COLEC尊0DEFONTESDOCUMENTAISPARAAHISTORIADASRELA~OESENTREPORTUGALEACHINA葡中闢係史資料彙編SerieEspecialVOLUMEIII専适3系歹U第三卷MEMORANDUMSOBREAQUESTAODEMACAUEDI钵0RESERVADADADIREC钵0DOSSERVI(;OSDIPLOMATICOSDOMINISTERIODASCOLONIASFACSIMILEDAEDI尊0DE1921澳門問題備忘錄·屬務部外交司署內部發行版據一九二一年版影印Apresenta~aoeCoordena~aoporANTONIOVASCONCELOSDESALDANHAProfessordolnstitutoSuperiordeCienciasSociaisePoliticasdaUniversidadeTecnicadeLisboa里斯本技術大學社會豎政治科學系蒨安束主縞並作序TradufaoChinesaparJINGUOPING漢語翻譯：全國平FUNDA<;:AoMACAU澳門基金會CENTRODEESTUDOSDASRELAC,:OESLUSO"CHINESAS葡中關f系研究中心UNIVERSIDADEDEMACAU澳l"J大易！1999

Tfttdooriginal•曹名COLECC::AODEFONTESDOCUMENTAJSPARAAHlST6RJADASREIAC::OESENTREPORTUGALEACHJNA•葡中關係史資料彙編Autor•作者ANT6NIOVASCONCELOSDESALDANHA•涯安東缸i~iio•出版FUNDA~AOMACAU•澳門基金會CENTRODEESTUDOSDASRELA<;:0£SLUSO-CHINESAS•葡中關係研究中心UNIVERSIDADEDEMACAU•澳門大舉l..eiti,raeTradu~iiodaDocumenta~iioChinesa•漢語手搞讖瀆翌翻譯JINGUOPING•金國平ProjectoGrlifico•設計Vic<0rHugoDesignImpressiio/Selec~clesdecores•印刷／分色TIPOGRAFIAHUNGHENG•鴻興印刷有限公司Tiragem•數區I000EXEMPLARES•一千本1•.EDI<;AO,MACAU1999•第一版·澳1'1一」L九九年A/)resenteColec~doi1,sere-senaseq11i!nciadaactit1idadedesen叩lvida邸oCentrodeEst11dosdasRelaf6"SL心o-Chinesas.ISBN-972-658-082-X

INDICEINTRoou<;Ao......................................................................................................................................x1MEMORANDUMSOBREAQUESTAODEMACAU(Expos亞o-versiioporruguesade1920)...........................................................................................XXIXMEMORANDUMONTHEMACAOQUESTION(Expos亞o-versiioemingl亟de1921)...............................................................................................LXVMEMORANDUMSOBREAQUESTAODEMACAU-DOCUMENTOS(apaginac;iioindicadaeadaedic;iiooriginal)..................................................................................XCVIll-"EstudoDocumentadoAcercadaSoberaniadePortugalemMacau"porManuelTeixeiradeSampaiaMansilha,SecretariodoGovernodeMacau•Explicai;aoPrevia,p.5•AIlhadeHeong-Shan,p.13•ACidadedeMacau,p.17•AsDependenciasdeMacau.0"CampoNeutro"eoPortoInterior,p.23•AsDependenciasdeMacau.AsIlhasdaTaipaedeColoane,p.27•AsDependenciasdeMacau.AIlhadaLapa,p.28•AsDependenciasdeMacau.AIlhaVerde,p.3l2-Diplomaslegaisrespeitantesaadministrai;ao,posseedo而niodapen(nsuladeMacau,IlhadaTaipa,IlhadeColoane,eaguasquerespectivamenteasbanhamedelimitam;numerodeordem,extractoelucidativoeindicai;aocronol6gicadessesdiplomas,desde11deSetembrode1846a4deJunhode1887[listagem],p.373-Documentoscomprovativosdaaci;aoexercidapelasaucoridadesportuguesasdeMacausobreosterrenos,ilhaseaguasquelhees函oadjacentes:numerodeordem,extractoelucidativo,indicai;aocronol6gica,eprocedenciadessesdocumentos,desde26deAgostode1865alldeSetembrode1882[listagem],p.504-Diplomaslegaisrespeitantesaadministrai;ao,posseedom(niodapeninsuladeMacau,IlhadaTaipa,IlhadeColoane,eaguasquerespectivamenteasbanhamedelimitam,p.605-Documentoscomprovativosdaaci;aoexercidapelasautoridadesportuguesasdeMacausobreosterrenos,ilhaseaguasquelheestaoad」acentes:numerodeordem,extractoelucidativo,indicai;aocronol6gica,eprocedenciadessesdocumentos,desde26deAgostode1865a11deSecembrode1882,p.155IND/CE.V

6-Protestosdeautoridadesportuguesas,contraasviolac;oesaotratadode1887,cometidasporautoridadeschinesas,p.2097-DocumentosrespeitantesaPenfnsuladeMacau{limitesdoburgo,aguasterritoriaiseIlhaVerde),p.2258-Documentosrespeitantes沁DependenciasdeMacau(IlhasdaTaipa,Coloane,MontanhaeD.Joao),p.289-Esboc;o比st6ricodosEstabelecimentosPorcuguesesnaChinaporSirAndrewL」ungscedt,CavaleirodaRealOrdemSuecadeWasa.PublicadoemBostonnoanode1936.VertidodoIng區p.377110-NotasHisc6ricassobreMacau(HistoricLandmarksofMacau,deJ.C.Thompson,originalmentepublicadasnoChineseRecorderandMissionaryJoumaO,p.48111-Documentosrespeitantesaincidenresemaguasterritoriais(Marc;o-Abrilde1917),p.49612-OffciodoGovernadordeMacau,JoseMariadeSousaHortaeCostaaoMinistrodosNeg6ciosEstrangeirossobreoscerrit6riosefeccivamenteocupadosporPortugalnaChina,bemcomoaquelesqueconviriafossemagregadosse,emharmoniacomoartigo評doTratadodePequimde1deDezembrode1887,tivessedeseprocederadelimitac;aoaqueomesmoartigoserefere(24deSetembrode1900),p.49913-Documentosrelativosa」urisd咭oemaguasterritoriaisedireitosnasIlhasdaTaipa,Coloane,Moncanha,D.JoaoeLapa(anode1910),p.5131Estacraduc;aodaobradeLjungscedtnaoescadesprovidadeerros,algunsdosquaisemdatas,impondo-se,pois,algumcuidadoeconfrontocomaed亞ooriginal.VI•COLEC,AODEFONTESDocUMENTAISPARAAHIST6RIADASRELA,OESENTREPORTUGALEACHINA•SERIEESPECIAL•VOLUMEIll

-H錄前言...................................................................................................................................,.................XXIII溴l叮l盯題備忘錄（闡述一1920年葡語版）．．．．．．．．．．．．．．．．．．．．．．……..................................xx1x溴l叮l盯題備忘錄（闡述一1921年英語版）.…........….......,…·…,….....…...........................LXV溴l"J冊題備忘錄一文獻朶編（所示頁瑪為原版頁碼）……..………......…·…...........XCVIIII-,.葡萄牙在澳丨llj主權文獻考＂，澳門政府秘四長馬尼沙(ManuelTeixeiradeSampaioMansilha)撰文•説明，第5頁．香山島，第13貞•i奧城，第17頁．澳門崗地｀、居外地及內港，第23貞｀奧門屬地么仔L.i;及路環島，第27頁．襖門屬地對面山，第28頁．澳門蜀地青洲，第31貞2-亻遷］澳門平，舄，4仔島，路環島及共周圍作為逸界的水域管理，擁有及所有權的法律文件，上述文件的編號摘要及1816年9月IIA至1887年6月~n間頒佈文件的H掛」索引（清罩l第37頁3-澳門葡萄牙當J;.)對共周圍上地，昷嶼及水域進t-」·管制的溫1肘又件1865年8月2611至1882年9月11n丨U」頒布文件的編號，摘要，n期及發文單位（清\'{/.),第jQ頁-l-有欄澳門1這，幻f島，路環島及共/,'」圍作為邊界的水域管理，擁有及所有權的法律文件，第60頁5一襖In]葡萄牙·,;~iJ;,)對其周圍上地，晶嶼及水域進行节制的證明文件1865年8月2611至1882年9月11nIU」頒佈文件的編號，摘要，n掛」及發文昭位，第lj5頁6-葡萄牙當）~)對中國當局違反1887年條約行為的抗議，第209貞7-有偶襖1'9半島的文件（該城界址，領水及,'i洲）第225頁8-扣嶧「］尚地的文件（乙仔昷，路環息橫琴昷及舵比舄），第281頁9-(I凸掛」襖「']史）、瑞典王家"瓦沙｀｀騎1:摶l龍思泰爵上撰，1836年波k頼版，由吳文譯出，I第377頁＇此英譯較粗糙．某此汛大歷史1可't-n期失檢使用11.'f.以核對原文1.i1'i.IIi'(.VII

10-{澳門歷史文物HistoricLandmarkofMacao))•J.D湯姆遜].D.Thompson)箸，初刊於（敎務雜誌(TheChineseRecorderandMissionaryJournal))•第+81頁II-有躺領水事件的文件(1917年3月十月），第+96頁12-澳門總督柯高OoseMariadeSousaHortaeCosta)致外交部部長函葡萄牙在華囧際佔領領上，按照1887年12月l日北京條約2第款之規定應添入的領土及據同款進行勘界的必要性(1900年9月2+I])'第+99頁13-有欄對乙仔昷，路環昷，橫琴島，舵尾島及對面山領水的管轄權及主權權利的文件(1910年），第513頁

INTRODU<;AoporAntonioVasconcelosdeSaldanhaProfessordolnstituroSuperiordeCienciasSociaisePolfucasdaUniversidadeTecnicadeLisboa

INTRODU尊Oumadasconstantesnahist6riapolttico-jurtdicada"QuestaodeMacau",foisemduvida,do!adoportugues,apreocupa~aoemargumentaredocumentaralegitimidadedapresen~alusitanaemMacau.Seconsiderarmosunicamenteahist6riamodernadoterrit6rio,verificamosaexistenciadeumalinhaquaseininterruptadeobrasmaisoumenoselaboradassobreotema,todaselaspatrocinadasoficialmente,comaqueleprecisoob」ectivo.」anoutraocas函otivemosoportunidadedeanalisaressaimportanteliteraturaquesepodedizertersidoinauguradaem1845comacelebreMem6riadoViscondedeSantarem,equeseprolongouate1946,datadaed玲aodeAPresenqadePortugalemMacau,deAntoniodaSilvaRego.zNamesmaaltura,aludimostambemaorigemdeumnaomenoscelebreMemoran-dumsabreaQuestaodeMacau,umaimportant1ssima-se函omesmoamaisimportante一colec~aodocumentalportuguesaespec出camenteelaboradaparaoefeitodeprovardireitosdesoberanianoterrit6riodeMacau,incluindotantoadocumenta~aoemanadadeautoridadesnacionais,comomuitadocumenta~aochin~、satraduzidaerecol比danosarquivosdoGovernodoterrit6rio.Dadaasuararidade一tratava-sedeclaradamentedeumaediqaoreservadadaDire亞0dosServi~os圧plomaticos,Geogr疝cosedeMarinhadoMinisteriodasCol6nias-edoextremointeressedosdocumentos抵recolhidos(muitosdelespossivelmente迢inexistentestantonosarquivosdeMacaucomonosdeCantao)foinossadecisaoreeditaroMemoran-dum,inserindo-onaSerieEspecialdaColec~aodeFontesparaaHist6riadasRela~6esentrePortugaleaChina.1Sobreescecemaeosquereferiremoscomodirectamenrerespeitantesaestaedi~ao,ve」a-se,commatSpormenoresereferenciasdocumenrais,ANTONIOVASCONCELOSDESALDANHA,EstudosSobreasRela~oesLuso-Cliinesas,Lisboa,lnstitutoSuperiordeC和1ciasSociaisePolfticas-lnstitutoCulturaldeMacau,1996,maxime,"ALucapelaLegicimidade:A«Mem6ria•doViscondedeSantaremnoConcextodeTresSeculosdeArgumenca~aoHist6ricaeJur伷caemFavordaSoberaniaPortuguesaemMacau","AsConferenciaslnter-governamentaisde1909paraaDelimita~aodeMacaueoseuSignificadonasRela~oesLuso-Chinesas",e"A"QuestaodeMacau"naConferenciadeWashington(1921-1922).ParaaHist6riadaPolfticaExcernaPortuguesadoSeculoXX".INTROD卓a-XI

Convem,antesdemais,recordarascircunstanciasquejustificaramdirectamenteaedi~aodessaobranosprimeirosanosdonossoseculo.Notemos,porisso,queateasubscri-~aodoProtocoloPreliminardeLisboa,em26deMar~ode1887,eaosequenceTratadodeAmizadeeComerciosubscritoemPequimem1deDezembrode1887eratificadoem28deAbrilde1888,a"QuestaodeMacau"tinhasidopreenchidaessencialmentepeloproblemadadetermina~aoereconhecimentodotfrulodapresen~adosPorcuguesesemMacaupelaChina.Concudo,desdeessemomentoeateal.2metadedonossoseculoamesmaques函opassouasignificardiferentementeoproblemadadelimita~aomarftimaeterrestredeMacau,problemadeixadoemabertoprecisamentepeloart.2.QdoTratadodePequim3.Efecti-vamente,eatemeadosdoseculoXX,quasetodososmomentosdemaisacentuadacon-croversianasrela~6esluso-chinesaste函nabaseproblemasafinsou頭odominadospeloanseiodedefiniroslimitesdoTerrit6rio.Numdosmomentosemquemaisaltosubiuessapreocupa~ao,emAgostode1908—emplenoconflicocomaChina,nasequenciadosincidencesdecorrentesdaapreen函odovaporjaponesTatsuMaruenaiminenciadaforma~aodeumacomissaomistaluso-chinesaqueseesperavaresolvessedefinitivamenteoproblemadadelimita~aodeMacau—oGovernadorAlvesRo~adas,possivelmentecumprindoordensdeLisboa,ordenapordespachode13dessemesdeAgostoaforma~aodeumacomis頭odequatrovogaisemi-nentesmacaenses(oCoronelFernandoJoseRodrigues,oTenente-CoronelJoseLuisMarques,que銣PresidentedoLealSenado,ConstancioJosedaSilva,editoreproprieta「iodejornaisemMacau,eJ函oPaulodaCostaSantos)"paraprocederacolec~iiodedocumentoscomprovativosdasoberaniaportuguesanaPeninsuladeMacauedependencias"Noentanto—eapesardasnegocia~6esluso-chinesascontinuarernpoucomaisadiantadasdoqueafasedanomea~aodosrepresentantesasprojectadasconferencias—s6emFevereirodoanoseguintede1909,acomissaoapresentouoresultadodostrabalhos,umesfor~ocicl6picoempreendidoempoucomaisdemeioano"paraqueadocumenta~ao1"AChinaconfirma,nasua佃egraoArr.2.2doProrocolodeUsboa,queiratadaperpecuaocztpa~aoegovemodeMacauporPortugal.Ficaesripuladoquecomissariosdosdoisgovemosprocederaoiirespeccivadelimirafiioqueserafixadaporumaconveiiqaoespecial,masenquamooslimicesse函ofixarein,con.servar-se-arudooqueII即坂respe叩comoacrualmence,semaumenw,diminui~ao011alrerafaopornenhmnadaspanes.0ProtocoloeoTratadoestaopublicadosinJosedeAlmada,TraraclosAplicaveisauUltramar",Vol.V,Lisboa,AgenciaGeraldoUltramar,1943,pp.483-505X11•COLEC\:AO0£FONTESDocUME:NTAISPARAAH!STORIADASR£LA,6ESE:NTRE:PoRTUGAL£ACHINA•S鉲/£Es庄CIAL•VOLUME:Ill

fossemaiscopiosaedesdeepocasremotas".Inevitavelmente,acomissao函opodefurtar-seastradicionaisd出culdadesdecorrentesdabuscaemarquivosgovernamentais:"...imaginouaComissaoque拉cilmenteencontrarianosArquivosdoLealSenadooudaProcuraturadosNeg6ciosSfnicosoutrosdocumentosoriginais,desdeoprincipiodoestabelecimentodeMacau,masapenasencontrouosquese」untam,porc6pia,naRepartiqaodoExpedienteSinicoenaSecretariaGeraldoGovemo.Queessesprimitivoseimportantesdocumentosexistiramatehapoucasdezenasdeanosnaorestaamenorduvida,porquefoicertamenteavistadelesqueSirAndrew~」ungstedtescreveuo"EsboqoHist6ricodosEstabelecimentosPortuguesesnaChina",cujaversaoportuguesase」unta;MarquesPereira,assuasinteressantes"Efemerides",eoutrosescritoresdiferentestrechosdahist6riadaProvincia,ho」edispersoseque,provavelmente,serviramdevaliososubs油oparaa"HistoricMacao",emingles,deC.A.MontaltodeJesus,cujovol-ume,porseteradquiridoemHongKong,igualmentese」untacomumescritodoinglesThomp-son,queseachainserto,emportugues,nomesmovolumedaversaoportuguesadotrabalhodeSirAndrew.Existiremessesdocumentos,existiram,masdesapareceramouporefeitodaacqaodotempoouporoutrosmotivos,servindootu隹ode1874para,porvezes,explicarafalta,nosarquivos,demuitos/Japeisoficiaiseatedalgunscomdatasposterioresaquelecalamitosoacontecimento!".Aindaassim,oresultadodotrabalhoapresentadoeraavultadissimoeateadatanuncaigualadonumaopera~aodestetipo:largascentenasdec6piasdecorrespondenciatrocadaentreasautoridadesdeMacaueasautoridadeschinesas,queaindaassimaCom瞬oconsiderava"muitopoucos".Contudo,acrescentava-se,"saopoucosmassuficientescomoargumentoaar:舵C辺chinesa.Doconteudodacorrespondenciatrocada,ve呻ca-se,umavezesdemodotacito,outrasmuitoexpressamente,queasautoridadeschinesasreconhecemasoberaniaportuguesaemtodaapeninsulamacaense,nasditasilhasdaTaipaeColoane,e,ainda,empartedaIlhadeD.Jo面，onde,comaempartedalll1adaTaipa-Vong-Cam—exercemosacqaosoberanadesdehamuitosanos,semprotestodapartedosChineses,anaoserrelativamenteamanutenqaodo"statuquo".Apardisso,efactoquealgunsVice-ReisdosDaisKuangseoutrosmandarinstem,comnotavelincoerencia,sustentadoem"chapas"existencesnosnossosarquivosquea」urisdiqaoportuguesaemMacauterminanossitiosdasantigasedemolidasportasdeS乜zaroedeS.Antonio,equeorestodoterrit6riodapeninsulaateaPortadoCerco,echinesPorem,essesmandarinsesquecem-sedeque,aatestaronossoplenodominioemtodaapen(nsula,INTROD亞o.XIII

existemdocumentosirrefutaveis,queaacqaodotempoaindanaodestruiu,altivosdocumentosdegranito,comosaoasfortalezas...".Cientedautilidadedotrabalhorealizado,oMinistrodaMarinhaeUltramarordenaraaimpressao"urgente,reservadaeconfidencial"dequinzeexemplares,dosquaisseisdeveriamserenviadosaoMinisterio.Todavia,deMacau,oSecret缸odoGoverno,ManuelTeixeiradeSampaioMansilha,faziaveraoGovernadorques6comcercadedoismesesde"trabalhosextraordinarios"eininterruptosdecompos唁o,revisaoepublicac;aode"millinguadosdepapelalmaqo",seriapossiveldarcumprimentoadirectivadoMinistro.Encarregando-seelepr6priodaconduc;aoerevisaodaed嶇o,SampaioMansilhaconsegu瑀aofimde,函odois,mastr谿meses,trazeraluznoprecisomomentadoiniciodasconferenciasluso-chinesasdeHongKongdoisimportantesvolumespublicadospelalmprensaNacionaldeMacau:oEstudoDocumentadoAcercadaSoberaniadePortugalemMacau,em1887,nosTerrit6riosdeMacauesuasDependenciaseaImpressaoConfidencialeReservadadeDocumentosRespeitantesaPenfnsuladeMacauesuasDependencias,ambaseditadasemJulhode1909,pelalmprensaNacionaldeMacauesobachanceladoGovernodaProvincia.Acercadosanseiospresidentesaed唁o,oSecret知odoGovernonaopodiasermaiselucidativonaspaginasde"explicaqoespr細as"quedestinouaaberturadoEstudoDocumentado:"QuandoumanaqaoordeiraeconciliadoracomaPortugal,que函odesejafazervalerosseusdireitospelaviolencia,sevenaexpectativadeumacolisaoquelhospossacercear,o卹coelementodeforqa,moralmaspreponderante,queselheoferececomameiodedefesa,eorecursoadecisiiodeterceirosparaquea」ustiqadasuacausasejaporelesapreciadae」ulgadaPortugaleaChinaprocuramnestemomentadelimitarasfronteirasdosseusterrit6riosconfinantesnoExtremoOriente.Osseusdelegados,plenipotenciarios,estiioreunidosparalevaremaefeitoessadelimitaqao;anima-osamelhorintenqaoeboavontade,masacimadassuasaspiraqoesedesejosestiioosinteressesdopafsqueacadaumdeles加dadoresguardar,eemnamedessesinteresses,queopatriotismoedignidadedecadaumdosdelegadosdeve如erconsiderarcomaexclusivamentepr6prios,eposslvelquesu刀amdivergenciasinsuperciveiseirredut[veisparaeleseporeles...".Sub」acente,pois,arealizac;aodagrandecolectaneaestavaamanifestaouconfessada(edepoisconfirmada)suspeitadeque"adelimitaqaoseniioultimarapordec函oeacordodeXIV.COL£邙OD£FONTESDocUME:NTAISPARAAHIST6RIADASRELA,OE:SENTREPORTUGALEACHINA•StRIEEsPECIAL•VOLUMEIll

ambasaspartes,espontaneamente".Considerava-se,assim,aduplaoportunidadedotrabalhoapresentado:tantoparaaux山aronegociadorportuguesduranteasconversa~6escomosChineses,comoparasustentaraposi<;aoportuguesanumprocessodearbitragemqueporventuraseseguisseaumapro噱velfrustra~aodasconferencias:"adecisaoteradeserarbitral,e,sejaelaqua!for,证debasear-seprincipalsenaoexclusivamenteemdocumentos.Porisso,emdocumentossebaseiamasconsiderafi5esqueaseguirvoufazeremfavordosnossosdireitosasoberaniadosterrit6riosportuguesesqueconstituemMacauesuasdepend和c媯，ale~氓oesquenaopodemtercontestaf加ourefutafdofacilele愚tima,emfacedanaturezaeprocedenciadosdocumentosqueas」ust巾cam,emfacedosfactosqueelastraduzemeemfacedahist6riaetrad玲oesqueosconfirmam…".Aconcep<;aodacolectaneadestemodoapresentadatinhaapresidir-lheocircunstancialismopoliticodomomento,e,poressarazao,aletradoart.Q2.QdoTratadode1887,impondoque"enquantooslimitesseniiofixarem,conservar-se-atudooque!hesd戾respeitocomoactualmente,semaumento,diminuifiiOoualterafdOparnenhumadaspartes"Ora,assimsendo,encendia-sequeoselementosauxiliares崢.xa~aodoslimites(documen-toseprovas)tinhamdereferir-seexclusivamenteaostatuquoante,sendoalvodecolec<;aonoEstudoDocumentadotodososdiplomaslegaisedocumencosquesustentavamaversaoportuguesadodito,agrupadosetratadosemquatrograndessec~6es:a)Considera<;6esacercadosdireitossoberanosdePortugalemMacau,CampoNeutro,PortoInterior,IlhasdaTaipa,Coloane,LapaeIlhaVerde.b)Diplomaslegaisrespeitantesaadministra<;ao,posseedomfniodapeninsuladeMacau,ilhadaTaipa,ilhadeColoanee魄uasquerespectivamenteasbanhamedelimitamc)Documentoscomprovativosdaac~aoexercidapelasautoridadesportuguesasdeMacausobreosterrenos,ilhaseaguasquelhees函oad」acentes.d)Protestosdasautoridadesportuguesascontraasviola<;6esdotratadode1887cometidaspelasautoridadeschinesas.Excluiam-sedestamoledocumentaldoEstudoDocumentadoasreferenciasasilhasdeD.J函oeMoncanhaeasaguasterritoriaisqueascercavam,om瞬odeliberadaequeMansilhaexplicavapelocaractertotalmenteeporsis6demonstrativodosdocumentostranscritosnovolumedaImpressaoConfidencial,juntamentecommuitosoutrosque,cobrindooperfododecorrenteentreosmeadosdoseculoXIXeosprindpiosdoseguinte,INTRODU,AO•xv

ilustravamospontosdefendidosnoEstudoDocumencado.Nestesegundovolumefa7-珥seincluiraindaatraduc;aodotextocl細codeSirAndrewLjungstedt,osHistoricLand-marksofMacauqueJ.C.ThompsonpublicounoChineseRecorderandMissionaryJournalequeoEchoMacaensedepoisreproduziutraduzidos,eumac6piadeumcelebreofkiodoGovernadorHortaeCostade24deSetembrode1900sobreosterrit6riosentaoefectivamenteocupadosnaChinaesobreaquelesqueconsideravadeveriamseragregadosTendapresentesanaturezaeovultuosoca函cterdestaed玲aodoGovemodeMacau,ecompreensfvelqueoselementosnelacontidosservissemasaciedadeasnecessidadesdoComissarioportugues,quedeLisboa,entretanto,vinhaarmadounicamentecomoaparatodocumentalqueoMinisteriodosNeg6ciosEstrangeirosfariadepoispublicaremedic;aoreservada,juntamentecomadocumentac;aoproduzidaaolongodasfrustradasConferenciasdeHongKong.*EmJaneirode1920,porocasiaodeumagravecrisesuscitadapeloGovernodeCan函odevidoasobrasdoPortodeMacaueapreensivocomosentimentodecrescentehostilidadetransmitidodoterrit6rio,oGovernoPortugues-procurandoescudaraac亞0localdoGovernadorCorreadaSilvacomumaac~aodiplomaticamaisalargada-come~avaporsolicitaraoDr.AfonsoCostaquebuscasseumasolu~aoparaavenenosaques函odoslimitesdeMacaunopr6prioseiodarecem-formadaSociedadedasNa~oes,ondeopoliticorepublicanotambemrepresentavaoPafs.Emsimu匾neo,encarregavaTeixeiraGomes,MinistrodePortugalemLandres,queparaamesma訕genciaobtivesseoapoiodalnglaterra.Esteficariasobejamentemanifestoquandoopr6prioLordCurzon,SecretariodeEstadodosNeg6ciosEstrangeiroseresponsavelpeladiplomaciabritanicarespondeuaumaconsultadeAfonsoCosta,afian~ando-lheemnomedoGovernoBritanicoque"acolheriacomamaioralegriaqualquersoluqaosatisfat6riadestaantigaemuitodesagradavelquestao,desdequeelasepudessealcanqaramigavelmentecomoGovemoChines;eportantoentendiaqueoGovemoPortuguesfariamuitobemsesubmetessetodaaques函oaSociedadedasNaqoeseconvi如seoGovemochinesatomaramesmadee函o凈candoemtodooc氹onitidamenteexpressoqueissosefariasempreju(zodequalqueracqaoqueamanutenqaodosdireitosdePortu-galpossaexigir".Eassim,encorajadocomarespostadoMinisteriodosNeg6ciosEstrangeirosXVI.COLE屯ODEFONTES宓UMENTAISPARAAHIST6RIADASRELA,OESENTREPoRTUGALEACHINA•SERIEEsPECIAL•VOLUMEIll

(2deMar~o)"dizendoqueiadarandamentoaoassuntoparaocasodesepoderefectivarahip6teseprevistadetermosdetrazeroc氹oasociedadedasNa~oes",AfonsoCostarequeriaaomesmoMinisteriooenviourgentedeumaexposi~aodosfactoseaobten~aojuntodoMinisteriodasCol6niasdaspe~asjustificativasexigidasnosterrnosdoart.15.QdoPactodaSociedade4.Oepois,valendo-sedopreceituadonessemesmopontodoPacto5,sobaorienta~aodeErnestodeVasconcelosecomopatrodniodaOirec~aodosServi~osOiplomaticos,GeograficosedeMarinhadoMinisteriodasCol6nias,erapreparadoem1920umMemo-randumsabreaQuestaodeMacau,istoe,umaexpos堢osobreaquestaodadelimita~aodeMacau,descrevendocomrigorfactualascausasdosultimosconflitoscomaChinaeostatuquoqueasduasna~6esdeveriamobservar.Apensar,porventura,naiminenteaberturadaConferenciadeWashingtonestaversaodoMemorandum,comligeirasaltera~6es6,foivertidaparaalinguainglesaepublicadaem1921.Emsegundolugar,desseexpedienceresulcavatambem,naoaed玲aodequalqueroutroco巾usdocumental,masareedi~aodosdoisvolumesde1909(oEscudoDocumentadoeaImpressaoReservada)reunidossobomesmotftulodeMemorandumsabreaQuest函deMacau,ed玲aoreservadadamesmaDirec~aodosServi~osDiplomaticos,GeograficosedeMarinhadoMinisteriodasCol6nias,dadoaestampaemLisboaem1921pelaImprensaNacional.•An.215.2"I-Sesurgirei1treasMembros,laSociedadequa柯uei·diverg如ciasuscepcivelde/1rovocaruma111pturaderelaqiieseseessadi11ergencianaoforsubmecidaearbirragem011aumadecisiio」udicialprevistapeloart.Q13,acordamosMembrosdaSociedadeemlevaraquesciioaoConsellio.Paraesseefeitobastaque1m1de/esco1mmiqueoteordod和endoaoSecrecario-Geral,quewmaracodasasprovidenciasnecessariasparauminqueriroeexamecom/Jlews.2-Nomaiscurroespa~odetempodevemaspareescomunicar-lheumaexposiqaodadesinteligenciacomcodasosfacrospertinencesepeqas」usrificati11as,叩imediatapHblica~iiooConselhopodeordenar."5"An.25:QualquerMembrodaSociedaderepresentadonoConselliopoderambemp11blicarumaexposiqciodosmocivosdod和endoedassuasconclusiiespr6prias."6Saodenotar,amenosnaversaoinglesa,refer和ciasaincidencesocorridosentre1909e1910(pp.3-9,daedi~aoportuguesa)eobserva~6essobreaobsrru~aofeitapelaChinaaodesenvolvimentoecon6micodeMacau(pp.34-36),eamaisnaversaoemingles(eausencesdaversaoponuguesa)algunsconsiderandossobrea」urisdi<;aoportuguesanaIlhadeColoane(pp.25-26),umextractodorelar6riodoGeneralJ.J.Machado,ComissarioPonuguesnasConferenciasdeOclimita<;aode1909(pp.26-27)ecorrespondenciacrocadaencreoMinistrodosNeg6ciosEstrangeiros,oMinistrodePortugalemPequim,eoPrincipeQingsobreapropostadearbitragemdaQuestaodeMacau(pp.27-32)INTRODU(:AO•XVII

Areed玲aodagrandecolect訕eadocumentaldoGovernodeMacau(s6conclufdaem1921)eraespecialmenteoportunaquandoemNovembrodesseanotinhalugaroinfciodostrabalhosdacelebreconfer和ciainternacionalconvocadaparatratardaredu<;aodosarmamentosnavaiseterrestresedasquest6esreferentesaoExtremoOriente,vulgarmenteconhecidacomoConferenciadeWashington,ondeaquestaodeMacaueanecessidadedeumavezmaisdocumentarosdireitosportuguesessobreo_territ6riosefezsentircomparticularacuidade.Tantaou函opoucaqueoseditoresdoMemorandum(exposi<;ao)sesentiamnaobriga<;恥deafinserirumcomentariosublinhandoque"nowthatithasbeenfoundnecessarytodefinethesphereofinfluenceappertainingtoeve1-ynationconcernedintheFarEast,thedayisathandforChinaandPortugaltoarrivetoanunder-standingtooinconnectionwiththeirmutualinterestson血spoint.AlreadyGreatBritainandJapanhavecometoanunderstandingastothedisposalofex-GermanterritoriesinthePac車c;andnodoubtFrance,Holland,theUnitedStatesandPortugalhavelikewisetosolvelheprob-lemsrelatingtotheirpossessionssoastoprecludeanyclashinginterests,andforthispurposeitisessentialtospecifythelimitsoftheir」urisdiction.BeingthefirstEuropeanPowertoowncoloniesintheFarEastandtoopenthewayforWesterncivilisationintheseregions,Portugalcannotbutlookforwardtobeingtreatedwithdueconsideration,towichsheisentitledbyhergreatpastandherbrillianthistory.Thereforesheexpectsthatduejusticewillbedoneparticu-larlyinthequestionwhosesolutionChinahashithertoevadedanddelayed.TheincontestablerightsofPortugalareprovedinnumerousdocumentswichareatthedisposalofanytribunal唧ointedto」udgethereupon..."Comosesabe,qualqueriniciativadesolu<;aoda"Ques函odeMacau"porrecursoainstanciasinternacionaisfoigoradaporraz6esvariadasquenaocabeaquiinventariarequenoutrasedetivemosaoportunidadededesenvolver7.0quenosimporta,agora,equepelomenosdostrabalhospreparat6riosdessasiniciativasnosficouumdocumentosempre<;oparaahist6riadeMacau.Aquificam,assim,asduasvers6es(portuguesa,1920,einglesa,1921)damem6riasobreosdireitosdePortugalemMacau,ambasreferidassobotftulodeMemorandum,eagrandecolectaneadocumental,intituladaMemorandumsobreaQuestiiodeMacau.Documentos.7Ve」am-seosescudosreferidosnanocaIXVI//•COLEC9i'ODEFONTESOOCUMENTA/5PARAAHIST6RIAVASRELAS:OESENTREPoRTUGALEACHINA•SERIEEsPEC/AL•VOLUMEff/

Resta-nosagradeceraFunda~aoMacauocontinuadoempenhoemlevaravanteesteprojectoeditorial,e,particularmente,aB訕otecadolnstitutoSuperiordeCienciasSoc囹isePolfticaseaoArquivoHist6ricoOiplomaticodoMinisteriodosNeg6ciosEstrangeiros,quedisponibilizaramosoriginaisutilizadosnestaed玲ao.Lisboa,Janeirode1999AntonioVasconcelosdeSaldanhaINTRoou,:..lo•X/X

前言蒨安束里斯本技循大學社會暨政治科學系國際制度研究中心主任

前言丶·启無疑問，從葡方而言，力圖為葡萄牙居澳合法性提供論據及文獻為毛，｀澳門間題＂政治一法律歷史中一貫穿始終的議題。若儘從澳門近代史入手的話，我們可以看到圍繞這一題目的著作或多或少，但從未間斷。這些著作得官方贊助，圍繞同－題目而撰寫。我們曾有機會分析道些重要的專論。可以説，它以1845年聖塔倫子爵0/iscondedeSantarem)那部著名的｀回憶錄"為始，以1946年安東尼奧達席爾瓦雷戈(AntoniodaSilvaRego)《葡萄牙據居澳門史》2為壓軸。當時，我們曾涉及另－亦聞名遐邇的《澳門問題備忘錄》。此著為一十分重要一若不是最重要的話一的葡語文獻集。它專為證實葡萄牙在澳門的主權權利這一目的而撰寫，囊括了來自葡萄牙本國以及許多收集在澳門政府檔案中的中方文件的翻譯件。此書十分罕見—明確宣佈為屬務部外交、地域及海事司署內部發行版—且其所收文獻（其中許多在澳門或廣州檔案館中已失藏）意義重大，故我們決定將其重刊，收入《葡中欄係史資料屎編》專題系列。*首先，我們來回顧一下此書於本世紀初刊行的某些直接起因。我們看到，直至1887年3月26日簽訂的葡京草約及而後於1887年12月l日在北京簽訂並於1888年4月28日換文的友好通商條約之時，澳門問題以確定葡萄牙居澳的憑據及中國對此的承認為主要議題。然而，從屆時起至本世紀前半世紀，＂澳門問題＂產生了不同的含意。由北京條約第2款3留下的海博」於此問題及對本告有直接涉及的論述及參考狂料，可見屐安束（葡中欄係硏究）里斯本技術大綠社會歷政治科球系｀澳門文化司苾聯合出版，里斯本，1996年·尤見（爭取合法性．葡萄牙在襖門主權三百年歷史及法律求證過程中出現的聖塔倫f爵Jiil憶錄＂）（一九各九年葡中政府間澳門勘界會議及其在葡中修約中的意義）及（華盛頓會議（一九二－一－九二二）上的＇懊門問題＂。二十世纪葡萄牙外交史一頁）。I"前在大西洋國京都理斯波阿所訂立節略內，大匝洋國永居、管理懊1'9之第二款大清國仍允無異。惟現經商定，俟兩國派員妥為會定界址，再行特立辱約。在未經定界以前，一切康宜俱照依現時情形勿動．彼此均不得有增減、改變之事。＇．見若澤徳阿爾馬達OosedeAlmada)（海外條約集）．第5卷·里斯本，海外總局，19+3年．第483-505頁。前;,•XX/II

陸勘界問題成為主要內容。的確，直至20世紀中葉，葡中躺係中某些重大事件無不以此為坞線或為對懊門進行勘界的願望所致。1908年8月，值此議甚宵塵上之際，—截留日本｀二辰丸"輪船事件及即將成立的準備徹底解決澳門勘界的葡中聯合委員會引發的與華沖突—羅沙達(AlvesRo~adas)總督（或許執行里斯本的命令）於該月13日批示成立由4名杰出的澳門人（曾擔任議事廳主席的費爾南多若澤羅德里格斯(FernandoJoseRodriguee)上校，若澤嚴伊斯馬爾克斯OoseLuisMarquee)中校，在澳出版報紙的主編及業主孔斯坦西奧若澤達席爾瓦(ConstancioJosedaSilva)以及若昂保羅達科斯塔桑托斯OoaoPaulodaCostaSnatos)構成的一委員會，＂專事收集證明葡萄牙在澳門半島及其屬地主權的文獻,,。然而，—儘管葡中談判尚出於任命雙方代表的階段一直：至次年，即1909年2月委員會纔提交工作結果。在半年多的時間內，做出了巨大努力，｀大量收集年代遠久的文獻,,。委員會不可避免地遇到了在政府檔案中尋找資料的困難"委員會本以為在議事廳及華政廳檔案中可不費吹灰之力找到澳門開埠以來的原始文件，但結果是附錄本文中這些僅在繙譯署及政府秘書處中獲得的文獻。＂毫無疑問，直至幾十年前，這些重要的原始文獻仍然存在，因為龍思泰爵士以此為依據寫成了《早期澳門史》－書。其葡語譯文輯入本文。庇禮剌(MarquesPereira)那引人入勝的《大事紀》，以及其它作者關於澳門省歷史的散作，特瑞修(C·A·MontaltodeJesus)英文著作《歷史襖門》可能參考了上述資料。此書在香港購得－冊，亦附錄進呈。同時在龍思泰爵士作品的葡譯後收錄英國作者J.C.湯姆遜(J·C·Thompson)一文。若論此些文獻存在與否，的確曾有之，但因時間或其它因素而佚失。1874年的颱風或許可以用來解釋為何檔案館中許多官方文件蕩然無存，甚至包括一些在此風災之後的文獻，＂儘管如此，此項工作的結果成績斐然。屆時，從未有過如此規模的收集數百份澳門當局與中國當局來往函件的復制件。即便如此，委員會尚認為｀十分稀少,,。然而補充説｀雖然數量不多，但足以對付中國的狡辯。從來往公函內容可以看到，中國當局或暗或明承認了葡萄牙在全澳門半島，乙仔島，路環島，舵尾島及橫琴島之部份的主權。許久以來，我們行使主權活動，中方除在維持｀現狀,,方面有所抗議外，別無XX/V.葡中111l係史\H\燥編·琳題系列·礽...,_fr

異議。此外，幾位兩嚴總督及其它官員自相矛盾地聲稱葡萄牙在澳門的管轄範圍以早年拆毀的水坑尾門及三巴門為界，由此至躺閘土地為中國領土。此類｀筍諭"在我們的檔案館中尚存。然而，這些官員不曾記得的是，尚存不容置喙的確證我們在整個澳門半島擁有完全所有權的文件。時間仍未將其埋沒。這是以花崗岩刻寫的聳入雲天的文獻，例如各座砲臺......"海事及海外部充分意識到了此項文件的用處，立即下令｀迅速、內部丶機密"刊印15份，其中6份發部用。然而，澳門政府秘書長馬尼沙(ManuelTeixeiradeSampaiaMansilha)向總督提出説，在近兩個月的｀加班"編排，校對＇＇數以千計的資料卡片＂後方可見刊本，落實部長的指示。馬尼沙(ManuelTeixeiradeSampaioMansilha)親自掛帥，組織出版及校對。不是兩個月後，而是三個月後，在葡中香港會談開幕的時刻，澳門官印局刊行了兩冊重要的文獻《1887年葡萄牙在澳門及其屬地地區主權文獻考》及《有腑澳門及其屬地文獻機密內部朶編》。二書均由澳門省政府負責，於1909年7月由澳門官印局刊印。至於出版由衷，政府秘書長的彙編｀＇説明"一語詳之＇｀像葡萄牙這樣一個循規蹈矩、與人為善的國家，她無意通過暴力強加她的權利，但她時有因沖突而遭鏟除之虞。她所可以採取的唯一合乎道義，謹慎的反抗手段為祈求第三者仲裁。由他們來評判其努力正義與否。此時，葡萄牙與中國企鬬勘査位於遠東的界址。雙方全權勘界大臣正眾商踏勘。雙方不無誠意，但在他們的願望之上有他們受命捍衛的國家利益為重。正是出於國家利益，雙方代表堅持愛國立場及尊嚴，將導致他們面臨他們無法解決的、不可調和的分歧"的確，在編寫道一大型朶編時，已有此種溢於言表或確認不諱（後經證寶）的懷疑存在，，＇勘界將不以雙方的自願決定或協議為其終局"。因此，此項工作具有雙重意義·為與中方代表談判的葡萄牙代表提供協助，為在談判可能破裂後將進行的仲裁提供依據｀終局將訴之仲裁。無論如何，若不是完全以文獻為基礎，也將主要以此為據。因此，我對由澳門及其屬地所構成的葡萄牙領土的我們的主權權利的論述以文獻為其基礎。鑒於此些文獻的來源性質，它們所反映的事貫，史寶及證實它們的傳統，這些論據無法輕易、合理推翻"前;j.XXV

當時的政治環境為編寫這一朶編的主導。因此1887年條約第2款規定＂在未經定界以前，一切事宜俱照依現時情形勿動，彼此均不得有增減丶改變之事。＂那麼，即便如此，有助於勘界的輔助材料（文件及證據）當僅指原狀(statuquoante)而言。彙編以收集所有支持上述原狀{statuquoante)的文獻為目的並將其分為4類敘述A對葡萄牙在澳門、局外地、內港、乙仔島、路環島、對面山及青洲的主權權利進行論述。B有欄澳門半島，乙仔島，路環島及其周圍作為邊界的水域管理，擁有及所有權的法律文件。C澳門葡萄牙當局對其周圍土地，島嶼及水域進行管制的證明文件。D.葡萄牙當局對中國當局違反1887年條約行為的抗議。有稠舵尾島及橫琴島及其周圍領水的文件未收入《1887年葡萄牙在澳門及其屬地地區主權文獻考》，此非疏忽。曼努埃爾特謝拉德桑帕耀曼西亞{ManuelTeixeiradeSampaioMansilha)解釋説《有關澳門及其屬地文獻機密內部彙編》中發表的文件及19世紀中葉及20世紀這一時期的許多文件對此問題有完全的證實，它們詮釋了朶編中所闡述的觀點。在第二卷中尚朶入了龍思泰的經典著作，J·C湯姆遜(」C·Thompson)著，初刊於《敎務雜誌(TheChineseRecorderandMissionaryJournal)》，後經《澳門迴聲》轉譯的《澳門歷史碑記{HistoricLandmarkofMacao)》以及澳門總督柯高QoseMariadeSousaHortaeCosta)1900年9月24日躺於葡萄牙在華實際佔領領土及他認為應添入的領土一著名公函的副本。*1920年1月，值嚴東政府就澳門港口工程引發的－嚴重危機之際，面對本地日益明顯的敵對情緒憂心重重的澳門政府一企圖以－廣泛的外交活動支持科雷亞(Corr蝕）政府的施政—開始要求阿豐索科斯塔(AfonsoCosta)博士在新近成立的國聯範圍內為澳門勘界這一棘手的問題尋求一解決辦法。其時，這位共和派政治家為葡萄牙駐國聯代表。同時，責成葡萄牙駐倫敦公使特謝拉戈麥斯(TeixeiraGomes)為達此目，努力獲得英國的支持。負責英國外交事務的外交國務秘書寇松{Curzon)爵士在回答阿豐索科斯塔(AfonsoCosta)的詢問時對此表示明確支持，他以英國政XXVI.術中1111係史籽料佽編-~蓮系列·第：：：：E

府的名義保證説｀＇將十分愉快地支持任何祇要與中國政府友好接觸圓滿解決這一久而未結，令人頭痛問題的辦法。因此，他認為，葡萄牙政府將此問題提交國聯並邀請中國做出同樣決定為一上上策，但必須明確説明的是追一切需以不危害葡萄牙可能要求的權利為基礎。＂於是，在外交部答覆(3月2日）的鼓舞下，＇｀他説將努力促使由我們將這一間題提交國聯的假設成為現實＂。阿豐索科斯塔(AfonsoCosta)要求外交部速發一事實報告並從屬務部處獲得國聯憲章第15款f所要求的證明文件。而後，根據國聯憲章此款3的規定，在埃爾內斯托德瓦斯孔塞羅斯(ErnestodeVasconcelos)的主持下，由屬務部外交、地域及海事司署資助於1920年編寫了《澳門問題備忘錄》，即一關於澳門勘界問題的闡述。它詳細敘述了近來每次與華沖突的原因以及兩國應遵守的現狀。或許考盧到即將召開的《華盛頓會議》，將此備忘錄稍作修改6)英譯後與1921年發表。其次，在此範圍內未出版其它文獻放編，但將1909年兩卷(《1887年葡萄牙在澳門及其屬地地區主權文獻考》及《有關澳門及其屬地文獻機密內部猿編》）由屬務部外交、地域及海事司署內部發行的《澳門問題備忘錄》交由官印局於1921年在里斯本再版。澳門政府大型文獻彙編(1921年燊入）的再版恰逢時機。當年11月開始籌備著名的削減海陸武器及有關遠東問題的國際會議，即俗稱的《華盛頓會議》。澳門問題的提出及為葡萄牙對此地區所擁有的權利提供文臥支持為當務之急。以致備忘錄的出版者認為必須添加－評論並強調説＂既然現在考慮必須確定每個國家在遠東的勢力範圍，此時葡萄牙及中I.,第15款I-若在國聯成且國間出現可能導致I榻係破裂的爭端，若此爭端不提交仲裁或通過第13款中規定的法律決定解決，國聯成員同意將其提交國聯大會。為此祇篇其中一方將分歧的內容通知國聯秘占長。國聯秘凸長將採取一切措施進行全面的調査與核箕。2-在最短的時間內，雙方應向國聯秘占長提呈爭端的內容並附以罪卉棶述及讒打文件．大會可下令立即刊印所呈文件。·;＂第5臥任何在大會中有代表的國聯成員可就分歧的原因及其結論刊印闡述。＂＇，值得注意的是，在英語版中對1909年及1910年事件未有涉及，但在葡語版中有所論及（葡語版第3-9頁）。並對中國對澳門經洲發展進行的阻撓進行了評論（葡語版第34-36頁）。但在英語版中（不見於葡語版）有腦於葡萄牙在過路環息管轄的評論（英語版第25-26頁l,1909年勘界會議葡萄牙欽差大臣馬楂度將琿報告的節選以及外交部部長，葡萄牙駐華公使及慶親工之問懾］於將澳門間題提交仲裁的來往函件（英語版第27-32頁）。淌，·,•XXV/1

國應就其在此方面的共同利益達成諒解。英國及日本已就德國在太平洋的前領土的處理達成了協議。毫無疑問，法國、荷閩、美國及葡萄牙必須解決其領地的問題，以避免出現任何利益沖突。為此目的，最主要的是確定其管轄的範圍。葡萄牙作為首先在遠東擁有殖民地並為西方文明在此傳播開闢道路的歐洲強國，因其輝煌的往昔及燦爛的歷史應得到應有的尊重。他希望為其主持正義，尤其是中國避而拖延的問題。無數文獻證貫了葡萄牙不容置喙的權利。任何受理此問題的法院可隨意取閲,,眾所周知，任何將｀（澳門問題＂提交國際仲裁的企圖因種種原因無一成功。作者曾有論及7'故不擬在此贅述。重要的是，為此進行的籌備工作已成為有關澳門歷史價值連城的文獻。它們是以備忘錄為通欄標題的髒於葡萄牙在澳門主權的兩種版本(1920年葡語版及1921年英語版）及以《澳門問題備忘錄—文獻》這一大型蘋編。最後，向一貫支持此出版計劃的澳門基金會，尤其為此次再版提供原本的里斯本技術大學社會暨政治科學系圖書館及外交部歷史－外交檔案館致以謝忱。XXV/11.葡中關係史皮料彙編.w.題系列·第三卷蒨安束已卯新春識於葡京荘心齋