cabido da Sé da Guarda de modo a receber o campo da mesma cidade, toda a aldeia de Barreias e sua igreja e padroado e a dar ao mesmo bispo e cabido a Igreja de S. Vicente e outros bens. Porto, 1292, Agosto, 20. — Pergaminho. Bom estado. 4152. XVII, 4-17 — Concórdia feita entre os Reis Católicos, D. Fer- nando e D. Isabel, e el-rei D. João II de Portugal acerca do que tocaria a cada um dos países, da pesca no mar entre o Cabo Bojador e o Rio do Ouro e os limites do reino de Fez. Tordesilhas, 1494, Junho, 5.— Perga- minho. 8 folhas. Bom estado. Don Fernando y dona Ysabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada de Toledo de Valencia de Galisla de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira de Gibraltar de las yslas de Canaria conde y condesa de Barcelona y seflores de Vizcaya y de Molina duques de Atenas y de Neopatria condes de Rosellon y de Cerdania mar- queses de Oristan y de Goceano en un con el príncipe don Juan nuestro muy caro y muy amado hijo primogénito heredero de los dichos nuestros reynos y sefiorios. Porquanto por don Enrrique Errlques nuestro mayor- domo mayor y don Guterre de Cardenas comisario (?) mayor de Leon nuestro contador mayor y el Doctor Rodrigo Maldonado todos dei nuestro Consejo fue tratado asentado y capitulado por nos y en nuestro nonbre y 90
por vlrtud de nuestro poder con el serenisimo don Juan por la gracia de Dios rey de Portugal y de los Algarbes de allende y de aquende la mar en Africa sefior de Guinea nuestro muy caro y muy amado hermano y con Ruy de Sosa sefior de Usagres y Berengel y don Juan de Sosa su fljo almotacen mayor del dlcho serenisimo rey nuestro hermano y Arias de Almadava Cor- regidor de los fechos ceviles de su corte y dei su Desenbargo todos dei Consejo dei dicho serenisimo rey nuestro hermano en su nonbre y por virtud de su poder sus enbaxadores que a nos vinieron sobre la diferencia que es entre nos y el dicho serenisimo rey nuestro hermano sobre lo que toca a la pesqueria del mar que es dei Cabo de Bujador abaxo fasta el Rio dei Oro y sobre la diferencia que entre nos y el es sobre los limites dei reyno de Fez asi de donde comiença dei Cabo del Estrecho a la parte dei Levante como donde fenesce y acaba a la otra parte de la costa hasia meça en la qual dicha capitulacion los dichos nuestros procuradores entre otras cosas prometieron que dentro de cierto termino en ella contenido nos otorgariamos confirmaríamos juraríamos ratificaríamos y aprovaríamos la dicha capitulacion por nuestras personas y nos queriendo complir y compliendo todo lo que asi en nuestro nonbre fue asentado y capitulado y otorgado cerca de lo susodicho mandamos traer ante nos la dicha escrip- tura de la dicha capitulacion y asiento pera la ver y esaminar y el tenor delia de verbo ad verbum es este que se sigue En el nonbre de Dios todo poderoso Padre y Fijo y Espiritu Santo tres personas y un solo Dios verdadero magnifiesto y notorio sea a todos quantos este publico ynstrumento vieren como en la villa de Tordesillas a siete dias dei mes de junio afio dei nascimiento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa y quatro afios en presencia de nos los secretários y escrivanos y notários públicos de yuso escríptos estando presentes los honrrados don Enrrique Enrriques mayordomo mayor de los muy altos y muy poderosos príncipes don Fernando y dofia Isabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada y etc y don Guterre de Cardenas (1 v.) comlsario (t) mayor de Leon contador mayor de los dichos sefiores rey y reyna y el Doctor Rodrigo Maldonado todos dei Consejo de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia y de Granada y etc sus procuradores bastantes de la una parte y los honrrados Ruy de Sosa sefior de Usagres y Berengel y don Juan de Sosa su fijo almotacen mayor del muy alto y muy excelente sefior el sefior don Juan por la gracia de Dios rey de Portugal y de los Algarbes de aquende y allende el mar en Africa y sefior de Guinea y Arias de Almadava corregedor de los fechos ceviles en su corte y dei su Desenbargo todos dei Consejo dei dicho sefior rey de Portugal y sus enbaxadores y procuradores bastantes segund amas las dichas partes lo mostraron por las cartas de poderes y procuraciones de los dichos sefiores sus constituyentes de las quales su tenor de verbo ad verbum es este que se sigue Don Fernando y dofia Yabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada de Toledo de Valencia 91
de Gallsia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen dei Algarbe de Algesira de Gibraltar de las yslas de Canaria conde y condesa de Barcelona y sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Rosellon y de Cer- dania marqueses de Orlstan y de Goceano porquanto el serenisimo rey de Portugal nuestro muy caro y muy amado hermano enbio a nos por sus enbaxadores y procuradores a Ruy de Sosa cuyas son las villas de Usagres y Berengel y a don Juan de Sosa su almotacen mayor y Arias de Alma- dava su corregedor de los fechos ceviles en su corte y dei su Desenbargo todos del su Consejo y en la ynstrucion que con ellos enbio se contiene que ayan de entender y platicar con nos o con quien nuestro poder oviiere y tomar asiento y concórdia sobre algunas diferencias que entre nos y el dicho sereníssimo rey de Portugal nuestro hermano son cerca dei sefiala- miento y limitacion dei reyno de Fez y sobre la pesqueria del mar que es desde el Cabo de Bujador para abaxo contra Guinea. Por ende confiando de vos don Enrrique Enrriques nuestro mayordomo mayor y de don Guterre de Cardenas comisario (t) mayor de Leon nuestro contador mayor y dei Doctor Rodrigo Maldonado de Talavera todos dei nuestro Consejo que soys tales personas que guardareys nuestro servido y bien y fielmente fareys lo que por nos vos fuere mandado y encomendado por esta presente carta vos damos nuestro poder conplido en aquella mas abta forma que mejor podemos y en tal caso se requier especialmente pera que por nos y en nuestro nonbre y de nuestros herederos y subcesores y de nuestros reynos y seriorios súbditos y naturales dellos podays tratar concordar y asentar y faser trato y concórdia y asiento con los dichos embaxa- dores dei dicho serenisimo rey de Portugal nuestro hermano y con otros qualesquier personas que su poder dei para lo que dicho es han y tienen y trovieren y faser y fagades qualquier concierto y asiento limitacion y demarcacion y concórdia sobre la dicha pesqueria dei dicho Cabo de Bujador abaxo contra Guinea y sobre la dicha limitacion y seflalamiento dei dicho reyno de Fez. Lo qual todo aveys de limitar por aquellas partes dlvisiones y lugares que bien visto fuere y por el tienpo o tienpoe y per- petuamente (t) segund y con las limitaciones que a vosotros bien visto fuere y para que podays dexar al dicho rey de Portugal nuestro hermano y a sus reynos y subcesores lo que de lo susodicho a vos bien visto fuere y dexar pera nos y pera nuestros herederos y subcesores y nuestros reynos todo lo que a vos bien visto fuere y para que en nuestro nonbre y de nuestros herederos y subcesores y de nuestros reynos y sefiorios y súbdi- tos y naturales dellos podades concordar y asentar y recebir y acebtar dei dicho rey de Portugal y de los dichos sus enbaxadores y procuradores en su nonbre y de otros qualesquier procuradores suyos que para ello trovieren su poder todo lo que a nos y a nuestros subcesores pertenescler de lo susodicho por el dicho asiento y concórdia con aquellas limitaciones y excebciones y con todas las otras clausulas y declaraclones que a vos- otros bien visto fuere y para que sobre todo lo que dicho es y sobre lo a 92
eiio tocante en qualquier manera podays faser y otorgar concordar tratar y receblr y aceptar en nuestro nonbre qualesquier capitulaciones y con- tratos y escripturas con qualesquier vínculos y condiciones obligaciones y estipulaciones penas y sumisiones y renunciaciones que vosotros qui- sierdes y bien visto vos fuere y sobre ello podades faser y otorgar todas las cosas y cada una delias de qualquier naturaleza y calidad gravedad y ynportancia que sean o ser puedan aunque sean tales que por su condicion requieran otro mas sefialado y especial mandado nuestro y de que se deviese fazer de fecho y de derecho especial y singular mencion y que nos seyendo presentes podriamos faser y otorgar y receblr y otrosi vos damos poder conplido para que podades jurar en nuestras ani- mas que temeremos y guardaremos y compliremos lo que asi vosotros asentardes y capitulardes y otorgardes cesante toda cautela fraude engano ficclon y simulacion y asi podays en nuestro nombre capitular segurar y prometer que nos en persona seguraremos juraremos y prometeremos y otorgaremos y confirmaremos todo lo que vosotros en nuestro nonbre cerca de lo que dicho es segurardes y prometierdes y capitulardes dentro dei aquel termino y tienpo que vos bien parescier y que lo guardaremos y cunpliremos realmente y con efecto so las condiciones pefias y obliga- ciones contenidas en el contrato de las pases entre nos y el dicho sere- nisimo rey nuestro hermano fechas y concordadas y so todas las otras que vosotros prometierdes y asentardes las quales desde agora prome- temos de pagar si en ellas yncurrieremos para lo qual todo y pera cada una cosa y parte dello vos damos el dicho poder con libre y generale administracion y prometemos y seguramos por nuestra fe y palabra real de tener y guardar y cunplir nos y nuestros herederos y subcesores todo lo que por vosotros cerca de lo que dicho es fuere dicho capitulado y pro- metido y prometemos de lo aver por firme rato y grato estable y valedero agora y en todo tienpo y sienpre jamas y que no yremos ni verneremos contra ello ni contra parte alguna dello direte ni yndirecte en juysio ni fuera del so obligacion expresa que pera ello fazemos de nuestros bienes patrimoniales y fiscales de lo qual mandamos dar la presente cunfirmada de nuestros nonbres y sellada con nuestro sello. Dada en la villa de Tordesillas a cinco dias dei mes de junio afio dei nascimiento de Nuestro Seifior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa y quatro anos. Yo el rey. Yo la reyna. Yo Fernand Alvares de Toledo secretario del rey y de la reyna nuestros sefiores la (S v.J fise escrivir por su mandado. Registrada. Alonso Alvares chanciller. Don Juan por la gracia de Dios rey de Portugal y de los Algarbes de aquende y de allende el mar en Africa y seflor de Guinea a quantos esta carta de poder y procuracion vieren fazemos saber que porquanto por mandado de los muy altos y muy excelentes y poderosos príncipes el rey don Fernando y reyna dofia Ysabel rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia y de Granada y etc. nuestros muy amados y preciados hermanos fueron descubiertas y halladas nuevamente algunas 98
yslas y podrian adelante descubrir y hallar otras yslas y terras. Sobre las quales unas las otras halladas y por hallar por el derecho y rason que en ello tenemos podrlan sobrevenir entre nos todos y nuestros reynos y seflorios súbditos y naturales dellos debates y diferencias que Nuestro Sefior no consienta a nos plase por el grande amor y amistad que entre nos todos ay y por se buscar procurar y conservar mayor paz y mas firme concórdia y sosiego que el mar en que las dichas islãs estan y fueren halladas se parta y demarque entre nos todos en alguna buena cierta y limitada manera y porque nos al presente no podemos en ello entender en persona confiando de vos Ruy de Sosa seflor de Usagres y Berengel y don Juan de Sosa nuestro almotacen y mayor y Arias de Amadava Corregidor de los fechos ceviles en la nuestra corte y dei nues- tro Desenbargo todos dei nuestro Consejo por esta presente carta vos damos todo nuestro conplido poder abtoridad y especial mandado y vos fasemos y constituymos a todos juntamente y a dos de vos y a uno yn solidum si los otros en qualquier manera fueren ynpedidos nuestros enbaxadores y procuradores en aquella mas abta forma que podemos y en tal caso se requiere general y especialmente en tal manera que la generalidad no derogue a la especialidad ni la especialidad a la genera- lidad para que por nos y en nuestro nonbre y de nuestros herederos y subcesores y de todos nuestros reynos y seftorios súbditos y naturales dellos podays tratar concordar asentar y faser trateys concordeys y asenteys y fagays con los dichos rey y reyna de Castylla nuestros hermanos o con quien para ello su poder tenga qualquier concierto asiento y limitacion demarcacion y concórdia sobre al mar oceano yslas y terra firme que en el oviere por aquellos rumos de vientos y grados de Norte y de Sol y por aquellas partes divisiones y lugares dei cielo de la mar y de la terra que vos bien paresciere y asi vos damos el dicho poder para que vos podays dexar y dyeys a los dichos rey y reyna y a sus reynos y subcesores todos los mares yslas y terras que fueren y estovieren dentro de qualquier limitacion y demarcacion que con los dichos rey y reyna fincaren y asi vos damos el dicho poder para en nuestro nonbre y de nuestros herederos y subcesores y de todos nuestros reynos y seflorios y súbditos y naturales dellos podays con los dichos rey y reyna y con sus procuradores concordar asentar y recebir y acebtar que todos los mares yslas y terras que fueren y estovieren dentro de la dicha limitacion y demarcacion de costas mares islãs y terras que con nos y nuestros subcesores fincaren sean nuestros y de nuestro seflorio y conquista y asi de nuestros reynos y subcesores dellos con aquellas limitaciones exebciones de nuestras yslas (S) y con todas las otras clau- sulas y declaraciones que vos bien parescier el qual dicho poder damos a vos los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa y Arias de Almadava para que sobre todo lo que derecho es y sobre cada una cosa y parte dello y sobre lo a ello tocante o dello dependiente o a ello anexo y conexo en qualquier manera posades faser y otorgar concordar tratar y distratar H
recebir y acebtar en nuestro nombre y de los dichos nuestros herederos y subcesores y de todos nuestros reynos y sefiorios súbditos y naturales dellos qualesquier capitulos y contratos y escripturas con qualesquler vínculos pactos modos condiciones y obligaclones y estlpulaciones penas y sumisiones y renunciaciones que vos qulslerdes y a vos blen visto fuere y sobre ello podays faser y otorgar y hagays y otorgueys todas las cosas y cada una delias de qualquier naturaleza calidad y gravedad y ynpor- tancia que sea y ser pueda puesto que sean tales que por su condlcion requeran otro nuestro singular y especial mandado y que se devlese de fecho y de derecho faser singular y expresa mencion y que nos seyendo presente podriamos faser y otorgar y recebir y otrosl vos damos poder conplido para que podays jurar y jureys en nuestra anima que nos y nuestros herederos y subcesores y súbditos y naturales y vasallos adquiridos y por adquirir tememos guardaremos y conpliremos ternan guardaran y conpliran realmente y con efeto todo lo que vos asi asen- tardes capitulardes jurardes otorgardes y firmardes cesante toda cautela fraude y engafto y fingimiento y asi podays en nuestro nonbre capitular segurar y prometer que nos en persona seguraremos y juraremos prometeremos y firmaremos todo lo que vos en el sobredicho nonbre acerca de lo que dicho es segurardes prometierdes capitulardes dentro de aquel termino y tienpo que vos bien paresciere y que lo guar- daremos y cunpliremos realmente y con efeto so las condiciones penas y obligaciones contenidas en el contrato de las pases entre nos fechas y concordadas y todas las otras que vos prometierdes y asentardes en el dicho nonbre las quales desde agora prometemos de pagar y pagaremos realmente y con efeto si en ellas yncurrieremos para lo qual todo y cada una cosa y parte dello y vos damos el dicho poder con libre y general administracion y prometemos y seguramos por nuestra fe real de tener y guardar y conplir y asi nuestros herederos y subcesores todo lo que por vos acerca de lo que dicho es en qualquier forma y manera fuere fecho capitulado jurado y prometido y prome- temos de lo aver por firme trato y grato estable y valedero desde agora para en todo sienpre y que no yremos ni vernemos ni yran ni vernan contra ello ni contra parte alguna dello en tienpo alguno ni por alguna manera por nos ni por sy ni por ynterpuestas personas directe ni yndi- recte so alguna color o cabsa en juysio ni fuera del so obligacion expresa que para ello fazemos de los dichos nuestros reynos y sefiorios y de todos los otros nuestros bienes patrimoniales y fiscales y otros qualesquier de nuestros vasallos y súbditos y naturales muebles y raizes ávidos y por aver en testimonio y fe de lo qual vos mandamos dar esta nuestra carta firmada por nos y sellada con nuestro sello. Dada en la nuestra clbdat de Lisbona a ocho dias de março. Ruy de Pina la fiso abo dei nascimiento de Nuestro Seflor Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa y quatro anos. El rey. 95
(3 v.) E luego los dichos procuradores de los dichos sefiores rey e reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada etc. y dei dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc. dixeron que por- quanto entre los dichos sefiores sus constituyentes ay y se espera aver diferencia sobre lo que toca a la pesqueria del mar que es desde el Cabo de Bujador fasta el Rio dei Oro porque por parte de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. se dize que a Sus Altezas y a sus súbditos y naturales de los sus reynos de Castilla per- tenesce la dicha pesqueria y no al dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc. ni a sus sobditos y naturales dei dicho su reyno de Por- tugal y por parte dei dicho sefior rey de Portugal se dize por el contrario que la dicha pesqueria desde el dicho Cabo de Bujador abaxo fasta el dicho Rio dei Oro no pertenesce a los dichos sefiores rey y reyna de Cas- tilla y de Aragon etc. ni a sus súbditos sino a el y a sus súbditos y naturales dei dicho su reyno de Portugal sobre lo qual hasta aqui ha ávido la dicha diferencia y de voluntad y mandamiento de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y dei dicho sefior rey de Portugal se dise que fue mandado y defendido cada uno a sus súbditos y naturales que ningunos dellos fuesen a pescar en leis dichas mares y rio desde el dicho Cabo de Bojador abaxo fasta el dicho Rio dei Oro fasta tanto que fuese visto y determinado por justicia a qual de las dichas partes pertenesce lo susodicho. Y asi mismo porque entre los dichos sefiores constituyentes ay dubda y diferencia sobre los limites dei reyno de Fez asi donde comiença dei Cabo del Estrecho a la parte dei Levante como donde fenesce y acaba a la otra parte de la costa hasta Meça (sic) y porque si se oviese de esperar a faser la determinacion de todo lo susodicho por justicia como dicho es requeria largo tlempo para las provanças y otras cosas que sobre ello se avrlan de faser y esto podria traer algund ynconviniente asi para la parte dei dicho sefior rey de Por- tugal porque a el seria necesario que en las dichas mares dei dicho Cabo de Bujador abaxo fasta el dicho Rio dei Oro no fuesen a pescar ni pes- casen navios algunos que no sean de sus súbditos y naturales por el dano que podrian recebir sus navios que van por la Mina de Guine como a la parte de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon que para la conquista de allende les es necesario procurar de aver las villas de Melilla y Caçaça que se dubda si son del reyno de Fez o non. Por ende los dichos procuradores de anbas las dichas partes por con- servacion del debdo y amor que en uno tienen los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y el dicho sefior rey de Portugal fueron convenldos y concordados que de aqui edelante durante el tiempo de tres afios no vayan a pescar navios algunos de los reynos de Castilla ni a faser otras cosas algunas dei dicho Cabo de Bujador para abaxo fasta el dicho Rio dei Oro ni dende abaxo pero que puedan yr a saltear a los moros de la costa dei dicho mar donde suelen sy fasta aqui han ydo algunos navios de los súbditos de Sus Altezas a lo faser y que en todos 96
los otros mares que estan desta parte dei dicho Cabo de Bujador para arriba pued&n yr y venir y vayan y vengan libre y segura (b) y pacifi- camente a pescar y a saltear en terra de moros y faser todas lais otras cosas que bien les estoviere los súbditos y vasallos de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y asi mismo los súbditos dei dicho sefior rey de Portugal segund y como y de la manera que hasta aqui lo fisieron los unos y los outros sin enbargo del vedamiento que se dize que agora esta puesto -por anbas las dichas partes en lo susodicho y que por esto los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. puedan aver y ganar las villas de Melilla y Caçaça de los moros y las puedan tener y tengan para si y para sus reynos segund de yuso sera contenido. Otrosy es concordado y asentado entre los dichos procuradores de los dichos sefiores que la dicha limitacion y sefialamiento dei dicho reyno de Fez en la costa de la mar se entienda en esta manera en lo dei Cabo del Estrecho a la parte dei Levante que el dicho reyno de Fez comience desde donde se acaba el termino de Caçaça porquanto como quiera que las villas de Melilla y Caçaça y sus términos se diga por parte dei sefior rey de Portugal que son del dicho reyno de Fez los dichos sus enbaxadores y procuradores consintieron en su nonbre que estas dichas villas y sus terras queden a los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y en su conquista y que en lo que toca al otro Cabo dei Estrecho de la parte de Poniente porque por agora no se sabe cierto por donde parte la raya y limite dei dicho reyno de Fez es concordado y asentado que desde oy dia de la fecha desta capitulacion fasta tres anos primeros siguientes o en comedio dellos los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. y el dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc. o las person as que por ambas las dichas partes fueren nonbradas ayan verdadera ynformacion asi en la cibdat de Fez como fuera delia dei limite y raya donde lega el dicho reyno de Fez y que aquillo que por anbas las partes y por las personas que por ellos fueren deputadas fuere determinado de una concórdia cerca de lo susodicho avida la dicha informacion sea ávido por termino dei dicho reyno de Fez dende en adelante para sienpre jamas y porque lo suso- dicho mejor se pueda saber y averiguar es asentado que cada y quando dentro dei dicho tienpo de los dichos tres aflos la una parte requeriere a la otra o la otra a la otra que nonbren las dichas personas y las enbien a aver la dicha ynformacion notificandole la parte que asi requiriere a la otra las personas que oviere nonbrado por sy que la otra parte sea Obligado de nonbrar y enbiar otras tantas personas dentro de tres meses despues que asi fuere requerido para que todos juntamente vayan aver lo susodicho a lo determinar. Ytem es asentado que durante el tienpo de los dichos tres afios los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. ni sus súbditos 97 7
y vasallos no puedan tomar villa nl lugar nl Castillo alguno en la dicha parte que asi hasta Meça inclusive queda por determinar ni recebir la aunque los moros gela den y que si de aqui adelante en este tienpo de los dlchos tres afios antes que se haga la dicha declaracion y limi- tacion el dicho sefior rey de Portugal oviere y ganare en la dicha parte algunas villas o lugares o fortalezas y despues se hallare que son de la conquista que pertenece a los dichos senores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc. que el dicho sefior (4 v.) rey de Portugal las aya de dar y entregar a los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Ara- gon etc. luego cada y quando gelais pidieren pagandole las despensas que oviere fecho en las tomar y en las lavores delias y que hasta que gelos paguen tenga el dicho sefior rey de Portugal las tales villas y fortalezas en su poder por prenda dello. Ytem es concordado y asentado que si dentro de los dichos tres afios conplidos primeros siguientes los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Aragon etc no quisleren estar por esta capitulacion asi en lo que toca a la dicha pesqueria dei Cabo de Bujador como en la dicha limitacion y sefialamiento dei dicho reyno de Fez que esta capitulacion sea ninguna y de ningund efeto y valor y todo lo dei dicho Cabo de Bujador y sefiala- miento dei dicho reyno de Fez y todas las otras cosas en ella contenidas se tornen por el mismo fecho al punto y estado en que han estado y estan hasta oy dia de la fecha desta capitulacion y que ninguna de las partes no gane ni adquiera derecho nl propiedad ni posesion ni la otra lo pierda por virtud delia se fisier y usare como sl nunca pasara y que en tal caso sean obligados los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc de entregar al dicho sefior rey de Portugal o a su cierto mandado las dlchas villas de Caçaça y Melilla o qualquier delias que ovieren ganado y tovieren contanto que al tienpo que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla ovieren de entregar al dicho sefior rey de Portugal las dlchas villas de Caçaça y Melilla o qualquier delias que ovieren ganado o ávido el dicho sefior rey de Portugal sea obllgado de les pagar todos los mara- vedis que montare en todas las costas que ovieren fecho asi en el tomar de las dlchas villas y cada una delias como en las lavores que en ellas ovieren fecho y que hasta que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon sean pagados dello ellos tengan las dlchas villas y forta- lezas y cada una delias y que como quiera que los las tengan por la dicha prenda pues a cargo dei dicho sefior rey de Portugal se quedan en su poder que esta capitulacion todavia sea ninguna y de ningund valor y efeto como dicho es en lo que toca al dicho Cabo de Bujador y limitacion dei reyno de Fez y las otras cosas en ella contenidas. Pero sl durante el tienpo de los dichos tres afios o en comedlo dellos los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon no declararen al dicho sefior rey de Por- tugal como no quiere estar por esta dicha capitulacion y aslento que en tal caso conplidos los dichos tres afios no faziendo Sus Altezas la dicha declaracion se entlenda que esta capitulacion dende en adelante queda 98
su fuerça y vigor perpetuamente para que los súbditos de los dlchos sefiores rey y reyna de Castilla etc no puedan yr ni pescar nl faser otras cosas desde el dlcho Cabo de Bujador fasta el Rio dei Oro como dicho es y en lo de los otros mares de Bojador arriba se haga y cunpla todo lo de suso contenido y que las dichas villas de Melilla y Caçaça con sus terras y términos sean y flnquen perpetuamente con los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Leon etc y con sus reynos y que la dicha limitacion dei dlcho reyno de Fez en la una parte y en la otra sea y quede y finque perpetuamente como y de la manera que de suso se contlene y nlnguna de las partes no la pueda remover nl desfaser en tienpo alguno nl por alguna manera que sea o ser pueda y que esta dicha capitulaclon no perjudlque en cosa alguna a la (5) capitulaclon. de Ias pases fecha entre los dlchos sefiores rey y reyna de Castylla y de Aragon etc y el seflor rey don Alonso de Portugal que santa gloria aya y el dlcho seõor rey de Por- tugal que agora es seyendo príncipe mas que aquello quede en su fuerça y vigor para slenpre jamas. Ytem es concordado y asentado que si de aqui a los dichos tres anos conplidos primeros siguientes el dlcho seflor rey de Portugal y de los Algarbes etc declarare y notificare a los dlchos sefiores rey y reyna de Cas- tilla y de Aragon etc como no quleren estar por esta dicha capitulaclon que en tal caso queden para los dlchos sefiores rey y reyna de Castilla y de Leon etc las dichas villas de Caçaça y Melilla a la conquista delias quier las ayan tomado o non para slenpre jamas para ellos y para los dlchos sus reynos de Castilla y de Leon y que todo quede por el mismo fecho en el estado en que ha estado y esta fasta oy dicho dia y que nln- guna de las partes no gane nl adqulera derecho nl propiedad nl poseslon nl la otra la plerda por vertud delia. Lo qual todo que dicho es y cada una cosa y parte dello los dlchos don Enrrique Enrriquez mayordomo mayor y don Guterre de Cardenas contador mayor y Doctor Rodrigo Maldonado procuradores de los dlchos muy altos y muy poderosos príncipes los sefiores el rey y la reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilia de Granada etcetera y por virtud dei dlcho su poder que de suso va encorporado y los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa su fljo y Arias de Almadava procuradores y embaxadores dei dicho muy alto y muy excelente príncipe el seflor rey de Portugal y de los Algarbes de aquende y de allende el mar en Africa seflor de Guinea y por virtud dei dlcho su poder que de suso va encorpo- rado prometieron y seguraron en nonbre de los dlchos sus constltuyentes que elles en lo que a cada una de las partes toca durante el dlcho tienpo de los dlchos tres afios de suso contenldos asi dende en adelante esta dicha capitulaclon quedare firme y valedera que ellos y sus subcesores y reynos y sefiorios pera sienpre jamas ternan y guardaran y cunpliran realmente y con efeto cesante toda fraude y cautela engafio fição y simu- laclon todo lo contenido en esta capitulaclon y cada una cosa y parte dello y obligaron se que las dichas partes ni alguna delias en lo que 99
& ellos toca ni a sus subcesores para sienpre jamas en lo que oviere de ser perpetuo no yran ni vernan contra lo que de suso es dicho y espaci- ficado ni contra cosa alguna ni parte dello directe ni yndirecte en manera alguna en tienpo alguno ni por alguna manera pensada o non pensada so pena de doslentas mil doblas de oro castellan as de la vanda que de y pague la parte que lo quebrantare y non lo cunpliere o contra ello fuere o viniere para la parte que lo cunpliere por pena y por postura y ynterese convencional que pusieron por cada una vez que lo quebran- taren o contra ello fueren o vinieren y la pena pagada o non pagada o graciosamente remitida que esta obligacion y capitulacion y asiento quede y finque firme estable y valedera como en ella se contlene para lo qual todo asi tener y guardar y cunplir y pagar los dichos procuradores en nonbre de los dichos sus constituyentes obligaron los bienes cada uno de la dicha su parte muebles y raizes patrimoniales y fiscales y de sus súbditos y vasallos ávidos y por aver y por qual dicho poder que los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa y Arias de Almadava tienen dei dicho sefior rey de Portugal etc suso encorporado no se estiende para faser y otorgar lo que dicho es en esta dicha (S vj escriptura contenido como quiera que ellos trayan crencía y ynstrucion dei dicho sefior rey de Portugal para lo faser pero por mas seguridad y firmesa de lo suso- dicho los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa y Arias de Almadava se obligaron por si y por sus bienes muebles y raizes ávidos y por aver que el dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc dentro de cinquenta dias primeros siguientes ratificara y aprovara y de nuevo otorgara esta dicha escriptura de asiento y concórdia segund que en ella se contien y la terna y guardara y cunplira realmente y con efeto so la dicha pena cerca de lo qual todo que dicho es renunciaron qualesquier leyes y direchos de que se podrian aprovechar las dichas partes y cada una delias para yr o venir o contradesir lo que dicho es o qualquier cosa y parte dello y por mayor firmeza y seguridad de lo susodicho juraron a Dios y a Santa Maria y a la Sefial de la Cruz en que pusieron sus manos derechas y a las palabras de los Santos Evangelios do quier que mas largamente son escriptas en anima de los dichos sus constituyentes que ellos y cada uno dellos ternan y guardaran y cunpliran todo lo suso- dicho y cada una cosa y parte dello realmente y con efeto segund dicho es y no lo contradiran so el qual dicho juramento juraron de no pedir absolucion ni relaxacion a nuestro muy Santo Padre ni a otro ningun delegado ni perlado que gela pueda dar y aunque propio motu gela den no usaran delia. Y asi mysmo los dichos procuradores dei dicho sefior rey de Portugal en ele dicho nonbre y por sy como dicho es se obligaron so la dicha pena y juramento que dentro de cient dias primeros contados dei dia de la fecha desta dicha capitulacion dara y enviara el dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc a los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc o a su cierto mandado la dicha espritura de aiprovacion y ratificacion y otorgamento de nuevo desta dicha capitula- 100
cion escripta en pergamino y firmada de su nonbre y sellada con su sello de piorno y los dlchos procuradores de los dichos seiiores rey e reyna de Castilla y de Aragon etc se obligaron que daran y entregaran al dicho sefior rey de Portugal y de los Algarbes etc o a su cierto mandado otra tal escriptura de retyficacion y aprovacion escripta en pergamino y fir- mada de sus nonbres y sellada con su sello de piorno de lo qual todo que dicho es otorgaron dos escripturas de un tenor tal la una como la otra las quales firmaron de sus nonbres y las otorgaron ante los secretários y escrivanos de yuso escriptos para cada una de las partes la suya y qual- quiera que parescier vala como si anbas a dos paresciesen que fueron fechas y otorgadas en la dicha villa de Tordesillas el dicho dia y mes y afio susodichos. Don Enrrique el comendador mayor Ruy de Sosa don Juan de Sosa el Doctor Rodrigo Maldonado. Licenciatus Arias. Tes- tigos que fueron presentes que vieron aqui firmar sus nonbres a los dichos procuradores y embaxadores y otorgar lo susodicho y faser el dicho juramento. El comisario Pedro de Leon y el comisarlo Fernando de Torres vesinos de la villa de Valladolid y el comisario Fernando de Gamarra comisario de Zagra y Cenete contino de la casa de los dichos rey y reyna nuestros sefiores y Juan Suares de Sequera y Ruy Leme y Duarte Pacheco continos de la casa dei sefior rey de Portugal para ello llamados y rogados y yo Fernand'Alvares de Toledo secretario dei rey y de la reyna nuestros sefiores y del su Consejo y su (6) escrivano de Camera y notário publico en la su corte y en todos los sus reynos y sefiorios fuy presente a todo lo que dicho es en uno con los dichos testlgos y con Estevan Vasquez secretario dei dicho sefior rey de Portugal que por abtoridad que los dichos rey y reyna nuestros sefiores le dieron para dar fe deste abto en sus reynos que fue asi mismo presente a lo que dicho es y de ruego y otorgamiento de todos los dichos procuradores y enbaxadores que en mi presencia y suya firmaron aqui sus nonbre3 este publico ynstrumento de capitulacion flze escrevir el qual va escripto en estas seys hojas de papel de pliego entero escriptas de amas partes con esta en que van los nonbres de los sobredichos y ml signo y en fin de cada plana va sefialado de la sefial de mi nombre y de la sefial dei dicho Estevam Vaz. Y por ende fise aqui este mio signo que es a tal en testimonlo de verdad Fernand'Alvares y yo el dicho Estevan Vaz que por abtoridad que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Leon etc me dieron para faser publico en todos sus reynos y sefiorios Junta- mente con el dicho Fernand'Alvares a ruego y requerimento de los dichos enbaxadores y procuradores a todo presente fuy y por fe y certidunbre dello aqui de mi publico sefial la signe que tal es. La qual dicha escriptura de asiento capitulacion y concórdia suso encorporada vista y entendida por nos y por el dicho príncipe don Juan nuestro hijo la aprovamos loamos y confirmamos y otorgamos y retifi- camos y prometemos de tener y guardar y cunplir todo lo susodicho en ella contenido y cada una cosa y parte dello realmente y con efeto cesante 101
todo fraude y cautela ficcion y simulacion y de no yr ni venir contra ello ni contra parte dello en tenpo alguno nl por alguna manera que sea o ser pueda y por mayor firmeza nos y el dicho príncipe don Juan nuestro hijo juramos a Dios y a Santa Maria y a las palabras de los Santos Evangelios do quier que mas largamente son escritas y a la Sefial de la Cruz + (sic) en que corporalmente puslmos nostras manos derechas en presencia de los dichos Ruy de Sosa y don Juan de Sosa y licenciatus Arias de Almadava enbaxadores y procuradores dei dicho sereníssimo rey de Portugal nuestro herdero de lo asi tener y guardar y cunplir y cada una cosa y parte de lo que a nos yncunbe realmente y con efeto como dicho es por nos y por nuestros herederos y subcesores y por los dichos nuestros reynos y sefioríos y súbditos y naturales dellos so las penas y obllgaciones vínculos y renunciaclones en el dicho contrato de capltulacion y concórdia de suso escripto contenidos por certificacion y corroboracion de lo qual firmamos en esta nuestra carta nuestros non- bres y la mandamos sellar con nuestro sello de piorno pendlente en filo3 de seda a colores. Dada en la villa de Arevalo dos dias dei mes de julho afio dei nasci- miento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa y quatro anos. Yo El Rey Yo La Reyna Yo El Princype Yo Fernand'Alvares de Toledo secretayro del rey y de la reyna nuestros sefiores la fise escrevir por su mandado. (B. R.) 4153. XVII, 5-1 — Correcções jurídicas de Portugal. 1505. — Papel. 6 folhas. Bom estado. 4154. XVH, 5-2 — Processo a respeito das terças do eclesiástico con- cedidas por el-rei D. Manuel. 1510. — Papel, b folhas. Bom estado. 4155. XVII, 5-3 — Mapa feito para a demarcação de Ouguela. — Papel. Bom estado, (i) 4156. XVH, 5-4 — Capitulos dados aos vereadores da Câmara de Santarém. 1512. — Papel. 6 folhas. Bom estado. 4157. XVII, 5-5 — Auto feito a respeito dos termos de Castelo Bom e Ciudad Rodrigo. 1490, Dezembro, 14. — Papel, b folhas. Bom estado. (') Vide hora texte. 102
Castelo Bom Item amalhoamento entre Castelo Bom y Ciudad Rodrigo dos termos que as justiças pera aprazimento fizeram confrontações que tomarão. C1) Em los términos de las Fuentes de Donoro aldea y termino de Cydad Rodrigo de los reynos de Castilha nel lugar de Vilar Formoso y de la Fresneda que es deli termino de Castyell Bueno dell regno de Portogall ado dizem en cima de Nava Ryerta que es junto con el camino que va de Nave de Aver pera ell dicho lugar de Villa Hermosa martes catorze dias dei mes de dizyenbre ano deli nascimento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quatrocientos y noventa anos estando ay pre- sentes el bachirel Juan Alvarez de Mirantes allcalde em la dicha Ciudad Rodrigo por los sefiores rey y reyna de Castella y Juan de Sylva y Joan Malldonado regidores de la dicha Cyudad Rodrigo y Antonyo de Seozedo procurador de la dicha cidad de la una parte y de la otra Fer- nando Alonso juiz ordinário en la dycha vylla de Castell Bueno por el sefior rey de Portogall y Gill Estevanes alcaide de la dicha villa de Castelo Bono y Juan Gomez escudeiro y Gill Fernandes regidores de la dicha villa y Luis Allvares como heredero y sefior deli dicho lugar de la Fresneda y em presemcya de mi Diogo Allvarez esprivano de los dichos sefiores reis en la dicha Ciudad Rodrigo deli reino de la dicha cyudad y de ml Juan Gomes tabalion en la dicha villa de Castell Bono por ell dicho sefior rey y de los testigos de yuso (1 v.) escritos vimos en como ambas las dichas partes dixeron que porquanto era debate y quystion sobre razon por donde devian de yr los monjones de entre los dichos reynos entre los dichos términos de las Fuentes y los términos de la dicha villa de Castell Bueno y de los dichos lugares de Villar Fermoso y de la Fresneda y por lo mejor saber y determinar por ambas las partes fue acordado y se acordo de se ynformar cerca de lo de Juan Fernandes y de Halonso Fernandez vesynos deli dicho lugar de Vilar Fermoso y de Allvoro Afonso y de Pedro Affonso y d'Estevam Afonso y de Juan Alonso guardas vezinhos de Aroyo Seco termino de la dicha villa de Castell Bueno y de Bertolame Torieto y Juan Esquerdo y Pedro el Amo y Lopee Garcia vesinos deli dicho lugar de las Fuentes que pre- semtes estavâo de los quales y de cada huno delhos los dichos juizes y regydores recybieron juramento sobre ell Synall de la Cruz em que sus manos derechas pusyeion corporallmente y por las palavras de los Santos Evanjelios do que y era questão que blen y flellmente dl ri an la verdad de lo que supleren sobre la dicha razon y lhes fuese perguntado los quales y cada uno delos por sy flzleron ell dicho juramento blen y (i) .i margem: este amalhoamento esta vos sem duvida e do notário castelhano. A mi servir o proprio 10S
cumplydamlente y respondlerom a la confusion delia y dlxleron sy juramos Amen. Y luego los dichos juizes allcaldes y regedores y juiz y alcaide dyxeron que los avyão y hão por presemtados. Testlgos que a esto fueron presentes Juan de Sysão y Joan Gomez y Gyll Fernandez vezynos de la dicha (t) villa de Castel Bueno y Juan Sardlna vlsyno de Sam Pedro deU dlcho regno de Portugall y Pedro Correall Sesmero del Campo de Allgeman y Antonio Fernandes vesinos de Vilar de Puerco y Bertolame Mangas vezinos de Barquilha y Pero Martinz y Alonso Marcos visynos del dicho lugar de las Fuentes y nos los dichos notairos. Los quales dichos testygos asy vistos (T) decrarados de una comfor- midad y comcordia dixeron y declararon que los monjones de entre los dychos regnos por domde antygamente fueron y yvam por entre los términos que yvão y fueron segun que los enterminaram em esta guisa. Pri mera mente desde una pyedra que esta finquada que dizen la Nave de la Porfia y de refyerta domde se partem los términos de la dicha Ciudad Rodrigo y con la dicha vila de Castel Bueno y com termino de Villar Maior a somante a Trosquila Lobos junto com la carera que va de Nava de Aver pera Vilar Fermoso y demde encaminaron los dichos mojones los dichos flelles y declaradores a dar em otro monjon entre la Nave de la Porfya em cima dell Vali Cuboro y dende vam otros mon- jones cerca deli dicho camino a dar em otro monjon em cyma deli dicho Vali Coboro y demde vam otros monjones derechos unos de otros cerca deli dlcho camino en cima deli Vali Breçoso (S v.) domde se remata la lomba dentre las Navas de Vali Coboro y Vali Breçoso y demde otros monjones derechos unos de otros fasta dar em cima deli dlcho Vali Breçoso cerca deli camino agoas vertentes pera Castylha y dende vam otros monjones derechos em cyma dell VaJlejon que salle deli Vali Breçoso agoas vertentes pera Castilha y pera Portugall y dende vuellve por la Cumbre agoas vertentes pera Castilha y pera Portugall y dende vão otros monjones a dar em cyma deli Vali Cizon agoas vertentes a unas partes y a otras y de ally vam otros monjones a dar a la Hora Juda de Vali Cyzon que esta mas cerca dell Vali de la Ysla y dende fueron a dar y otro monjon em cyma de Vali de la Isla y donde vão otros mon- jones cerca deli sobredlcho camino que va de Nava de Aver a Vilar Fermoso y entre ell Valle deli Puerco y Vali de la Ysla y entra nell dlcho camino donde vão los dichos monjones por ell dicho camino fasta dar em cyma deli Vali deli Puerco y atravyesão ell camino que va a las Fuentes pera la Fresneda onde vão por ell dichò cttffilho que va de Nava de Aver pera Villar Fermoso y sallen deli dicho camino y van los dichos monjones en las cymas de Vali Pero Vyejo y en cyma deli Majuell aguas vertentes parte de Sousas y parte Omsones y de aly vam otros fS) muchos monjones fasta dar en otro monjon ado dizen entre Nava Redonda y Vali Pero Viejo y de ally vam otros monjones fasta dar en otro monjon ado dizen que esta en Nava Redonda em 10+
y Domyngos Bynito y Joan dell Alameda y Bras Yhyerno (sic} de Queom- cado (sic) y Joan Mateos fijo de Pero Mateos vyzlnos dell dlcho lugar de las Fuentes y Bertolame Mangas vezino de a Abarquila y Antonio Fernandez vyzino de Vilar de Pu ere o y Juan Chorchete vezyno de Ala- meda alldeas de Cyudad Rodrigo y nos los dichos notairos dymos gelo asy synado a cada htlfia de las partes segun y por la vya y forma que de susodicho es y ante nosotros juntamente paso que fue hecho todo lo susodicho dia mes y ano susodichos. Testigos los susodichos. Y yo ell dicho Dyego Allvarez d v.) escrivano y notairo publyco sobredicho fue presente a todo que dicho es con lo dicho Yuan Gomez tavalion em cunprimento y con los dichos testygos y all dicho pydymiento este estrumento ambos a dos fezimos escrever lo sygnamos de nuestros sygnos en hum thenor pera cada húQa de las dichas partes la suya en hum thenor y segun que ante noshotros paso y qual va scripto en estas quatro fojas deste papell aly con esta en que va puesto my sygno y en fyn de cada plana asynalada de my rubrica acostumbrada y de partes de arlba con rayos de tynta y por ende fys aquy este my sygno a tall. Eu dito Yoan Gomez tabeliam susodito a esto todo que dito he fui presente con ho dito Diogo Allvarez mi acompanhado e com as ditas tes- temunhas e ao dito pidymento escprytura fizemos eseprever pera cada hfla das ditas partes a sua em hum theor a quall vay sepryta em quatro folhas e meia com esta em que vay meu synall puprico que tall he. Concertado este estormento comigo Simaõ de Payva tabeliam em a dieta vylla Simão de Paiva. (B. R.) 4158. XVII, 5-6 — Contrato do casamento de D. Jorge, duque de Coimbra, e D. Beatriz. Lisboa, 1500, Maio, 30. — Papel. 14 folhas. Bom estado. 4159L XVII, 5-7 — Breve do Papa Pio V «Non esse alienum», mandado à rainha D. Catarina, no qual se aconselhava à dita rainha que pedisse a el-rei D. Sebastião que casasse com uma filha do imperador. Roma, 1566, Setembro, 15. — Pergaminho. Bom estado. Pius Papa V* Charissima in Christo filia nostra salutem et apostolicam bene- dictianem. Non esse alienum officio nostro putamus ac potius maxime con- venire paterno amori quo serenissimum regem nepotem tuum prosequlmur cum is Jam ad puberem fere aetatem Dei benignitate pervenerit nec fratrem ullum habeat cogitare jam de alicuius maximi princlpis filia illi uxore destinanda. Qua de re cogitationem nostram cum Majestate tua communicandam duximus tua enim istac potlssimum cura est quae illi avia es quae ilium educastl et tua optima piissimaque disciplina insti- 106
tuisti. Nosti autem pro tua prudentia quanti interslt nepotls tui quanti natlonls istlus hanc an 111am potuls uxorem hablturus sit. Cogitantibus igltur nobis de hac re nihil nobis videri solet utllius nec ipsl nec regno ejus affinitate serenissiml romanorum imperatorls electl. Duae sunt el flliae quarum natu major nuptura exlstimatur Hispaniarum prlncipi. Minor ut el desponderetur: cujus etlam aetas aetati regis satis apta est nobis maxime placeret majorem dignitate socerum is habere non potest quam Caesarem nec socrum majorl pietate religione probitate praedltam quam imperatricem electam tali matre genita et tali cura educata quis dubi- tare possit quin cum caeterls virtutibus turn in primis pietate matrls slmil- llma evasura sit filia? Haec ergo ilia dote qua nulla is quidem tempo- ribus potior videri debet maxime commendatur. Tot vero príncipes rex nepos tuus affines his nuptils sibi adjunxerit: quot fere habet principes (de majotlbus loquimur) Christiana respublica. Quocirca matrem tuam hortamur ut de hac recogitet et ad hanc potissimum affinitatem ani- mum suum appllcet. Hanc nos cogitationem nostram cum oratore regio communicavimus scientes cum tarn prudenti viro tamque fldell regis sui ministro nihil non libere communicare nos posse a quo etiam petiimus ut pluribus de hac re ad majestatem tuam scribat. Datum Romae apud Sanctum Marcum sub annulo Piscatória die XV Septembris M. D. lx vj. Pontificatus nostri anno primo. Ant. Florebellus Lavellinus. No verso: Charissimae in Christo filiae nostrae Catherinae Portugalliae et AJgarbiorum reginae illustri. (B. R.) 4160. xvn, 5-8 — Mercê (confirmação da) dada à infanta D. Maria de quatro contos e quinhentos mil maravedis por el-rel D. Fernando de Castela. Granada, 1500, Setembro, 20. — Pergaminho. 6 folhas. Bom estado. (i) Padre Fijo Espiritu Santo que son tres personas un solo Dios verdadero que bive y reyna por sienpre sin fin y de la bien aventurada Virgen gloriosa Nuestra Senora Santa Maria Su madre a quien nos tenemos por senora y por abogada en todos los nuestros fechos y a honrra y servido suyo y dei blen aventurado apostol sefior Santiago lus y espejo de las Espafias patron y guiador de los reyes de Castilla y de Leon y de todos los otros santos y santas de la corte celestial quere- mos que sepan por esta nuestra carta de previllejo o por su traslado signado de escrivano publico sin ser sobre escrito nin librado en nlngunt afio de los nuestros contadores mayores nin de otra persona alguna (l) Falta o eomeco que deveria ser: En nombre de la Santíssima Trinitad. 107
como nos don Fernando y dofla Ysabel por la gracla de Dloe rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Secilla de Granada de Toledo de Valencia de Gallisia de Mallorcas de Sevilla de Cerdeõa de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarbes de Algesira de Gibraltar de las Yslas d Canarias conde y condesa de Barcelona y sefiores de Vlscaya y de Molina duques de Atenas y de Neopatrea condes de Rosellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano vimos un nuestro alvala escrito en papel y firmado de nu estros nonbres fecho en esta guisa. [V]os el rey y la reyna fasemos saber a vos los nuestros conta- dores mayores que nos acatando el grande amor que tenemos a la yllustrisima ynfante dafia Maria nuestra muy cara y muy amada fija nuestra merced y voluntad es que aya y tenga de nos por merced en cada un afio para en toda su blda para ayuda de los gastos de su casa quatro quentos y quinientas mill maravedis situados en esta guisa en las nuestras rentas del almoxarifadgo mayor de la cibdad de Sevilla con todas las rentas que le pertenescen dos quentos y quinientas mill mara- vedis en eJ alcavala de las carnes de la dicha cibdad quatrocientas mill maravedis en el alcavala de la fruta que es en el partido dei alhondiga de la dicha cibdad cinquenta mill maravedis en el alcavala del vino que es en el dicho partido cient mill maravedis en el partido de las tres rentas de la dicha cibdad treslentas mil maravedis en esta guisa en el alcavala dei pescado fresco ochenta mil maravedis en el alcavala dei pescado salado clent mill maravedis en el alcavala de las heredades ciento y veynte mill maravedis en el partido de la madera de la dicha cibdad quinientas mil maravedis en esta guisa en el (1 v.) alcavala de la lefla y carbon cinquenta mill maravedis en el alcavala de lienços y sayales clent mill maravedis en el alcavala de la çapateria cinquenta mill maravedis en el alcavala de las bestias quarenta mill maravedis en el alcavala de los aljabives cinquenta mill maravedis en el alcavala de la madera ochenta mill maravedis en el alcavala de la cal veynte mill maravedis en el alcavala de la teja y ladrillo quinse mill maravedis en el alcavala de las cortidurias setenta mill maravedis en el alcavala dei xabon veynte y cinco mill maravedis en las ai cavalas dei partido de las sierras seyscientas y cinquenta mill maravedis en esta guisa en las alcavalas de Freixival tresientas y cinquenta mill maravedis en las alcavalas de aracena cient mill maravedis en las alcavalas de Caçalla otros cient mill maravedis en las alcavalas de Costantina cinquenta mill maravedis en las alcavalas de Alavis otros cinquenta mill maravedis asl son conplldos los dichos quatro quentos y quinientas mill maravedis. Y que los aya y gose desde primero dia de enero dei afio venldero de mill y quinientos y un afios y dende en adelante en cada un afio para en toda su vida. Porque vos mandamos que lo asentedes asi en los vuestros livros de las mercedes que vosotros tenedes y dedes y libredes a la dicha yllustrisima ynfante nuestra fija nuestra carta de privillejo para que los thesoreros y arendadores y concejos y fleles y cogedores y atras 108
qualesquier person as que ovieren de coger y de recabdar en renta o en fieldad o en otra qualquier manera las dichaa rentas donde se situaren los dichos quatro quentos y quinientas mill maravedis recudan ( f J con ellos a las personas que la dicha ynfante nuestra fija les enbiare a mandar el dicho ano venidero de mill y quinlentos y un afios desde pri- mero dla de henero del y dende en adelante en cada un alio pera en toda su vida a los plasos y segunt que a vos los ovieren a dar y pagar solamente por virtud del traslado signado del previllegio que asi dierdes sin ser sobre escrito nln librado en ningunt afio de vosotros nin de otras personas algunas la quad dicha nuestra carta de previllejo que asi dierdes y librardes mandamos al nuestro chanciller y notários y a los otros nuestros oficiales que estan a la tabla de los nuestros sellos que libren y pasen y sellen sin enbargo nin contrario alguno y es nuestra merced y mandamos que desta dicha merced non sea descontado diesmo nin chancilleria nin otro derecho alguno y non fagades nin fagan ende al. Dada en la cibdad de Sevilla a veynte dias dei mes de junio ano dei Sefior de mill y quinientos alios. Yo el rey. Yo la reyna. Yo Francisco de Madrid secretario del rey y de la reyna nuestros seflores (£) la flse escrevir por su mandado. [Y] agora porquanto vos la sereníssima reyna de Portugal dofia Maria nuestra muy cara y muy amada fija nos suplicastes que confir- mando y aprovando el dicho nuestro alvala suso encorporado y la merced en el contenida vos mandasemos dar nuestra carta de previllejo de los dichos quatro quentos y quinientos mill maravedis en el contenidos para que los ayades y tengades de nos por merced en cada un alio para en toda vuestra vida situados senaladamente en las dichas rentas y partidos en el dicho nuestro alvala suso encorporado contenidos y en cada una delias la contia suso declarada y para que los concelos y arendadores y fieles y cogedores y almoxarifes y las otras personas que tovieren cargo de recebir y recabdar en renta o en fieldad o en otra qualquier manera las dichas rentas de suso nonbradas y declaradas vos recudan con ellos desde primero dia de enero del afio venidero de mill y quinientos y un afios por los terclos del y dende en adelante por los tercios de cada un afio para en toda vuestra vida Y porquanto se falia por los nuestros libros y nominas de las mercedes de por vida en como esta en ellos asentado el dicho nuestro alvala suso encorporado y como por lo en el contenido non se vos desconto diesmo nin chancilleria de tres afios a rason de tresientos maravedis al miliar que nos aviamos de aver de la dicha merced segunt lavra hordenança el qual dicho nuestro alvala suso encorporado quedo y queda en poder de los nuestros oficiales de las mercedes. Por ende nos los dichos rey don Fernando y reyna dofia Ysabel por faser bien y merced a vos la dicha serenisima reyna de Portugal dofia Maria nuestra muy cara y muy amada Aja tovimos lo por bien y confirmamos los y aprovamos vos el dicho nuestro alvala suso encor- porado y la merced en el contenida y tenemos por bleu y es nuestra 109
merced que ayades y tengades de nos por merced en cada un ano para en toda vuestra vida los dlchos quatro quentos y qulnlentas mill mara- vedis situados en las dichas rentas de suso nonbradas y declaradas en cada una delias la contia de maravedis susodicha con las facultades y segunt y por la forma y manera que de suso en esta dicha nuestra carta de previllejo se contiene y declara por la qual o por el dicho su traslado signado de escrivano publico sin ser sobre escrito nin librado en ningun afio de los nuestros contadores mayores nin de otra persona alguna como dicho es mandamos a los dichos concejos y arendadores y fieles y cogedores y almoxarifes y a otras qualesquler personas que tovieren cargo de coger y de recabdar en renta o en fieldad o en otra qualquier manera las dichas rentas de suso nonbradas y declaradas que de los maravedis que las dichas rentas montaren y valieren y rendieren en (S v.) qualquer manera el dicho afio venidero de mill y quinientoe y un aflos y dende en adelante en cada un afio para en toda vuestra vida den y paguen (?) y recudan y fagan dar y pagar y recudir a las personas que vos la dicha yllustrisima reyna de Portugal nuestra muy cara y muy amada fija les enviardes mandar can los dichos quatro quentos y qui- nientas mill maravedis y que vos los den y paguen el dicho afio venidero de mill y qulnientos y un afios por los tercios del y dende en adelante por los tercios de cada un afio para en toda vuestra vida de cada una de las dichas rentas la contia de maravedis susodicha en esta guisa de la dicha renta del almoxarlfadgo mayor de la dicha cibdad de Sevilla con todas las rentas a el pertenescientes con los dichos dos quentos y quinientas mill maravedis y de la dicha renta dei alcvala de las cames de la dicha cibdad con las dichas quatroclentas mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de la fruta que es en el partido dei alhondlga de la dicha cibdad con los dichos cinquenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala del vino que es en el dicho partido con los dichos cient mill maravedis y de las dichas rentas dei partido de las tres rentas de la dicha cibdad con las dichas tresientas mill maravedis en esta guisa de la dicha renta dei alcavala dei pescado fresco con los dichos ocherita mill maravedis. Y de la dicha renta dei alcavala dei pescado salado con los dichos cient mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de las heredades con los dichos clento y veynte mill maravedis que son las dichas tresientas mill maravedis y de las dichas rentas de las alcavalas dei partido de la madera de la dicha cibdad con las dichas quinientas mill maravedis en esta guisa de la dicha renta dei alcavala de la lefia y carvon con los dichos cinquenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de lienços y sayales con los dichos cient mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de la çapaterla con los dichos cinquenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de las bestias con los dichos quarenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de los aljablbes con los dichos cinquenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de la madera con los dichos ochenta mill maravedis. Y de la dicha renta 110
de la alcavala de la cal con los dichos veynte mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de la teja y ladrlllo con los dichos quinse mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala de las cortidurias con los dichos setenta mill maravedis y de la dicha renta dei alcavala dei xabon con los dichos veynte y cinco mill maravedis que son las dichas quinlentas mill maravedis. Y de las dichas rentas de las alcavalas de ciertos lugares que son en el partido de las sierras de Aroche y Costantina con las dichas seyscientas y cinquenta mill maravedis en esta guisa. De las dichas rentas de (S) las alcavalas de Frexival con las dichas tresientas y cin- quenta mill maravedis y de las dichas rentas de las alcavalas de Aracena con los dichos cient mill maravedis y de la dicha renta de las alcavalas de Caçalla con los dichos cient mill maravedis y de las dichas rentas de las alcavalas de Costantina con los dichos cinquenta mill maravedis y de las dichas rentas de las alcavalas de Alcanis con los dichos cinquenta mill maravedis que son las dichas seyscientas y cinquenta mill maravedis y conplidos los dichos quatro quentos y quinientas mill maravedis y que tomem las cartas de pago de las person as que vos les enviardes mandar a quien paguen con las quales y con el traslado desta dicha nuestra carta de previllejo signado de escriviano publico sin ser sobre escripto nin librado en nlngunt afio de los dichos nuestros contadores mayores nin de otra persona alguna segunt dicho es mandamos a los nuestros arendadores y recabdadores mayores y thesoreros y recebtores y almoxa- rifes de los dichos partidos de suso nonbrados y declarados que los reciban y passen en cuenta a los dichos arendadores y fleles y cogedores de las dichas rentas el dicho afio venidero de mill y quinientos y un aflos y dende en adelante en cada un afio para en toda vuestra vida con los quales recabdos mandamos a los nuestros contadores mayores de las nuestras cuentas y a sus logares tenientes y oficiales que los reciban y pasen en cuenta a los dichos arendadores y recabdadores mayores y thesoreros y recebtores el dicho afio venidero y dende en adelante en cada un afio para en toda vuestra vida a cada imo la contla que entra en su partido segunt de suso va declarado. Y si los dichos arendadores y fleles y cogedores y almoxarifes y concejos y las otras personas suso- dichas de las dichas rentas non dieren nin pagaren nin qulsieren dar nin pagar a quien vos la dicha yllustrissima reyna de Portugal nuestra fija les enbiardes mandar los dichos quatro quentos y quinientos mill maravedis el dicho afio venidero de mill y quinientos y un afios y dende en adelante en cada un afio para en toda vuestra bida cada uno dellos la contla de maravedis susodicha a los plasos y segunt dicho es por esta dicha nuestra carta de previllejo o por el dicho su traslado signado sin ser sobre escripto nin librado en ningunt afio segunt dicho es mandamos y damos poder conplido a todas y qualesquler nuestras justicias asi de la nuestras casa y corte y chancillerias como de la dicha cibdad de Sevilla y su arçobispado y de todas las otras cibdades y villas y lugares de los nuestros reynos y sefiorios y a cada uno y qualquier dellos que sobre ello 111
fueren requeridos que fagan y manden fazer en los dlchos concejos y aren dadores y fieles y cojedores y almoxarifes y las otras person as de las dichas rentas todas las execuciones y prisiones y ventas y remates de vienes y todas las otras cosas y cada (Sv.) una delias que convengan y men ester sean de se faser fasta tanto que vos la dicha yllustrisslma reyna dona Maria nuestra fija o la persona que vos les enbiardes mandar seades y sean contentos y pagados de los dichos quatro quentos y quinientas mill maravedis o de la parte que dellos vos quedare por cobrar el dicho afio venidero de mill y quinientos y un alios y deinde en adelante en cada un afio para en toda vuestra vida que vos por esta dicha nuestra carta de previllejo o por el dicho su traslado signado sin ser sobre escripto nin librado segunt dicho es fasemos sanos y de pas los bienes que por esta rason fueren vendidos y rematados a quien los conprare para agora y para sienpre jamas. Y los unos ni los otros non fagades nin fagan ende al por alguna manera so pena de la nuestra merced y de diez mill maravedis para la nuestra camara a cada uno por quien fincare de lo asi faser y conplir. Y demas mandamos aí omen que les esta dicha nuestra carta de previllejo o el dicho su traslado signado sin ser sobre esprito nin librado como dicho es mostrar que las enplase que paresça ante nos en la nuestra corte do quier que nos seamos del dia que los enplasare fasta quinse dias primeros signientes so la dicha pena so la qual man- damos a qualquier escrivano publico que para esto fuere llamado que de ende ai qual la mostrare testimonlo sigundo con su signo porque nos sepamos en como se cunple nuestro mandado y d est o vos mandamos dar y dimos esta nuestra carta de previllejo esprita en pargamino de cuero y sellada con nuestro sello de piorno pendiente en filos de seda a colores y librada de los nuestros contadores mayores y otros oficiales de nuestra casa. Dada en la honrrada y grant cibdad de Granada a veynte dias dei mes de setienbre afio de nascimiento de Nuestro Seftor Jhesu Christo de mill y quinientos afios. Va (f) escrito entre renghones u dize que ayades y tengades de nos por merced y o diz les vala. Guevara por mayor Notário Nuno Lopez Diego de la Muela Chanciller Yo (i) Don Fernando de Medyna notário del reyno dei Andaluzia la fize escrevir por mandado del rey y de la reyna nuestros seflores. Christoval d'Avila Fernando de Medyna Pero Yanes O Em letra diferente 112
(h) (l) En la muy noble y muy leal dibdad de Sevilla lunes veynte y dos dias del mes de febrero afio del nascimyento del Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinyentos y uno afios estando en la Calle de las Grades de la yglesia mayor desta cibdad cerca de la Pila del Hierro Diego de Valencia pregonero del concejo desta cibdad pregono a altas bozes ante la gente que ende estava lo contenido en esta carta de privillejo del rey y de la reyna nuestros seiiores en presencia de mi Ferrand Ruys de Porras escrivano publico de Sevilla y luego en este dicho dia a poca de ora estando cerca de la casa cuentos del alcavala del azeyte y dei aduana donde se coge y rescibe el almoyorasgo el dicho Diego de Vallencia pregonero pregono a altas vozes antre la gente que ende estava lo con- tenido en esta carta de privillejo del rey y de la reyna nuestros sefiores desta otra parte esprito a lo qual estovieron presentes por testigos Diego Gonçalves y Juan Val Vanegas escrivanos de Sevilla. Ferrand Ruys de Porras escrivano publico de Sevilla. (i) En la villa de Costantina viernes dos dias dei mes de abril afio dei nascimyento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de myl quinientos y un afios estando en la plaça publica desta dicha villa a las puertas de las casas de Martin Gonçalvez vezino de la dicha villa Myguel Sanchez portero y pregonero desta dicha villa a altas vozes anthe la jente que ende estava pregono lo contenido en esta carta de previllejo del rey y de la reyna nuestros sefiores escrita desta otra parte en presencia de mi Gonçalo Ramires de Villalpando escrivano publico de la dicha villa y testigos que a ello fueron presentes Diego de Villalpando escrivano publico y Pedro Gualnito y Diego de Montemayor y Juan Brachon y Martin Gonçales y Juan Ruyz visinos de la dicha villa. Gonçalo Ramirez de Villalpando escrivano publico de Costantyna. (iv.) (i) En Cacielle de la Sierra villa de la muy noble y muy leal cibdad de Sevilla sabado tres dias dei mes de abril afio dei nascimento dei Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos y uno afios fue presentada esta carta de privillejo desta otra parte contenido por el comendador Alfonso Patino a Diego Martines alcaide ordinário desta dicha villa la qual le fue noteficada y leyda por mi Juan Sanches Candil escrivano publico desta dicha villa y el qual dixo que la obedecia con el acatamiento y reverencia que devia y que estava presto de la complir en todo y por todo segund que en ella se contiene. En fe de lo qual la firme de mi nonbre. (■) Em letra diferente US 8
Fecha en CacieUe el dicho dia y mes y afio sobredicho. Testigos que fueron presentes Pedro Hernandes Castillejo y Diego Ferrandes de Frueva vizinos desta dicha villa. Juan Sanches escrivano publico. (i) En Alanis villa de la muy noble y muy leal cibdad de Sevilla sabado tres dias del mes de abril afio del nascimiento del Nuestro Sal- vador Jhesu Christo de mil y quinientos y uno afios fue presentada esta carta de prlvillejo desta otra parte contenldo por el comendador Afonso Patino a Marcus Fernandes alcalde ordinário de la dicha villa el qual dlxo que la obedecia con el acatamiento y reverencia que devia y que estava presto de la cumplir en todo y por todo segund que en eila se contiene en fe de lo qual yo el dicho escrivano firme aqui nonbre. Fecha en la dicha villa de Alanis el dia sobredicho y mes y afio. Tes- tigos que a esto fueron presentes Francisco Mexia y Ruy Gonçales Dodon vizinos desta dicha villa y Diego de Cordova vizino de Sevilla. Juan Garcia escrivano publico. (i) En Frexenal villa de la muy noble y muy leal cibdad de Sevilla martes seis dias del mes de abril afio del nascimiento del Nuestro Sal- vador Jesu Christo de mil y quinientos y uno afios ante Diego Alonço y Pedro de Cisneros alcaides ordinários desta dicha por la dicha cibdad en presencia de ml Ferrand Sanches escrivano del rey y de la reyna nuestros sefiores y su notário publico en su corte y en todos sus reynos y sefiorios y escrivano publico en la dicha villa y de los testigos de yuso escritos sus nonbres parescio el seflor comendador Alonso Patino thesorero de la sefiora reyna de Portugal y presento a los dichos alcaldes y leer hiso por mi el dicho escrivano esta carta de previllejio desta otra parte escrita y les pedio la obediciesen y conplisen segund por ella Sus Altezas lo mandan los quales dixeron que la obedecian y obede- cleron como a carta de sus reys y sefiores naturales y estan prestos de la conplir en todo y por todo segund Sus Altezas lo mandan lo qual el dicho seflor comendador me pedio por testimomio. Testigos que fueron presentes Diego de Caranes y Gonçalo Rodrigues de Jahen vizinos desta dicha villa de Frexenal. Ferrand Sanches escrivano publico. (B. R.) 4161. xvn, 5-9 — Carta do oficio de vedor do Hospital de Todos os Santos a João Rodrigues Romão. 1502, Maio, 19. — Pergaminho. Bom estado. (>) Em letra diferente. m
4162. XVII, 5-10 — Confirmação do oficio de piloto da Foz do Rio, dada pela rainha D. Catarina a Lourenço Gil. Évora, 1533, Agosto, 23. — Pergaminho. Bom estado. 4163. XVII, 5-11 — Procuração de el-rei D. Afonso V em nome da rainha, sua mulher, e outra de sua sogra, a duquesa de Coimbra, em nome de seus filhos, para o cardeal D. Jaime, arcebispo de Lisboa, ou os Médicis arrecadarem em Florença os quarenta mil cruzados que nos câmbios daquela cidade deixou o infante D. Pedro. Lisboa, 1455, Junho, 25. — Papel. Bom estado. Alfonsus Dei gratia rex Portugalie et Algarbii dominusque Ceptae etc. Cunctis pateat evidenter las nostras presentes litteras inspecturis quod pro parte serenissime princlpisse et illustrisslme Domine Elisabeth uxoris mee dllectlssime nobis fuerunt scripture sequentes presentate quarum tenor sequltur de verbo ad verbum in Christi nomine amen. Per hoc publicum presens instrumentum pateat omnibus evidenter qualiter sereníssima domina Elisabeth Dei gratia Portugalie et Algarbii regina Cepteque domina uxor serenlssimi principis Domini Alfonsi regis Portugalie et filia quondam illustrissimi principis infantis Petri ducis Colimbrie filii olim serenissimi Domini Joannis regis Portugalie minor annis vlginti quinque major tamen quatuordecim constituta personaliter coram ipso sereníssimo príncipe Alfonso domino rege Portugalie viro suo. Certificata tamen primo et ante omnia de juribus suis et beneficiis competentibus et de vi et importantia omnium infrascriptorum et quan- tum fuit expediens et de jure requiritur. Asserens de predictis fore ciaram et certam et apertam scientiam et inteligentiam de eis labere asserens se curatore carere sciensque ac cognoscens et affirmans dictum olim illustrissimum principem infantem dominum Pet rum patrem suum decessisse a rebus humanis intestatum jam sunt sex anni et ultra et nullo per eum condito testamento vel alia ultima voluntate ex se et post se relicta et remanente dicta sereníssima domina Elisabeth regina pre- fata relictis etlam et adhuc super stitibus domino Petro domino Jacobo domino Joanne domina Beatrice domina Philippa et domina Caterina omnibus fratribus et sororibus et filiis legitimis et naturalibus dicti domini infantis Petri et nullis ex eo aliis relictis descendentibus. Et propterea de jure hereditatem dicti quondam infantis Domini Petri sui patris eidem serenissime Domine Elisabeth regine prenominate filie sue pro una septima parte ab intestato esse delatam ipsamque putans potius utilem et lucrosam quam damnosam. Idcirco serenissima Domina Elisabeth regina predicts cum consensu verbo licentia et aucto- ritate predict! illustrissimi Domini Alfonsi regis presentis et supplendo et supplere volendo omnem defectum et carentiam curatoris et omnem et quemcunque alium defectum eidem serenissime Domini regine Elisa- beth consentientis et consensum llcentiam auctoritatem et decretum quibus fungitur prestantis et interponentis in predictis et infrascriptis omnibus et singulis et omnibus quibus potuit et potest melioribus modo 115
via jure et forma dictam hereditatem paternam pro dicta septima parte ab intestato et pro quocunque alio jure et portione quibus delata foret sponte et consulte adivit et aprehendidit et se in ea immiscuit et heredem esse voluit perseverans in quacunque alia apprehensione quomodo cunque et quandocunque per earn facta de hereditate prefata. Quibus omnibus sic ut supra peractis et solemniter celebratis prelibatus illustrissimum dominus rex Alfonsus suam et dictl loci quibus fungitur auctoritatem Interposult et decretum. Acta fuerunt predlcta omnia in civitate Ulis- bonensi intra regia palacia sub anno domini nostri Jesu Christi a nativitate ejusdem mlllesimo quadringentesimo quinquagesimo quinto in- ditione tertia die vero Mercuri! vigésima quinta mensis Junii tempore pontificatus sanctlssiml in Christo patris et domini domini Katisti Divina Providentia Pape tertii anno pontificatus ipsius primo presentibus ibidem discretis et nobilibus viris dominis videlicet domino Valasco prlore Crati Hospitalis Sanctl Joannis Jherosolimitani et Domino Ludovico de Azevedo consiliariis prefati illustrissimi Domini Alfonsi regis et egregio legum Doctore Domino Luppo Gundisalvi causarum fiscalium judice et quamp- lurimis aliis testibus ad suprascrlpta omnia et singula vocatls adibitis specialiter et rogatis. Rogans me Alfonsus Gundisalvi notarium infras- criptum quatenus de predlctis omnibus et singulis publicum confiterem instrumentum unum vel plura. Et ibidem in continenti post predicta anno inditione die et loco predictis et presentibus supranominatis tes- tibus etiam ad infra omnia scripta et singula vocatls habitls et rogatis. Prefata sereníssima Domina Elisabeth regina prenomlnata constituía et certificata ubi et ut supra suo nomine proprio et hereditário supra- dicto cum consensu licentia et auctoritate atque decreto dlcti domini Alfonsi regis et eidem domine in predictis et infrascriptis omnibus et singulis consentientis auctorantis et decretum interponentis supplendo et supplere volendo omnem de fectum ut supra in omnibus et per omnia et omnibus melioribus modo via jure forma et nomine quibus potuit et potest. Citratamen revocatlonem alicujus sul procuratoris fecit cons- tituit et solemniter ordinavlt suos veros et legitimos procuratores actores factores negotiorum gestores et certos nuncios speciales et quidquid dici melius possunt nobiles viros reverendum patrem et dominum dominum Jacobum Dei miseratione et sacrosancte romane ecclesie electum con- firmatum et administratorem ecclesie et archieplscopatus Ulisbonensis fratrem dicte constituentis et fllii dicti quondam infantis Domini Petri et Cosmam Joannis Medicem et Petrum ejus filium ambos florentinos eives licet absentes et tamquam presentes et acceptantes et quem libet eorum in solidum et in totum. Ita tamen quod occupantis seu incohantis condictio potior seu melior non existat sed quod unus eorum inceperit alii medi are valeant prosequi et finire specialiter et nomlnatim ad peten- dum exigendum et recipiendum et se habuisse et recepisse confitendum in totum et in partem a magnifico communi Florentie et officialibus montis et seu diminutionis montis communis prefati et quibuscunque 116
scribis camerariis et capseriis et aliis quomodolibet deputatis ad id omnem et quamcunque summam et quantitatem pecuniarum florenorum auri et denariorum eidem constituenti debitam et in futurum debendam pro quibuscunque pagis dono et interesse presentibus et futuris et etiam preteritis debitis et futuro tempore debendis occasione maxime cujusdam crediti florenorum quadraginta unius millium quingentorum octoginta duorum montis prememorati descripti super libris dioti communis montis subnomine dicti illustrissimi principis infantis Domini Petri filii dlcti serenissimi Domini Joannis quondam regis Portugalie patris dicte consti- tuentis ad ipsam constituentem pro septima parte expectantis et perti- nentis et seu pro quancunque alia portione et occasione quorum vis aliorum denariorem et creditorum quorumcunque montium dicti communis Florentie sub quibuscunque nominibus ad constituentem prefatam quomo- dolibet et quocunque jure et pro quacunque parte pertinentium et specta- tium et seu pertinendorum vel spectandorum quocunque tempore. Et exinde ipsum commune Florentie et officiales prefatos finiendum et absolvendum eidemque et cuicunque pro ipso communi recipient! finem quietationem absolutionem et pactum perpetuum et ulterius non petendo faciendum tantummodo de exactis pro libito dictoram pro curatorum et cujusque eorum in omnibus et per omnia. Et generaliter ad omnia et singula et quecunque alia pro executione consecutione et effectu pre- dictorum omnium in predlctis et circa predicta necessária expedientia et opportuna faciendum et exercendum ad placitum dictorum procura- torum vel cujuscunque eorum in omnibus et per omnia etiam si talia forent que requirerent man datum speciale magis vel generale quod ex nunc prout ex tunc et ex tunc prout ex nunc dicta constituens dictis suis procuratoribus et cuilibet eorum in solidum dedit atque eontullt et ad predicta et eorum quodlibet substituendum et subrogandum et loco ipsorum procuratorum actorum factorum et certorum nunciorum specia- lium predictorum vel alterlus eorum ponendum procuratorem unum et plures et semel et pluries et quot et quoties et prout procuratoribus jam dictis et cuicunque ex eis libere videbitur et placebit in omnibus et per omnia et substitutum et substitutos hujusmodi pro libito revocan- dum et alios de novo subrogandum et reassumendum firmo nichilominus semper et ratomanente toto presentl mandato in supradictis procura- toribus principalibus dans et concedens constituens predicta dictis suis procuratoribus et cuilibet eorum in solidum et cuicunque substituendo ab eis vel altero eorum plenissimum et plenum man datum cum libera generali ac speciali a dminl strati one in predictis et circa predicta promit- tens et conveniens stipulations solemni mi hi Alfonso Gundisalvi notário infrascripto ut publice persone recipient! et stipulanti pro omnibus et singulis quorum interest aut poterit vel posset quomodolibet interesse se perpetuo firmum ratum et gratum habiturum omne id totum et quidquid per dictos ejus procuratores vel alteram ipsorum aut quemcunque substi- tuendum ab eis vel altero eorum. Actum factum gestum vel quomodo- 117
libet administratum fuit in predictis et circa predicta sub expressa ypoteca et obligatione sui suorumque heredum et bonorum omnium presentium et futurorum. Quibus omnibus et singulis suprascriptis sicut supra peractis prefatus illustrissimus dominus Alfonsus rex suam et dicti loci quibus fungitur auctoritatem interposuit et decretum. Rogans domina regina prefata me Alfonsum Gundisalvi notarium infrascrlptum quatenus de premissis omnibus et singulis unum vel plura publicum vel publica conficerem documenta et mandavit presens publicum instru- mentum suo solito regali sigillo pro pleniori fide roborari. Subscriptio sequitur mei notarii ut inde patet Et ego Alfonsus Gundisalvi capellanus capelle quondam predicti illustris infantis Domini Petri publicus auctoritate regali per totam terra regnorum Portugalie et Algarbii et dominaticnem illustrissimi et potentissimi domini nostri Alfonsi Dei gratia regie Portugalie et Algarbii Cepteque domini latino sermone tantum notarius qui predictis omnibus et singulis sic per actis presens fui eaque sic fieri vidi et audivi et in notam meam recepi. A qua quidem hoc publicum instrumentum manu propria extraxi sub nomine et signo meis solitis et consuetis in fidem et testimonium omnium premissorum reequisitus et rogatus. Item etiam subsequenter ibidem incontinenti post prefata ex parte illustris domine Elisabeth infantisse et ducisse Colimbrie etc fuit alia publica scriptura presentata cujus tenor sequitur ad plenum de verbo ad verbum. In Christo nomine amen. Anno ab ejusdem nativitate millesimo quadringentesimo quinquagesimo quinto inditione tertia die vero lune secunda mensis Junii tempore pontificatus sanctissimi domini nostri Kalisti Pape tertii anno primo. Acta fuerunt infrascripta in civitate Colimbrie in palatiis et residentia domini regis presentibus ibidem nobilibus viris reverendo in Christo patre Domino Gometio priore et gubernatore monasterii Sancte Crucls canonicorum regularium Ordinis Sancti Augustini in suburbio extra muros ipsius eivitatis siti et egregio legum Doctore Luppo Gundisalvi causarum fiscalium judice et Valasco Joannis thesaurario Ecclesie Colimbriensis et quamplurimis aliis testibus ad infrascripta omnia et singula vocatis habitis et rogatis. Pateat omnibus evidenter has presentes litteras inspecturis quod honesta et illustris Domina infantissa Elisabeth vidua duclssa Colimbrie uxor quondam illustrissimi principis infantis Domini Petri ducis Colimbrie etc filii olim serenissimi principis Domini Joannis regis Portugalie certlficata primo et ante omnia de juribus suis et beneficiis sibi competentibus et de vi et importantia omnium infra scriptorum et quantum fuit expe- diens et de jure requiritur per infrascrlptum serenissimum dominum 118
Alfonsum regem Portugalle et me notarium publicum infrascriptum asserens se de lis omnibus fore ciaram et certam de que ipsis inteli- gentiam et scientiam habere plenissimam constituta personaliter coram predicto sereníssimo príncipe Domino Alfonso rege Portugalle dixit et exposuit quemadmodum dictus infans Dominus Petrus olim vir et mari- tus suus mortuus est et decessit jam sunt sex anni et ultra relicta et adhuc superstite dicta domina infantissa Elisabeth ejus uxore legitima et relictis et superstiUbus cx se et dicta infantissa Elisabeth jugallbus predictis septem tantummodo liberis legitimis et naturalibus minoribus viginti quinque annis scilicet sereníssima Domina Elisabeth regina Por- tugalie et Domino Petro Domino Jacobo et Domino Joanne Domina Bea- trice Domina Philippa et Domina Caterina et nullo per eum condito testamento vel alia ultima voluntate et quod ipsa Domina Elisabeth vidua cui de jure predictorum ejus filiorum et filiarum pupillorum et adultorum tutela et pro tempore cura delata est ne bona res et jura dictorum dominarum Philippe et Caterine pupilarum predictorum majo- rum septenio minorum tamen annis quatuordecim periclitentur vel pereant fuit et est parata et paratam se obtulit et offert secundis nuptiis renun- ciare et dictam tutelam et pro tempore curam dictarum tantummodo domi- narum Philippe et Caterine pupilarum et ejus filiarum predictarum assumere gerere gubernare administrare promittere jurare se obligare satisdare et inventarium conficere et omnia et singula facere que et adque pro predictis et circa predicta de jure tenetur et debet cum reliquorum quinque ejus filiorum et filiarum prenominatorum tutelam aut curam turn propter quorundam absentiam turn propterea quod aliqui in dignitate sunt constituti cum etiam aliis justis de causis ad presens assumere vel acceptare non intendit. Quare prefata Domina infantissa Elisabeth petiita Domino illustris- simo Domino Alfonso rege Portugalie prenominato ipsam infantissam Elisabeth per ipsum dominum regem dari decerni constitui et confirmari in tutricem et pro tutrice et debito tempore curatrice dictarum domina- rum Philippe et Caterine pupilarum jam dictarum eidemque Domine Elisabeth committi gestum administrationem gubernationem et regimen bonorum rerum et jurium et personarum pupilarum prenominatarum et omnia et singula alia fieri in predictis et circa predicta necessária et opportuna. Quibus omnibus et singulis prefatus dominus illustrissimus annuens tanquam veris et veridicis auctoritatibus et decreto quibus fun- gitur et prout sibi de jure et consuetudine hujus regni licet et licuit et omnibus melioribus modo via jure et forma quibus potuit et potest dictam dominam infantissam Elisabeth ibidem presentem petentem et volentem eisdem dominabus Philippe et Caterine pupilis presentibus et petentibus dedit constituit decrevit datamque confirmavit in tutricem et pro tutrice et debito tempore curatrice dummodo secundis nuptiis renunclet promittat juret se obliget satisdet et inventarium conficlat et omnia et singula 119
alia faciat et observet in predictis et circa predicta necessária oppor- tuna et de jure requisita. Quequidem Domina Elisabeth tutrix et pro debito tempore curatrix sicut supra data decreta constituta certifica ta primo ut supra et omni modo via et jure et forma quibus magis et melius potuit juravit ad sacra Dei Evangelia scripturis corporaliter manutactis ad delationem dicti domini regis ac etiam promisit et solemn! stipulatione convenit prefato domino regi necnon mihi notário infrascripto ut publicis per- sonis presentibus recipientibus et stiputantibus pro dictis sepenominatls duabus pupilis et omnibus et singulis quorum interest intererit seu potest vel poterit quomodolibet interesse personas res bona et jura dictarum pupilarum in judicio et extra defendere et in defensione non relinquere actiones tempore perituras intentare utilia facere et inutilia pretermittere et res bona et jura pupilarum prefatarum salvare custodire et salva facere et dictam tutelam et pro tempore curam fideliter legaliter et diligenter exercere et sue administrationis debito loco et tempore reddere rationem et reliqua et que sub nomine reliquorum continentur restituere et ad secunda vota non transire. Et omnia et singula facere in predictis et circa predicta necessária et opportuna et que ad officlum tutoram et curatoram pertinere noscuntur dummodo in omnibus peragendis uti possit ac valeat veritate. Pro qua quidem infantissa Elisabeth tutrice predicta et ejus precibus et mandatis in predictis omnibus et singulis suprascriptis fidejusserant et fidejussores extiterant nobiles veri Ludo- vlcus de Azevedo et Dldacus Suerii am bo de Consilio dicti illustrissimi Domini Alfonsi regis et Domina Beatrix de Menesis uxor quondam Arte Gometii de Silva jam defunct! et quilibet ipsorum se in solidum obligando et promiserant et solemn! stipulatione convenerant fidejussores prefati et quilibet eoram dicto domino regi et mihi notário infrascripto reci- pientibus et stipulantibus ut supra se facturos et curaturos et quod facient et curabunt Ita et tallter cum effectu omni juris et fact! exceptione remota quod dicta Domina infantissa Elisabeth faciet observabit adimplebit et executioni mandabit omnia et singula suprascripta et supra per earn jurata promissa facta et gesta alioquin de ipsorum et cujus libet ipsorum proprio facere attendere observare adimplere et executioni mandare locis modis formis et temporibus superius denotatis in omnibus et per omnia. Que omnia et singula suprascripta promiserant et solemn! stipulatione convenerant prefata Domina Elisabeth et dicti domini fidejussores pre- libatl et quilibet eoram ut supradicto domino regi et mihi etiam notário infrascripto ut personis publicis ut supra recipientibus et stipulantibus perpetuo firma rata et grata habere tenere attendere facere et observare et contra non dare facere vel venire per se vel alium seu alios de jure vel de facto in judicio vel extra sub pena dupll ejus unde pro tempore agretur solemni stipulatione promissa et sub refectione damnorum et expensaram tic interesse litis et extra. Que pena totles commutatur 120
et peti et exigi possit et valeat cum effectu quoties in aliquo contra factum fuerit sive ventum vel effectualiter non servantum. Qua pena comissa soluta exacta vel non aut gratis remissa nihil o minus predicta omnia et singula suprascripta perpetuo firma et rata maneant et perdurent debeantque inviolabiter observar!. Proquibus omni- bus et singulis et eorum quolibet observandls et firmis et ratls habendis et tendis et pro dicta pena solvenda sl et quoties commlssa fuerit dieta Domina Elisabeth et dicti domlni fidejussores et qullibet eorum obliga- verunt se Ipsos et quemlibet Ipsorum et ipsorum et cujusque ipsorum in solidum heredes et bona omnia et singula presentia et futura renuncian- tes in predictis omnibus et singulis dicta principalis et dicti fidejussores et quilibet eorum exceptionibus non assumpte dicte tutella et pro tempore cure et non factarum dictarum promissionum obligationum et juram en ti non sic prestiti et omnium predictorum non sic factorum et gestorum non sic per omnia celebratl contractus et actus doli mail condictioni indebiti sine causa et injusta causa privilegio fori beneficio velleani epistole divi Adrian! de fidejussoribus et plurlbus reis debendi omnique alli legum jure et constitutionum auxilio et juri dicenti gene- ralem renuntiationem non sufficere. Quibus omnibus et singulis supra- scriptis sic peractis et solemnlter celebratis prefatus dominus rex suam et dicti regni quibus fungitur auctoritatem interposuit et decretum rogantes me Alfonsum Gundisalvi notarium infrascriptum quatenus de predictis omnibus et singulis unum vel plura publica conficerem do- cumenta. Postquam ibidem incontinenti anno inditione die et loco predictis et coram dictis suprascriptis testlbus etlam ad omnia et singula Infras- cripta vocatls habitis et rogatis. Prefata domina infantissa Elisabeth tutrix prediota certificata ut supra sciens et teneri ad inventaril confec- tionem de bonis rebus et jurlbus dictarum pupilarum et cujusllbet ipsarum et volens illud conficere premisso venerabill signo sancte crucis dixit asseruit confessa fuit invenisse et invenire in bonis rebus et juri bus dictarum pupilarum jus adeundi vel repudiandi pro dictis Domi- nabus Phlllipa et Caterina pupilis predictis heredltatem quondam dicti infantis Domini Petri earum patris pro duabus partibus ex septem partlbus Inter ambas et pro una septima parte pro qualibet abintestato. Protestans quod ad presens non scit alia bona et quod si alia Inveniet hulc Inventario addet vel aliud de novo conficlet. Quibus omnibus sic peractis et solemnlter celebratis prefatus dominus rex suam et dicti sul regni quibus fungitur auctoritatem Interposuit parlter et decretum. Item postea dictis anno indlctione die et loco e presentibus supras- criptis testlbus ad infrascripta omnia et singula etiam vocatis habitis et rogatis infantissa vidua Elisabeth tutrix prefata constituta et certi- ficata ubi et ut supra et ipsa Domina Phllippa et Domina Caterina pupile predicte maiores ut supra septenio. Sclentes cognoscentes et asserentes dictum illustrissimum principem infantem Dominum Petrum quondam 121
filium serenissimi Domini Joannis regis Portugalie virum olim et mari- tum dicte infantissa Elisabeth et diet arum pupilarum Pat rem mortuum esse et decessisse jam sunt sex anni et ultra ab intestato et nullo per eum condito testamento vel alia ultima voluntate post se relicta hodle- que superstite dicta Domina infantissa Elisabeth ejus uxore predicta et relictis dictis dominabus Philippa et Caterina relictis etiam et supers- titibus dicta serenissima Domina Elisabeth regina Portugalie et Domino Petro Domino Jacobo et Domino Joanne et Domina Beatrice omnibus ejus filiis et filiabus legitimis et naturalihus et nullis aliis. Et scientes et cognoscentes heredltatem olim dicti infantis Domini Petri eorum patris predicti fuisse et esse de jure eisdem dominabus Philippe et Caterine pro duabus partibus ex septem et cuilibet earum pro septima parte ab intestato delatam ipsamque putantes potius utllem et lucrosam quam damnosam. Eedem Domina Phillippa et Domina Caterina cum consensu verbo licentia et auctoritate dicte Domine infantisse Elisabeth tutricis sue ibidem presentis et eisdem in omnibus et singulis predictis et infrascriptis consentientis et consensum verbum licentiam et aucto- ritatem dantis et prestantis et ipsa Domina infantissa Elisabeth tutrix predicta et tutorio nomine predicto pro dictis dominabus Philippa et Caterina et ipso omnes cum consensu licentia et auctoritate prefati Domini regis et supplendo et supplere volendo omnem et quemcunque defectum ipsis et cuilibet ipsarum consentientis et auctoritatem licen- tiam atque decretum sui prestantis et interponentis in predictis et infras- criptis omnibus et singulis et omnibus melioribus modo via jure et forma quibus potuerunt et possunt et tarn conjunctlm quam disjunctim dictam hereditatem paternam pro dictis duabus partibus ex septem inter ambas et pro una septima pro qualibet earum ab intestato et pro omni et pro quocunque jure et portione quibus quomodolibet deferretur adi- verunt et apprehendlderunt et in ea se imiscuerunt et heredes esse voluerunt perseverando in omni alia additione per dietas pupilas seu pro els quomodocunque et quandocunque facta de hereditate predicta. Quibus omnibus dictus Dominus rex suam et dicti sui regni et loci quibus fungitur auctoritatem interposuit atque decretum rogantes me Alfonsum Gundisalvi notarium infrascrlptum qualiter de predictis omnibus publicum conficerem instrumentum unum vel plura. Et eisdem anno in dictione die et loco suprascriptis et presentlbus dictis supra nominatis testlbus etiam ad infrascripta omnia et singula vocatls habitis et rogatls. Infan- tissa Domina Elisabeth vidua tutrix prefata certificata ut supra asserens ut supra sciens se teneri ad confectionem inventarii de bonis rebus et juribus dictarum pupilarum addens inventario alias per ipsam confecto seu aliud conficiens inventarium venerablli signo sancte crucis premlsso omni modo via jure et forma quibus magis et melius potuit et potest dixit asseruit et confessa fuit se invenisse et invenire in bonis rebus et juribus dictarum Dominarum Philippe et Caterine pupilarum et here- dum prenominatarum duas partes ex septem partibus cujusdam credit! 122
florenorum quadraginta unius millium quingentorum octoginta duorum montls communis vel alterius vis magnifici communis Florentie descripti super libris et registris dicti montls sub nomine dicti infantis Domini Petri necnon jus petendi exigendi consequendi ad officialibus dicti montis communis Florentie et quibuscunque eorum scribanis camerariis capseriis et notariis et aliis ad id omnes et singulos et quascunque pagas donum et seu interesse tarn retentas et substentas quam currentes tarn presentes et pretéritas quam futuras debitas et in futurum debendas quomodocunque eisdem pupilis et heredibus supradictis vel alteri earum cccasione dicti crediti montis et duarum partium ex septem ejusdem et cujuscunque et pro quacunque parte protestans quod ad presens non scit alia bona res et jura dictarum pupilarum et siqua alia in veniet huic inventario addet vel aliud de novo conficiet. Quibus omnibus et singulis supradictis sic peractis et solemniter celebratis prefatus dominus rex suam et dicti sui regni et loci quibus fungitur auctoritatem et decretum interposuit. Et eidem domine infantisse Elisabeth tutrici predicte com- misit gestum administrationem et gubernationem personarum bonorum rerum et jurium dictarum pupilarum. Rogantes me Alfonsum Gundisalvi notarium infrascriptum quatenus de predictis omnibus publicum confi* cerem documentum unum vel plura. Item postea dictis anno indictione die loco ac pontificatu et coram dictis suprascriptis testibus ad infrascripta omnia et singula etiam vocatis habitis et rogatis. Prefata domina infantissa Elisabeth vidua tutrix et pro tempore curatrix predlcta constituta et certificata ubi et ut supra sciens et affirmans se in omnibus mundi partibus maxime lon- ginquis adesse non posse pro bono et utilitate dictarum pupilarum suo tamen ipsius Domine infantisse Elisabeth periculo et cum consensu licentia auctoritate atque decreto dicti domini regis eidem in predictis et infrascriptis omnibus auctorantis consentientis et consensum licen- tiam auctoritatem et decretum dantis prestantis atque interponentls sup- plentis quidem et supplere volentis omnem et quemcunque defectum et omnibus melioribus modo via jure et forma quibus potuit et potest fecit constituit creavit et solemniter ordinavit ejusdem tutricis dicto nomine et dictarum pupilarum procuratores actores factores negotiorum gestores et certos nuncios speciales et quidquid melius dici possunt. Nobiles et discretos viros Dominum Jacobum Dei miseratione et sacrosancte Romane Matris Ecclesie electum confirmatum etc. Ecclesie et archieplscopatus Ulisbinensis dictarum pupilarum fratrem et filium dicti quondam infantis Domini Petri et Cosmam Joannis de Medicis et Petrum ejus filium ambos eives florentinos licet absentes sed tanquam presentes et accep- tantes et quemlibet ipsorum in solidum et in totum ita tamen quod occupantes seu incohantis condictio potior seu melior non existat sed quod unus eorum inceperit alius mediare valeat prosequi et finire specia- liter et nominatim ad petendum exigendum consequendum et recipien- dum et se habulsse et recepisse confltendum a Magnifico communi 123
Florentie et ab officialibus montis communis predict! et a quibuscunque scribanls camerarlls capserlls notarlis et alils ad id quomodolibet deputatis omnem et quamcunque summam et pecuniarum et seu Florenorum aurl et denariorum quantitatem eiddem constituent! dictis nominibus aut dictis ejus pupilis heredibus predictis quomodocunque debitam et in futurum debendam pro quibuscunque pagis dono et interesse ordinariis retentis et substentis et seu currentis preterltis presentibus et futuris tarn debitis quam futuro tempore debendis occasione dicti crediti floreno- rum quadraginta unius millium quingentorum octoginta duorum montis communis prenominati descripti super libris et registris dicti montis et communis predict! sub nomine dicti principis illustrissimi infantis Domini Petri et occasione quorumcunque aliorum creditorum quorum- cunque montium communis jam dicti descriptorum seu describendorum sub quocunque nomine quomodolibet et quocunque jure et pro quacunque portione ad ipsam constituentem dictis modis et nominibus et seu ad dietas pupilas et heredes prenominatas pertinentium et spectantium et seu pertinendorum vel spectandorum quovis tempore. Exindeque ipsum commune Florentie et officiales finiendum et eidem et cuicunque pro ipso communi recipient! faciendum finem quietationem absolutionem et pac- tum perpetuum de ulterius non petendo tantummodo de exactis et de lis que exegerint vel habutsse fuerint confess!. Et in omnibus et per omnia in predictis et circa predicta faciendum pro consecutione et effectu omnium predictorum ad sensum dictorum procuratorum et actorum et cujusque ipsorum. Et generaliter ad omnia et singula et quecunque alia in predictis necessária et opportuna et seu quomodolibet dictis procura- toribus et actoribus vel alter! eorum in solidum placita faciendum geren- dum et exercendum etiam si talia forent que mandatum exigerent speciale magis vel generale quod extunc eisdem et cuilibet eorum in solidum con- tulit atque dedit. Et ad predicta et eorum quodlibet substituendam et sub rogandum et loco ipsorum vel alterius eorum ponendum procuratorem et actorem et factorem unum et plures semel et pluries et substitutum et substitutos revocandum et alios de novo substituendum et quoties et prout ipsis procuratoribus et actoribus vel alter! eorum videbitur et placebit mandato tamen present! semper in suo robore permanente. Dans et conce- dens dicta constituens dictis ejus et dictarum pupilarum procuratoribus vel actoribus et cuilibet eorum in solidum et cuicunque substituendo ab eis vel altero eorum plenum et plinisslmum et libe rum generale ac speciale mandatum cum libera necnon promittens et solemni stipulatione conve- niens mihi Alfonso Gundisalvi notário infrascripto ut persone publice reclpienti et stipulanti pro omnibus quorum interest vel poterit quomo- dolibet interesse se perpetuo firmum ratum et gratum habitarum omne id totum at quidquld per dlctos actores procura to res vel alterum eorum et quemcunque substituendum ab eis vel eorum altero actum factum gestum vel quomodolibet administratum fuerit in predictis et circa pre- dicta sub expressa hypotheca et obligatione sul suorumque heredum et m
bonorum omnium presentium et futurorum. Qulbus omnibus sic cele- bratis solemnlter prefatus domlnus rex Portugalle etc annuens tanquam justis et slbl pro dictis pupilis utllibus et expedlentibus vlsls suam et dicti sul regni et loci quibus fimgitur meliorl modo via et jure qulbus potuit auctoritatem interposuit et decretum et presens publicum Instru- mentum suo sollto slglllo pro fide omnium suprascriptorum roborari mandavid rogantes me Alfonsum Gundlsalvl infrascriptum notarium quem admodum de predictis unum vel plura publica conflcerem documenta. Sub anno lndlctlone die mense et loco ac pontificata et coram predictis testibus qulbus supra. Inde sequltur subscriptio mei notarii que in predicta scriptura est subscripta. Et ego Alfonsus Gundisalvi capellanus capelle quondam predict! illustris infantis Domini Petri pubUcus auctorltate regia notarius latino sermone tantum in toto domino et regnis lllustrissimi et potent!ssimi Domini Alfonsi Dei gratia regis Portugalie et Algarbii Cepteque Domini qui predictis omnibus et singulis sic peractis dum agerentur et fierent una cum prenominatis testibus presens fui eaque sic fieri vidi et audivi et In hanc formam redegl et in meam notam recepi. A qua quidem hoc publicum instrumentum manu propria extraxi sub nomine et signo meis solitis et consuetis in fldem et testimonium omnium et slngulorum premissorum requisitis et rogatis. Post qua rum quidem scripturarum presentationes nobis prefata dilec- tissima conjux mea suppllcavit ut in lltteris nostris sibi illustrique predicte infantissa ejus genetrici copiam daremus in qulbus tarn de veritate ipsarum scripturarum quam de fide et legalitate notarii testium- que et fidejussorum testimonium per hiberemus veritatis. Et quia dietas scripturas fieri vidimus et illis auctoritatem et decretum interposuimus ut in ipsis continetur. Et etiam illas vidimus non cancellatas nec abolitas aut in aliqua sui parte viciatas sed erant omnl vitio et suspectlone carentes. Et notarium cognoscimus nostra auctorltate regia creatum et testes scimus fidedignos et fidejussores idoneos. De omnibus fieri jussimus has presentes nostras litteras manu nostra signatas et sigillo nostro plúmbeo appendente sigillatas In fldem et testimonium mei veritatis. Datum in nostra regali civitate Ulisbonensi in propriis nostris regalibus palatiis predictis. Anno a nativitate Domini Nostri Jesu Chrlstl millesimo quadringentesimo quinquagesimo quinto indlctione tertia die vero Mercurll vigésima quinta men sis Junii tempore Pontificatus Sanctls- siml in Christo Patris et Domini Domini Kalisti Divina Providentia Pape tertii anno pontificatus ipsius primo etc. El Rey (B. R.J 125
4164. XVII, 5-12 — Convenção feita entre o bispo de Évora e o Mestre de Avis, a respeito da Igreja de Santa Maria de Beja, 1279, Junho, 16. — Pergaminho. Mau estado. Três selos pendentes. 4165. XVH, 5-13 — Acordo (traslado do) entre el-rei de Portugal e o rei de França, a respeito das represálias de certas presas tomadas. Paris, 1559, Janeiro, 19. — Papel, i folhas. Bom estado. Trelado do acordo Anrique pola graça de Deus rei de França a todos aquelles que estas presentes letras virem saúde. Como pola continuação antretimento e aumentação da boa antigua e perfeita amizade dantre nos e nosso muy caro e muito amado bom yrmão amyguo e aliado el rei de Portugual e pro ver has depredações e injurias que seus sobjeitos pretendem lhes averem sido feitas poios nossos e aaquellas que os nossos subgeitos pretendem lhes averem sido feitas poios seus nos ouvemos por nossas letras patentes dos vint'oito de Fevereiro de mil e quynhentos e corenta e sete consentido e acordado que todas as letras de marca contra marca e represarias avidas por nossos ditos subgeitos contra aquelles de nosso dito bom irmão por quallquer causa e ocasião que fosse fosem tidas em estado suspenso ate o tempo e termo de dous annos a saber começando do dia e datta das nossas ditas letras contanto que as letras de marca e represarias avidas polios subgeitos de nosso dito bon irmão fossem tidas em semelhante sospensão polo tempo dos dous anos durante o quall tempo seus sub- geitos serião (T) obriguados seguyr a reparação das depredações e inju- rias por elles pretendidas tanto daquelas de que elles tinhão ávido letras de marca contra marca e represarias como doutras diante de cinco juizes e comisarios residentes na nossa villa de Paris elegidos e nomeados por elle ou seu embaixador que en nossa corte resedir e por nos ha sua dita nomeação e elleição hordenados e deputados pera julguar e decedir das ditas depredações e injurias em final sentença e sem apelação como em caso semelhante serão nossos subgeitos obriguados seguir com justiça e reparação das depredações e injurias por elles pretendidas ou aqueles a que as ditas letras de marca contra marca ou represarias avião sydo outorguadas diante cinco juizes e comissários residentes em Lisboa por nos ou por nosso enbaixador que la estiver elegidos e nomeados e ha nossa eleição e nomeação hordenados e deputados polo nosso dito hirmão e pera semelhantemente julguar das ditas depredações e injurias tudo em final sentença sem que os subgeitos dOa parte nem da outra se possão depois prover contra os ditos julguamentos por via d'apellaçáo nem por petição apresentada perante nos ou os conselhos privados nosos e de noso dito bom hirmão. Todos os quais juizes e comissairos poderãão res- peitivamente conhecer e decedir de todola3 matérias depredações inju- rias e dannos pretendidos e que poderião ser cometidos dúa parte e doutra durante o dito tempo. E avemos querido e consentido que a este fim 126
os processos jaa yntemtados assy por os nossos ditos subgeitos como poios de noso dito bom yrmão por rezão do que acima he dito e seme- lhantemente aqueles que pendião diante os juizes e comisarios respeitt- vamente por nos deputados em a nossa villa de Baiona (1 v.) que ficarão indecisos fosem respeitivamente enviados aos ditos juizes e comissairos estabelecidos (») e ordenados assy na nossa villa de Paris como em Lisboa pera os julguarem como acima he dito. E se acontecesse que as ditas depredações e injurias fossem sostentadas averem sido feitas poios servidores ou oficiais nossos ou de noso bon irmão ou outros a nosso consentimento nos poderemos por rezão delias ser valiosamente condenados diante dos ditos comissairos e seremos obriguados a responder e ahy conhecer e aceitar jurdição a saber nos ou nosso procurador por nos ante os comissairos ellectos por nosso dito bon irmão e por nos ha sua elleição cometidos e deputados em a nossa dita villa de Paris e pola forma acima declarada nossa bom irmão ou seu procurador por elle se- melhantemente diante dos juizes por nos elegidos e ha nossa dita elleição cometidos por nosso dito bon irmão em a villa de Lisboa e quando dentro do dito tempo de dous annos as diferenças por rezão daquellas depredações e injurias não forem findas nem decedidas poios ditos juizes comissairos os ditos defraudados e injuriados dúa parte e da outra não poderão ainda que o dito tempo seja passado fazer executar as ditas letras de marca contra marca e represarias por elles dantes avidas sem aver primeiro mostrado direitamente cada hum por sy e em seu caso aos do nosso conselho privado de como o proseguirão e das devidas deligenclas por elles feitas e como a justiça lhes foy dene- guada durando o dito tempo dos dous annos e que o enbaixador de cada hum de nos contra os sobgeitos do qual foi requerida expedição das ditas letras de marca contra marca e represarias não aaja sido suma- riamente ouvido sobre a dita deneguação de justiça que lhe sera apresentada o que tudo visto pelos dos nossos conselhos privados hy aaja sido res- peitivamente ordenado e semelhantemente nosso dito bom irmão fara expedir semelhantes letras pera da sua parte guardar e oubservar e fazer guardar e observar por seus ditos subgeitos o que se contem por nosas letras o conteúdo das quais nos avemos por outras nossas letras patentes de dezanove de Novembro de mil e quinhentos e corenta e nove continuado e prolonguado ate dous annos primeiros seguintes começando do dia da expiração das primeiras e ainda depois por outras nossas letras de catorze de Setembro de mil quinhentos cincoenta e dous por semelhante tempo de dous annos e ainda depois por outras nossas letras de trinta de Dezenbro de mil quinhentos e cincoenta e quatro a requerimento de nosso dito bon irmão as ouvemos continuado e prolonguado por tempo de tres annos primeiros seguintes a começar da expiração (2) das ditas ter- ceiras letras com os encareguos e condições e tudo assy como he conteúdo (») Riscado e quase apagado: respeytivamente por nos deputados fectos 127 L
em nossas ditas letras seguindo as quais nossos ditos subgeitos farião respeitivamente proseguição das ditas injurias e depredações que todavia ainda não hão sido decedidas nem semelhantemente aquelas que forão de- pois cometidas a causa do que nosso dito bom irmão nos enviou requerer e roguar por seu enbaixador João Pereira Dantas quisesemos «inrfa continuar e prolonguar o conteúdo em nossas primeiras segundas terceiras e quartas letras polo tempo de cinco annos a começar do dia e dabta destas presentes como semelhantemente elle entende fazer de sua parte. Nos a estas causas desejosos de bem e milhor conservar antreter e aumentar a boa perfeita e comua amizade dantre nos e nosso dito bom irmão e prover has ditas depredações e injurias e por certas outras boas consyderações que a isto nos moverão avemos de nossa certa ciência chea poesança e autoridade reall continuado prolonguado continuamos e prolonguamos por estas presentes o conteúdo em nossas letras dos ditos trinta de Dezenbro mil e quinhentos e cimcoenta e quatro acima decla- radas atte cinco annos seguintes a começar do dia da concessão das presentes durando as quais nos queremos consentymos e acordamos que os ditos juizes comissairos por nos e nosso bom irmão cometidos em a forma que dito he nas ditas villas de Paris e Lisboa descidão e conheção das ditas injurias e depredações e outras cousas conteudas nas ditas letras cometidas e acontecidas assy dantes como depois da dabta das ditas letras e assy das que poderãão ser feitas durando os ditos cinco annos tudo conforme ao que he conteúdo nas ditas letras assy como acima he dito mediante tan bem que nosso dito bom irmão fara expedir semelhantes letras e fara e guardara da sua parte o seme- lhante prometendo em boa fe e palavra de rei amtreter guardar e oubservar e por nossos servidores ofeciais e ministros quaisquer que sejão fazer antreter guardar e observar o conteúdo em nossas ditas letras com todas e cada hua das cousas acima ditas sem nas contrariar nem sofrer serem contrariadas direitamente ou indireitamente em qual- quer maneira que seja. E porque poderaa aver necessidade das presentes em muitos e diversos luguares nos queremos que ao vidimus delias seja dado fe como a este presente original colacionado por hum de nossos secretários nottairos ou tabaliães porque tal he nosso plazer. En testemunho do que nos avemos assinado estas presentes de nossa mão e nellas fizemos aplicar e por nosso sello. Dada em Paris a dozanove de Janeiro 1559. E de nosso reinado o duodecimo. Joam Pereira Dantas. (B. RJ 4166. XVII, 5-14 — Carta de D. Fernando de Meneses a el-rei D. Sebastião ,na qual o persuade, por ordem do Papa, ao casamento. Roma, 1566, Setembro, 16.—Papel. 4 folhas. Bom estado. 128
Senhor Em outra carta avisarei a Vossa Alteza do que se oferece depois que ulltimamente lhe escrevi. Esta sera somente pera lhe fazer saber que ho Papa me mandou chamar huum dia desta semana e depois de estar commiguo huum pedaço em comversaçâo me dise que a causa pera que me chamara fora pera me dizer que elle entemdia que de parte deli rei de Framça se tratava com muita instancia casamento com ha segunda filha do emperador e que também era avisado que o mesmo rei de Framça e ha raynha sua mãi procurão casar sua irmã dei rei com Vossa Alteza e que polio grande partlcullar amor que tem ha Vossa Alteza e a seu reino que ele ha por espelho da religiam chrisptam lhe parecia era obriguado neste neguocio de seu casamento fazer lhe todas as lembranças que entendese comvinhão a serviço de Deus e de Vossa Alteza e bem de tall reino e que a ese efeito tinha detre- minado mandar huum correo mas porquanto por justos respeitos em sua carta nam podia dizer a Vossa Alteza quanto desejava nesta materia me pedia a mim que de sua parte lho escrevese e que elle por seu breve pediria a Vossa Alteza crença a minha (1 v.) carta pedindo me a mim que tudo tivese em muito segredo e fizesese (sic) este oficio da maneira que elle de mim comfiava. E atras isto me dise que visto como na Chrisptandade ao presemte nom avia otros casamemto[s] senam estes dous decemtes a Vossa Alteza temdo elle [ ] (') pera poder escolher lhe pesaria nom la [ ] mão do que lhe mais convém e ao mund[o pajrece milhor e que este julguava elle ser a filha do emperador porque temdo Vossa Alteza com ella tamta rezão de paremtesco e semdo filha (deixando haparte a grandeza do pai) de tão vertuosa e samta empera- triz e criada em tamta observameia de vertude e da relligiam chrisptam estara mui bem conjumta com huum príncipe das mesmas callidades como era Vossa Alteza. E Vossa Alteza mui bem com ella e asim orde- naria o Senhor dar lhe filhos semelhantes a elles zelladores de Deus e da Sua santa fee e se perpetuaria com este ajuntamento a antigua liamça dos reis dese reino com a casa reall de Castella e Austria. E portamto ele receberia muito contentamento e satisfação e asim o pedi [a] a Vossa Alteza que com todo seu poder procurase de [ ] (i) esta senhora por molher e manifestando [ ] (') parte sua vontade empedise o desenho e ( ](i) do deli rei de Framça com brevidade e se a Vossa Alteza comprise adopera lo em algúa cousa nesta materia que estava ele mui pres- tes pera o comprazer e ajudar quanto lhe fose posivell. E quanto ao casa- mento de Framça lhe nam parecia bem nem comviniente a Vossa Alteza porque ainda que a senhora (S) seja filha de tão grande rei como he ho de Framça todavia se sabe quam enfermo aquelle reino esta nas (') Manuscrito roto. 129 9
cousas da religião chrisptam e que aquelle mall nom somente tomara os baixos popullares mas que dera também nos grandes e que muitos destes herejes publicamente favorecia e homrrava a rainha tanto que na religiam e noutras cousas tinha dado no mundo muito mao exempllo de si e que nam podia deixar de me dizer tinha delia por estes respeitos mui pouca satisfação. E como quer que as filhas pola maior parte semdo criadas polas mãis seguem seus custumes era muito d'arecear que a dita senhora sua filha nom tenha aquella criação que conviria a molher de tão grande e vertuoso rei como Vossa Alteza ou seja tocada do comum mall daquelle reino que semdo asim nom poderia ser cousa mais contrairá ao serviço de Deus e de Vossa Alteza homrra sua e bem dese reino que emtrar nele tal peste pois polia bondade do senhor era tão limpo de toda herezia. E que portamto lhe pedia e roguava muito tevese grande temto e consideração se lhe este neguocio era proposto e a mim roguava que lho escrevese e sobretudo pedia a Vossa Alteza e a mym encommendava que per nenhúa via se entemdese em Framça desviava ele Vossa Alteza deste casamento porque estamdo as cousas daquele reino no estado em que estão bastaria iso pera (2 v.) de todo se desavirem com elle e sairem da obidiemcia desta sede apostollica. Fromiti lhe que em tudo faria o que me Sua Santidade mandava como faço e vemdo o amor e afeição com que me fallou em toda esta materia [lhe] beijei o pee de parte de Vossa Alteza per que [ ] (i) crer que huum Papa tão vertuoso nom [ ] (') a fazer este oficio senão com zello de vertude e de ezuberante amor que tem a Vossa Alteza polio que entemdo lhe deve Vossa Alteza loguo mandar responder em agradecimento da lem- bramça que tem delles e de seus Estados mostrando lho merece polo amor e grande devaçâo que a sua pesoa tem partlcullarmemte e que tera muita conta com sua lembrança e conselho. E quando ouver de tratar do seu casamemto o avisara porque entemdo recebera Sua Santidade niso grande satisfação e contemta- mento. E quando a Vossa Alteza parecer que suas rezõis são suficientes pera se fazer o que ele diz e mostra desejar bem creo se obriguaria o Papa muito escrevendo lhe que por seu respeito e conselho detrem[ ] (1)0 que lhe Sua Santidade exhorta e manda [ ] (1) mui eficazes rezõis ho obriguavão a não engeitar est'outro partido. Quisera o Papa (como atras diguo) mandar com este despacho huum correo a Vossa Alteza. Trabalhei de o desviar diso por me parecer con- vinha asim mais pera o segredo do neguocio que Sua Santidade pretende e deseja e também (t) ao serviço de Vossa Alteza e ofereci me que eu mandaria o despacho a mui bom recado e nom semdo esta carta pera (') Manuscrito roto. 130
mais Noso Senhor guarde e acrecente a vida e Reall [Esjtado de Vossa Alteza. De Roma 16 de Setembro 1566 Dom Fernando de Meneses (L. P.) 4167. XVII, 5-15 — Contrato do casamento de el-rei D. Manuel com a princesa D. Isabel. Burgos, 1496, Novembro, 30. — Papel. 16 folhas. Bom estado. Don Fernando y Dona Ysabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sycilia de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefta de Cordova de Oorcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las islãs de Canaria condes de Barcelona y sefiores de Viscaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Ruyssellon y de Cerdefia marqueses de Oristan y de Gociano hazemos saber a quantos esta nuestra carta viesen que por el muy reverendo in Christo padre don frey Francisco Ximenes arçobispo de Toledo en nuestro nombre y por nuestro especial mandado fue concordada y asentada cierta capitulação con don Alvaro de Portogual en nombre dei sereníssimo rey de Portugal nuestro muy caro y mui amado primo y como su procurador por vlrtud dei poder que para ello mostro cuyo original entrego en nuestro poder el tenor de la qual capitulacion es este que se sigue. Porquanto por la gracia de Nuestro Sefior entre los muy altos y muy poderosos príncipes el rey don Fernando y la reyna dofia Isabel rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc de la una parte y el muy alto y muy poderoso sefior don Ma (1 v.Jnuel rey de Portogal y de los Algar- ves etc de la otra es tratado y concertado que el dicho sefior rey de Portogal se aya de desposar y casar con la muy illustre seõora dofla Ysabel princesa de Portugal infante de Castilla de Leon y de Aragon etc fija de los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon etc los quales tnandaron al arçobispo de Toledo que en su nombre y por su mandado Juntamente con don Alvaro de Portogal procurador que es pera esto especialmente deputado por el dicho sefior rey de Portogal que fiziessen y concordassen assentassen y capitulassen los dichos desposorlos y casamientos y todalas cosas pera ello necessárias y cumplideras que ellos entendi ess en que se devian assentar y capitular pera que los dichos desposorlos y casamientos huviessen effecto y lo que es concordado y assentado por los dichos arçobispo de Toledo y don Alvaro de Portugal en nombre de los dichos sefiores sus constituientes es lo seguiente. Primeramente es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portugall y el dicho su procurador en su nombre y la dicha sefiora prin- cesa de Portugal por sy misma se ayan de desposar y desposen por 131
palabras de presente que fagan matrimonio segun orden de la Santa Madre Iglesia de Roma dentro de nueve dias primeros seguientes contados desd'el dia de la fecha desta capitulacion (2) porquanto los dichos seôores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc tienen bulia de nuestro muy Santo Padre en que Su Sanctidad dispensa en los grados de consan- guinidad y affinidad que entr'el dlcho sefior rey y la dicha sefiora princesa de Portugal ay. Otrosi es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Portogal aya de aprovar y aproeve y aya por rato y grato y fyrme el dicho despo- sorio por palabras de presente fecho y otorgado por el dicho don Alvaro en su nombre con la dicha sefiora princesa de Portogal y la escritura y aprovação y ratificação en forma devida firmada dei nombre dei dicho sefior rey y sellada con su sello promete y segura el dicho don Alvaro en su nombre y como su procurador de dar y entregar y que sera dada y entregada realmente y con efecto a los dichos sefiores rey y reyna de Castella de Leon y de Aragon etc o a qualquier dellos dentro de quarenta dias contados desd'el dia que el dicho desposorlo fuere fecho. Otrosi es concordado y assentado entre los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc y el dicho sefior rey de Portugal y de los Algarves etc y los dichos arçobispo de Toledo y don Alvaro de Por- tugal en sus nonbres que (2 v.J el dlcho matrimonio y casamlento dei dicho sefior rey y de la dicha sefiora princesa de Portogal se aya de celebrar y celebre faziendos sus velaciones en haz y segund orden de la Sancta Madre Iglesia dentro de seys meses primeros seguientes contados deste dia de la fecha desta capitulacion pera lo qual los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc y el dicho arçobispo de Toledo en su nombre se obligan que aya de enbiar y enbien dentro dei dicho termino la dicha sefiora princesa de Portugal su hija hasta la raya de entr'amos los dichos reynos de Castilla y Pcrtogal como con- viene a su estado entre la ciudad de (i) y la villa de (i) donde el dicho sefior rey de Portogal la aya de recebir y receba al dicho tyenpo y en el dicho logar como conviene a su estado. Otrosi es concordado y asentado que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon de Aragon etc aya de dar y pagar y den y paguen al dicho sefior rey de Portogal o a quien su poder oviere con la dicha sefiora princesa de Portogal su fija en dotte y casamlento otro tanto como se assento de le dar con el príncipe de Portogal que santa gloria aya que fueron cinquenta y tres mill y trezientas y treynta y tres doblas y un tercio de dobla y de mas desto le ayan dc dar y den las diez y siete mill doblas que la dicha sefiora princesa de Portugal ovo de aver de sus arras y le fueron pagadas en cierta recompensacion y des (S) cuento que delles se fiso ansi que montan las dichas doblas en la manera que dicha es setenta mill y trezientas y treynta y tres doblas y un tercio de (') Espaço em branco. 132
dobla de la vanda de oro castellanas de buen oro y justo peso o su justa estimation que valieren en oro y plata al tiempo de las pagas y non avra en esto logar ni prejudique qualquier tassa precio o estimacion que sobre valor de la dicha moneda fuere fecha por los dichos reyes en sus reynos las quales sean obligados de pagar los dichos sefiores rey y reyna de Castilla y de Aragon etc en tres afios primeros siguientes que comien- cen a correr desd'el primer dia de Junio primero que verna dei afio de mill y quatrocientos y noventa y syete afios en tres pagas en fyn de cada un afio cada una paga por tercios de manera que la primera paga sea en fyn del primer afio contado como dicho es y las otras dos pagas en fyn de cada un afio su tercio an si que cumplidos los dichos tres aflos sean cumplidas las dichas tres pagas e que el dicho seflor rey de Portugal sea Obligado a dar su carta de pago al tiempo que recebiere las dichas pagas en publica forma de como lo recibe pera en pago de la dicha dotte e los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc y el dicho arçobispo de Toledo en su nombre promete y segura por esta pre- sente escritura que daran y pagaran realmente y con effecto al dicho seflor rey de Portogal o a quien su poder pera ello oviere las dichas setenta mill y trezientas y trynta y tres doblas de buen oro y justo peso a los dichos plasos como dicho es. (S v.) Otrosi es concordado y asentado que el dicho sefior rey de Portogal y sus herederos y susessores sean obligados de restltuyr y por esta presente escritura el dicho don Alvaro como su procurador en su nombre segura y promete y se obliga que el dicho sefior rey de Portogal y sus herederos y susessores sestituyran y pagaran realmente y con efecto a la dicha sefiora princesa de Portogal y a sus herederos y susesso- res y a quien por ella lo oviere de aver dentro de dos afios luego seguin- tes despois que fuere dissoluto el matrimonio todo lo que oviere recebido de la dicha dote. Otrosi es concordado y assentado que el dicho sefior rey de Portogal aya de dar y de en arras a la dicha sefiora princesa de Portogal por honrra de su persona diez y siete mill doblas de la vanda castelhanas de buen oro y justo peso en oro y plata al precio que valiere al tyempo de la paga como dicho es en la paga de la dote y non enbargue qualquier tassa o precio que sobr'ello por ordenança de los reyes se hiziere como fue dicho en la paga de la dote las quales dichas doblas o su justa extimaclon como dicho es la dicha sefiora princesa de Portogal avra por arras en todo caso agora sean nascidos dellos fijos que DÍ03 ortorgue o non fynido y acabado o separado el dicho matrimonio por qualquier modo que sea salvo se la dicha sefiora princesa de Portogal en el qual caso non avra arras. E viniendo caso que la dicha sefiora princesa de Portogal aya de aver las dichas arras ser le han pagadas a cila o a sus herederos como cosa de su proprio matrimonio dentro de dos afios contados desd'el dia que el matrimonio d) fuere soluto e si al tiempo que el dicho matrimonio fuere soluto non fuere pagada toda la dicha dote avra la dicha sefiora princesa de 133
Portogal y ser le ha restetuydo por arras en el caso que les aya de aver otro tanto delias como montare al respecto de lo que fuere pagado de la dote de manera que seyendo pagada la primera paga de la dote que le sea pagada la tercla parte de las arras y ansl de las otras pagas. E el dicho don Alvaro de Portogal en su nombre por esta presente escritura promete y segura que el dicho sefior rey su constituyente lo fara y cum- plira ansi realmente y con effecto segund en este capitulo se contiene. Otrosi es concordado y asentado que pera seguridad dei dicho dote y arras sean obligados y ypotecados como luego obligo y ypoteco el dicho don Alvaro el dicho nombre dei dicho sefior rey de Portogal como su procurador pera entonces a la dicha sefiora princesa de Portogal todos los bienes muebles y de reys patrimoniales y fiscales dei dicho sefior rey de Portogal especialmente obligo y ypoteco la cibdad de Viseo y la Villa de Monte Mayor el Nuevo com todas sus rentas términos jurlsdlciones civil y criminal alto y baxo mero y misto império rentas patronadgos de eglesias y con todos derechos y pertenenças que el dicho sefior rey de Portogal agora th v.) ha y deve aver en las dichas cibdad y villa de manera que veniendo el caso en que la dicha dote y arras se aya de restituyr que aya y poseo todo la dicha sefiora princesa de Portogal enteramente como al libre y entero seflorio dello pertenesce y deve per- tenescer salvo aquellas rentas y cosas que son tan conjuntas a la corona real de los reyes de Portogal que nunca las ovieron ni fueron dadas a las reynas de Portogal ni por ellas posseydas en los logares y tyeras que les fueron dadas por seguridad o conservacion de su dotte y arras que dando ansi mesmo resalvado que todas las cosas que por cartas del rey y de los reyes passados estan dadas en los dichos logares que las personas que las tyenen las tengan y les sean guardadas las cartas que cierca dello tyenen y que las rentas de la dicha cibdad y villa perteneseientee al sefiorio que la dicha sefiora princesa que sus herederos ovieren non se ayan de descontar en el dicho dotte y arras ni en parte dello porque el dicho sefior rey de Portogal por la persona del dicho su procurador ha se desde agora libre donacion a la dicha sefiora princesa de Portogal y a sus herederos de todas las dichas rentas jurisdicion y cosas sobredichas hasta le ser pagado enteramente la dicha dote y arras. La qual dicha dotte y arras le seran pagadas desd'el dia que el dicho matrimonio fuere fenescido por muerte de alguno dellos o por otro algum modo en que se ayan de pagar fasta dos anos cumplidos como de susodicho es. Otrosi es concordado y assentado que los dichos sefiores rey y reyna de Castilla de Lion y de Aragon etc ayan de fornescer y aderesçar for- nesçan y aderesçan a la dicha sefiora princesa (5) de Portugal su fija de vestidos baxillas panos de armar arreos de su persona camara y casa segund su alvedrio y al estado de los dichos sefiores reyes y reyna pertenescer y todo lo que ansi le fuere dado a la dicha sefiora princesa de Portogal o ella consigo llevare a los dichos reynos de Portogal non sea Obligado el dicho sefior rey de Portogal de lo restituyr en algun 134
tyenpo mas todo aquello sea suyo delia y en su poder y disporna dello como le pluguere y el derecho lo otorga y blen ansl todo lo que la dicha sefiora princesa de Portogal adquerlere mueble o de raiz por donacion dei dicho seiíor rey de Portogal o de otra persona algúa o por otro qualquier modo que sea sera syenpre suyo y en su poder y fara dello llbremente todo lo que quesiere contanto que en las cosas que le ansi fuere dadas se guarden la forma de la donacion y las leyes dei reyno en las cosas de la corona. Otrosl es concordado y assentado que el dicho seftor rey de Portogal aya de dar y de a la dicha seõora princesa de Portogal pera sustentacion de su estado allende de todo lo que ella agora tyene en Portogual otro tanto de renta en assentamiento como ella agora tiene el dicho reyno de Portogal la qual renta le mandara assentar el portadgo de Llsbona y en otras rentas en que la paga delles le sea cierta pero quando queria que la sefiora reyna de Portogal su hermana falesciere que en tal caso fynque luego a la dicha sefiora princesa de Portogal las villas de Alan- quer y Ovidos y Syntra y Aldeã Gallega y Aldeã Gavina e que entonces le sea descontado dei dicho (Sv.J assentamiento otro tanto quanto las dichas villas rentaren y en qualquier caso que las villas de Alanquer y Ovidos vinieren a la mano de la dicha sefiora princesa de Portogal que finque las dichas dos villas ypothecadas a la dicha dotte y arras en logar de la cibdad de Viseo y villa de Monte Mayor el Nuevo las quales desde entonces queden libres y la mesma obligacion y ypoteca que esta sobre ellas quede traspassada a las dichas villas de Alanquer y Ovidos como dicho es y sy algúa destas villas estovyere obligada a otra cosa algúa por donde non se pueda obligar que en tal caso quede ypotecada la villa de Syntra en lugar de la tal villa. Otrosl es concordado y assentado que luego como la dicha sefiora princesa de Portogal fuere esposada por palavras de presente con el dicho senor rey de Portogal sea avida por natural de los dichos reynos de Portogal y aya todos los privyllegios y honrras libertades que han las reynas de Portogal pero sy algunos priviilegios son otorgados a las reynas estrangeras de los quales non gozan las naturales de los dichos reynos que ella los aya y goze dellos como estrangera e ansi mesmo todos los honbres y mugeres de qualquier condicion que sean que con la dicha sefiora princesa fueren puesto que sean estrangeros sean ávidos por naturales de los dichos reynos de Portogal como si fuessen verdade- ramente naturales dellos y avran los dichos priviilegios y liberdades como los naturales y estrangeros. (6) Otrosi es acordado y assentado que si Dios ordenare que el dicho seflor rey de Portogal fallesen de la vida presente primero que la dicha sefiora princesa que ella se pueda partir de los dichos reynos y senorios de Portogal y se yr a Castella o a otra parte algúa pera donde le pluguere syn le ser puesto enbargo a ello ni a los que con ella fueren ni a cosa algúa que ella o ellos tengan y consigo quieran llevar syn ser 135
obligada de aver licencia del rey que en aquel tienpo fuere pero sea tenyda de se lo hazer primero saber y puesto que se parta syn licencia del rey que non sea por se ansl partir desapoderada de las dichas cibdad y villa ni de las otras villas y logares que en aquel tienpo tovyere ni de las rentas jurisdicion y derechos dello nl de parte algua dello ni por ello sea menguada o anulada en todo ni en parte algfla la obligacion de su dote y arras ansi personal como real general y especial mas finque todavia fyrme pera ella con sus henederos puesto que antes de su partida y despues aya entre los dichos seflores reyes guerra lo que Dios non quyera. Otrosi es concordado y assentado que las pazes antigas que fueron assentadas y confirmadas entre los dichos seflores rey y reyna de Cas- tilla de Leon y de Aragon etc e el rey don Alonsso y el rey don Juan reyes de Portogal que Dios aya con todos los pactos vínculos firmezas y condiciones (6 v.) en ellas contenydos segund y por la forma y manera que por ellos fueron assentados y confirmados se confirmaran por los dichos seflores sus constltuyentes y desde agora los dichos arçobispo de Toledo y don Alvaro de Portogal en su nombre las assientan y confirman y allende desto por el grande amor y debto que entre los dichos seflores ay y por otras muchas razones y respectos agora de nuevo concuerdan y assientan de se ayudar cada y quando fuere menester pera deffension de sus proprlos estados y se ayudaran segund el caso lo requiriere seyendo primeramente pera ello requeridos lo qual faran y cumpliran entera fiel y verdaderamente syn arte ny engafio y syn cautella algúa y esto se entier.da que dando cuceptada y salvada la aliança que los dichos seflores rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc tyenen con el rey de romanos y el archiduque su hijo y la aliança que el dicho sefior rey de Portogal y de los Algarves tyene con los reyes de Inglaterra. E nos los dichos arçobispo de Toledo y don Alvaro de Portogal en nombre de los dichos seflores nuestros constltuyentes assentamos y otor- gamos todos los capítulos de suso escritos y todas las cosas en elles y en cada un dellos concruidas y prometemos y seguramos y nos obli- gamos que los dichos seflores nuestros constltuyentes haran cumpliran y pagaran (1) realmente y con effecto cessante toda fraude dolo y cautela todo lo concruido en esta capitulacion segund que a cada uno dellos pertenesce y incumbe de hazer y cumplir segund y en la forma y manera que en ella se contiene y non yran ni vernan contra ello ni contra parte dello en tienpo alguno ni por alguna manera pera lo qual obligamos los dichos bienes de los dichos seflorios nuestros constltuyentes muebles y rayzes avides y por aver patrimoniales y fiscales y de la corona de sus reynos y por mayor firmeza juramos a Dios y a Santa Maria y a la Seflal de la Cruz que tocamos con nuestras manos derechas y a las palavras de los Santos Evangeli03 donde quiera que estan en nombre y en las anymas de los dichos seflores nuestros constltuyentes 136
por vertud de los poderes que pera ello especialmente tenemos que ellos y cada uno delias ternan y guardaran y taran tener y guardar invio- lablemente esta dicha capltulacion a buena fe y sin mal engaiio syn arte y syn cautela algúa. Y otrosi yo el dicho don Alvaro de Portogal pro- curador dei dicho seiior rey de Portogal prometo y me obligo en su nombre que el aprovara y ratificara y otorgara de nuevo esta capltulacion y cada cosa y parte dello y prometera y se obligara y jurara de la guar- dar y cunplir por lo que a el atafie y incumbe de fazer y que dara y entregara y fara dar y entregar la dicha aprovacion y ratiflcacion y juramento signada de su nombre y sellada con su sello a los dichos sefiores rey y revna de Castilla de Leon y de Aragon etc o qualquier dellos desde oy fasta en fyn dei mes de enero (7 v.) primero siguiente y otrosi nos obligamos en los dichos nombres que cada y quando que cada uno de los dichos sefiores nuestros constituyentes quesieren que de todo lo susodicho se fagan instrumentos y escrituras publicas que cada una de las dichas partes las otorgaran aprovaran ratificaran y juraran delante notários y testigos en publica forma segund que en tales casos se acos- tunbra faser. E por seguridad de todo lo susodicho fezimos dos escrituras de un tenor pera cada una de las la suya fyrmadas de nuestros nombres fechas y otorgadas en la muy noble y muy leal cibdad de Burgos a treynta dias dei mes de noviembre afio dei nascimiento de Nuestro Seiior Jhesu Christo de mill quatrocentos y noventa y seys ados. La qual escritura de capitulacion vista y entendida por nos los dichos rey y reyna de Castilla de Leon y de Aragon etc aprovamos otorgamos y confirmamos y prometemos y juramos a la Seiial de la Cruz y a los Sanctos Evangelios por nuestras manos corporalmente tafiidos presente el dicho arçobispo de Toledo y el dicho don Alvaro de Portogal procuradores susodichos que cumpliremos manternemos y guardaremos esta dicha escritura de capltulacion y todas las cosas en ella contenidas convlene a saber aquellas a que nos por vertud de la dicha capitulacion somos tenidos y obligados de cumplir y cada una delas que a nos pertenesce a buena fe y (8) syn mal engafio syn arte y syn cautela algúa por nos y por nuestros herederos y suscessores so las clausulas pactos obllgaciones vinculos y renuciaciones en esta dicha capitulacion contenidas. Y por certenidad corroboracion y convalidacion de todo mandamos fazer esta nuestra carta y daria al dicho don Alvaro de Portogal formada por nos y sellada con nuestro sello. Dada en la nuestra cibdad de Burgos a treynta dias dei mes de novyembre afio dei nascimyento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de myll y quatrocientos y noventa y seys aiios. Yo el rey Yo la reyna E yo don Juan por la gracla de Dios príncipe de Astúrias y de Glrona primogénito heredero de los muy altos y muy poderosos el rey 137
y la reyna de Castilla de Leon de Aragon de Sicilia de Granada etc mis seflores vi esta scriptura de capitulacion de suso escrita y la apruevo y otorgo y confirmo y prometo de la cumplir mantener y guardar convlene a saber en las cosas que a my atafien y Incumben de haser como heredero y suscessor del rey y de la reyna mis seôores segund que por Sus Altezas esta otorgado y jurado. Fecho dia y mes y aflo susodichos. Yo el princype (8v.) (Selo de chapa) Está janto o seguinte documento: Sepam todos los que la presemte scriptura virem que entre nos dom Fernando e dona Isabel por la gracia de Dios rey y reyna de Castilla de Leon y d'Aragam de Cezlllia y de Granada etc juntamente con el ilustrysimo princepe don Joam nostro muy caro y muy amado fijo primogenyto y heredeiro de los dichos nuestros reynos y seflorios de la una parte y don Joam Manuel camareiro mayor y del Consejo y procurador dei serenisimo príncipe don Manuel por la gracia de Dios rey de Portugal nostro muy caro y muy amado fijo em su nombre y por vertud de su poder que pera ello dyo de la otra parte porque las cosas concertadas »y asentadas entre nos las dichas partes sobr'el casa- myento dei dicho sereníssimo rey de Portugal nuestro fijo com la sere- nislma princesa dona Ysabel por la gracia de Dios reyna de Portugal su mujer nuestra muy cara y muy amada fyja se fagan y pongan em obra mediante nostro sefior sem impedimento alguno foram comcer- tadas y asentadas las coseis seguymtes. Primeiramente es concerta/lo y asyentado que plazendo ai dicho serenisymo rey de Portugal nostro fijo de echar fuera de todos sus reynos y seflorios a todos los que fueram comdepnados por ereges que estam em los dichos sus reynos y senhorios y poniemdo lo assy em obra imteiramente por todo el mes de setlenbre que primeiro vema deste presente anho (sic) de lRbij de manera que nymguno de los dichos erejes quede em nynguna parte de sus reynos y seflorios. E neste caso a nosotros nos prazera asy mesmo de yr los mais ahor- rados que pudiermos al lugar del Clavim que es en la fromtera de Portugal y levar alhy a la dicha serenisima reyna de Portugal nuestra hija pera em fim dei dicho (1 v.) mes de setienbre y que a este mesmo tienpo y termino el dicho serenisimo rey de Portugal nuestro fijo vema ai dicho lugar dei Clavin lo mas ahorrado que el pudiere. Y que el dia seguiente depois de alhegado alhy el dicho serenisimo rey de Portugal nuestro hijo se velara mediante Dyos con la dicha serenisima reyna de Portcgal su mujer nuestra fija y elha con el y comsumaran el dicho su casamyento con la graça de Noso Sefior y. al tercero dia el dicho 138
serenisimo rey de Portogal nuestro fijo se poderá volver a su reyno si el qulsiere. Otrosi es concertado y asemtado que en el tiempo de las dichas vistas em que nosotros y el dicho serenisimo rey de Portogal nuestro fijo estuvyeremos juntos nam avera nenguem requerymento de la una parte a la outra ny de la otra a la otra sy no holgar y aver plazer como lo requere yl hamor y deudo que emtre nosotros es. Otrosi es concertado y asentado que en lo susodicho ny em parte alguna delho no aya de haver duda ny embaraço ny dllaçon ny engafio ny otra cautella allguna de la una parte a la otra ny de la otra a la otra. Portanto nos los dichos rey y reyna de Castilha juntamente con el dicho ilustrysimo príncipe nuestro hijo prometemos em nuestra buena fee y pallavra real y juramos a Nuestro Sefior Jhesu Christo y al Senhal de la Cruz y a los Samtos quatro Evangelios com nuestras manos corporalmente tocados que cumpliremos y man tememos y guar- daremos la presemte scriptura y todallas cosas en elha contyudas com- vyene a saber aquelhas que nos por vertud delha somos obrigados de cumplir y cada una delhas que a nos pertcnezça a buena fee y syn mal enganho y syn cautela. (Z) E yo el dicho dom Joam Manuel em nombre y como precurador del dicho muy alto y muy eicelemte rey de Portogal my sefior prometo y juro em anyma de Su Alteza a Nuestro Sefior Jhesu Christo y al Senhal de la Cruz y a los Santos quatro Evangelhos com mys manos corporalmente tocados que el dicho rey de Portugal my sefior cunplira y manterna y guardara la presente scriptura e todas las cosas en elha contenydas comviene a saber aquelhas que Su Alteza por vertud desta sobredicha scpritura es tenydo y Obligado de complir y cada una delhas que a Su Alteza pertenezça a buena fee y syn mal engafio y sin arte y syn cautela alguúa. E por seguridad de todo lo susodicho se he fecho la presente scpritura dobrada de huum mesmo tenor y ambos fyrmadas de mano de nos los dichos rey y reyna de Castilha y el dicho ilustrysimo prín- cipe nuestro fijo y de mano de my el dicho dom Joam Manuel em nombre y como procurador del dicho rey de Portugal my sefior y ambas selhadas con el selho de nos los dichos rey y reyna de Castelha y con el selho de my el dicho dom Juam Manuel y la una queda en poder de nos los dichos rey y reyna de Castilha y la otra tomo yo el dicho dom Juam Manuel em nombre y como precurador del dicho rey de Portugal my sefior, lo qual fue fecho em la vilha de Medyna del Canpo a onze dias del mes de agosto ano del nacimento de Nuestro Sefior Jhesu Christo de mill iiij°l R bij. Rey Reyna Principe Don Joham (Bv.) Yo Miguel Perez etc 139
E nos dofia Isabel por la gracia de Dios reyna de Portugal y de los Alguarves daquende y de alhende mar com Africa y sefiora de Guynea prometemos em nuestra buena fee y palabra real y juramos a Nuestro Seflor Jhesuu Christo y al Serial de la Cruz y a los Sanctos quatro Evangelhos con nuestras manos corporalmente tocadas que syendo sallydos de todo los reynos e sefiorios del dicho rey my seflor todos los que fueran comdepnados aqua por herejes que estam em los dichos sus reynos y sefiorios y escrivemdome el dicho rey my seflor y jurando- me com carta suya que sam salidos y que se algunos quedarem se esecutara en elhos la pena que como hereje3 merecerem y cumplindo el dicho rey my seflor las otras cosas contenydas en esta dicha presente scpritura que a al tocan de complir nos ysso mesmo cumpliremos todas las cosas contenydas en esta dicha scpritura comviene a saber aquelhas que a nos tocam de cumplyr y cada una delhas que a nos pertenezça ha buena fee y syn mal engafio syn arte y syn cautella allguna y por segurydad delho fyrmamos esta de nuestra mano y la mandamos selhar com nuestro selho. Em la Vilha de Medyna del Canpo dya mes y afio sussodichos. La reyna Yo Miguel Perez etc. (B. R.) 4168. XVII, 5-16 — Breve do Papa Pio V «Cum te ut eximium», diri- gido a el-rei D. Sebastião, pelo qual lhe dizia que seria de seu agrado que ele casasse com uma das filhas do imperador Maximiliano. Roma, 1566, Setembro, 15. — Pergaminho. Bom estado. Pius Papa V.* Charisstme in Christo fili noster salutem et apostolicam benedic- tionem. Cum te ut eximium fillum nostrum mérito dlligamus in maximis nostris curis non ea modo cogitamus quae in praesens sed ilia etíam quae in posterum ad honorem tuum et regni tui commodum pertinent Ad earn jam aetatem Dei benignitate pervenisti ut maturum existimemus cum solus sis et tanti regni spes unica de quaerenda tibi coniuge cogitare. Sed in hac cogitatione nulla nobis conditio occurrit quae circumspicientibus omnia nobis magis placeat quam uti matrimo- nium contrahas cum altera de filiabus charissimt in Christo filii nostri Maximilian! Romanorum imperatoris elect! ut quoniam major natu His- paniarum principi destinata putatur tu minorem cujus aetas cum tua satis congruit ducas neque clariori genere ortam ducere potes neque a matre in qua major pietas reluceat educatam. Tot vero Príncipes affinitate tibi his nuptiis adjunxeris ut nemo fere sit de majoribus christiani nominis pricipibus qui non tibi affinis futurus sit. Itaque IkO
nobis optime consulturus videris regno et posteritati tuae si earn potis- simum duxeris. Hec vero minus placiturum te generum puellae parentibus putamus quam tibi Caesar Socer et Imperatrix electa socrus placere debeant. Quocirca hortamur te fill charissime ut ad eas potissimum nuptias animum tuum dirigas. Nos hanc cogitationem minime suscepis- semus nisi te ut dlximus eximie amaremus. Plura autem de hac re locuti fuimus cum dilecto filio nobili vivo Ferdinando Menesio oratore tuo quern et prudentem virum et Majestatis tuae amantissimum fidelissimumque ministrum novimus. Cui etiam man- davimus ut uberius hac de re sententiam nostram ad te perscribat quo ilium officio pro caetera sua diligentia in tuis et regni tui negotiis procurandis functurum esse minime dubitamus. Dati Romae apud Sanctum Marcum sub annulo Piscatoris die XV Septembris M D I xvj. Pontificatus nostri anno primo. Antonlus Florebellus Lavellinus. (B. R.) 4169. XVII, 5-17 — Doação e confirmação do castelo de Guimarães, reguengos e jurisdições da mesma vila, feitas por el-rei D. João III ao infante D. Duarte, pelo seu casamento com a irmã do duque de Bra- gança, D. Teodósio. Lisboa, 1538, Março, 8. A confirmação é de: Lisboa, 1538, Setembro, 5. — Pergaminho. 2 folhas. Bom estado. Dois selos pen- dentes de chumbo. 4170. XVn. 5-18 —Procuração do príncipe de Castela, D. Filipe para ser recebido o dote de casamento da infanta D. Maria, filha de el-rei D. João III. Madrid, 1543, Março, 29. — Papel. 2 folhas. Bom estado. Yn Dey nomini amen. Notorio sea que nos don Felipe por la gracia de Dios príncipe de Castilla hijo primogénito de la cesaria y católica magestad dei imperador don Carlos rey de Alemafia de Castilla de Leon etc mi seflor porquanto el sereníssimo muy alto y muy poderoso rey don Juan de Portugal nuestro muy charo y muy amado tio a com- tenplacion del dicho emperador y rey mi seflor ha ordenado y proveido que en quenta y parte de pago dei dotte por el constituydo y otorgado a la yllustrissima ynfanta dofia Maria su hija en la capitulation del matrímonyo tractado y asentado entre my y la dicha ynfanta dofla Maria no obstante que el dicho nuestro matrimonio no sea aun efectuado ny consumydo se den y anticipen y paguen en las presentes ferias de Castilla ciento y cinquenta myll ducados de oro o su valor pera rescebir y cobrar los quales y dar las quitanças dellos al dicho emperador my seflor ha dado y otorgado su poder a Alonso de Baeça su criado y por su carta patente firmada de su mano y sellada con su sello me ha dado su consentimiento licencia y abttoridad pera que yo le de y otorgue el mesmo poder por lo que me toca por ser el dicho dotte constituydo por mi matrímonyo segund en la dicha carta se con ti ene cuyo thenor es este que se sigue m
Don Carlos por la divina clemência Imperador de los romanos siempre augusto rey de Alemafia dona Juana su madre y el mesmo d on Carlos por la gracia de Dios reyes de Castilla de Leon de Aragon de •as dos Secilias de Hierusalem de Ungria de Dalmacla de Croacia de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jaem de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las Yslas de Canaria de las Yndias yslas y tierra firme dei mar oceano archiduques de Austria duques de Borgofla y de Bravante condes de Barcelona de Flandres y de Tirol sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Ruysellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano etc. Porquanto el sereníssimo muy alto y muy poderoso rey don Juan de Portugal nuestro muy charo y muy amado hermano a comtemplacion nuestra ha ordenado y proveydo que en cuenta y parte de pago dei dotte por el constltuydo y ortorgado a la illustrissima ynfanta dofia Maria su hija en la capitulaclon dei matrimonio tratado y asentado entre el yllustrisslmo príncipe de Castilla don Felipe nuestro hijo y la dicha ynfanta dofia Maria no obstante que el dicho matrimonio no sea aun efectuado ny consumido se nos den anticipen y paguen en las presentes ferias de Castilla ciento y cinquenta myll ducados de oro o su valor pera recibir y cobrar los quales en nuestro nombre y dar cartas de pago y quitanças dellos nos avemos dado y otorgado nuestro poder a Alonso de Baeça nuestro criado y slendo nescessario que el dicho yllustrissimo príncipe don Felipe nuestro hijo lo de asi mysmo por lo que le toca por ser el dicho dotte constituydo y otorgado por su matrimonyo por la presente enquanto es nescesario (1 v.) y se requiore por ser el menor de hedad de los dies y ocho afios como su padre y legitimo administrador y como rey y sefior absoluto no reconociente superior en lo temporal damos nuestro consentimíento y de nuestra cierta sciencia deliberada y espresa otorgamos y concedemos licencia y facultad y abttoridad al dicho illustríssimo príncipe de Castilla nuestro hijo absente como se fuese presente para dar y otorgar al dicho Alonso de Baeça nuestro criado todo su poder complido entero y bastante segund que mejor y mas cunplidamente lo podria y debria dar y otorgar si fuese de mayor hedad y en tal casso se requiere de hecho y de derecho pera que por el y en nombre suyo pueda el dicho Alonso de Baeça cobrar y rescibir en las dichas ferias de Castilla y otras qualesquier partes y lugares de los dichos nuestros reynos de Castilla de Andres Xuarez criado dei dicho sereníssimo rey de Portugal y de otros qualesquier criados hazedores factores suyos y personas por el dicho rey diputadas los dichos ciento y cinquenta mile ducados de oro o su justo valor y para hazer sobre la cobrança delos todas las diligencias que convemam y seran nescesarias hasta ser entregado y satisfecho de la dicha suma enteramente y para que pueda dar y otorgar en nombre suyo las escritas de pago y quitanças de lo que asi rescibiere las quales valan W
y sean tan firmes vastantes y valederas como s! por el dicho príncipe fuesen dadas y otorgadas y firmadas de su mano y por prometer que el dicho príncipe las avra y terna por buenas gratas firmes y valederas y que se terna por contento y satisfecho de todo lo que el dicho Alonso de Baeça en virtud del poder que le aviera dado rescibiere y que el dicho príncipe no yra ni verna contra ellas en ninguno tiempo ni por alguna manera so obligation expresa de todos sus bienes ávidos y por aver en firmeza de lo qual mandamos hazer la presente firmada de nuestra mano y sellada con nuestro sello secreto aprovando y ynter- poniendo por ella nuestra abctoridad y decreto al poder que el dicho yllustrisimo príncipe en la forma susodicha otorgare. Dada en Velpuche a veynte y seys dias dei mes de março ano dei Sefior de mill y quinientos y quarenta y tres. Yo el rey. Yo Alonso de Ydlaquez secretario de Sus Cesarea y Católica Magestad la hiz escrevir por su mandado. Por ende husando de la dicha licencia faculdad y abctoridad por el dicho sefior emperador my sefior a my concedida y en aquella mejor via y forma que de direcho puede y mas deve valer por la presente doy y otorgo a vos e! dicho Alonso de Baeça el moço todo my poder cun- plido entero y vastante segund que mejor y mas cunplldamiente lo puedo y devo dar y otorgar y en tal causo se requiere de hecho e de derecho pera que por my y en ml nombre y pera hazer dellos lo que por el dicho emperador my sefior os fuere mandado podays cobrar y (S) rescibir en las dichas ferias y en otras quallesquier partes y lugares destes reynos de Castilla de Andres Xuarez criado dei serenisimo rey de Portugal y de otros quallesquier criados hazedores factores suyos y personas por el diputadas los dichos ciento y cinquenta mile ducados de oro o su valor y hazer sobre la cobrança dellos todas las diligencias que convinieren y seran nescesarías hasta ser entregado y satisfecho de la dicha suma enteramente y pera que podays dar y otorgar en mi nombre las cartas de pago y quitanças de lo que asi rescibieredes las quales quiero que vai an y sean tan firmes vastantes y valederas como si yo mesmo las diese y otorgase y fuesen firmadas de my mano prometiendo como prometo por la presente em palabra de príncipe que las avre y terne por buenas grattas firmes y valederas y me terne por contento y pagado y satis- fecho de todo lo que vos por vertud deste dicho ml poder recibieredes y no yre ny verne contra ellas en nynguno tiempo ny por alguna manera so obligation espressa que para ello hajo de todos mis bienes ávidos y por aver en firmeza y seguridad de lo qual otorgue y firme y mande hazer el presente poder antel secretario y testigos que pera ello fueron llamados y requeridos los quales fueron don Juan de Çunyga comendador mayor de Castilla y el bispo de Cartajena y don Alvaro de Cordova. Que fue fecha y otorgada en la villa de Madrid a veynte y nueve dias lJfS
del mes de março afio dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos y quarenta y tres afios. El pryncype Yo Francisco de Castillo escrivano de Camara de Sus Cesarea y Católicas Magestades fui presente quando Su Alteza otorgo y firmo esta escritura juntamente con los dichos testigos y ahi mismo lo firmo en el registo que en my poder queda y por ser mandado la fize escrevir. (B. R.) 4171. XVII, 5-19 — Carta (cópia da) de el-rei D. João III pela qual concedia o oficio de esmoler-mor ao Cardeal Infante D. Henrique e aos abades de Alcobaça. Lisboa, 1554, Maio, 15. — Papel. 2 folhas. Bom estado. 4172. XVII, 5-20 — Contrato com a infanta D. Maria, filha da rai- nha D. Leonor e de el-rei D. Manuel. Évora, 1544.—Papel. 18 folhas. Bom estado. 4173. XVII, 5-21 — Contrato feito entre el-rei D. João III e a infanta D. Maria, sua irmã, a respeito do que lhe devia dar conforme a obri- gação do casamento feito entre el-rei D. Manuel, seu pai. e a rainha D. Leonor, sua mãe. Évora, 1545, Janeiro, 26. — Papel. 10 folhas. Bom estado. 4174. XVII, 5-22 — Carta dos deputados Francisco Cardoso e An- tónio de Azevedo Coutinho, a respeito da demarcação com Espanha. Badajós, 1524, Maio, 14. — Papel. 2 folhas. Bom estado. Senhor Sabado xiiij» dias deste mes nos ajuntamos de manhãa sobre a pose apartados dos da marcaçam e com os procuradores de Vos3a Alteza e fiscal e avogado do emperador e iezemos ler todo o proceso e despois de lido e que os procuradores d'ambas partes nam quiseram mais dizer porque a vez era nosa botou primeiro o Doutor Gaspar Vaas- quez e brevemente dise que persistia na interlucutoria que tínhamos posta e logo notou o licenciado Manuel da sua parte e começou se a remontar dizendo que nom sabia en canónica nem eivei per que se devese demandar desem primeiro parecer empero que seria boom bus- carmos todos algum meo pera que este caso tomase concrusam honde avia tanto deudo e sangue e que seria muyto bem dar se nisto ordem e que todos os buscasemos e tomasemos alguum caminho diso e que agora vinham festas e que nestes dias cuydasemos o que fose boom e que pera entam o deixasemos pera a primeira junta depois das festas. E logo votou o Doutor Francisco Cardoso e dise que elle tinha ja muyto tempo avia este caso estudado e que o que agora tinha sobce- dido depois de sua interlucutoria asy mesmo o tinha bem visto e que m
elle persistia em sua interlucutoria por ser justa e jurídica. E logo votou o licenciado Baricutos e dise que este caso era de muyto peso e que nom hera justo percipita lo brevemente e pera isto dise muytas (1 v.) cousas pera dar coor a esta dilaçam e concluyo que elle queria ver e estudar este proceso nestas íestas e que prazeria a Deus que os alumiaria de maneira que ou concordasem comnosco ou nos com elles ou se tomaria alguum meo pera dar concrusam neste caso. E que atee primeira junta nom queria dar seu voto e porque o Doutor Francisco Cardoso lhe pareceo que eu alargaria hatee primeira junta ante que dese meu voto dise que nom hera nisto necesaria mais dilaçam porque elle nunca se mudaria de seu parecer porque o tinha bem visto e estu- dado ser justo e com seu parecer dey meu voto algum tanto largo e concluy com os parceiros. O licenciado Acunha (sic) votou per deradelro e dise que hera custume de todas as terras que quando alguum juiz sendo muytos em húa causa dizia que queria estudar o proceso que se avia de despachar que lho deixavam veer e estudar e que pois o licenciado Baricutos o queria veer nestas festas en que se nom perdia tempo pois nelas nom aviamos de fazer nem podíamos de direito que hera justo que lho deixasemos veer atee primeira junta e que prazera a Deus que nos concordaríamos e que se abriria caminho pera lso e que elle também o queria ver. E porque senhor este mesmo custume esta em sua relaçam quando algum dos juizes quer ver o fecto posto que ja este lido os outros nom dam seus votos atee se ver. E por asy parecer justo e nom se perder niso tempo e mais porque os vimos poer em duvida o que ja antes tinham determinado nom o quisemos contradizer nem podiamos que justa con- tradigam fose. E asy ficamos sem poer despacho atee ver sua deter- minaçam quarta feira que sera primeira junta e a esta causa horde- namos d'estar aquy estes dias por com elles tomar concrusam porque se nos foramos a Elvas poderam alargar ca sua yda mais tempo. Ysto senhor pasamos sobre a pose elles nos deram oje muito geito de querer concordar comnosco na causa da demarcaçam. Heram os juizes castelhanos com húas rezõees per escripto empunando o voto da nosa parte que oonfirmando o seu e porque as deram tarde e por Diogo Lopes de Sequeira se achar mal oje nom lhes respondemos logo ellas e as que per deradeiro na causa da pose se deram por parte do emperador man- damos o trelado a Vossa Alteza. Mande as Vossa Alteza la ver a letrados e que apontem sobre ellas alguas cousas do que lhes la parecer porque atee quoarta feira as dez horas temos espaço de responder. Ysto he senhor o que pasou oje sabado em ambas causas. Escripta em Badajoz a xiiij0 de Mayo de b°xxiiij° parte as dez oras da noyte. Francisco Cardoso Antonio d'Azevedo Coutinho (B. RJ U5 10
y À£C(n 4175. XVII, 5-23 — Quitação do Imperador Carlos V pela qual rece- beu de Fernando Alvares, tesoureiro de el-rei de Portugal, cinquenta e uma mil trezentas e setenta dobras de ouro por conta do dote de casa- mento da Imperatriz D. Isabel. Sevilha, 1526, Abril, 14. — Pergaminho. Bom estado. Don Carlos por la divina clemência eleito emperador de los roma- nos sempre agusto rey de Alemafia de Castilha de Leon de Aragon de las Secilias de Jherusalem de Navarra de Granada de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefia de Cordova de Corcega de Murcia de Jahen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las Yslas de Canaria y de las Yndias yslas y terra firme dei mar oceano condes de Barcelona seftores de Vizcaya y de Molina duques de Athenas y de Neopatria condes de Ruysellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano archiduques de Austria duques de Borgofia y de Bravante condes de Flandres y de Tirol por la presente dezimos que somos contento y pagado dei sereníssimo y muy poderoso y muy excelente príncipe don Juan rey de Portogal nuestro muy caro y muy amado hermano y primo y de vos Hernand'Alvarez su thesorero en su nombre de cinquenta y un mill y trezientas y setenta doblas de oro castellanas a rason de trezientos y sesenta y cinco maravedis la dobla e mas cinquenta maravedis que monta todo diez y ocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis los quales son pera en cuenta de las nuevecientas mill doblas de oro castellanas dei dicho precio de a tresientos y sesenta y cinco maravedis la dobla quel dicho sefior rey de Portogal esta Obligado a nos dar en docte y casamiento con la emperatris dofia Ysabel reyna d'Espafla ml muy cara y muy amada muger. De los quales dies y ocho cuentos y setecientas y ciquenta mill maravedis a buena cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas nos damos por contento y pagado a toda nuestra voluntad porquanto se entregaron por nuestro mandado en dineros contados en Flandes a Hernando de Bernuy vezino de la villa de Envers em nombre de Juhan de Adurça nuestro argentier los quales dies y ocho cuentos y setecientas y cinquenta mill maravedis nos fueron pagados en cinquenta mill ducados de a ochenta gruesos el ducado moneda de Flandres porque asy fue concertado y asen- tado can el dicho Fernand'Alvares que nos pagase los dichos cinquenta mill ducados dei dicho precio por las dichas cinquenta y un mill y tre- sientas y setenta doblas de oro y cinquenta maravedis siguiendo la forma del asiento dei dicho casamiento los quales dichos cinquenta mill ducados de la dicha moneda son demas y allende de otros cinquenta mill ducados quel dicho Fernando de Bernuy en nombre dei dicho nuestro argentier ha de rescebir y cobrar por otra parte en cuenta de las dichas nuevecientas mill doblas de que dimos otra tal carta de pago como esta y de la misma data. En firmesa de lo qual dimos la presente firmada de nuestro nombre y sellada con nuestro sello conforme al asiento dei dicho casamiento. U6
cartas de pago y quitanças de lo que aquellos montaren pera que se resci- ban en quenta en los cient mill ducados últimos que se an de pagar dei dicho docte y a ml me a dado licencia y abtoridad para que de y otorgue al dicho Alonso de Baeça para lo que toca a los dichos ynteresses otro tal poder como el que Su Magestad le a dado segund paresce por su carta patente sellada con su sello dei thenor siguiente. Don Carlos por la divina clemência emperador de romanos sienpre agusto rey de Alemaba doba Juana su madre y el mismo don Carlos por la gracia de Dios reyes de Castilla de Aragon de Leon de las dos Secillias de Jherusalem de Ungria de Dalmacia de Croacia de Navarra de Gra- nada (1 v.) de Toledo de Valencia de Galizia de Mallorcas de Sevilla de Cerdefla de Cordova de Corcega de Murcia de Jaen de los Algarves de Algezira de Gibraltar de las yslas de Canaria de las Yndias yslas y tierra firme dei mar oceano archiduques de Austria duques de Borgoba y de Bra vante etc condes de Barcelona de Flandres y de Tirol etc sefiores de Vizcaya y de Molina duques de Atenas y de Neopatria condes de Ruysellon y de Cerdania marqueses de Oristan y de Gociano etc porquanto el serenisimo muy alto y muy poderoso rey don Juan de Portugal nuestro muy caro y muy amado hermano a contenplacion nuestra a ordenado y proveydo que en cuenta y parte de pago dei docte por el constituydo y otorgado a la illustrissima ynfante doba Maria su hija en la capitulacion dei matrimonyo tratado y asentado entre el illustrissimo príncipe de Castilla don Felipe nuestro hijo y la dicha ynfante doba Maria no obs- tante que el matrimonio dicho no sea aun efetuado ni consumado se nos den y anticipen y paguen en las presentes ferias de Castilla ciento y cinquenta mill ducados de oro o su valor para recebir y cobrar los quales en nuestro nombre de Andres Xuarez criado dei dicho sereníssimo rey y de otros qualesquier criados hazedores fatores suyos y personas por el diputadas para esto y dar cartas de pago y quitacion dellos nos avemos dado y otorgado nuestro poder Alonso de Baeça nuestro criado segund en el se contiene y porque quando pedimos y rogamos al dicho sereníssimo rey de Portugal que hiziese esta anticipacion le ofrescimos que se oviese de tomar y por veer la dicha suma a cambio por no se hallar con dinero pronto y de presente y en la mano le rescibiriamos en quenta en los cient mill ducados últimos dei dicho dote que adelante se an de pagar los yntereses que onesta y moderadamente se deviesen pagar por el canbio por razon de la dicha anticipacion hasta el tiempo que se avian de pagar conforme a la capitulacion y contrato y avemos dado otro poder al dicho Alonso de Baeça para que aviendo rescebido los dichos ciento y cinquenta mill ducados liquide y averigue con las die has personas los dichos ynte- reses y de en nuestro nombre cartas de pago y quitanças de lo que aquellos montaren para que se reciban en quenta en los cient mill ducados últimos que se an de pagar dei dicho docte y siendo nescesario que el dicho yllustríssimo príncipe nuestro hijo de asi mismo poder para esto por lo que le toca por ser el dicho docte constituydo y otorgado por su 1+8
matrimonio. Por ende por la presente enquanto es nescesario y se requiere por ser el menor de diez y ocho anos como su padre y ligitimo adminis- trador y como rey y senior absoluto no reconosciente superior en lo tenporal damos nuestro consentimento y de nuestra cierta ciência deli- beradamente y expresa otorgamos y concedemos licencia facultad y abtoridad al dicho illustrissimo príncipe de Castilla nuestro hijo absente como si fuese presente para dar y otorgar al dicho Alonso de Baeça nuestro criado todo su poder cunplido y bastante segund que mejor y mas conplidamente lo podria(i) y devria dar y otorgar si fuese de mayor hedad y en tal caso se requiere de hecho y de direcho para que por el y en nombre suyo pueda el dicho Alonso de Baeça aviendo primeramente cobrado y rescebido por vertud dei dicho nuestro poder y dei dicho prin- cipe nuestro hijo los dichos ciento y cinquenta mill ducados o su valor sy el dicho sereníssimo rey los oviere mandado tomar y por veer y el dicho Andres Xuarez su criado y otras personas por el los ovíeren tomado a canbio per hazer la dicha anticipacion averigue y liquide con ellos ver- daderamente los yntereses que razonable onesta y moderadamente avra costado y costare el cambio de los dichos ciento y cimquenta mill ducados o su valor o de la parte dellos que se ovieren tomado a canbio y se devera pagar por razon de la dicha anticipacion hasta el tiempo que se avian de pagar conforme a la dicha capitulacion y contrato y porque el dicho Alonso de Baeça pueda dar y de en nombre dei dicho illustrissimo príncipe cartas de pago y quitanças de lo que montaram los dichos yntereses jun- tamente con los dichos ciento y cinquenta mil ducados y lo que dellos rescibiere y apartadamente como se requerira y devra hazer para satis- facion de los criados agentes y ministros dei dicho sereníssimo rey para que resceban en quenta los dichos cient mill ducados últimos que se an de pagar dei dicho docte y para que valgan y sean tan firmes y valederas como si el dicho príncipe las diese y otorgase y fuesen firmadas de su mano y para prometer que el dicho príncipe las avra y terna por buenas gratas firmes y valederas y se terna por contento pagado y 3atisfecho de todo lo que el dicho Alonso de Baeça en virtud dei poder que le ovieren pera esto dado hiziere y que el dicho príncipe no yra ni verna contra ellas en ningum tiempo ni por alguna manera so obligation espresa de todos sus bienes ávidos y por aver en firmeza de lo qual mandamos hazer la presente firmada de nuestra mano y sellada con nuestro sello secreto aprovando y ynterponyendo por ella nuestra abtoridad y decreto que el dicho illustrissimo príncipe para lo susodicho en la forma susodicha otorgar. Dada en Belpuche a veynte y seys dias dei mes de março ano dei Sefior de myll y quinlentos y quarenta y tres anos. Yo el rey. Yo Alonso de Ydlaquez secretario de Su Cesarea y Católica Magestad la hiz escrlvir por su mandado. (i) A margem: va entre renglones do dia nonbre. w
Por ende usando de la dicha licencia facultad y abtoridad por el dicho enperador y rey ml seflor a ml concedida y en aquella mejor via y forma que de derecho puede y mas deve valer por la presente doy y otorgo mi poder conplido y bastante al dicho Alonso de Baeça para que en ml nombre aviendo primeramente cobrado y rescebido por vlrtud de los dichos poderes del emperador y rey mi seflor y mio los dichos ciento y cinquenta mill ducados de oro o su valor si el dicho seflor rey los oviere mandado tomar y porveer y el dicho Andres Xuarez su criado y otras personas por el los ovieren tomado a canbio para hazer la dlcha antlclpa- cion pueda averiguar y liquidar averigue y liquide con ellas verdadera- mente los yntereses (2 v.) que razonable onesta y moderadamente avra costado y costare el canbio de los dichos ciento y cinquenta mill ducados o de la parte dellos que se ovieren tomado a canbio y se debran pagar por razon de la dicha anticipacion hasta el tiempo que se avian de pagar conforme a la dicha capitulacion y contrato y para que podays dar y deys cartas de pago y quitanças de lo que montaren los dichos yntereses juntamente con los dichos ciento y cinquenta mill ducados o lo que dellos rescibieredes o apartadamente como se requerira y devra hazer para satisfaclon de los criados agentes y ministros dei dicho sereníssimo rey y para que se reciban en quenta en los cient mill ducados últimos que se an de pagar dei dicho docte las quales quiero que valan y sean tan firmes bastantes y valederas como si yo mlsmo las diese y otorgase y fuesem firmadas de mi mano prometiendo como prometo por la presente que las avre y terne por buenas gratas firmes y valederas y me terne por contento y pagado y satisfecho de todo lo que por vos el dicho Alonso de Baeça por virtud deste dicho mi poder como esta dicho arriba hizie- redes y que no yre nl verne contra ello en ningun tiempo ni por alguna manera so obligacion espresa que para ello fago de todos mis bienes ávidos y por aver en firmeza y seguridad de lo qual otorgue y firme y mande hazer el presente poder ante ei secretario y testigos que para ello fueron llamados y requeridos. Los quales fueron don Juan de Çunyga comendador mayor de Castilla y el obispo de Cartajena y don Alvaro de Cordova que fue fecha y otorgada en la villa de Madrid a veinte y nueve dias dei mes de março ano dei nascimiento de Nuestro Salvador Jhesu Christo de mill y quinientos y quarenta y tres anos. El pryncype Yo Francisco de Castillo tabelion de Camera de Sus Cesarea y Católica Magestad fui presente quando Su Alteza otorgo y firmo esta escritura juntamente con los dichos testigos y asi mismo lo firmo en el registro que en mi poder queda y por su mandado la fize escrevir. - - (B. R.) 150
4177. XVU, 5-25 — Carta pela qual o infante D. Fernando, filho de el-rei D. Afonso de Aragão, fez saber a seu procurador que tinha dado a vila de Novela em arrás à infanta D. Maria. Roa, 1356, Março, 26. Pergaminho. Bom estado. Lnfans Ferdínandus serenissimi domini Alfonsi recolende memorie regis Aragonum flhus Dei graUa Marchio Demise et dominus de Albar- razino dilecto consiliario et nostro bajulo generall eorum que habemus ín parte regni Valentie Joanni Grimini de Perenclsa salutem et dilectio- nem. Slgnlficamus vobis quod spectabili infantisse Domine Marie pro arris et nomine arrarum dedimus et integravimus locum nostrum de Novella in parte regni Valentie constitutum prout eredimus ad vestram notitiam pervenisse. Et cum sit nobis cordi quod dicta infantissa Domina Maria habeat et percipiat omnes fructus proventus et reddltus et omnia alia jura dicti loci de Novella [...] 0) deducto alio quocunque onere expensarum ut facere tenemur et firmius [ ] (>) per presentes perci- pimus et mandamus vobls et cuicunque alio qui pro tempore eorum que habemus in parte regni Valentie noster fuit bajulus generalis ut de fructi- bus redditlbus et proventibus nostrorum locorum de Cella et d'Azp ut procurator et bajulus noster generalis et dicte domine infantisse uxoris nostre legitime in dicto loco de Novela percipiatis salarium quod actenus ratione dicti officii habere et percipere consuevlstis dum de nostro in locis que habemus in parte regni Valentie et dicte domine infantisse in loco de Novella processerit beneplácito et mandato nos tenere officium pro- curationis et bajulie de mandato dicte domine infantisse in dicto loco de Novella gerente de salario quod bajulus et procurator generalis dicti loci de Novella temporibus retroactis habere et percipere con3uevit ad plenum satisfaciatis. In cujus rei testimonium presentes litteras nostro sigillo pêndulo jussimus communiri. Datum apud Villam de Roa xxbj die Martii. Anno a natlvitate Domini millesimo trecentesimo quiquagesimo sexto. Petrus de Moraria mlhi (?) Domini Infantis (?) (B. R.) 4178. XVn, 5-26 — Avença e composição que os moradores da vila da Sovereira-a-Formosa fizeram com Rui Vasques, senhor da mesma vila, a respeito da forma de pagamento dos direitos e rendas, 1411, Março, 19. — Pergaminho. Mau estado. 4179. XVII. 5-27 — Respostas que o alcaide e alvazis de Santarém deram ao inquérito feito pelos homens bons da Vila Nova. Santarém, 1281, Outubro, 29. — Pergaminho. Mau eçtado. (') Pergaminho roto. " 151
4180. XVII, 6-1 — Doação feita pelo Imperador Slgismundo ao infante D. Pedro, duque de Coimbra, do marquesado Tarvesim. Constância, 1418, Janeiro, 22. — Pergaminho. Bom estado. In nomine Sancte et Individue Trinitatis feliciter. Amen. Sigismundus Dei gracia Romanorum rex semper augustus ac Hungarle Dalmacie Croacie etc4 rex illustri infanti Petro serenissimi principis Johannls Porthugalie et AJgarbii regis secundogenito duci Colum- brlensi dominoque Montismajoris consaguineo nostro caríssimo salutem et amoris mutui continuum incrementum. Augustalis potencie monarchia cujus regimini ex Omnipotentes Dei mirífica bonitate quamvis insufficientes presidemus ad hoc nostrum ani- mum sollicitudine cottidiana fatigat ut circa ea que sacri Romani imperii decus dignitatem et gloriam felicibus incrementis amplificant indefessis laboribus et assiduitate continua meditemur. Ad hoc namque favore altissimi nobis diverse sunt credite naciones ut non solum eis impe- rando preesse sed etiam eas fovendo prodesse felicius delectemur. Inter alias igitur occupacionum curas quibus fluctuantis Pelagi more pro salubri statu subditorum noster splritus cottidie fatigatur occurrit cogitacionibus nostris marchionatus Tarvesinus principatus imperii antiquus obsequiosus et utilis pars ejus preciosa qui marchionis principis cura et regimine neces- sária sibl ab aliquamdiu jam carens per inimicorum imperii violentas pres- suras in dominiis jurlbus rebus et personis suis injurias sustlnuit non módi- cas atque dampna suntque ibidem jura imperii multipliciter diminuta. Ne igitur talentum nobis traditum negligenter abscondere videamur qui villica- cionis nostre racionem sumus in examine districti judieis reddituri ad hoc convertimus aciem mentis nostre ut ad procurandum statum paci- ficum marchionatus ipsius sollicite provisionis instancia intendamus. Quia tamen circa alias partes imperii necessário detinemur dignum arbitramur et consonum racioni ut qui circa plurima versantes distrahi- mur ad complementum felicis et debiti regiminis nostri príncipes nobis sociemus ydoneos et in partem nostre sollicitudinis evocemus ut ibi vices nostras suppleant et persone nostre effigiem representent ubi nos loci distancia vel negociorum nobis incumbentium varia multitudo personaliter et continue adesse non permittit. Hac igitur consideracione commoniti dum marchionatus predicti et incolarum ejus injurias pressuras et dampna ante oculos cordis nostri reducimus nil consulcius nobis occurrit agendum quam ut ex omnibus quos fide et virtute probatos novimus ydoneum ei et utilem marchionem deputemus. Cumque circa premissa intenti vota nostra in diversa meditando dirigimus in te tandem tutissime quietis anchoram figimus quem ministra natura viciniorem nobis ydemptitate alti sanguinis deputavit a quo eciam generosus ortus regalis prosapie omnem scrupulum sinistre suspicionis repellit. Hiis igitur et multiplicibus aliis tue vlrtutis moti insigniis tibi consanguíneo nostro caríssimo quem in rerum gerendarum strenuitate conspicuum singularibus donis graciarum omnium largitor Deus fulcivit. 152
Quique cultor justicie et rebellium es Unperterritus debellator non per errorem aut invprovlde sed animo deliberato sano principum comltum nobilium nostrorum et imperii sacri fidelium accedenbe Consilio. Volentes magnificencie et llberalitatis nostre munus impendere et slgnum in te ostendere perpetue caritatis. Cupientes que ín eo condicionem imperii et statum facere meliorem auctoritate Romana regia et de pleni- tudine potestatis ac de certa sciencia eundem marchionatum Tarvisinum si opus est et vetustas que oblivionis est mater id exposclt in marchio- natum reerigentes nominantes et reputantes ac nominari et reputari decernentes damus tradimus et donamus In feudum illustre et jure feudl tibi recipienti pro te tuisque filiis et heredibus omnibus ex te et eis descendentibus masculis dumtaxat et legittimus marchiam Tarvisanam predictam necnon províncias civitates terras castra et loca comitatus territorla et districtus ejusdem cum provinciallbus universls populis inhabitatoribus de aliis degentlbus in eadem cum omnibus suis juribus jurisdiccionibus mero ac mixto império ac gladii potestate ac omnimoda jurisdiccione temporali que per nos et predecessores nostros divos Roma- norum imperatores et reges seu marchiones Marchie predicte hactenus excercitata fuerunt aut exercerl poterunt vel possint jure vel consue- tudine speciali privilegio aut statuto et omnia et singula que dieta Marchia tenet et tenuit possidet et possedit vel quasi et que nos et predecessores nostri vel marchiones ipsius pro tempore existentes tenue- runt et possiderunt vel quasi. Quodque tu filli heredesque tul masculi et legittimi per te vel eos aut tuos vel eorum offlciales rectores et guber- natores quos deputaveris et ipsi postea deputaverint Marchiam predictam aut provincias terras civitates castra villas universitates populos inhabi- tatores et Íncolas ipsius et ipsorum salubrlter et sub mensura justicie regere gubernare protegere debeas atque possis debeant et possint. Nos enim tlbi exnunc possessionem Marchie predicte ac provinciarum terrarum civitatum castrorum villarum et locorum ipsius auctoritate própria alicujus licencia vel consensu super hiis minime requisitis apprehendendi capiendi et retinendi plenam liberam et omnimodam con- cedimus tenore presencium potestatem. Et in robur et confirmaclonem concessionis predicte nobilem virum Alvarum Gunsalvl de Teeyde domus tue gubernatorem recepto tamen ab ipso ante omnia vice et nomine tuis nobis tamquam romanorum regi et successorlbus nostris romanorum imperatoribus et regibus legittlme promittente et juramte fidelitatis et homagli debito juramento et servatis modis debitis de dieta Marchia pro te et te per Illum investivimus et virtute presencium investimus et in signum perpetue dileccionis et fldei ad osculum pacis admittimus. Volentes te Marchionem predictum filios et heredes tuos predlctos tamquam imperii vasallos legittimos et ydoneos adinstar allorum imperii princlpum Marchlonum et vasallorum circa Marchiam predictam et jura ipsius in quantum possumus manutenere protegere ac perpetuo defensare. Ita tamen quod tu filli et lidem heredes tui occasione Marchie predicte 155
nostros et Romani Imperii feudales ac vasallos nos esse recognoscatis et fateamini manifeste et ad serviendum ac adhere nd um nobis et sacro império in Italie partibus et aliis dicto marchionatui convicinls adversus quoscumque re belles nobis et império ac alias ad nostrum et imperil sac ri honorem et decus adinstar aliorum principum Marchionum et vasallorum requisiti teneamini et parati sitis sine contradiccione excusa- cione aut subterfúgio aliquali et tociens quociens oportunum fuerit a nobis et successoribus nostris marchionatus predictl investituram recipere et ratione ipsius fidelitatis et homagii nobis juramenta corporalia et consueta prestare teneamini et debeatis dolo et fraude quibuslibet proculmotis. Mandamus igitur universis et singulis comitibus nobilibus militibus clientibus provincialibus universitatibus populis comunitatibus et inha- bitatoribus dicte Marchie Tarvisane quatenus tibi filiis et heredibus tuis maculis et legittimis antedictis in omnibus et per omnia obediant pareant et intendant ac obedienciam et reverenciam debitam prestent et exhibeant necnon vobis et officialíbus rectoribus et gubernatoribus vestris et a vobis deputatis de omnibus juribus oneribus et emolumentis respondeant que ibidem per nos predecessores nostros marchiones officiales rectores et gubernatores Marchie prefate percipi consueverunt jure consuetudine statuto speciali privilegio vel alio quovismodo. Presencium sub nostre majestatis sigilli appensione testimonio literarum. Datum Constancie provincie Maguntinensis anno Domini millesimo quadringentesimo decimo octavo vigésima secunda die mensis Januarii regnorum nostrorum. Anno Hungarie trigésimo primo. Ad mandatum domini regis Paulus de Tost. (Locus sigilli pendentis) (A. E.) 4181. xvn, 6-2 — Carta pela qual o duque Filipe da Borgonha se obrigava a dar à duquesa D. Isabel metade do seu dote e no caso de não ser pago recebesse sete mil cento e oitenta e sete coroas das terras do seu condado de Flandres. «Esclusa», 1429, Janeiro, 6. — Pergaminho. Bom estado. Phllippus diix Burgundie comes Flandrie Arthesii Burgundie Pala- tinus et Namurti domirus de Salinls et de Maclinla universis presentes litteras inspecturis salutem. Cum per tractatum matrimonii de nobis et Ilisabèth cônjuge nostra dilectissima sit inter cetera concordatúm con- ventum et promissum eadem consorte nostra prius decedente nos daturum et restituturum suis heredibus et testamentariis medletatem sue dotis scilicet septuaginta septem milia coronarum que sint tales et ejusdem bonitatis intrinsice et ponderis sicut nos receipimus pro dote et si casus contingat quod restitutio dimidie dotis non fiat a tempore mortis dicte conthoralis nostre usque ad unum annum inclusive quod spatium nobis 154
datur ad dlctam restitutionem faciendam ab illo tempore incipiat currere interesse sicque heredes et testamentarii dicte nostre conthoralis habeant annuatim In redditibus septem milla centum octoginta septem coronas predicte bonitatis et ponderis nulla predicte dimidie dotis summe de- falcatione facta de quibus nos dictis heredibus et testamentariis donatio- nem faciemus ex nunc prout ex tunc quia dicta soluto non fuit facta tempore con gruo vel convenienti videlicet infra sex menses conjugi nostre et infra annum heredibus suis quequidem solutio septem milium centum octoginta septem coronarum eisdem fiet in emendam et satlsfa- tionem commoditatis quam de solutione predicte summe si tempore habili facta fuisset fuissent percepturi. Et quod prefata solutio ejusdem fiat quolibet anno post dictum terminum usquequo dicte summe eisdem facta fuerit complecta solutio et pro securitate solutionis dictarum septem millium centum octoginta septem coronarum nos prestavimus certas villas et loca sine aliquo impedimento et omnimodo expeditas ex quarum redditibus dicta solutio libere possit haberi quousque solutio prefacte dimidie dotis sit prefacta. Et nos tale mandatum assignavlnus et ita validum per quod heredes prefate nostra conjugis secundum formam dicti tractatus possint libere et absque aiiquo impedimento prefatam summam septem milium centum octoginta septem coronarum annuatim esse recepturi et si casus contigat nos proprius diem nostrum claudere extre- mum prefate nostre conthorali restituetur medietas dicte dotis que si soluta non fuerit a tempore nostre mortis usque ad sex menses inclusive quod jam dicta nostra conthoralis habeat annuatim pro suo interesse quousque sibi vel suis per earn deputatis vel heredibus aut testamen- tariis suis fiat plenaria solutio septem milia centum octoginta septem coronarum predictarum sine ulla defalcatione summa principalis dicte dimidie dotis de quibus quidem septem milibus centum octaginta septem coronis nos donationem faciemus predicte nostre consortl et heredibus et testamentariis suis in forma et rationibus supra scriptis obligando certas villas et loca ex quorum redditibus dicte septem mille centum octoginta septem corone annuatim debeant prefate nostre conjugi persolvi sicut in capitulis precedentibus facta est mentio prout hec in dicto tractata in articulo seu articulis de hoc mentionem faclentibus plenius continentur. Notum facimus nos qui fide sincera procedentes premissa pretactaque ratificamus et aprobamus volumus liberaliter et fideliter adimplere promittimus pro nobis nostrisque successoribus et a nobis causam habi- turis medietatem ante dicte dotis reddere et restituere seu Teddi ac restitui facere videlicet per nos si perlibatam consortem nostram super- vixerimus suis heredibus vel testamentariis infra annum post obitum ipsius. • • Si autem prius ipsa decedamus heredes et successores nostri vel a nobis causam habituri medietatem dotis sepe dicte restituere tenebuntur ac de facto restituent eidem nostre conjugi infra sex menses post nostri decessum sequuturos et casu quo in hujusmodi restitutio ne sic fienda defectus acciderit quod avertat domlnu3 statim lapso termino incipiet 155
currere atque curret pena seu interesse septem milium centum octoginta septem coronarum predictarum memorate conthorali nostre vel suis heredibus aut testam en tariis solvendarum quolibet anno dicto lapso termino donee et quousque plena et integra restitutio dicte dimidie dotis facta fuerit et hoc sine ipsius dimidie dotis deductione seu defalcatione quacunque de qui bus quidem septem milibus centum octoginta septem coronls nos pro nobis nostrique successoribus et heredibus aut a nobis causam habituris ex nunc prout ex tunc donationem facimus pretacte nostre conthorali present! et suis heredibus et testamentarils quam ipsa restitutio facta non fuerit tempore competenti et loco comoditatis quam de restitutione supra dicta si tempore debito facta fuisset percipere potuissent et extitissent percepturi predictam que summain seu interesse septem milium centum octoginta septem coronarum assignavimus et assignamus in et super redditlbus Juribus obventionibus et emolumentis nostris commitatus et patrie nostre Flandrie. Adeo et taliter quod prefata nostra conthoralis aut sui heredes vel testam en tarii quolibet anno lapso termino dicte restitutionis si tempore ad hoc constituto facta non fuerit et donee ipsa restitutio integraliter et plenarie facta existat sine aliqua deductione seu defalcatione medietatis dicte dotis restituende habeat et percipiat aut habeant et percipeant libere et absque impedimento quocunque summam dicti interesse septem milium centum octoginta septem coronarum de et super predictis nostris redditlbus juribus obventionibus et emolumentis comitatus et patrie nostre Flandrie quos propter hoc generaliter et particulariter obligavimus et obligamus pre presentes. In cujus rei testimonium litteras presentes sigilli nostri fecimus appensione muniri. Datum in villa nostra de Esclusa die sexta mensis Januari anno Domini millesimo quadringentesimo vicesimo nono. (B. R.) 4182. XVH. 6-3 — Auto dos esponsais, feitos em Lisboa, da infanta D. Isabel, filha de el-rei D. João I, com o duque Filipe de Borgonha. Lis- boa, 1428, Julho, 24 — Pergaminho. Bom estado. In nomine sancte et individue trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sane ti. Amen. Porque a ordem do casamento que foy ordenada e fecta por Noso Senhor Deus no paraiso terreal foram geeradas e nacidas as mays nobres creaturas a saber homem e molher dos quaaes o Seu sancto nome fosse louvado porem quis que tal ordem fosse nobre e sancta e que todos aquelles que em ella bem vivesem a seu serviço ouvessem antres y muy gram divido com acrecentamento d'amlzade e amor duradoyro com fruyto de beençom. A qual ordem esguardando e veendo o muy illustrls- simo e potentíssimo príncipe senhor Dom Joham pella graça de Deus rey de Portugal e do Algarve e senhor de Cepta o em como aa iIlustríssima 156
e nobilíssima e preclara princesa senhora infante Dona Elisabeth sua muyto amada filha era tractado de casar com o muy excelente príncipe senhor Dom Fellipe due de Borgonha e conde de Frandes etc per os muy honrados e discretos barôões seus embayxadores e speciaaes mesegeyros segundo he contheudo em húa procuraçom que parecia seer signada per o dicto senhor due e seelada de seu seello pera esto soficiente a qual per mym notário he scripta nos tractos ja antee os dictos senhores firmados per razon do dito casamento per Dom Joham senhor de Roubais e de Her- zeles e Baldouinu de Lamoy senhor de Monlebais etc cavaleiros e Andres de Thoulidion donzel senhor de Mornay e meestre Gil de Scornato Doctor em degredos e mestre Johanne secretario do dicto senhor due mercee do dicto senhor rey e foy o dicto casamento seer firmado. Os quaaes senhor rey e embaixadores concordados e firmados antre eles seus tractus e conveenças do dicto casamento o sobredicto senhor de Roubais de prazimento e consentimento do dicto senhor rey recebeo a dita senhor ifante sua filha no modo e forma seguynte. Saibam quantos este stromento de recebimento de casamento virem que no anno do nacimento de Noso Senhor Jhesu Christo de myl cccc vinte nove anos viinte quatro dias de Julho no castello da muy nobre leal cidade de Lixboa estando hi de presente o dicto senhor rey e o ifante Eduarte seu filho primogénito e herdeiro e o ifante Dom Anrrique e o ifante Dom Joham e o ifante Dom Fernando seus filhos e deante Dom Afonso de Cascaaes sobrinho do dicto senhor rey e Dom Alvaro bispo d'Evora e outros muytos senhores cavaleiros donas scudeiros e outras muytas gentes o dito bispo d'Evora tomou per maao juntamente como he de costume de se fazerem os casamentos e sposoiros per palavras de presente a dieta senhora ifante Dona Elisabeth por sy e o dicto Dom Joham senhor de Roubais come procurador soficiente e abastoso e nuncio special per virtude da dicta procuraçom que logo hi foy mostrada do muy excelente e poderoso Dom Felipe due de Borgonha conde de Flan- dres etc come seu procurador e em vez e nome do dicto senhor due a dieta senhora recebeo o dicto due per o dicto seu procurador per estas palavras dizendo que recebia per el o dicto due por seu marido boo e lidimo como manda a sancta egreja e o dicto senhor de Roubais come procurador do dicto due e nuncio special em seu nome recebeo a dieta senhora ifante Dona Elisabeth por molher do dicto due boa e lidlma asy como manda a sancta egreja de Roma. E fectas e dietas asy as dietas palavras e recebi- mento por parte da dieta senhor ifante forom pididos a mym notário huum dous e mays stromentos do dicto recebimento. Testemunhas o Doctor Martim do Sem e o Doctor Gil Martinz chance- ler moor e o Doctor Diego Martinz e Johanne Meendez corregedor da corte e Carllo Morizim e Antonyo Morabato genueses e outros. E eu Fellipe Affonso publico notairo de meu senhor el rey nos regnos de Portugal e 157
do Algarve que a todo o que dlcto he presente fuy e ho vi e ouvy porem Isto soecrepvy so meu signal acustumado em testemunho de verdade. ( Sinal público J (B. R.) 4183. XVII, 6-4 — Este documento não se encontra na colecção. 4184. XVII, 6-5 — Auto pelo qual constava que a infanta D. Bea- triz, filha de el-rei de Portugal, fosse recebida pelo filho de el-rel D. Hen- rique de Inglaterra. 1405, Novembro, 26. — Pergaminho. Bom estado. In Dei nomine. Amen. Per presens publicum instrumentum cunctis appareat evidenter quod anno ab Incarnatione Domini millesimo quadringentesimo quinto indic- cione quarta decima pontificatus Sactissiml in Christo Patris et Domini nostri domni Innocentii Divina Providentla Pape septimi anno secundo mensis Novembris die vigésima sexta excellentissimus in Christo princeps et dominus Domnus Henricus Dei gratia rex Anglle et Francie et dominus Hlbernie in strenuissimi principls Domni Henrici principis Wallie filii sui et nobilium dominorum Edebardi duels Eborum Edmund! comitis Baucie Kiel comitis Warrewicie Alfonsi comitis et fill! magnifici et potenUs principis Joannis Dei gratia regis Portugalie et Algarbiorum aliorumque dominorum et militum in multitudine copiosa ibidem personaliter existen- tium ac dlscretorum virorum magistrorum Martini de Sensu legum doctoris Henrici Ware utriusque juris inceptoris et Wlllelmi Miltofl in legibus bacallarii testium ad hoc vocatorum et rogatorum meique etiam Petri Cherche alias dicti Mundhium clerici notarli publici infrascripti presentia nobilem dominam Dominam Beatricem filiam prefati serenlssimi principis Domni Joannis regis Portugalie et Algarbiorum predicti in brachio dextero prefati Domini Henrici regis Anglie et Francie persona- liter constituíam ad ostium occidentale capelle reverendissimi in Christo Patris et domini Domni Thome Dei gratia archiepiscopi Cantuariensis t.otlus Anglie primatis et apostolice sedis legati in Manerio suo de Lam- bhithe Wyntoniensis dloeesis situate reverenter secum adduxit et ibidem in quodam porticu dicte capelle annexo coram reverendis in Christo patribus Dominis Thoma Cantuariensis archiepiscopo predicto Henrico Wyntoniensis Ricon Wigorniensis Roberto Cicestreum et Henrico Bathofi et Wetten episcopis sac ris vesti bus juxta ipsorum pontiflcalem digni- tatem honorifice indutis personaliter constituti nobilis dominus Dominus Thomas comes Arroundett Suit, et Warrenum ac prefata nobilis domina Domina Beatrix supradicta ad contrahendum matrimonium inter se publice et decenter predinasti et ordinasti ut mihi notário publico supra et infrascriptto et approvavit prefatus reverendisslmus in Christo Patri dominus Thomas archiepiscopus supradictus banna matrimoniala publice ibidem inter prefatos dominum Thomam comltem Arroundett. Surr et 158
* Warrenum et Dominam Beatricem predictam publlce coram rege príncipe ac dominis predictls et omni populo edldit et proclamavtt ac eundem domlnum Thomam comltem Arroundett Surr et Warrenum predictum sub forma que sequltur Interrogavit Thoma vis habere Istam mulierem Beatricem In sponsam et earn dill gere honorare tenere et custodire sanam et infirmam sicut sponsus debet sponsam et omnes alias propter earn dimittere et 11U soli adherere quamdiu vita utrlusque vestrum duraverlt. Qui quidem dominus Thomas comes Arroundett. Surf. et Warrenum eidem reverendíssimo in Christo Patrl Domino Thome Cantuariensis archie- piscopo ad statlm respondebat et dixit: volo. Et tunc idem dominus Thomas archiepiscopus predictus quasi forma consimili prefatam nobilem Dominam Beatricem predictam etiam interrogavit. Beatrix vis habere hunc vi rum Thomam comitem Arroundett predictum in sponsum et illl obedire et servire et eum diligere et honorare ac custodire sanum et infirmum sicut sponsa debet sponsum et omnes alios dimittere propter eum et lUi soli adherere quamdiu vita utrlusque vestrum duraverit que adtunc res- pondebat et dixit: volo. Et ulterius prefatus reverendissimus in Christo Pater Dominus Thomas Cantuariensis archiepiscopus predictus publice etiam interrogavit. Quis dabit et presentabit istam nobilem Dominam Beatricem prefacto Domno Thome comitl Arroundett Surf et Warrenum matrlmonialiter fore copulandam. Et tunc incontinent! prefatus excellen- tissimus in Christo princeps Dominus Henricus rex Anglie et Francie predictus respondit quod ipse qui vices patrls sul quo ad earn in ea parte gerere volebat prefatam Dominam Beatricem sepedicto nobili domino Domino Thome comi ti Arroundett Surf e Warren fi matrimonialiter fore conjungendam coram prefato reverendo in Christo Patre Domino Thoma archiepiscopo predicto realiter exhibuit et ipsam sibl cum magna solempni- tate presentavit. Et tunc prefatus reverendissimus in Christo Pater Domi- nus Thomas Cantuariensis archiepiscopus manu prefate Domine Beatricis dexteram in manum prefati nobilis domini Domini Thome comitis Arroun- dett Surf et WarrenQ predicti dexteram manus dexteras utrlusque ipso- rum Domini Thome comitis Arroundett Surr et WarrenQ et prefate domine Beatricis ln manibus suis capiens et tenens posuit dictusque dominus Thomas comes Arroundett Surf et WarrenQ predictus manum dexteram prefate Domine Beatricis in manu sua dextera reverenter accipiens et tenens eidem Domine Beatrici ad informationem dicti Domini Thome archiepiscopi predict! verba próxima sequentia dixit. Ego Thomas reclpio te Beatricem in meam sponsam et uxorem ad herendam custodiendam et tenendam ab isto die in antea usque ad finem vite mee pro meliori pro pejori pro ditiori pro pauperiori in inflrmltate et in sanitate quousque mors fios separaverit et adhoc do tibl fidem meam. Et tunc prefati Dominus Thomas comes Arroundett Surf et WarrenQ ac dieta Domina Beatrix manus suas adinvicem separa- runt aliqualiter et incontinenti astrinxerunt et tunc prefata Domna Beatrix recepit manum prefati Domini Thome comitis Arroundett Surf et WarrenQ predicti dexteram in manu sua dextera et eidem reverenter ad informa- 159
tionem prefati reverendissimi in Christo Patris Domini Thome Cantua- riensis archiepíscopi predicti respondebat et dixit. Ego Beatrix reciplo te Thomam in meum sponsum et maritum ad herendum custodiendum et tenendum ab isto die in antea usque ad finem vite mee pro meliori pro pejori pro ditiori pro pauperiori in infírmitate et in sanitate ad essendum obediens in lecto et ad mensam quousque mors nos separaverit et ad hoc do tibi fidem meam. Et tunc idem Dominus Thomas comes Arroundett Surr et Warrenum predictus et prefata Domina Beatrix manus suas iterato adinvicem restrinxerunt et quasi incontinenti prefatus Dominus Thomas Cantuariensis arohlepiscopus quendam anulum aureum super quodam libro coram ipso ibidem tento positu more solito sanctificavit et bene- dixit ac ipsum anulum prefato Domino Thome comiti Arroundett Surra et WarrenQ predicto realiter tradidit et liberavit. Et statim prefatus dominus comes Arroundett Surra et WarrenQ predictus dictum anulum reverenter ab eodem reverendo in Christo Patre Domino Thoma archie- piscapo predicto recepit et ipsum anulum in manu sua dextera tenuit prefate Domine Beatrici ista verba dicendo. Cum isto anulo te desponso et istud aurum tibi do et cum meo corpore te honoro et cum omnibus bonis et catallis meis te doto in nomine Patris et Filii et Spiritus Sancti. Amen. Digito ipeius Domine Beatricis quarto seu medico manus ipsius dextere prefatum anulum imponendo et imposuit et subsequenter quasi incontinenti prefati Dominus Thomas comes Arroundett Surr et VarrenO et Domina Beatrix simul cum prefacto Domno Henrico rege Anglie et Francie ac regina Anglie principeque Wallie duce comitibus reverendis patribus et aliis superius prenotatis cum alia maxima populi multitudine dictam capellam prefati domini archiepiscopi Cantuariensis predicti in- gressi fuerunt et de facto ingrediebantur et quasi ad summum altare per medium chori cancelli ejusdem capelle cum magna solempnitate transiverunt et ibidem ad summum altare ejusdem capelle prefatus reve- rendissimus in Christo Pater postquam certas et diverses orationes supra eundem Dominum Thomam comitem Arroundett Surr et VarrenQ ac prefatam Dominam Beatricem dixisset missam de Sancta Trinitate solem- niter cum prefatis reverendis ín Christo patribus episcopis supradictis et aliis variis et diversis clericis ipsum reverendissimum patrem dominum Thomam Cantuariensis archiepiscopum predictum ad hoc auxiiiantibus et cum ipso ibidem personaliter interessentíbus decantavit in cujus misse decantatione videlicet post offertorium prefatus Dominus Thomas comes Arroundett Surr et WarrenQ unum cereum cere albe ac unum nobile auri et monete anglicane in eodem cereo impositum prefato reveren- díssimo in Christo Patri Domino Thome Cantuariensis archiepíscopo obtulit. Ipsaque etiam Domina Beatrix unum alium cereum albe cere ac unum nobile auri et monete anglicane in eodem cereo cere in parte impositum eidem reverendíssimo in Christo Patri Domino Thome archiepís- copo Cantuariensis obtulit et ilium cereum cere eidem reverendíssimo patri realiter tradit et liberavit prefatusque etiam reverendissimus in Christo 160
Pater Domlnus Thomas Cantuariensis archiepiscopus omnia et singula in aolempnlzatlone matrimonlorum consueta fieri In presentla prefatl Domini Henri cl regis AngUe et Francie ac Henrici prlncipls Walie allo- rumque noblllum dominorum et dlscretorum clericorum predlctorum aliorumque In numero innumerabili dlversarum nation um ibidem pro tunc personaliter exlstentlum juxta modum ac secundum consuetudlnem in regno Anglie ab antiquo usltatas laudablllter feclt et exercuit. Super quibus omnibus et singulis prefatus Martinus de Sensu legum doctor ex parte diet! serenlsslml prlncipis Domnl Johannis regis Portugalie et Algarbiorum predlctl Instanter rogavlt et requisivit me notarium supra et infrascriptum unum vel plura publicum conficere instrumentum seu publica Instrumenta. Acta sunt hec prout supra scribuntur et recltantur sub anno Domini Indictione pontlficatu mense die et loco predlctls. Presentibus tunc ibidem testibus superius annotatis ad premissa vocatis specialiter et rogatls. Et ego Petrus Cherche alias dictus Mundham cle- (Locus signi publici) ricus Norulcensis dlocesis publicus apostólica et Petrus Cherche Imperial! auctoritate notarlus premissls omnibus et singulis dum sic ut premlttltur et superius recltantur agebantur et fiebant unacum prenomlnatls testibus presens interfui eaque omnia et singula sic fieri vldl et audivi sub anno Domini Indictione pontlficatu mense die et loco predlctls ac aliis arduis multlpli- citer propedltus negocils presens instrumentum per alium scribi feci publlcavl et premissa in hanc publicam redegl signoque et nomine mels solitls et consuetls slgnavi rogatus et requlsltus in fldem et testimonium omnium premissorum. (A. E.) 4185. XVII, 6-6—'Auto pelo qual constava que el-rei D. Pedro I casara secretamente com D. Inês de Castro. Coimbra, 1360, Junho, 10. — Pergaminho. Bom estado. 4186. XVH, 6-7 — Doação feita a el-rel D. João I pelos reis de Castela de todo o direito que lhes pertencesse em Portugal. Bavia, 1387, Março, 26. — Pergaminho. Bom estado. Dois selos pendentes. Don Johan por la gracia de Dios e dona Costança su muger rey e reyna de Castilla e de Leon due e duquesa de Lancastre a quantos esta carta vleren fazemos saber que nos veyendo e considerando el bueno e grand debdo que nos avemos con el mui noble e poderoso príncipe don Johan por esa mesma gracia rey de Portugal e dei Algarve considerando otrosl las buenas obras que ya del rescebimos e avemos de cada dia por ias quales somos tenudos a las reconoscer con buenos merecimientos nos amos a dos e cada uno de nos damos e douamos e otorgamos a voe sobre- dicho seflor rey de Portugal e dei Algarve todo el derecho que a nos o a 161 u
cada uno de nos es devido o o nos avemos en los dichos regnos de Por- tugal e dei Algarve asi real como personal por qualquier guisa e titulo que lo nos avemos o a nos es devido asi por titulo de sucesion como por otro qualquier titulo e con qualquier dignidad e juredicion mero e misto inperío lo que nos amos e cada uno de nos en los dichos regnos avemos o a nos soy devidos tirando de nos todo derecho titulo e dignidat aunque sea real donandola a vos por bien de la dicha donacion enquanto a nos o a cada uno de nos en los dichos regnos es devida. La qual donacion fazemos a vos de nuestra libre voluntad pura sinple e entre los vivos en esta manera que se adeiante seguier que vos e vuestros herederos legitimos que de vos venieren ayades los dichos regnos e sefiorlo dellos pera sienpre por la guisa que dicho es asi conplidamente e mejor si mejor puede ser como lo sienpre ovieron aquelles que reyes fueron e sefiores de los dichos regnos de Portugal e del Algarbe. E que muerto vos e los dichos herederos despues de vos o non nacidos todo el derecho que a nos fuere devido se torne a nos o a cada uno de nos aaquel que mos- trar e fezer cierto que le es devido. E queremos e otorgamos que esta donacion vala e tenga pera sienpre de nuestra cierta ciência e poder absoluto asi como si fuese ensinuada e non enbargado qualesquier dere- chos asi cevilis como canónicos escpritos como non escpritos costunbres e fueros que en alguna manera enbargasen la dicha donacion non ser firme e valiosa los quales todos e cada unos dellos aqui avemos por expresos e especeficados aunque tales sean que ayan en si clausula derogatorla e requieran que dellos sea fecha e exipressa e especial mencion los quales quanto es por la dicha donacion ser mas firme e valiosa tiramos e revo- camos supllendo todas solepnidades desfalleclmientos e cosas que a la dicha donacion soy o fueren nescesarias e conplideras dando a vos o aquel que vos quisierdes e mandardes poder por esta nuestra carta o el treslado delia pera tomar la poseslon o quasi posesion de todos los dichos derechos e cosas que vos por esta donacion damos e donamos e prometemos por nos e por nuestros herederos e suscesores que despues de nos venieren por firme solepne e valedera stipuiacion de aver la dicha donacion por firme e estable e nunca venir contra ella en ninguna manera que sea nin por nos nin por otre. E en testimonio desto mandamos dar a vos el sobredicho rey esta nuestra carta escprita por Lope Fernandes nuestro escrivano e notário publico en los nuestros regnos e signada por nuestras manos e seellada de nuestros sellos. E luego el dicho seflor rey de Portugal e dei Algarbe que a esto estava presente dixo que el rescebia casi la dicha donacion e consentia en ella e naquella manera qual era fecha si enquanto le era menester e nescesaria e complidera pera el de derecho aver e poder aver los sobredichos regnos e non de otra guisa e con este entendimiento e condiclon que por tal donacion e consentlmiento que a la dicha donacion fazia non entendia que fuese fecho alguno perjuysio asi en el derecho que ante avia en los dichos regnos ni otrosi mude qualquier titulo por derecho que a nuestro de la dicha donacion con derecho oviesse en los dichos regnos nin 162
fazer alguno otro perjuysio a los pobladores dellos que lo tomaron por su rey seflor aviendo los dichos regnos por vagos mas que tan solamente consentia en la dicha donaclon por aver algund derecho si a el menguava e desfallecla por los dichos regnos e a los dichos seflor rey e reyna de Castilla e de Leon eran devidos. E con este entendimiento otrosi que los sobredichos douadores o otro en alguno tienpo non podiesen de ser refertar o allegar alguna cosa por virtud e fuerça de tal donaclon e consentlmiento sobredichos por los quales despues paresciese en alguno caso el dicho seflor rey de Portugal e suscesores non aver derecho en los dichos regnos o los sobredichos pobladores non poder eleger en ellos. E luego los dichos seflor rey e reyna de Castilla e de Leon e entendiendo bien lo que por el dicho rey de Portugal era dicho dixieron que en aquella manera que por el era dicho e consentido le davan e fazian la dicha donaclon e que por ella non entendian nin a el nin a sus dichos suscessores suyos nin a los dichos regnos de Portugal e dei Algarve nin a los pobladores dellos fazer alguno periuysio mas tan solamente dar e douar al dicho seflor rey todo el derecho que en ellos avian e les era devido en la manera que dicho es. E yo el dicho Lope Fernandez escrivano e notário publico escrevi esta carta per mandado e otorgamiento de los dichos sefiores rey e reyna la qual fue fecha e otorgada en Bavia termino de Bragança e con abtoridad dei dicho seflor rey de Portugal porquanto el dicho lugar era e es suyo e de su regno veynte e seys dias dei mes de março de la era de mill e qua- trocientos e veynte e cinco aflos. E fueron testigos a esto presentes les onrrados padres en Jeshu Chrispto don Lorenço arçoblspo de Braga e don Johan obispo de Agus e el muy noble Mosen (f) Johan de Holand constable hermano dei rey de Inglaterra e Mosen Walter Vloune Cavallero e Johan de Regias e Gil do Sen doctores en leyes e Johan Alfonso de Santarém del Consejo dei dicho seflor rey de Portugal e Alfonso Martins abbad de Ponbeyro e Alfonso Sanches escudero dei dicho seflor rey de Castilla e otros. E eu testimonio desto fis aqui mio signo que es atai. [Sinal público] Nos el rey La reyna E eu Fernam Dominguez scrtvam na Camara do dicto senhor rey seu tabelion jeeral nos seus reygnos na sua corte que desto todo sobredicto com as dietas testemunhas presente fui per lecença e outorgamento e auto- ridade do dicto senhor rey e outorgamento da dieta senhora reynha esto escrevi e em testemunho de verdade aqui meu sinal fiz que tal [Sinal público ] [Dois selos de lacre pendentes] (L. P.) 163
4187. XVII, 6-8 — Contrato do casamento da infanta D. Beatriz filha de el-rei D. Fernando, com D. Fradíque, filho de el-rei D. Henrique de Castela. Córdova, 1377, Janeiro, 3.—Papel. 87 folhas. Capa de pergaminho. Bom estado. Em nome de Deus amen. Dom Emrique pella graça de Deus rey de Castella e de Leom de Tolledo de Galiza de Sevilha de Cordova de Jaeem de Murça do Algarve d'AJja- zira e senhor de Mulina a todos quantos esta presente escriptura virdes sabhades que tres dias deste mes de Janeiro da era de mil e quatrocentos e quinze anos en na mui nobre cidade de Cordova veerom a nos Dom Pero Tanoiro bispo de Coinbra e Diias Gomez da Silva enbaixadores e procuradores espiciaaes de nosso hirmáao e spicial amigo Dom Fernando nobre rey de Portugal segundo parece per hQa carta de procuraçom que ao deante he escrlpta os quaaes assy como procuradores e em voz e em nome do dicto rey de Portugall (i) nos diserom como em no mes de Novenbro este que agora passou da era de mill e quatrocentos e catorze anos en a villa de Leyrea onde entom o sobredicto rey de Portugall tilnba e fazia suas cortes geeraaes e onde eram juntados o ifante Dom Joham hirmãao do sobredicto rey de Portugall e Dom Lourenço arcebispo de Bragaa e todollos prellados e os outros condes e ricos homens cavalleiros e escudeiros e procuradores de villas e cidades de todo o regno de Portugal os quaaes forom spicialmente chamados per os esposoyros da ifante Dona Beatriz filha primeira do dicto rey de Portugall e pera jurar aa dieta ifante por raynha e por senhora dos dictos reynos de Portugall (1 v.) e do Algarve e a Dom Fradarique meu filho como seu esposo consumando matrimonio com ella segundo se contem en los homenages de juso escritas Fern am Perez d'Andrade assy como procurador nosso e do dicto Dom Fra- darique meu filho espiclal messegeiro segundo se contem em húa carta de procuraçom que ao deante he escripta em voz e em nome do dicto Dom Fradarique e por ell dentro em os paaços do dicto rey que som en a dieta villa de Leyrea viinte e quatro dias do sobredicto mes de Novenbro se esposara publicamente com a dieta ifante per palavras de presente segundo manda a Sancta Egreja de Roma. Outrossy a dieta ifante Dona Beatriz se esposara com o dicto Dom Fradarique per palavras de presente em mãaos do sobredicto Fernam Perez procurador spicial mesegeiro do dicto Dom Fradarique. E logo em outro dia convém a saber viinte e cinquo dias do dicto mes de Novebro (sic) os sobredictos iffante e arcebispo com todollos prellados e todollos outros condes meestres e ricos homens cavaleiros e escudeyros. Outrossy pro- curadores de todallas cidades e villas e logares e alcaydes dos castellos e fortelezas do dicto reyno de Portugall fezerom jura e preyto e menagem em m&aos de Dom Frey Alvaro Gonçalvez priol do Hospital e d'Anrrique O A margem: incipit l ] procuratorum domini regis Portugalie per [ ] regis Castelle. m
Manuel curadores dados aa dieta ifante por o dicto rey seu padre. Outrossy em mãaos do dicto Fern am Perez assy como procurador do dicto Dom Fradarique («) que morrendo o dicto rey e nom leixando Alho barom liidemho que tomassem e tomem por rainha e por senhora a dieta ifante Dona Beatriz e por rey e por senhor o dicto Dom Fradarique assy como seu marido liidemho segundo mais compridamente he contheudo em nos preytos e menageens que sobre esta razam o dicto senhor rey mandou fazer a todollos do seu regno o theor dos quaaes he este que se segue. Primeiramente o ifante Dom Joham e o arcebispo e bispos e condes e meestres ricos homens cavaleiros fidalgos e alcaides dos castellos e fortelezas e procuradores dos concelhos das cidades e villas e Jogares do dicto reyno de Portugall e do Algarve os concelhos por sy e por aqueles que depôs elles veerom jurarom e fezerom prometymento e menagem a nosa senhora a infante Dona Beatriz filha primeyra e herdeira de nosso senhor el rey Dom Fernando e da raynha Dona Leonor sua molher em pessoa e em mãaos de Dom Frey Alvaro Gonçalvez priol do Hospital e d'Anrrique Manuel de Vilhena senhor de Cascaes curadores dados aa dieta ifante por o dicto senhor rey aos quaes deu poder e autoridade pera receber a dicta jura e pleyto e menagem que depois dos dias da vida do dicto senhor rey nom leixando filho barom liidemho que a ajam por sa senhora naturall e por raynha e por herdeyra dos dictos reynos de Portugal e do Algarve a dieta ifante Dona Beatriz. Outrossy jurarom e fezerom preyto e menagem a Dom Fradarique Alho de el rey de Castella Dom Enrrique em pessoa e em mãaos de Fer- nam Perez (2 vj d'Andrade que pera esto ha soficiente poder e que seendo casado esse Dom Fradarique com a dieta ifante e seendo o matrimonio consumado per copula carnal e nom leixando o dicto senhor rey Dom Fer- nando outro filho barom ou ficando a dieta senhor raynha Dona Leonor prenhada e nom parindo filho barom que entom ajam o dicto Dom Frada- rique por seu rey e senhor dos dictos reynos de Portugall e do Algarve assy como marido liidemho da dieta senhor ifante e que outro nem huum nom recebam por rey e senhor salvo a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique assy como seu marido liidemho e na maneira que dicto he. Outrossy jurarom e fezerom preyto e menagem em nome susodicto que sayndo deste mundo o dicto nosso senhor el rey Dom Fernando sem filho barom liidemho nado ou por nacer ante que a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique sejam de hidade liidemha pera poder consumar seu matrimonio que nom tomem nem ajam outro por rey e senhor dos dictos reynos salvo a dieta senhor ifante e que em esse tempo ajam por regedor e menystrador dos dictos reynos em nome desa ifante e por ella a dieta senhor raynha Dona Leonor sa madre se viver ou aquelle ou aquelles que o dicto senhor rey Dom Fernando pera esto estabelecer e ordenar ou leixar em seu testamento ataa que esa senhor ifante e o dicto Dom Frada- rique cheguem ella a hidade de doze anos e elle a hidade de catorze anos que por sy possam menystrar e reger os dictos reynos. E casando o dicto 165
Dom Fradarique e conssumando com ella seu matrimonio como dicto he que ajam por rey e por senhor esse Dom Fradarique come (sic) seu marido desa senhor ifante. (3) Outrossy juraram e prometerem que sayndo o dicto noso senhor el rey Dom Fernando deste mundo e leixando filho barom liidembo nado ou por nacer o qual morresse sem filho ou filhas legitymas que nam tomem nem ajam outro por rey nem senhor dos dictos reynos salvo a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique seendo casados pella maneira e condiçom susodictas. Outrossy jurarem e fezerom preyto e menagem de guardar todas estas cousas sobredictas e cada húa delias so pena de cayrem em caso de tralçom assy como aquel que traee Castello e mata senhor e possom por ello seer julgados e retudos per todo homem fidalgo que lhis sobr'elo queira dizer mal. E estas juras e preytos e menageens fezerom e enten- derem fazer ao dicto Dom Fradarique com esta e so esta condiçom spicial- mente que em todo o tempo do dicto Dom Fradarique os castellos e forte- lezas quaesquer dos dictos reynos nom sejam dados per teer ou guardar nem pera outra nemhúa maneira a nemhuum de fora do reyno e que nom seja natural deste reyno e em outra guysa fazendo se o contrairo em qualquer parte ou per qualquer maneira que estas juras preyto e menagem que som fectas ao dicto Dom Fradarique nom valham nem lhi sejam guardadas. Outrossy (i) nos diserom que o dicto Fernam Perez assy como nosso procurador e do dicto Dom Fradarique meu filho obrigara a nos e o dicto Dom Fradarique a el rey e aa raynha de Portugall presentes e por sy e por seus subcesores selonymente estipulamos que quando o dicto Dom Fra- darique ouver hidade de sete anos que expresamente consents nos espo- soyros que o dicto Fernam Perez fez per palavras (3 vj de presente em nome do dicto Dom Fradarique com a dieta ifante Dona Beatriz filha primeira do sobredicto rey de Portugall e que jure e jurara pubricamente logo que conprir os dictos sete anos aos Santos Evangelhos per el corpo- ralmente tanjudos de casar com a dieta ifante e de nunca reclamar nem contradizer nem reclamara mais que senpre este e estara em estes esposoyros e nunca contradirá em nenhOa maneira nem casara de facto com outra salvo com a dieta ifante em maneira que o dicto casa- mento fique firme e perfecto e que se nom possa revogar. Outrossy que des este primeiro dia de Sam Joham Bautista primeiro que vem ataa seis anos seguintes o dicto Dom Fradarique faça solenemente suas vodas e case em no regno de Portugall com a dieta ifante. E que dhi em deante coyhmam em huum e dormam em huum e façam vida em huum como devem fazer marido e molher e em caso que o dicto Dom Fradarique esto contradissese ou reclamase ou em ello nom consentlse ou com outra de (i) À margem: incipunt obligaciones facte per Fernandez Petre [...] regis Castelle et Frederici et totum t...] rex Castelle. 166
facto casase segundo dicto he ou per nos estevese ou contra o que dicto he veessemos em todo ou em parte em qualquer maneira que peytassemos em pena ao dicto rey de Portugall e aa dieta ifante sa filha e a qualquer delles presentes solenemente e firmemente estipulantes e recebentes em pena e em nome d'interese dez mil marcos d'ouro 0) polia qual lhi deu poder que cayndo nos na dieta pena como dicto he que se possom entregar o dicto rey de Portugall e a dieta ifante ou qualquer delles e seus subcesores e herdeyros de sua propria autoridade em todollos beens nossos e de Dom Fradarique meu filho e de nossos reynos assy cidades e castellos como villas e logares e outros beens quaaesquer assy nossos como dos nossos reynos e dos moradores e naturaaes delles assy per mar come per terra os quaes per esto expresamente obrigo (4) e lhes dou poder que os podese tomar de sua propria autoridade ataa que ouvese comprimento da dieta pena o qual jurou que nos pagássemos em ella caindo viindo nos contra as cousas sobredictas ou contra qualquer delias em todo ou em parte e que pagasemos a dieta pena húa ou duas ou tres vezes ou quantas mais vezes em ella caysemos contra o qual outorgou em nosso nome que nom allegasemos per nos nem per outrem nenhúa legitymha razam nem foro nem façanha nem ley escripta ou nom escripta e a pena pagada ou nom pagada que ficasemos senpre theudo e obrigado de teer conprir e aguardar tod alias cousas sobredictas e cada húa delias pedindo nos os sobredictos bispo e Ayres Gomez da parte do dicto rey de Portugall e dizendo nos que pois o dicto rey de Portugall e a dicta raynha sua molher consentyrom pessoalmente e o dicto rey de Portugal per sua pessoa e expresamente consentyra nos dictos esposoyros da dieta ifante e do dicto Dom Fradarique meu filho e retlfficara e apro- vara todallas menageens e juras segundo dicto he que foram fectas aa dieta ifante sa filha e Dom Fradarique meu filho os quaes dictos preytos e menageens e juramentos forom fectos de lecença e mandado do dicto rey de Portugall e se obrigara pessoalmente so pena de dez mil marcos d'ouro que quando a dieta ifante ouver hidade de sete anos que expresa- mente consents e consentira em nos esposoyros que ora antre ella e o dicto Dom Fradarique som fectos per palavras de presente e que jure e jurara publicamente aos Santos Evangelhos de casar com o dicto Dom Fradarique meu filho e de nunca reclamar nem contradizer nem reclamara mais que senpre este e estara em estes esposoyros e nunca contradirá em nenhúa maneira. Outrosay de nom casar de facto com outro alguum salvo com o dicto Dom Fradarique em maneira que o dicto casamento fique firme e perfecto e que se nom possa revogar. Outrossy porquanto (h v.) prometeu e jurou o dicto rey de Portugall que des este dia de Sam Joham Bautista este primeiro que ven ataa seis anos primeiros seguintes que a dieta iffante sa filha faça solenemente 0) À margem: pena dez mil marcos d'ouro 167
Sas vodas e casse com ho dicto Dom Fradarique e os ponha em húa casa ambos e dous em maneira que dhi em deante dormam em huum e coymham em huum e faça vida em huum como marido e molher devem fazer e em caso que a dicta ifante sua filha aquesto contradissese ou reclamasse ou em ello nom cossentisse em qualquer maneira ou com outro alguum casase de facto segundo dicto he ou pollo dicto rey de Portugal estevesse ou contra o que de susodicto he viesse em todo ou em parte em qualquer maneira que prometia e prometeu por firme estipulaçom de pagar por pena e em nome d'interesse e de dano a nos e a Dom Fradarique meu filho e a cada huum de nos em pessoa de Fernam Perez nosso procurador e do dicto Dom Fradarique presente e solenemente e firmemente estipu- lante por pena e de dapno dez mil marcos d'ouro (t) por a qual dieta pena deu poder a nos e ao dicto Dom Fradarique ou a qualquer de nos e dos nossos subcessores e herdeiros que nos possamos outorgar em todos seus beens e dos seus reynos e dos seus naturaaes assy por mar como por terra os quaes por esto obrigou e hipotecou spicialmente e nos deu poder que podessemos tomar de nossa propria autoridade assy cidades e villas e castellos como logares e outros beens quaaesquer assy dos seus reynos come dos moradores delles ata que ajam conprimento da dieta pena a qual jurou de pagar em ella caindo viindo contra as cousas sobre- dictas ou contra parte delias em todo ou em parte a qual dieta pena se obrigou de pagar húa e duas e tres vezes e mais quantas vezes em ella cayse contra a qual outorgou e prometeu de nunca alegar nenhúa eixeiçom per sy nem per outrem nem outra legitlmha razam nem foro nem façanha nem ley esoprita ou nom scrita e a pena pagada ou nom pagada que fique senpre theudo e obrigado de teer conprlr aguardar e fazer teer conprir e aguardar todallas cousas sobredictas e cada húa delias pedindo nos os sobredíctos (5) procuradores que nos quisesemos outrossy pesoal- mente retifícar todallas cousas sobredictas que assy foram trautadas e hordenadas per o dicto Fernam Perez nosso procurador em nosso nome e em nome do dicto Dom Fradarique meu filho. E nos sobredicto (2) rey de Castella visto o que pella parte dei rey de Portugall e polios dictos seus procuradores e enbaixadores era pedido e demandado avuda deliberaçom sobr'ello e nosso Conselho de nossa certa sciencia e livre voontade aprovamos louvamos e firmamos e firme e sole- nemente retificamos todallas cousas sobredictas e cada húa delias que assy segundo de suso he conteúdo foram dietas trautadas procuradas e per o dicto Fernam Perez nosso procurador de meu filho Dom Fradarique em nosso nome ou deli dicto Dom Fradarique prometidas da nossa parte ou em qualquer maneira a nos ou ao dicto Dom Fradarique estipuladas e prometemos en a nossa fe real so pena dos dictos dez (') Ã margem: pena de dez mil marcos d'ouro (*) À margem: hie incipiunt retificaciones facte per reges Castelle a donnam supradictam rellata 168
mil marcos d'ouro e por nos e por todollos nossos subcesores juramos aquestes Santos Evangelhos per nos corporalmente tanjudos de fyel- mente teer e guardar e de fazer teer e guardar todallas cousas suso contheudas e cada húa delias e de nunca virem contra ellas nem contra algfia delias em todo ou em parte dyreyte vel imdirecte ou em outra qual- quer maneira ante as te rr em os e guardaremos e as faremos fiel e verda- deiramente teer e guardar pera senpre asy nos Deus ajude e aquestes Santos Evangelhos. Outrossy (i) porquanto o sobredlcto rey de Portugal da e deve dar em dote aa dieta ifante Dona Beatriz sa filha a villa de Bragança e a villa de Chaves e outrossy a villa de Monforte de Rio Livre com seus termhos e a villa d'Evoramonte e terra das Alcáçovas e a villa de Ferreyra e a villa de Terena e a vila da Lousãa e terra d'Arganill e a villa de Pedrogom e a villa de Figueyroo e terra de Penacova e terra de Santa Coonba e terra de Mortaagua e terra d'Ovoa e terra de Quintella e terra de Quinteella (sic) e Moolhaaes e Ferreyros e Arcos e Hilhavo e villa de Milho e Avellãas de Cima (5 v.) com todos seus termhos nos demos e damos ao dicto Dom Fradarique meu filho a villa de Benavente donde o fezemos duque com todos seus termhos e a villa de Villa Franca de Valcascel e a villa Mansyella e a villa de Pomferrada e Val de Her- res e as villas do Monterrey e Alharin e Milmanda e Arrueda com sua terra e as montanhas d'Aguyllar de Monte Agudo e as montanhadas de Sumeedo e de Lisyana e de Riba de Sil e a villa de Covaduso e destas sobreditas villas e logares e castellos lhis fezemos e fazemos merce spiclal doaçom (2) segundo mais conpridamente he contheudo en os privilé- gios rodados que lhi em esta razam mandamos dar. Por ende nos pollo dicto meu filho assinamos aa dieta iffante filha primeira do dicto rey e esposa do dicto Dom Fradarique meu filho em arras e em dote d'arras as dietas villas de Monterrey e d'Alharin e de Milmanda com seus castellos e com todos seus termhos e com todas sas entradas e saydas e com todos seus fruytos e rendas e prey tos e direitos e praze nos e queremos e teemos por bem que em casso que o dicto Dom Fradarique e a dieta ifante ajam filho ou filha de consuum que depois de seus dias delles que este filho ou filha ou neto ou neta se o leixarem herde Benavente e todollos sobredictos beens que nos demos em Castella ao dicto Dom Fradarique e outrossy todallas villas e quaesquer outros logares e castellos que o sobredicto rey de Portugall ata aqui deu aa dicta sua filha ou lhi der daqui adeante. E todavia queremos que qualquer que estas villas e castelos e logares e terras herdar e ouver ou ouver em qualquer maneira que seja theudo a fazer reconhocymento e pleyto e menagem a el rei de Castella por as villas e castellos que ouver e herdar em Castella. (1) <1 margem: hie incipit addere (t) a saber donações terrarum (2) A margem: hic faz o primeiro capitolo dos meus trauctos e parece que firme he pera que ca he bollada e synaada nisi aliud dictis. 169
E outrossy que seja theudo e hobrigado de fazer reconhociimento e preyto e menagem a el rei de Portugall O) polias villas e castellos e terras que assy ouver e herdar em Portugall segundo que he contheudo nos privilégios doações assy e nos que nos outorgamos como em nos privilégios dei rei de Portugall. (6) Outrossy he hordenado e acordado antre o sobredito rey de Por- tugall e nos e plaze nos delle e conssentymos que o sobredito rey de Por- tugall aja os fruitos e rendas e todollos outros direitos de todallas villas e logares (2) e castellos que ell ata aqui deu ou der daqui em deante aa sobre- dicta Ifante sua filha ataa que a dicta ifante e o dlcto Dom Fradarlque façam suas vodas em huum. (s) Outrossy nos praz e consentymos que os castellos e fortelezas das villas e logares que ata aqui deu o sobredicto rey aa dicta sua filha ifante Dona Beatriz ou der daqui adeante que se tenham por o dicto rey e de sua mâao em todollos dias da sua vida ficando todavia reser- vado e livremente todo o senhorio e toda a jurdiçom alta e baixa assy eivei como crimynall e o mero e mysto inperio en as dietas villas e castellos e fortelezas com todolos fruytos e rendas e com todos os outros peytos e direitos pertencentes e que perteencer devem aas dietas villas e castellos e fortelezas segundo e pella maneira que se contem en os privilégios da doaçom que sobr'esto o dicto rey deu e outorgou aa dieta ifante sua filha. (<) E depois dos dias do dicto rey e de sua morte que sejam livremente entregados aa dieta ifante e ao dicto Dom Fra- darique avendo ja consumado matrimonio com a dieta ifante e a qualquer delles. E porque a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique sejam seguros de cobrar e aver as dietas fortelezas e castellos despols dos dias do dicto rei que ell sobredicto rei Dom Fernando seja theudo e obrigado de quando der e entregar aquestes castellos e fortelezas de tomar preyto e menagem daquel ou daquelles a que os der em teença ou em guarda que depois dos seus dias que entreguem os dictos castellos e fortelezas aa dieta ifante ou ao dicto Dom Fradarique seendo ja consumado matri- monio antr'elles ou a qualquer delles e nom a outro alguum fazendo elles primeiramente per sy ou per seu procurador en as mâaos daquel (Sv.J que tevesse os dictos castellos preyto e menagem aaquel que for rey de Portugall aquell (sic) menagem que he custumado de fazer em Portugall. Outrossy pura e promitymento de os dictos castellos e forte- lezas nunca dar em guarda nem em teença nem em qualquer outra ma- neira salvo aos naturaaes do regno de Portugall segundo esta hordenado en os menageens que sobre esta razam forom feitos aos dictos ifante Dona Beatriz e Dom Fradarique e querendo elles fazer este preyto e (1) A margem: ista privilegia non vidi (t) ista velle videre (2) 4 margem: hic faz o ij° capitolo dos meus trauctos e parece que assy sera boa a carta fecta e se a fazem sem esto digam porquê. (») A margem: hic esta he de veer («) A margem: ista velle videre 170
jura e promitymento per sy ou per seu procurador segundo dicto he e nom estando per elles ou per quallquer delles e os que tevesem os dietas castellos nom lhos outorgando que logo por esse meesmo feito fiquem por treedores. Todavia esto que sobredicto he outorgamos com condiçom que ementres estas villas e castellos e fortelezas que o dicto rey de Portugall ha de dar aa dieta ifante sa filha se teverem por ell dicto rey Dom Fernando ementres viver segundo dicto he que todos aquel ou aqueles que teverem as dietas villas sejam theudos de receber e colher os dictos ifanta e Dom Fradarique e qualquer delles depois que ouverem consumado o dicto matrimonio com todollos que com elles ou com qualquer delles veerem e nas villas mais nom e nos castellos assy como a senhores delles fazendo o dicto Dom Fradarique primeiramente en as mãaos dei rey Dom Fernando se viver preyto e menagem que nom desapodere por sy nem por outrem nem por seu consentimento e conselho aquel e aquelles que teverem os dictos castellos e fortelezas por o dicto rei. E nos des agora fazemos juramento e preyto e menagem por o dicto Dom Fradarique e outrosy juramos e prometemos por nos e por ell de o assy teer e guardar e conprir e de nunca contra ello viir E outrossy de nunca per nos nem de nosso mandado e consentiimento e conselho desapoderar nem fazer desapoderar aquel ou aqueles que assy teverem os dictos castellos ou fortelezas das dietas villas segundo dicto he. E fazendo o dicto Dom Fradarique preyto e menagem segundo dicto he ou non estando por ell de o fazer que os que teverem (7) as dietas villas que sejam theudos de colher em ellas mais nom en os castellos ell e a dieta ifante e qualquer delles e todollos que com elles ou com qualquer delles veerem. E esto que se entenda nos dias e vida do dicto rey Dom Fer- nando e depois de seus dias que as dietas villas com seus castellos e forte- lezas e com todo seu senhorio e jurdiçom e rendas e preytos e direitos sejam livre e enteyramente tornados e entregados aos dictos infanta e Dom Fra- darique. E aquel ou aqueles que teverem os dictos castellos e fortelezas que sejam theudos de lhos entregar e lhos entreguem segundo mais conprldamente se contem no capitulo que antes desto he escrlpto. E em caso que os dictos Dom Fradarique e ifanta depois que entr'elles fosse o matrimonio consumado morressem nom leixando filho ou filha neto ou neta em tal caso Benavente e todollos outros logares e beens que nos avemos dado ou dermos daqui em deante ao dicto Dom Fradarique ou ouvessemos assinado em arras aa dieta ifante se tornem pêra a coroa de Castella. E outrossy as villas e todollos outros logares e beens que el rey de Portugall ha dados aa dieta ifante ou der daqui adeante se tornem livremente aa coroa de Portugall. E outrossy queremos e prazemos em casso que a ifante sobredicta primeiro morresse ante que reynasse ella e o dicto Dom Fradarique nom leixando filho ou filha seu e do dicto Dom Fradarique que em tall caso todallas sas villas e logares e castellos se tornem aa coroa de Portugall e nam erde nem aja delles cousa algúa o dicto Dom Fradarique mais livre e enteyramente se tornem 171
todos ao dicto regno de Portugal! segundo dicto he. E consumado o dicto matrimonio antre elles se o dicto Dom Fradarique primeiro mor- resse ante que regnase ou depois nom leixando filho ou filha seu e da dieta ifante em tal caso Benavente com todollos outros logares e beens se tornem aa coroa de Castella assy que a dieta iffante nom herde (7 vj nem aja delles cousa algfla salvo das tres villas que lhy foram assynadas em arras por honrra de seu corpo convém a saber Monte Rey e Alharin e Milmanda. Todavia em tal caso os castellos e fortelezas das dietas villas se tenham e guardem por el rey de Castella e de sua mãao e aja a dieta ifante livremente em toda sua vida toda jurdlçom alta e baixa assy civell como criminall e o senhorio mero mysto inperio com todollos fruytos e rendas e preytos e direitos e pertenças das dietas villas e de seu termhos. E depois da morte da dieta ifante que dem as dietas villas e senhorio delias livremente com todas sas rendas e direitos e preytos da coroa de Castella segundo que todollos outros dictos logares. E em caso que o dicto Dom Fradarique segundo dicto he primeiro que a dieta ifante morresse leixando filho ou filha seu e da dieta ifante o qual filho ou filha depois da morte do dicto Dom Fradarique e vivendo a dieta ifante morresse em tal casso Benavente e todallas outras villas e logares e castellos que ajamos dado ou ouvermos ao dicto Dom Fradarique se tornem aa coroa de Castela assy e por tal maneira que a dieta ifante nom herde por razam da morte de seu filho que antes que ella morresse nem aja cousa algúa antes Benavente e todollos outros logares livre e enteyramente se tornem aa coroa de Castella salvo as sobredictas tres villas que forom assiinadas em arras (i) aa dieta ifante das quaes ella em toda sa vida deve aver toda jurdiçom assy civell como crimynall e senhorio e mero e mysto inperio com todollos frui tos rendas e preitos e direitos e pertenças das dietas villas e die seus termhos e em tall caso os castelos e fortelezas das dietas villas se tenham por el rey de Castella e de sua mfiao colhendo a dieta ifante nas dietas villas segundo juso dicto he e depois de sua morte da dieta ifante que as dietas villas com seus castellos e o senhorio delias com seus direitos e preytos e rendas fique aa coroa de Castella segundo que todollos outros dictos logares segundo de susodicto he. E se porventura a dieta ifante primeiro que o dicto Dom Fradarique morresse leixando filho ou filha neto ou neta seu e do (8) dicto Dom Fradarique o qual filho ou filha neto ou neta morresse depois da morte da dieta ifante sa madre ficando vivo o dicto Dom Fradarique em tal caso todallas villas e logares e quaesquer outros castellos que el rey de Portugall ouvesse dados aa dieta ifante sa filha todos se tornem livre e enteyramente aa coroa de Portugall assy e per tal maneira que o dicto Dom Fradarique meu filho nem outrem por ell nom erde nem possa herdar as dietas villas e castellos per razam da morte de seu filho ou filha que ante que ell morresse nom aja cousa (>) A margem: hic das arras da infante de que falia o primeiro capitolo 172
algúa em as dietas villas e castellos e quaesquer outros logares mais se tornem e fiquem livre e enteyramente sem nenhuum empacho aa coroa e casa de Portugall segundo de susodicto he. Outrossy porquanto o dicto rey Dom Fernando nosso hirmão e spicial amigo hordenou per sy e jurou e feze jurar a todollos do seu reyno que em casso que eil falecesse nom leixando filho baram legitlmho nado ou por nacer ou leixando o e morresse sem filho ou filha legitimos que a dicta ifante sua filha e o dicto Dom Fradarique meu filho regnasem e fossem rey e raynha de Portugall e outrossy todollos filhos e netos dos sobredictos Dom Frada- rique e iffante Dona Beatriz ainda que a dieta ifante morresse e a hum ouvesse algúa outra filha legitymha do dicto rey ou filhos legitimhos delia que fosem netos lydimos do dicto rey. E outrossy porque ordenou e prometeu e jurou que morrendo primeiro a ifante Dona Beatriz sua filha seendo ja raynha ante que o dicto Dom Fradarique meu filho nom lei- xando filho ou filha ou neto ou neta e nom ficando hi outra sa filha legityma ou neto ou neta do dicto rey ou filhos legitymhos dalgúa outra sa filha legitymha que o dicto Dom Fradarique reynasse e reyne em tal caso e seja rey de Portugall em todollos dias de sua vida guardando ell todavia as condições que em as menageens som contheudas e depois da morte Dom Fradarique fiquem os regnos de Portugall e do Algarve livres e desenbargados sem (8v.) nem huum enpacho aaquelle que os leixar o sobredicto rey Dom Fernando em seu testamento. Por onde nos hordenamos e theemos por bem e praze nos que contecendo seme- lhante caso convém a saber que depois que a dieta ifante e o dicto Dom Fradarique reynassem sendo ja o matrimonio antre elles consumado morresse o dicto Dom Fradarique primeiro que a dieta ifante nom lei- xando filho ou filha neto ou neta ou leixando o e morresse ante que a dieta Ifante que entom a dieta ifante aja em todollos dias da sua vida Benavente e todallas outras villas e logares de suso nomeados com toda a jurdiçom delias assy cível como criminall e mero e misto inperio segundo o avia o dicto Dom Fradarique com todollos fruitos e rendas e todollos outros peytos (sic) e direitos que perteencem ou perteencer devem aa dicta villa dee Benavente e de todallas outras villas e castellos de suso nomeados que nos demos e de que doaçom fezemos ao dicto Dom Fradarique e estes dictos logares e rendas e peytos (sic) e direitos e jurdiçom e senhorio aja a dieta ifante nom casando com outro alguum. E casando com outro como dicto he que os dictos logares com seus termhos e preytos e direitos e jurdiçom que sejam e se torne per esse meesmo facto a nos e aa coroa de Castella salvo as tres villas de Monterrey e d'Alharin e de Milmanda que lhy forom per nos assynadas em arras as quaes tres villas sobredictas (i) queremos que aja ainda que case com outro a dieta ifante por honrra de seu corpo com todos seus direitos e rendas e jurdiçom e mero mysto inperio em sa vida. E depois (') Ã margem: hic de dote de qual e quanto (?) primeiro capitolo 173
de sa vida que se torne aa coroa de Castella segundo dicto he. Outrossy queremos que contecendo qualquer destas duas cousas sobredictas convém a saber que seendo ja o matrimonio consumado antre os dictos ifante e Dom Fradarique morresse o dicto Dom Fradarique ante que regnasse e ouvesse d'aver a dieta ifante as villas de Monterrey e d'Alharin e de Milman da ou morresse o dicto Dom Fradarique depois que reynasse e no qual caso a dieta ifante ouvesse d'aver Benavente com todallas outras villas e castelos e logares que nos ouvessemos dado (i) ao dicto Dom Fradarique segundo (9) de susodicto he que em tall caso todollos cas- tellos das villas e logares se tenham por el rey de Castella e de sa mâao todavia que aquel e aquelles que convém as dietas villas e logares sejam theudos d'acolher en as dietas villas mais nom em nos castellos ou fortelezas delias a dieta ifante assy como senhora delias com todollos seus que com ella veerem fazendo primeiramente a dieta ifante per sy ou per seu procurador soficiente juramento nas mãaos dei rey de Cas- tella de nom desapoderar aquel ou aqueles que teverem os castellos e fortelezas dos dictos logares e villas e o senhorio e jurdiçom e mero e misto inperio com os fruytos e rendas e todollos outros preytos e direitos das dietas villas que sejam e se colham pera a dieta ifante em todollos dias de sua vida e depois de seus dias fique livre e enteyramente com o senhorio e jurdiçom e mero e mysto inperio e com todallas sas rendas e perteenças aa coroa e casa de Castella segundo susodicto he. E em caso semelhante que a dieta ifante Dona Beatriz morresse depois que ella e o dicto Dom Fradarique regnasem seendo ja antre elles o matri- monio consumado nom leixando filho ou filha neto ou neta legitimhos e ficando hi algfia outra sua hirmãa filha lydimha do dicto rey Dom Fernando ou neto ou neta deli dicto rey filhos legítimos dalguum outro filho ou filha legitima do dicto rey pella qual razam o dicto Dom Fra- darique nom podesse (s) seer mays senhor e rey do dicto reyno que em tal caso como este o dicto Dom Fradarique aja em todollos dias de sua vida o senhorio e toda jurdiçom alta e baixa assy civell como crimynall e mero e mysto inperio das dietas villas de Bragança e Chaves e de Monfforte de Rio Livre e de seus termhos delias e de cada hfla delias com todos os fruitos e rendas e peytos (sic) e direitos delias e de seus termhos que lhys pertence ou pertencer devem em qualquer maneira todavia que os castellos e fortelezas das dietas villas em (9v.) tal caso se tenham por aquel que for rey de Portugall e de sa mâao todavia que aquel e aqueles que teverem as dietas villas convém a saber Bra- gança e Chaves e Monforte de Rio Livre sejam theudos de colher o dicto Dom Fradarique nas dietas villas mais nom en os castellos e fortelezas delias assy como a senhor das dietas villas com todollos seus que com ell veerem fazendo ell primeiramente menagem nas mãaos dei rey de (') Riscado: em doacom (J) Riscado: senhor m
Portugall per sy ou per seu procurador soficiente de nom desapoderar aquel ou aqueles que teverem os castellos e íortelezas das dietas villas e fazendo ell dicto Dom Fradarique o dicto preyto e menagem como dicto he ou nom ficando por ell de o fazer que o colham nas dietas villas com todos os que com ell veerem segundo de susodicto he. E depois dos dias do dicto Dom Fradarique as dietas villas e castellos e fortelezas com todo seu senhorio e todollos frultos e rendas fiquem livremente aa coroa de Portugall e estas villas sobredictas em tal caso aja o dicto Dom Fradarique segundo dicto he nom casando com outra molher. E em caso que cassase com outra algúa depôs morte da dicta ifante logo per esse meesmo facto as dietas villas e castellos com seus termhos e com todo seu senhorio e com toda sua jurdiçom e com todos seus peytos (sicj e direitos fiquem livremente e se tornem per esse meesmo facto aa coroa de Portugall. Outrossy hordenamos e praze nos e queremos que em qualquer tempo que o dicto Dom Fradarique e a dieta ifante Dona Beatriz mor- resem leixando filho ou filha ou filhos ou ou filha (sic) ou neto ou neta se estes filhos ou filhas netos ou netas morresem nom leixando filho ou filha assy que ficassem de todo extintos em tal caso todallas villas e logares e quaesquer outros castellos que eu dicto rei ouvesse dados aa dieta ifante sua filha todos sejam hum e enteiramente tornados e per esse meesmo facto se tornem aa coroa de Portugal. (10) E outrossy Benavente e todollos outros logares e quaesquer outras villas e castellos que nos ouvessemos dado ao dicto Dom Fradarique sejam tornados e per esse meesmo facto se tornem aa coroa de Casbella. Outrossy (i) prometemos e juramos que des este dia ata a quatro messes primeiros o ifante Dom Joham meu filho primogenyto de Castella louvara e aprovara e retifleara todallas cousas sobredictas e cada húa delias e outrossy todallas cousas de juso estpritas e cada húa delias e jurara corporalmente aos Santos Evangelhos de as assy teer e guardar e de nunca contra ellas vlir nem contra algúa delias em todo nem em parte so as penas contheudas no dicto contrauto e que este juramento e aprovamento que assy deve fazer o dicto ifante meu filho que o faça de seu plazimento em mãaos do procurador dei rei de Portugall se o quiser enviar pera receber o dicto juramento. E em caso que o dicto rey de Portugall nom quiser enviar en no dicto termho que o dicto ifante possa fazer o dicto juramento e aiprovamento em absencia dell e fazendo o e dando o per escriptura pubrica a el rey de Portugall que nom corram as penas. Outrossy porquanto a dieta ifante Dona Beatriz e o dicto Dom Fra- darique meu filho som parentes en no quarto graao juramos en os Santos Evangelhos de fazer toda nosa deligencia para guaanhar a despensaçom (') A margem: Aqui íaz o iij° capitolo dos meus trautos e parece que nom he a jura (t) necessária per o que aqui he contheudo digam porquê 175
de nosso senhor o Papa que posam casar em huum nom enbargando que som parentes en o quarto graao (i) e de a mostrar e dar a el rey de Portugall em caso que aver posamos deste dia ataa seis anos primeiros seguintes. E todas estas coussas sobredictas e cada Mia delias nos prometemos de beer e guardar bem e compridamente (10 v.) segundo e pella maneira que de suso scriptas som e de as assy fazer teer e guardar em todo tempo e pera senpre e assy o juramos a estes Santos Evangelhos por nos e polios nossos sucesores que depôs nos veerem assy nos Deus ajude e aquestes Santos Evangelhos. E em caso o que Deus nom queira que nos ou o dicto Dom Fradarique contra esto que de susodlcto he fosemos em qualquer maneira em todo ou em parte prometemos per firme istipulaçom de pagar por pena e em nome d'interese e de dano a el rey de Portugall e da raynha Dona Leonor sua molher e a sa filha a Ifante Dona Beatriz e a cada huum delles em pessoa de Dom Pero Tenorio bispo de Coinbra e d'Aires Gomez seus procuradores presentes solene- mente e firmemente estipulantes e recebentes em nome do dicto rey e rainha de Portugal e da dieta ifante sa filha e de cada huum delles em pena e em nome de pena e d'interese dez mil marcos d'ouro. E de mais damos lhi poder ao dicto rei de Portugall e aa dieta ifante sa filha e a qualquer delles e a subcesores e a herdeiros que cayndo nos na dieta pena que se possom entregar em todos nossos beens e dos nossos reynos e dos nossos naturaaes assy per mar como per terra os quaes pera esto obrigamos e ipotecamos spicialmente e lhis damos poder que os possom tomar de sua propria autoridade assi cidades villas e castellos como logares outros dos nosso regnos e outros beens quaesquer assy nossos e dos nossos reynos come dos moradores delles ataa que ajam comprimento da dieta pena e que façam delles toda sua voontade como de sua cousa própria. E que por esta razam nos nom possamos fazer prenda en as terras nem en os beens do dicto rey de Portugall nem dos seus regnos nem dos naturaaes delles nem outrossy lhi posamos fazer guerra nem outro mal nem dano por esta razam a qual pena (11) juramos de pagar caindo em ella. E em caso que nos contra estas cousas sobredictas ou contra qualquer delias veessemos em todo ou em parte nos ou o dicto Dom Fradarique meu filho que nos que paguemos a dieta pena ao dicto rey de Portugall e aa dieta ifante hUa vez duas e tres e mais quantas vezes em ella cayrmos a qual nos obrigamos de pagar per firme estipulaçom em nome de pena e d'interese e de dapno a qual dieta pena juramos aos Santos Evangelhos e em nosa fe reall de a pagar cayndo em ella contra o qual outorgamos e prometemos e juramos de nunca alegar nenhúa eixeiçom per nos nem per outrem nem outra legitima razam nem foro nem façanha nem ley escripta ou nom escripta e a pena pagada ou nom que nos sejamos theudo e fiquemos senpre (i) A margem: hic faz o b» capitolo dos meus trauctos em que he contheudo que el rei de Castella fara menaprenz e etc pero nom he aqui compridamente 176
obrigado de teer compel r e aguardar e fazer teer comprir e aguardar todalas cousas sobredictas e cada húa delias. E pedimos e mui homíl- dosamente suplicamos a noso senhor o Padre Santo que queira aprovar e consentir em este matrimonio. E outrossy lhi sop 11 camos que por asesego e paz e concórdia e bem de Castella e de Portugall e destruyçom dos enmiigos da fe e outrossy por cortar e arredar algúas duvidas que desto podem recrecer das quaes se poderom seguir grandes escandalloa que nom seeria serviço de Deus nem prol da Chrlstiindade que praza aa Sua Santidade de sua certa sciencla louvar aprovar e retificar todallas cousas sobredictas e cada húa delias e dar seu consentymento e outor- gamento e autoridade a ellas comprindo de sua largisima auctorltate (11 v.) et ex sua certa sclencia omnem de feytum et quamcunque aliam sclenitatem si eis non interveniset vel alio quovis modo de fuiset quavis lege vel cânone in contrarium edictis no oustante. E demais que viindo nos ou o dicto Dom Fradarique meu filho em qualquer maneira contra todo o que he contheudo em este contrauto ou contra parte dello que ponha sentenças d'escomunham e de interdito em nos (i) e em nossos regnos e em todas aquelles e aquellas que contra esto forem ou veerem em parte ou em todo directe vel indirecte publice vel obculte quovis quaeslto collore. E porque esto seja firme e estavtll mandamos dar este caderno firmado do nosso nome e seellado com nosso seello do chumbo. E outrossy mandamos a Afonso Sanchez noso scrivam e nosso notário pubrico em nosa corte e em todollos nossos regnos e a Antom Garcia coonigo de Cordova notário apostolical e nosso notairo pubrico que ho assinasem com seus sinaaes. Testemunhas que forom presentes chamadas e rogadas spicialmente per esto Dom Pero Muniz mestre de Calatrava nosso adean- tado mayor da fronteyra e Dom Gonçallo Fernandez senhor d'Aguyllar aiguazíl mayor da muy nobre cidade de Cordova Gonçallo Gomez e Fernam Gomez da Silva Dom frey Goter Diaz do Sandoval comendador moor de Calatrava Dom Afonso Fernandez de Monte Mayor Mice Ber- tclameu Boca Negra Gonçalo Anes do Gondom Joham Sarrano arcediano de Coinbra Alvaro Meendez lecenciado em leis nosso alcayde Joham Sanchez nosso scrlpvam. Dado e fecto na muy nobre cidade de Cordova nos nossos paaços que som en os nossos alcáceres da dieta cidade lunes dezenove dias de Janeiro era de mill e iiij0 e quinze anos. (2) E eu Afomso Sanchez scrivam e notário pubrico sobredicto foi presente com o dlcto Antom Garcia notairo quando os sobredictos pro- curadores do dicto rei Dom Fernando en presença de mim e do dicto Antom Garcia e das testemunhas de suso scriptas faziam e (IS) recebiam as dietas estipulações em voz e em nome do dicto rey de Portugall outrossy quando o sobredicto senhor rey de Castella retificou louvou (') Kúcado: e em nossos (2) margem: XIX dias de Janeiro era de mil iiijcxb anos 177 13
aprovou todallas cousas sobredictas e cada húa delias. Outrossy quando fez e fazia todollos juramentos de suso escriptos 0) tangendo corporal- mente com anballas mâaos huum livro d'Avangelhos que o dicto bisj>o e Airas Gomez tlinham aberto nas mãaos em que assy jurava c jurou o sobredlcto senhor rey de Castella de teer aguardar e comprir todallas cousas de suso scriptas e qualquer delias e de nunca vlir contra ellas E logo o sobredicto senhor rey perante o dicto scripvam presente o dicto notairo e testemunhas disse e perguntou aos dictos procuradores se avia hi outro capitulo ou capitolos alguuns que ell ouvesse de louvar firmar e aprovar e retificar e pessoalmente jurar que ell que estava prestes pera o fazer segundo que Fernam Perez d'Andrade seu procurador e de Dom Fradarique seu filho se obrigara e que se o dicto bispo e Aires Gomez (2) sabiam que lho dissessem e notyfficasem per os ell poder firmar e provar e louvar e pessoalmente jurar segundo que o dicto Fernam Perez se obrigara segundo dicto he e em outra maneira que se algúa hi ficase que protestava que nom correse contra ell a pena dos dez mil marcos d'ouro nem as outras penas so que se o dicto Fernam Perez obrigou. E logo o dicto bispo e Aires Gomez disseram que o dicto senhor rey firmara louvara e aprovara e pessoalmente jurara todollos capitólios e cada huum delles os quaes o dicto Fernam Perez firmou com o dicto rey de Portugall bem e compridamente segundo devia. E o dicto Fernam Perez seu procurador se obrigou e que nom ficou nem fica capitolo alguum por firmar per o dicto senhor rei. E a todos disserom que eram jurados e afflrmados e aprovados per ell segundo devia e era theudo segundo dicto he e segundo os elles demandaram. Em maneira que elles se aviam delles por bem contentes e bem pagados. Outrossy (IS v.) o sobredicto senhor rey de Castella disse aos dictos procuradores que ell que outorgara todas aquellas cousas que elles lhis pediram da parte dei rey de Portugall que tangiam aqueste casamento. E outrossy quem devia soceder em suas villas e castellos dados aos dictos ifanta e Dom Frada- rique e em no regno de Portugall morrendo a dicta lffante e Dom Fra- darique com filhos ou sem filhos e que se aviam algúas outras cousas de dizer ou pedir da parte do dicto rey que ell devesse outorgar que ell estava mui prestes per as outorgar segundo pello dicto rey fosem pedidas. E logo os sobredictos bispo de Coinbra e Aires Gomez disseram que todallas aquellas cousas que el rei de Portugal seu senhor lhys mandara que pedisem que ell dicto senhor rey de Castella lhe outorgasse que todas eram de suso escriptas e que o dicto senhor rei de Castella lhas outor- gara segundo de suso todas eram escriptas e per aquela maneira que as elles notaram e pediram e da parte de seu senhor el rei demandaram e que se tiinham delo por alegres e prazenteeiros e bem pagados e bem (') A margem: hic [ 1 faz [ ] por o b° capitolo dos meus trauctos e etc. a saber da menage dei rei de Castella («) Riscado: soubessem 178
contentes e que nom tiinham alguas outras que el em esta rasam ouvesse de firmar nem outorgar. E logo outrossy o sobredicto senhor rey lhy disse que pois assy era que ell nom devia mais outorgar daquelo que outorgado avia que ell es outrossy firmassem em voz e em nome do dicto rey de Portugall e como seus procuradores todallas cousas de suso scriptas e cada húa delias segundo per elle forom firmadas e juradas e aprovadas e os dictos bispo de Coinbra e Aires Gomez (i) deram logo a mim Afomso Sanchez escripvam notairo sobredicto e ao dicto Antom Garcia notairo húa cedulla escripta em papell da qual o theor he este que se segue. E nos Dom Pero Tenoiro bispo de Coinbra e Aires Gomez da Silva assy como procuradores (2) dei rey de Portu- gall e em seu nome e por ell consentimos em todallas cousas de suso scriptas e confesamos que assy pasarom e pella dieta maneira horde- nadas foram antre nosso senhor el rey de Portugal e o dicto Fern am Perez (IS) procurador de vos senhor rey de Castella e agora assy as firmamos e outorgamos pello poder que deli teemos em como e pella maneira que de suso escriptas som em este caderno e prometemos e juramos que nosso senhor el rey de Portugall de e dara aa dieta ifante sa filha a villa de Bragança e a villa de Chaves e outrossy a villa de Monfforte de Rio Livre com seus termhos e a villa d'Evoramonte e terra das Alcáçovas e a villa de Ferreira e a villa de Terena e a villa da Lousãa e a terra d'Arganil e a villa do Pedrogom e a villa de Figueiroo terra de Penacova terra de Santa Coonba terra de Mortaagua terra d'Ovoa terra de Quinteda terra de Quinteella e Moolhõees e Ferreiros e Arcos e Hilhavo e villa de Milho e Avelaaes de Sima com todos seus termhos. Da qual doaçom o dicto senhor rey lhy dara seus privilégios bollados (s) assy comprldamente e acabadamente como os privilégios rodados que vos senhor rey de Castella destes a vosso filho Dom Fra- darique das doações que lhy fezestes da villa de Benavente e das outras villas e castellos e logares de suso scriptos do dia que o dicto noso senhor el rei for requerido per vosso procurador a trynta dias primeiros seguintes. E outrossy prometemos e juramos que o dicto senhor rei pessoalmente retificara e aprovara e firmara e jurara todallas cousas sobredictas e cada húa delias dentro em no dicto termho dos dictos triinta dias e as outorgara e firmara e ordenara assy e pela maneira que per vos senhor rey de Castella agora som outorgadas e ordenadas e em aqueste caderno de pergamio scriptas e espicialmente jurara e consentira e outorgara que ell morrendo nom leixando filho legitimo nado ou por nacer que a dieta ifante sa filha regne e o dicto Dom Fradarique consumando matrimonio com ella assy como seu marido legitimo. E que outrossy (') Riscado: disserom (') A margem: o que toy outorgado per os procuradores dei rei de Portugal (í) A margem: Item in hie faz C 1 contra o que he contheudo no segundo mpltolo dos meus trauctos que falia da doacom e contra o que supradicto he em tal rezom por que aqui parece ser condicom e etc 179
os filhos e netos dos sobredictos itanta e Dom Fradarique socedam e herdem todoUos beens que per ell dlcto rey e per vos senhor rey de Oastella lhy foram ata aquy dados ou forem daqui adeante (IS v.) assy em nos de Portugall come em nos de Castella. E outrossy regnem os filhos da dicta ifante e do dicto Dom Fradarique ainda que hi aja outra sua filha lydema do dicto rey ou filhos legitymos ou netos (i) doutra sua filha. Outrossy que depois que (2) reynasem os dictos ifanta e Dom Fradarique ainda que moyra a dieta ifante Dona Beatriz consumado ja o matrimonio com o dicto Dom Fradarique sem filho ou filha que o dicto Dom Fradarique regne e seja senhor e rey dos reynos de Portugall e do Algarve em todollos dias da sua vida nom ficando hl outra filha lydema do dicto rey nosso senhor ou filho ou filha que fosem netos ligitimos do dicto rey e no qual caso convém a saber que ficasse filha outra lydimha do dicto rey Dom Fernando ou neto ou neta filhos legiti- mhos dalgOa outra sua filha polia qual razam o dicto Dom Fradarique nom podesse mais regnar prometemos em nome do dicto rey que o dicto Dom Fradarique aja e avera em todollos dias da sua vida nom casando as sobredictas tres villas Bragança e Chaves e Monforte de Rio Livre com seus termhos e com toda jurdlçom e rendas e peytos e direitos pella maneira que de suso he escripto segundo as devia aver a dicta iffante e segundo se contem em nos privilégios e em esta razam aa dieta ifante outorgados salvo os castellos ou fortelezas que se tenham por el rei de Portugall segundo susodicto he. E todas estas cousas e cada húa delias que per vos senhor rey de Castella assy som dietas e recon- tadas e pella maneira que dietas e recontadas som assy em no que tange a parte dei rei de Portugall nosso senhor e aas villas e logares que ell da em casamento aa dieta ifante sa filha como em outra maneira qualquer como aa vosa parte e de Dom Fradarique vosso filho nos em ellas consentymos e em qualquer delias expressamente pella maneira que em esta presente escrtptura o vos dizedes e recontades e assy nos obrigamos em nome do dicto senhor rey de Portugall que assy o jure e aprove e aguarde e outorgue e expresamente consenta bem e comprida- mente. E nos em nome do dicto rei noso senhor des agora ho outorgamos per o poder que dell teemos e em ellas consentimos (H) e todallas assy firmamos e aprovamos e prometemos e juramos que do dia que o dicto nosso senhor el rey de Portugall for requerido pello procurador de vos senhor rey de Castella ataa trinta dias primeiros seguintes dara e de sa escriptura pubrica aberta e seellada com seus seellos de chunbo e firmada do seu nome em na qual hordenara acabadamente e compri- damente estas subcesoes como per nos senhor rey de Castella som todas de suso escriptas em este caderno nom mudando nenhQa sestancta delias e com todalas firmezas que per nos senhor sobredicto forom hordenadas e (') Riscado: da dieta (») Riscado: renha 180
outorgadas mais outorgadas per aquela meesma maneira que vos agora as outorgastes e ordenades e outorgadas. E todas estas cousas sobre- dictas e cada húa delias vos prometemos de teer e comprir e de fazer teer comprir e aguardar bem e compridamente a nosso senhor el rey Dom Fernando segundo e pella maneira que por vos senhor rey de Castel la postas som escriptas em este caderno. E outrossy juramos que nosso senhor el rei de Portugall faça toda sua. deligencia dentro en os seis anos primeiros seguintes pera que se aja despensaçom do Papa per que posom casar em huum o dicto Dom Fradarique e a dicta if ante nom enbargando que som parentes em quarto graao. Outrossy prometemos em nome do sobredicto rey de Portugall que ell que (i) outorgue e louve e aprove e retifique todas estas cousas sobredictas e cada húa delias e que as guarde bem e compridamente segundo e pella maneira que de stiso he escripto e que nom vaa nem venha eim nenhuum tempo contra ellas nem contra parte delias assy o juramos a Deos e a estes Santos Evan- gelhos na alma do dicto senhor rey por ell e por seus sucesores. E se contra esto que dicto he veesse em todo ou em parte e ho nom guardasse e comprisse em na maneira que dicto he prometemos a vos dicto senhor rey de Castella solenemente stipulante recebente por vos e por vosso filho Dom Fradarique e por vossos sucesores e herdeiros per firme estipullaçom per nome de pena e d'intere3e e de dano dez mill marcos d'ouro e demais damos (H v.) poder a vos senhor rey de Castella e a Dom Fradarique voso filho e a qualquer de vos e a vossos sucesores e herdeiros que cayndo o dicto senhor rey de Portugall na dieta pena que vos posades entregar em todos seus beens e dos seus reynos e dos seus naturaaes assy per mar como per terra os quaes pera esto em nome do dicto senhor rey de Portugal e por ell pollo poder que deli teemos vos obrigamos e ipotecamos spicial- ui ente e vos damos poder que os possades tomar por vosa propria autori- dade assy cidades villas castellos como logares outros dos seus regnos como dos moradores de lies ataa que ajades comprimento da dieta pena e que façades delles toda vossa voontade assy como de vossa cousa própria e que por esta razam ell dicto rey que nom possa fazer prenda em nos vossos beens nem dos vossos regnos nem dos moradores e naturaaes delles nem outrossy vos posa fazer guerra nem mal nem dano por esta razam a qual pena juramos na alma do dicto senhor rey de Por- tugall que o dicto senhor rei a pague caindo em ella em caso que ell contra estas cousas sobredictas ou contra cada húa delias veesse em todo ou em parte ell ou a dieta ifante sa filha e que ell dicto senhor rey pague a dieta pena a vos e ao dicto Dom Fradarique vosso filho húa vez e duas e tres e mais quantas vezes em ella cair polia qual pena obrigamos o dicto senhor rei per firme estipulaçom em nome de pena e d'lnteresse e de dano de vo la pagar caindo em ella. E juramos em na alma do dicto senhor rei a estes Santos Evangelhos que o dicto senhor (') Riscado: louve 181
rei pague a dieta pena em ella cayndo e guarde e conpra todas estas cousas em este contrauto contheudas e cada hQa delias contra o qual outorgamos e prometemos e juramos que o dicto senhor rei nom alegue nenhúa eixeiçom per sy nem per outrem nem outra legitima razam nem foro nem façanha nem ley escripta ou nom escripta. E a pena pagada ou nom que o dicto senhor rey seja senpre theudo e fique obrigado de teer e comprir e aguardar todallas cousas sobredictas e cada húa delias. E o theor das procurações de que suso faz mençom he este que se segue. (15) Esta he del rei de Castela que fez a Fern am Perez Sabham (i) quantos esta carta vyrem como nos Dam Enrrique pella graça de Deus rey de Castella e de Leom de Tolledo de Galliza de Sevilha de Cordova de Murça de Geem do Algarve d'Aljazira e Senhor de Mulina confiando muito da bondade e discriçom e fielldade de Fernam Perez
e casse per palavras de presente com a dieta ifante de Portugall e receba em seu nome deli quaesquer juramentos e preytos e menageens e quaes- quer outros promitimentos dos dictos rei e rainha e de quaesquer outros fidalgos ou cidadões de quaesquer cidades castellos villas e logares do dicto reyno de Portugall e que faça e receba quaesquer estipulações e firmezas que em esta razam forem necessárias em qualquer maneira damos prometemos e juramos de o aver todo por firme e valedoiro por senpre e de o retificar louvar aprovar com todallas outras cousas que o dicto Fernam Perez trautar disser ou em nosso nome com os sobredictos rey e raynha fezer e disser em qualquer maneira ainda que sejam taaes cousas que requeirom' expreso e spicial mandado. E prometemos em na nossa fe reall e juramos ao Santos Evangelhos corporalmente tanjudos de o todo assy conprir e aguardar e de nunca contra ello vlir em todo ou em parte per nenhúa maneira e pera esto teer e comprir e aguardar obriga- mos todollos nossos beens e outrossy todollos beens dos nossos regnos assy cidades come villas e castellos e logares e rellevamos o dicto nosso procurador de todo emearrego de satisdaçom (sicj em qualquer maneira ou de qualquer cauçom. Testemunhas que a esto forom presentes o ifante Dom Joham meu filho primogénito de Castella e o conde Dom Pedro nosso sobrinho e o bispo de Coimbra e o bispo de Mondenhedo e Alvaro Perez Husorio Pero Rodriguez e Xarmento nosso adeantado moor de Galliza Diego Gomez Xarmento seu hirmâao nosso reposteiro moor e Alvaro Meendez lecenciado em leis noso alcaide e outros cavalleiros e escudeiros que hi estavam. E porque esto he verdade e nom venha em duvida outorgamos e mandamos dar esta nossa carta firmada do nosso nome seellada com o nosso seello da Poridade em pendente e mandamos a Affomso Sanches nosso scripvam e nosso notário pubrico na nossa corte e em todollos nossos reynos que o assegnasse (i) com seu signal. D'ante na cidade de Lugo em no Mosteiro dos Pregadores quinze dias d'Oytubro era de mill e iiijc e catorze anos. (16) Procuraçom fecta per Dom Fradarique a Fernam Perez E depois desto na villa de Manssyella vynte e huum dias do dicto mes d'Oytubro da era sobredlcta en presença de mim Afomso Sanchez scripvam e notairo pubrico sobredicto e das testemunhas adeante scriptas Dom Fradarique filho do sobredicto rei de Castella feze e estabeleceu criou e hordenou com autoridade e consentymento do dicto rey seu padre por seu procurador e messejeiro espicial o dicto Fernam Perez que elle em seu nome e por ell se espose per palavras de presente com a (■) Riscado: seellasse 183
moy nobre e alta senhora Dona Beatriz ifante filha primogénita de Dom Fernando nobre rey de Portugal e da raynha Dona Leonor sua molher e que por ell e em seu nome possa estipular quaesquer penas e quantias d'ouro e outrossy receber em seu nome e por ell juramento ou jura- mentos menagem ou menageens de quaesquer preliados lfantes condes e ricos homens e quaes[quer] outros filhos dalgos. E outrossy de todollos outros cidadãaos e moradores das cidades castellos e villas e logares do dicto reyno de Portugall e do Algarve e prometeu d'aver por firmes e valledoiras pera senpre todallas cousas que pello dicto seu procurador fossem trautadas fectas e ordenadas e em qualquer maneira firmadas. E jurou de o assy teer e guardar e de nunca contra ello viir em todo ou em parte per nenhúa maneira e relevou o dicto seu procurador de todo encarrego de satisdaçom (sic) em qualquer maneira ou de qualquer cauçam porque esto seja firme e nom venha em duvida o dicto Dom Fradarique o outorgou assy ante mim Affonso Sanchez e firmou esta carta do seu nome e ha mandou seellar com seu seello em pendente. E outrossy mandou a mim Affomso Sanchez scripvam sobredicto que assynasse com meu signall. E eu Affomso Sanchez scripvam notairo pubrico sobredicto foy presente com as testemunhas adeante scriptas quando o sobredicto senhor rey de Castella dia e mes e era de suso primeiro dietas. (i) Lugo onde fez procurador o dicto Fernam Perez pella maneira que de susodicto he. E quando deu seu consentymento e autoridade per que o dicto Dom Fradarique fezesse procurador pera as cousas de suso contheudas. E depois foi presente com Joham Diaz da camara do dicto senhor rei de Castella e com (-) Fernam Garcia físico do dicto senhor rei e com Joham Affomso scripvam do dicto Dom Fra- darique e com Gonçalo Afomso amho do dicto Dom Fradarique pera este chamados e spicialmente (16 v.) rogados em Mansyella dia e mes e era segundo dicto he quando o sobredicto Dom Fradarique outorgou e hordenou e fez e estabeleceo por seu procurador o dicto Fernam Perez segundo de susodicto he e por outorgamento e mandado do dicto senhor rey de Castella. E outrossy do dicto Dom Fradarique este pubrico estor- mento screvi e fiz em ell este meu sinal tal em testemunho de verdade. Dom Fernando pella graça de Deus rey de Portugal e do Algarve confiando muito da bondade e descriçom e fieldade de Dom Pero Tenoiro bispo de Coinbra e d'Airas Gomez da Silva (3) cavalleiro nosso vassallo e nosso alferez mayor outorgamos que fazemos e estabellecemos os dictos bispo e Ayres Gomez por nossos procuradores e enbaixadores e messe- jeyros espiciaaes que possam procurar e outorgar e firmar por nos e em nosso nome quaesquer trautos e vincolos e firmezas com nosso hirmâao e spicial amigo Dom Enrrique mui nobre rey de Castella assy (') Riscado: luxo onde se (*) Riscado: Joham (') d margem: procuraçom que el rey de Portugal fez ao bispo de Coimbra e a Aires Gomes da Silva m
os que tangem a casamentos e sposoiros que som fectos antre a tfante Dona Beatriz minha filha primogénita e Dom Fradarique filho do dicto rey de Cantella como outros trautos quaesquer e quaesquer outras pustu- ras e aveenças de qualquer condyçom que seja. Outrossy por pedir retifficaçom de todas aquellas cousas que ata aqui sobre a dieta razam som fectas ou em qualquer maneira ordenadas e damos poder aos sobre- dictos porque possom fazer e outorgar e firmar os dictos (») trautos e firmezas e pusturas e aveenças e quaesquer outras conveenças pella maneira que lhy forem dadas e com todollos vincollos e firmezas jura- mentos e preytos e menageens e outros quaesquer promitimentos que lhy forem demandados e pedidos em qualquer maneira e estipulações penaaes de quaesquer graaos somas e marcos ou quantias d'ouro ou de prata os dictos nossos procuradores outorgarem ou prometerem ou estipullarem assy em nosso nome como do da dieta ifante minha filha como em nome da reynha Dona Leonor mha molher ao dicto Dom Enrrique rei de Castella nosso hirmâao ou ao dicto Dom Fradarique sposo da dieta ifante mha filha ou a seus subcesores e herdeiros (17) per qualquer maneira ou per qualquer forma que os dictos nossos pro- curadores outorgarem ou firmarem. Outrossy que possom por nos e por a dieta ifante mha filha em nas mãaos do dicto rei de Castella ou doutro qualquer que o ell mandar receber juramento ou juramentos promitymento ou promitymentos dei rei e da rainha e do iffante Dom Joham nosso primo seu filho ligltimo primogénito de Castella ou de qualquer delles ou porque posam outorgar pedir a outro ou a outros que os recebam por nos e em nosso nome e em nome da dieta mha filha assy preytos e menageens que tangam aos sposoiros que nos factos avemos antre a dieta ifante mha filha e o dicto Dom Fradaiique com outros quaesquer e assy dos sobredictos rei e rainha e ifante como doutras pessoas quaesquer de qualquer estado e condiçom ou dignadade que sejam. Outrossy porque possom os sobredictos e cada huum delles estipullar em nosso nome ou da dieta mha filha e de nossos subcesores quantas e quaes somas d'ouro e de prata os dictos nossos procuradores quiserem e por bem teverem. Outrossy por firmar em nosso nome e por nos spicialmente quem deva soceder em nas villas e castellos e cidades que nos demos ou damos ou dermos aa dieta mha filha morrendo a dieta ifante ou Dom Fradarique sem filhos ou com filhos. Outrossy por outor- gar e firmar quem deva subceder em no regno e seer rei depois de nosos dias morrendo a dieta ifante minha filha depois de nos seendo ja o ma- trimonio consumado antre elia e o dicto Dom Fradarique reynando anbos e nom leixando filho ou filha ou neto ou neta legitimos ou leixando os ou nom ficando hi outra nossa filha lydimha ou neto ou neta que fossem nossos netos lydimhos ou ficando. Outrossy lhi damos poder spicial per que possom firmar outorgar toda lias cousas e cada hfia delias que com (l) Riscado: trutos 185
o dicto rei nosso hirmáao e amigo acordarem e o dicto rei lhi demandar em aquella maneira que lhy forem per el demandados e de as jurar firmar em nosso nome e da dieta iffante mha filha (17 v.) e lhis damos poder spicial per que possam obrigar nos per firme estipulaçom pera as teer e guardar e comprir so pena de dez mil marcos d'ouro ou mais ou meos como os dietas nossos procuradores quiserem e por bem teverem. Outrossy que possom obrigar assy cidades villas e castellos como forte- lezas e logares e outras cousas e beens quaesquer assy nossos e dos nossos regnos como dos vezinhos e moradores delles assy per mar como per terra e que possam outorgar faculdave (sic) e poderio ao dicto rey de Cas- tella nosso hirmSao e spicial amigo e a seus subcesores e herdeiros que cayndo nos em na pena como dicto he que possam tomar os beens sobredictos nossos e de nossos regnos e dos vezinhos deles segundo dicto he per sua propria autoridade pella dieta pena. E fazendo delles e em elles toda sa voontade como de sua própria cousa livre e quite desen- bargada e pera fazer e dizer e razoar todallas cousas e cada húa delias que compridos lydimhos soficientes procuradores podem e devem fazer de direito ainda que sejam daquellas cousas que segundo direito requerem spicial mandado. E todallas cousas sobredictas e cada húa delias que os sobredictos bispos Dom Pero Tenoro (sic) e Aires Gomez com o dicto rei de Castella firmarem outorgarem e em qualquer maneira por nos e em nosso nome ou da dieta ifante mha filha nos obrigamos por nos e por nossos subcesores de as teer e guardar e conprir todas e cada húa delias e de nunca virmos contra ellas nos nem elles per nos nem per outrem direitamente ou nom direitamente calladamente ou expresa- mente nem contra parte delias mays ante as aprovar expresamente e em ellas consentir e per nos espicialmente as jurar se mester for(') e de as fazer jurar aa rainha minha molher e relevamos estes nossos procuradores sobredictos que nom dem fiador alguum e de todo encar- rego de satisdaçom e de cauçam judicium sistl vel judicatum solvi e doutra qualquer satisdaçom ca nos nos obrigamos per nossos beens e dos nossos regnos e dos naturaaes delles ao assy teer guardar comprir em todo e em parte tem e compridamente segundo que (18) per elles for firmado. Testemunhas que forom presentes Gonçallo Vaasquez d'Azevedo cavalleiro mestre Joham das Leis Afomso Dominguez Privado e Fernam Martinz sobre juiz e Lourence (sic) Anes Fogaça nosso chanceler e outros. Dante em Leirea nos nossos paaços viinte e nove dias de Novembro era de mill e iiij' e catorze anos. E eu Affomso Sanches escripvam e nctairo pubrico sobredicto foi presente com Antom Garcia notairo apos- tólico juso scripto e com as testemunhas de suso scrlptas quando o sobredicto senhor rei de Castella fazia e recebia as sobredictas estipula- çõões por sy e por o dicto Dom Fradarique seu filho e outrossy quando (>) Riscado: E delas 186
os sobredictos procuradores faziam e fezerom todollos juramento de suso scriptos tangendo corporalmente com anbas as máaos huum Uvro d'Evan- gelhos que o dicto senhor rei de Castella tilnha aberto nas mãaos em que asy jurarom e juravam os sobredictos bispo e Aires Gomez em na alma de seu senhor el rei de Portugall e assy como seus procuradores de teer e aguardar e comprir todallas cousas de suso striptas e qualquer delias e de nunca viir contra ellas. E de mandamento do sobredicto senhor rei de Castella e a pedimento dos sobredictos procuradores os quaes posserom aqui seus nomes screvi de minha mãao este caderno em que ha dezenove folhas com esta em que vay meu signall scriptas e soes- criptas e em cada húa plana posto meu nome. (18 v.J E eu An tom Garcia coonigo de Cordova notayro per autori- dade apostolical e per autoridade do dicto senhor rey de Castella com o dicto Afomso Sanchez escrivam e notayro sobredicto e com as teste- munhas de suso escriptas foy presente a todallas cousas de suso estriptas e a cada hOa delias quando as (i) o sobredicto rey assy outorgava e outorgou e outrosy os dictos procuradores segundo e pella maneira que de suso escriptas som em aqueste caderno. E do mandamento do dicto senhor rey e a pedimento e requerimento dos dictos procuradores fiz aqui meu signal acustumado em testemunho de verdade rogado e reque- rido. (a) Do primeiro capitulo dos meus trauctos que falia a saber dos preitos e menageens e juramentos que os condes e ricos homeens am de fazer etc. nom he contheudo em este caderno bem he que saibha eu onde he e que leve delle recado ca diz no capitullo que nos trauctos he etc. e queira saber em quaaes. Item do que he contheudo no capitulo ultimo dos meus trautos a saber do caderno que ei d'aver etc. quero saber como foi deste caderno ou por que foi assi cumprido ou se ficou aqui o theor dei ca he bem que o leve por algúa dovida se contecer ou se mho nom quiserem dar etc. (3) (80) Privilegio da doaçam que el rei de Castella fez a Dom Fradarique seu filho Em nome de Deus Padre e Filho e Spirito Santo que som tres pesoas e huum Deus verdadeiro que vive e regna pera senpre jamais e da Virgem Santa Maria Sua Madre a qual nos teemos por senhora e vogada em todos nosos fectos e a onrra e serviço de todolos santos da corte celes- trial por que segundo direito e segundo natureza todolos homens do mundo som theudos fazer direito aos seus naturaaes e aqueles com que (') Riscado: assy